Skip to main content

Full text of "Patrologiae cursus completus sive biblioteca universalis, integra, uniformis, commoda, oeconomica, omnium SS. Patrum, doctorum scriptorumque eccelesiasticorum qui ab aevo apostolico ad usque Innocentii III tempora floruerunt .."

See other formats 


Google 


This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 


Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 


Usage guidelines 
Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 


public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 





We also ask that you: 


-* Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individual 
personal, non-commercial purposes. 





and we request that you use these files for 


* Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 


-* Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 


* Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 






About Google Book Search 


Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 
a[nttp: //books . google. con/] 

















Jiigoe, Vaca; «ud 


PATROLOGLE 


CURSUS COMPLETUS 


SEU BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA, 


OMNIUM SS. PATRUM, DOCTORUM SCRIPTORUMQUE ECCLESIASTICORUM, 


S1VE LATINORUM, 8$1YE GRAECORUM, 


QUI AB VO APOSTOLICO AD TEMPORA INNOCENTII IIl (ANNO 1916) PRO LATINIS 
ET CONCILII FLORENTINI (ANN. 1439) PRO GR.ECIS FLORUERUNT : 


RECUSIO CHRONOLOGICA 
OMNIUM QUJE EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICJE TRADITIONIS PER QUINDECIM PRIMA 
ECCLESLE SJECULA, 


JUXTA EDITIONES ACCURATISSIMAS, INTER SE CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, PERQUAM DILIGEN« 
TER CASTIGATA; DISSERTATIONIBUS, COMMENTARIIS, YARIISQUE LECTIONIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA; OMNIBUS 
OPERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QUA TRIBUS NOYISSIMIS SACULIS DEBEXTUR ABSOLUTAS DRTECTIS, AUCTA ; 
INDICIBUS PARTICULARIBUS ANALYTICIS, SINGULOS STVE TOMOS SIVE AUCTORES ALICUJUS MOMENTI SUBSEQUENTI- 

BUS, DONATA ; CAPITULIS INTRA IPSUM TEXTUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET TITULIS SINGULARUM PAGINA» 

RUM MARGINEM SUPERIOREM DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATERIAM SIGNIFICANTIBUS, ADORNA- 
TA; OPERIBUS CUM DUBII$, TUM APOCRYPHIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE IM ORDINE 

AD TRADITIONEM ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA ; 


DUCENTIS ET AMPLIUS LOCUPLETATA INDICIBUS AUCTORUM SICUT ET OPERUM, ALPHABSETICIS, CHRONOLOGICIS, STAT» 
$TICI$, SYNTHETICIS, ANALYTICIS, ANALOGICIS, IN QUODQUE RELIGIONIS PUNCTUM, DOGMATICUM, MORALB, LITUR- 
OICUM, CANONICUM, DISCIPLINARE, HISTORICUM, ET GUNCTA ALIA SINE ULLA EXCEPTIONE; SED PRAESERTIM 
DUOBUS INDICIBUS IMMENSIS ET GENERALIBUS, ALTERO SCILIGET RERUM, QUO CONSULTO, QUIDQUID 
MOM SOLUM TALIS TALISYE PATER, VERUM ETIAM UNUSQUISQUE PATRUM, NE UNO QUIDEM OMI8$0, 

IN QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT, UNO INTUITU CONSPICIATUR; ALTERO SCRI FJ/R 
BACR/E, EX QUO LECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES RT IM QUIBUS OPERUM 
SUORUM LOCIS SINGULOS SINGULORUM LIBRORUM $. SCRIPTURA VERSUS, A PRIMO 
GENESEOS USQUE AD NOVI$8IMUM APOCALYPSIS, COMMENTATI SINT: 


EDITIO ACCURATISSIMA, CATTERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, 8I PERPENDANTUR CHARACTERUM NITIDITAS, 
CHARTA  QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS, PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUM "VARIETAS, 
TUM NUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA 8IBIQUE IN TOTO PATROLOGIA DECURSU CONSTANTER 
SIMILIS, PRETII EXIGUITAS, PRASERTIMQUE 1$TA COLLECTIO, UNA, METHODICA ET CHRONOLOOICA, 
SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HIC ILLIC SPARSORUM, PRIMUM AUTEM 
IW NOSTRA BIBLIOTHECA, EX OPERIBUS ET MSS. AD OMNES ATATES, LOCOS, LINGUAS PORMASQUE 

PERTINENTIBUS, COADUNATORUM. ' 


SERIES LATINA PRIOR, 
IN QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES SCRIPTORESQUE ECCLESLE LATINAE 
À TERTULLIANO AD INNOCENTIUM Ili. 


ACGGCURHRANTE J.-P. MIGNE, 
BBibitetheees Cleri universe, 
SIVE CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTLE ECCLESIASTICAE RAMOS EDITORE. 


——————— DO 


"  PATROLOGLE TOMUS CXXIII. 


ADO, USUAR2US, -- USUARDI- TOMUS PRIMUS. 


PARISIIS 
APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J..P. MIGNE SUCCESSORRA, 
IN VIA DICTA: AVENUE DU MAINE, 189, OLIM CHAUSSÉE DU MAINE, 197. 


1819 














& . 
* 
, 
, . 
E 
E * 
-w "99 37 e [LÀ . ,.,"* 
» " - ." e ee e.9* 9. * 
"x - "9 9 . e 9 -" € "w"* . 
T o- - - - " . . 9*9 e "o9 » 
. - .o---€ww "- 9 e e. 9" * 
. - - w *. - - .* "ww - 
Ld - - - - " 
" - ov M - * e € 9 * * l 
-- - * 
- C " -€-- "ES L4 [2 
- - - - "I 
- - M 
- - - bd - x - - "o9 
ew - * - - -*- 
. 
. * 
* LI 


S/ECULUM IX 


USUARDI MARTYROLOGIUM 


EX RECENSIONE R. P. SOLLERII, ET AD EDITIONEM BENEDICTINAM COLLATUM 


PRUEMITTUNTUR 


SANCTI ADONIS - 
OPERA, 


AD FIDEM EDITIONUM ROSWEIDI, MABILLONII, ETC., RECOGNITA ET EXPRESSA, 


ACCURANTE J.-P. MIGNE, 
BIBLIOTHEC/E CLERI UNIVERSE 


SIVE 
CURSUUM COMPLETORUM !N 8INGULOS SCIENTI/ ECCLESIASTIC/ RAMOS EDITORE. 


T ——— uu» -««————— —- 
TOMUS PRIMUS 


€ o—Áu»-O-«iieÁ —— 


PARISIIS 
APUD GARNIER FRATRES EDITORES ET J.-P. MIGNE SUCCESSORES 
IN VIA DICTA : AVENUE DU MAINE, 189, OLIM CHAUSSEE,DU MAINE, 137 


1879 





ELENCHUS 


AUCTORUM ET OPERUM QU/E IN HOC TOMO CXXIII CONTINENTUR 





S. ADO ARCHIEPISCOPUS VIENNENSIS IN GALLIA. 


Sancti Adonis Elogium historicum. 

— Chronicon. 
Vetus Romanum Martyrologium. 
Libellus de Festivitatibus apostolorum. 
Sancti Adonis Martyrologium. 
Appendix ad S. Adonis Martyrologium. 
Passio sancti Desiderii. 
Adonis privilegium pro ecelesia Velnensi. 
Vita sancti Theuderii 
Appendix. — Translatio S. Barnardi. 
Miracula ejusdem. 


USUARDUS MONACHUS SANGERMANRNSIS. 


Usuardi Martyrologium. 


Col. 








ANNO DOMINI MCCCLXXV 


SANCTUS ADO 


ARCHIEPISCOPUS VIENNENSIS IN GALLIA. 


SANCTI ADONIS ELOGIUM HISTORICUM. 


(Apud Mabill., Acta SS. ord. 8. Bened., tom. V1.) 


1. ADONEM, Viennensem archiepiscopum,non ma- A que' utile Judicasset. Exhine non parvum tempus 


gis dignitate quam scriptis clarum satis norunt eru- 
ditiomnes. At quis qualisve ante pontificatum fuerit, 
nemo, quod sciam, hactenus explicavit. Mirabuntur 
lorsan nonnulli quod Benedictinz familiz eum annu- 
merem, cum Trithemius, Wion, Menardus, Buceli- 
nuseLalii, eum Fastis nostris non inscripserint ; sed 
mirari desinent cum facti mei rationem exposuero. 

3. Adonis Vit: compendium inveni in Breviario 
collegiat:» Ecclesi; Romanensis apud Allobroges, in 
qua celebris est Adonis memoria : quo in Breviario, 
typis vulgato anno 1612, sanctorum acta, non re- 
centiorum, sed veterum auctorum qn €a scripsere, 
totidem verbis referuntur : id quod factum etiam in 
Adone, cujus festus dies ita notatur in dicto Brevia- 
rio xvii Kalendas Januarii : S'ancti Adonis episcopi 
ct confessoris. Omnia dices da communi preler Legen- 
dam; et infra : Zncipit Vila sancti. Adonis archtepi- 
scopá Viennensis. Qua verba satis innuunt ejus Vita 
eompendium,quale mox ex ipso Breviario exhibebo, 
3 vetdsto auctore qui saneti Adonis res gestas litte- 
ris antiquitus mandavit, de verbo excerptum fuisse. 

3. Aecedit quod Ecclesia Viennensis in suo Bre- 
viario, quod ante centum viginti annos typis edi- 
tum eat, iisdem fere verbis utitur ac Romanensis, 
usque ad electionem Adonis in archiepiscopum. 
Aliam enim ab eo loco narrationem de rebus ab 
Adone jam pontifice gestis exhibet Viennense Bre- 
viarium, cujüs copiam nobis submisit humanissi- 
mus vir Petrus Louvetus doctor medicus ct histo- 
riographusDombensis.Utriusque Breviarii lectiones 
novem juvat hic vicissim repraesentare. 


Ez Breviario Viennenet. 


I. Tempore Caroli regis, post patrem Ludovicum 
imperatorem in Francia regnantis, hic sanctus vir 
nohili prosapia exortus, dum adhuc infantulus 
esset, in monasterium quod Ferrarias ex antiquo 
vocant, a parentibus traditus est. 

it. Dehinc famossissiman beati Petriapostolorum 
principis domum ezxteraque sanctorum loca in Ro- 
mana urbe constituta, orationis gratia Deo comite 
visitavit, ibique quinquennio fere scdit. Et ve- 
gressionis iter arripiens, Ravennam devenit : ubi 
aliquandiu remoratus quemdam etiam libellum a 
quodam fratre religioso praestitum transsceripsit, 
quo ad describendas sanctorum martyrum passio- 
nes sese non modice adjutum fuisse testatur. 

iit. Inde pedem movens,Lugdunum famossissimam 
pervenit ad urbem. Ibi tunc proerat Remigius pr:e- 
sul eximius, regibus admodum charus. Hic Dei fa- 
mulum Adonem in habitu pauperis pie suscipiens, 
quaque illi necessaria exhibuit. At ubi collocutione 
mutua, ut erat prudentis ingenii, quz in illo late- 
bant scientia: et probitatis insignia pernoscerc po- 
tuit, secum retinere toto annisu conatus est. 

Iv. Et ad abbatem ipsius deprecatoria legationo 
acta, litteras permissorias impetravit ad se rctinen- 
dum in suum suzque Ecclesi:o obsequium : quous- 


PATROL. CXXLI. 
M»! 


B peccaírieis, 


effluxerat, cum ecce episcopus obitu Viennensis 
praesulis certissime comperto, agere disposuit iu- 
tentius, quatenus in Viennensi Ecclesia ordinaretur 
episcopus. Quocirca ex consensu tam cleri quam 
plebís, cum consi*io et presentia comprovincialium 
episcoporum idem Dei famulus Viennensem conse- 
cratur in pontificem. 

v. Neque cnim, ut moris est plerisque, mox sus- 
cepto honoris gradu in superbiam elatus est : sed 
magis in co pta persistens humilitate, omnes quo- 
que subditos secundum suum modum imitatores 
veritatis fleri assidue monebat, dicens: Discite a 
pie quia mitis sum el humilis corde. 

vi Cujus tam salubri tamque sancto studio in in- 
troitu sanctz» matris ecclesiz, in honore Salvatoris 
construct», domunculam quamdam instar sepulcri 
Dominici construi fecit : ante cujus ctiam ostiolum 
altare, ex lapidibus coneavum, ad nomen Marix 
etri quoque negatoris, latronisquo 
confessoris solemniter consecravit. Quo dum multi 
adveniunt :groti, per intercessionem eorum ad 

propria l:eti consueverunt reverti. 

vit. Hospitalitatis vero, sed et miscricordim in 
pauperes quantaei cura, quantavo assiduitas fuerit, 
sLylo mandare non est necesse : cum ostium domus 
ipsius non alio, sed nequidem refectionis tempore 
clausum fuerit. Unde merito cum beato Job dicere 
poterat : Ostium «eum tiatori paluit, et pater fus 
pauperum. 

virt. Verum indefessus laborator, licet die tantis 
occuparctur honorum operum exercitiis, noctu non 
se totum credebat sopori, tanquam diurno labore 
fatigatus : sed ad satisfaciendum naturae aliquan- 
tisper quiete sibi iudulta quod supererat noctis, 
orationi dedicans, temporius Fratres ad vigilias 

.nocturnas surgere compellebat. Ubi et ipse solito 
praosens, lectiones ct respousoria protrahendo de- 
eantari faciebat quousque, diei luce appropin- 
quante, matuting laudes agerontur. 

ix. Cumquejam tempus adesset quo Dominus Rex 
regum militem suum a labore quiescere vellet, sex- 
tum decimum circiter annum in episcopatu per- 
agens, de przesenti ad futuram vitam felici fine de- 
migravit. Cujus corpus a clero et universa plebo 
ex more deportatum, atque in Ecclesia sanctorum 
apostolorum, inter pr::decessores suos pontifices, 
tumulatum est. 


Emo Breviaro |Romanenst. 


rt. Tempore Caroli regis, post patrem Ludovicum 
imperatorem in Francia regnantis, hic sanctus vir 
nobili prosapia exortus, dumadhue infantulus esset, 
in monasterium quod Ferrarias ex antiquo vocant, 
a parentibus traditus est. 

it. Cumque sub regulari censura degeret, inque 
illo cenobio czterisarctiortunc temporis habebatur 
[. haberetur], divinitus inspiratus atque electus, 
omnessibicozvos in studiis litterarum przxire coepit. 


1 


t S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 12 
Lasciviam etiam huic :tati amicam ezeteraque pue- A promittere dignati estis, largiti fueritis, conabimur 


rilia usquequaque declinans,senum perfectorumque 
gravem conversationem sectari sollicitus satagebat. 

ir. Verum robore jam juventutis auimatus, igne 
desiderii irrefragabili succensusest,ut domum beati 
Petri principis apostolorum c:xteraque sanctorum 
loca in Romana urbe extraque constituta orationis 
gratia visitaret. Ideoque peregrini habitum assu- 
mens optatum iter aggreditur. 

iv. Qui domum apostolicam humilis habitu, devo- 
tus corde ingressus, in oratione continua pervigil, 
nocturnis excubiis pernoctare crebius usque ad lu- 
cem matutinam gaudebat. Sane cum in Romana urhe 
omnibus pene notus esset, quinquennio fere exacto 
Ravennam devenit: ubi quemdamlibellumaquodam 
religioso prxstitum transscripsit, ad describendas 
sanctorum martyrum passiones. 

y. Inde Lugdunum pervenit. Ibi tunc forte pr:erat 
digne memori: Remigius przsul eximius, regibus 


gratias cumulare. Ceterum quod diligenter scruta- 
mini, noveritis monachum et discipulum meum Ad. 
nunquam a nostro monasterio aufugisse : sed ad 

etitionem beatz:e memori» Marcwardi abbatis ex 

rumia aut Proneam (4. ad Proneam) a nobis eum 
honeste directum, et cum illo aliquandiu conversa. 
tum, quorumdam invidiosorum vitasse insidias : ct 
inde discendi studio et quietis amorcin urbeLugdu- 
nensium constitisse. Reverentissimis autem viris 
Remigio et H. Gratianopolitano instanter postulanti- 
bus, et conversationem memorati fratris laudanti- 
hus, quanquam olim meam verbis habuisset licen- 
tiam, etiam regulares litteras accepisse ; quad pro- 
latz:», quid deeosentiam, fideli relatione fatebuntur. 
Litteras etiam eum ecclesiasticas habere a venera- 
bili episcopo nostro Guenilone certissime scio : nec 
impedire eum aliquid, si Deus eum vocat, quo juste 
cjus infirmari possit electio. Bene apud nos conver- 


admodum charus. Ilic Dei famulum Adonem pie p satus est : qux plurimum indiget Ecclesia, idoneus 


suscipiens, benigne exhibuit. At ubi scientizetpro- 
bitalis insignia pernoscere potuit, ecclesiam beati 
Romani cum sibi adjacentibus rebus in obsequium 
delegavit, ubi secretius orationi vacaret. 

vi Exin obitu Viennensi praesulis comperto, cjus- 
dem Ecclesi: filii divina inspiratione superhoc trac- 
ti, omnes incommune uno consilio pari voluntate do- 
minum Adonem petiverunt sibi prxeficiendum cpis- 
copum. Quocirca ex consensu tam cleri quam plebis 
cum consilio comprovincialium episcoporum idem 
Dei famulus Viennensem consecratur in pontificem. 

vit. Religionem vero cernens a sui observantia 
partim defecisse adversarum causarum occasione, 
instititomnimodis, utad pristinam rectitudinis nor- 


mam paulatim ipsius studio reformaretur. Hinc cun- 


stant institutionis ejus perplura documenta. Siqui- 
dem et de nocturnis ot de diurnis officiis psallendi 
regulam pulchre constituit. 

virt. Praeterea quanto studio ducebatur in zdi- 
ficiisecclesiarum instaurandis vel exornandis, etsi 
forte hominis desit testimonium, non desunt tamen 
eadem zdificia. Hospitalitatis in pauperes quanta ci 
cura quantave assiduitas fuerit, stylo mandare non 
e st necesse : priesertim cum ostium domus ipsius 

non dicam alio, sed nec quidem refectionis tem- 
. pore clausum fuerit. 

IX. Cumque jam tempns adesset, quo Dominus 
militem suum beata mercede vellet donare, sextum 
decimum circiter annum in episco atu agens, de 

resenti ad futuram vitam felici fine demigravit. 
ujus corpus in ecclesia sanctorum apostolorum 
officiosissime tumulatum est. Qui vixit annos plus 
minusve septuaginta sex. 


&. Ubi primum hzc legi in Breviario Romanensi, 
nam longo post Viennensis exemplum eccepi), ma- 
gno gaudio aftectus sum quod illustrandi tanti viri 
aliquam haberem materiam. Sed illud voluptatem 
meam temperabat, quod vetusta et idonea mihi dees- 
sent monumenta, quibus ista probarem. Hzc mihi 
cogitanti, et Lupi abbatis Ferrariensis epistolas re- 
legenti, occurrit epistola ejus centesima vigesima 
secunda, qua votis meis faciat satis. In hac enim 
epistola, qu: Gerardo, provincix: duci seu comiti, 
et Bert? ipsiusconjugi, inscripta est, certissima de- 

rehendi momenta, qu: in Adonem ejusque res ges- 

as Ila, ut superius expositzesunt, omnino conve- 
niunt. Et quia hzec res non parvi momenti est, oper: 
pretium fuerit hoc loco integram adduccre episto- 
am, ui nemo suspectam habeat fidem meam. 

, « Przcellentissimo duci G. etelarissima conjugi 
ejus B. Lupus presentem ct futuram salutem. 

« Semper insignis fama de probitate vestra bonos 
quosque letificavit : sed nunc in omnium notitia 
uberius eflloruit, cum eamdem probitatem vestram 
Successu profuturo Christianus omnibus Divinitas 
comprobavit. Cum vero que primo polliceri, postea 


.his litteris Ad. expressum videmus 


est ad docendum ; regularibus et pontificalibus ful. 
tus est epistolis ; progenitorum nobilitate ornatur ; 
in sancto proposito, judicio pr:xdictorum antisti- 
tum, inter quos degit, devote perdurat. Quid restat, 
nisi ut quod sanctis przsulibus Deus inspiraverit 
fiat? Quid putem mirum, si aliquando asperius ali- 
quid super eo locutus sum? Illud culpa fuit inimico- 
rum cjus impudenter falsa vulgantium : istud quod 
nunc litteris alligo (f. allego), meum est judicium 
constanter prius visa, et postea comperta narran- 
tis. Cupio vos valere feliciter. » 

5. Ex hac Lupi epistola discimus monachum 
quemdam Ferrariensem, nobilem, doctum, cujus 
nomen incipiebat a litteris Ad., degisse in provincia 
Lugudnensi, Remigioet Heboni episcopis probatum, 
et ad episcopalem dignitatem electum : qu:e omnia 
cum Breviariis Viennensi et Romanensi conveniunt, 
nec alii quam Adoni legitime aptari possunt. H:ec 


(C; distinctius explicanda per partes. Sed antequam id 


prastem Lectorem admonere decet, quantum de- 
at publica res litteraria diligenti: eruditissimi 
viri Stephani Baluzii, qui in nova editione Lupi ab- 
batis operum id egit unius vocule ; imo duplicis 
tantum litter: correctione, ut illustrand:z Adonis 
nostri memoric preferret ]|ucem. Nam cum in edi- 
tione Massoniana prius legeretur, monachum meum 
nonnunquam, ipsecollatione veterum codicum repo- 
suit : monachum meum Ad. nunquam, tametsi, uti 
modesto fatetur, quis fuerit hic homo, quem duabus 
ivinare non 
potuit. Nunc ad ordinem rerum ab Adone gestarum 
accedo. 

6. Cum Ado tempore Caroli regis, cognomento 
Calvi, ortus dicitur, id co modo interpretaro, quo 
siniles jam locos frequenter exposui, uteo tempore 
inclaruerit : nam euni regnante Carolo Maguo, cir- 
citer annum octingentesimum, in lucem prodiisse 
constat. Quippe annosnatus septuaginta sex, deces- 
sit anno Christi octingentesimo septuagesimo 
quinto, ut postea videbimus. In utroque Breviario 
nobili prosapia exortus dicitur, apud Lupum pro- 
genitorum nobilitate ornatus. Patriam ei fuissc 
Wastinensem aut Senonicum pagum conjicio. 

7. Dum adhue infantulus esset, in monasterium, 

uod Ferrarias ex antiquo vocant, a parentibus tra- 
ditus est, moro scilicet in regula sancti Benedicti 
preseripto de oblatione et susceptione puerorum 
cap. 59. Hinc conjecturam sumo, Adonem natum 
fuisse in loco vicino Ferrariensi monasterio, de quo 
superius actum ad Vitam sancti Aldrici archiepis- 
copi Senonensis. Istic a Sigulfo abbate puer suscep- 
tus fuisse videtur: ubi bene conversatus, teste Lupo, 
omnes sibi cozvos in studiis litterarum pr:»ivit, ex 
Brevario Romanensi. De ejus doctrina testimonium 
suppeditat Lupus, cum eum scribit esse idoneum ad 
docendum quie plurimum indiget Ecclesia. — — . 

8. Post aliquantam moram in coenobio Ferrariensi, 


^2 


& 


13 ELOGIUM HISTORICUM. 14 
ad pelijionem Marewardi abbatis ex Prumia, seu A habuisset licentiam, etiam regulares literas (obe- 


Prumiensis, qui ab anno 8290 ad 853 loco przfuit, 
honeste directus ad Proneam est : quo nomine Au- 
sonius in sua Mosella laudat rivulum quemdam, qui 
locum istum praeterfiuit ; unde monasterium ali- 
quando Pronea, passim Prumia dictum, voce non- 
nihil inflexa. Attamen legere malim ad petitionem 
Marcwardi abbatis Prumiam ad Proneam directum 
Adonem : ut designetur Prumis situs ad Proneam 
amnem. Inter utrumque monasterium, Ferrariense 
scilicet et Prumiense, ultro citroque facilis mona- 
chorum commeatus erat : tum quia ex Ferrariensi 
cenobio assumptus fuerat Marewardus, tum quia 
cum Lupo magna necessitudine conjunctus erat. Et 

uidem Ferrarienses Prumiam transmittebantur ad 

iscendam maxime Germanicam linguam, cujus 
usum eo tempore pernecessarium fuisse testatur 
Lupus in epistolis 70 et 91. Quin etiam temporibus 
illis monasteria, etsi nullo communis regiminis vin- 


dientiales vocant, accepisse, et litteras etiam eccle- 
siasticasseu dimissoriasa venerabili Gueniloneepi- 
Scopo Senonensi. Sane litterarum studia tunc tem- 
poris, si alias unquam, Lugduni viguisse probant 
viri docti Leidradus, Agobardus, Amulo, Remigius 
istius Ecclesi: pontifices, et Florus diaconus. Addit 
Romamnense Breviarium, Remigium ecclesiam beati 
Romani cum sibi adjacentibus rebus in obsequium 
delegasse Adoni, ubi secretius orationi vacaret. 
Qu:enam fuerit illa ecclesia, certo pronuntiare non 


" ausim : forsan ecclesia sancti Romani, quz in Vien- 


nensis urbis parte orientali sita erat, testante ipso 
Adone in Martyrologio xitt kal. Decembris, ubi san- 
ctorum Severini, Exsuperii et Felicis corpora in 
eam ecclesiam translata fuisse scribit, et in libello 
de Vita sancti Theuderii abbatis memorat basilicam 
sancti Romani martyris in suburbiocivitatis, in vico 
Brenniaco : quz basilica hactenus superest, Equi- 


culo connexa erant, facile tamen monachis ultro B tibus Melitensis ordinis commendata. 


citroque commeantibus patebant propter ejusdem 
religionis unitatem, ut loquitur Marewardus in Lu- 
pina epistola 72 ad Didonum Senonici monasterii 
sancti Petri abbatem, in arte medica peritissimum, 
ad quem monacho suos sanandos dirigebat. Hinc 
Lupus in epitola 116 ad monachos coenobii sancti 
Germani apud Antisiodorum : Semper quidem in 
cenobiorum nostrorum habitatoribus vera charitas 
viguit ; sed nunquam tam certis indiciis, ut nostro 
tempore, sui magnitudinem declaravit. 

9. Prumis aliquandiu commoratus Ado, ut habet 
Lupus, postea quorumdam invidiosorum indiciis im- 
petitus est : quas ut vitaret, Romam se contulit, ut 
domum beati Petri principis apostolorum orationis 
gratia visitaret. Hujus itineris non meminit Lupus, 
qui Adonis zmulis, uti ipsefatetur, nimis credulam 
adhibuit aurem, quique alias monachorum suorum 
Romanas peregrinationes commemorat in epistolis 
101, 102 et 103 pro Aldulfo et Acarico ; tum 106et 
107 pro Dolivaldo scriptis, tum sui ipsius, tumGue- 
nilonis Senonensis archiepiscopi nomine, in ipso- 
rum peregrinorum commendationem. Rom: exacto 
fere quinquennio, vir sanctus Ravennam devenit: 
ubi quemdam libellum a quodam fratre religioso 
praestitum transcripsit ad describendas sanctorum 
martyrum passiones, id est Martyrologium, de quo 
postea recurret oratio. Libellus iste est vetus Mar- 
tvrologium, quo usus est Ado in suo condendo, a 
Rosweido editum. Huic prfixa est Adonis epistola, 
contestantis, quantum ex veteri illo Martyrologio 
profecerit. Huic operi, inquit, id est Adoniano Mar- 
tyrologio, ut dies martyrum verissime notarentur, 
qui confusi in kalendis satis inveniri solent, adjuvit 
venerabile et perantiquum Martyrologium, ab urbe 
Roma Aquileiam cuidam sancto episcopoa pontifice 
Romano directum, et mihi postmodum a quodam 
religioso fratre aliquot diebus przstitum: quod ego 
diligenti cura transcriptum, positus apud Raven- 
nem, in capite hujus operis ponendum putavi. Ilxc- 
Ado in prxfatione Martyrologii sui:ex quibus supe- 
riora Viennensis Breviarii verba derivata sumt. 

10. Ravenna digressus Ado, inde Lugdunum per- 
venit, ubi tunc przerat digna memorie Remigius 
presul eximius : qui Dei famulum Adonem pie 
suscepit, eL quzeque necessaria illi benigne exhibuit, 
At ubi collocutione mutua, qua in illo latebant 
sciontiz et probitatis insignia pernoscere potuit, se- 
cum retinere toto adnisu conatus est. Et ad abba- 
tem ipsius deprecatoria legatione acta, litteras per- 
missorias impetravit ad eum retinendum in suum 
suzxque Ecclesi: obsequium,quousque utile judicas- 
set. Viennensi Breviario hac in re concordat Lupus, 
testatus Adonem discendi studio et quietis amore 
in urbe Lugdunensium constitisse. Reverentissimis 
autem viris Remigio et Hobone Gratianopolitano in- 
stanter postulantibus, et conversationem memorati 
fratris laudantibus, quanquam olim meam, inquit, 


11. Exin obitu Viennensis praesulis comperto, 
ejusdem Eeclesiz filii divina inspiratione super hoc 
tracti, omnes in commune uno consilio, pari vo- 
luntate, dominum Adonem petiverunt sibi przeficien- 
dum episcopum. Quocirca ex consensu tam cleri 
quam plebis, cum consilio comprovincialium epi- 
scoporum idem Dei famulus Viennensem consecra- 
tur in pontificem. Huic tamen electioni restitisse 
nonnullos, in his Gerardum illarum partium comi- 
tem, ob eam scilicet causam, quod Adonem ex mo- 
nasterio suo fuga elapsum crederet, docet nos' Lupi 
epistola superior, in qua eum ab omni defectionis et 
infamizx labe absolvit, contestatus nihil impedire, si 
Deus eum vocaret, quo juste ejus infirmari posset 
electio. H:ccontigit post mortem Agilmari Viennen- 
sis antistitis, successoris sancti Barnardi. H:xec, in- 
quam, electio contigit anno sexagesimo supra oetin- 
gentesimum, ut constat tum ex actisconcilii Lingo- 
nensis circa kalendas Julii anno prscedenti cele- 
brati, cui Agilmarus interfuit ; tum ex Tusiacensi, 
cui subscripsit Ado sub die xi kalendas Novembris 
anni 860 : tum denique ex Synodo Viennensi, de 
qua infra, quam Ado habuit anno Christi 870, indi- 
ctione terlia, episcopatus anno decimo. Ac proinde 
Agilmarus ejus decessor annis novendecim, non no- 
vem tantum, ut voluit Joannes a Bosco, sedisse di- 
cendus est : siquidem Barnardum Agilmari anteces- 
sorem anno 842 decessisse demonstratum est. EL 
quidem Agilmarus pridie Nonas Julias vita demigra- 
vit, et quidem anno 860, ex tomo 1 Analectorum, 
pag. 103: in cujus locum Remigius sanctz:e. Lugdu- 
nensis Ecclesi» et Ebo Gratianopolitanus epis- 
copus cum clero et populo elegerunt S. Adonem. 
Apud Joannem a Bosco in Appendice Bibliotheca 
Floriacensis, ubi de Antiquitatibus Vienne exstat 
epistola Nicolai papi primi Adoni missa cum pallio 
initio ejns pontificatus; qua in epistola eum sub- 
monet tristari se quod in litteris professionis fidei 
sue ad pontificem missis Ado probaret quatuor 
duntaxat synodos generales, quinta et sexta prae- 
termissis: explicaret hac de re mentem suam: 
mittere se interim pallium et capitula synodi Ro- 
mana, quam recens tenuerat. Misit et aliamsubinde 
eidem epistolam, qua Viennensis Ecclesi:w privile- 
gia confirmat. An septimam synodum probaverit 


. Ado, incertum : imo in Chronico, quod post accep- 


tam episcopalem dignitatem condidisse videtur, 
hane synodum rojicit : quie mens tum Gallicane 
Ecclesi: erat. In brevi Chronico Viennensium antis- 
titum, quod anno 1139 jussu Burnonis conditum est, 
S. Ado pallium et confirmationem privilegiorum an- 
no 861 a papa Nicolao recepisse cum decretis Late- 
ranensis, id est Romani concilii perhibetur. 

12. Neque vero, ut moris est plerisque, mox Sus- 
cepto honoris gredu in superbiam elatus est: sed 
magis in coepta persistens humilitate, omnes quoque 
subditos secundum suum modum imitatores Vertita- 


1 


S. ADONIS ARGHIEPISD. VIENNENSIS 


16 


tis fleri assidue monebat, dicens : Disette ase quia A pap» pro simonia; et quiü per manum laicam qui- 


syitis sum ei humilia corde (MatiÀ. xi, 39) : qua ver- 
ba leguntur in Breviario Viennensi. 

13. Anno, 866 ex Annalibus Bertinianis, Carolus 
rex cognomento Calvus, et Lotharius rex Attiniaci 
missaticum communiter ordinant pro negotio Teut- 
bergz ipsius Lotharii pellicis, et. Carolus quidem 
per Egilonem Senensem archiepiscopum, et Lotha- 
rius per Adonem Viennensem archiepiscopum, ac 
Rer altarium suum a secretis domesticum, pap:e 

icolao quz» sibi visa sunt secretius mandant. Ado 
id prsstitit litteris scriptis ad Nicolaum, cujus 
rescriptum hae de re non integrum exstat, in quo 
pontifex sanctissimum confratrem Adonem archig- 
piscopum laudat, quod pro statu sancto Dei Eccle- 
8i ferventius invigilet, eL contra delinquentium, 
praevaricatorum, et sanetarum legum violatorum 
inores et actus per zelum rectitudinis erectus ait. 

14. Exstant et alim Nicolai epistole quatuor 


i et indigni ad episcopatum promovebantur. 

18. Anno 869 defuncto Ebone Gratianopolis epi- 
&copo, Lotharius rex a fratre suo Ludovico se- 
cundo imperatore obtinuit,ut quidam suo clerico, 
Bernario nomine, episcopatum Gratianopolitanum 
concederet. Ludovici hao de re litteras accepit Ado 
pridie Idus Julii quibus monebatur, ut quam pri- 
mum eumdem Bernarium episcopum ordinaret. Huc . 
alias etiam Kalendis Augusti accepit tum ab Lotha- 
rio rege, qui ipsum certiorem facit de prospero iti- 
nere suo Romano, precipitque, ut redeunti sibi ob- 
viam veniat ad sanctum Mauricium : tum a Carolo 
rege vi Kalendas Septembris, qui Adonem sibi cha- 
rissimum vocat, signillcans, se cuidam elerieo, dia- 
cono olim venerabilis archiepiscopi Remigii, et post- 
modum Lotharii nepotis sui, ita concessisse Gra- 
tianopolitanum episcopatur, ut vestro, inquit, ju- 
dicio 8i canonice probaveritis, ibi a vestra sancti- 


Adoni script: in. Appendice secunda epistolarum B 1ate ordinetur episcopus. Exstant haa litter: apud 


'Nieolai, in tomo vim Conoiliorum editionis Lab- 
beanz. [n prima respondet pontifex Adonis consul- 
iis de Lotharii regis divortio et de Alvico clerico : 
in secunda, inferiores ecclesias a Romanis consue- 
tudinibus recedere non debore : in tertia, rationem 
reddit dilatge synodi, et Adonem corripit, quod Ge- 
rardi comitis prosbyterum dixisset ; tuin variiscon- 
sultis respondet:in quarta privilegium metropolis 

: Viennensis confirmat. Additur et epistola quinta 
Anastasii bibliothecarii ad Adonem de morte Nicolai 
paps&:quam epistolam aliis etiam Galliarum episco- 
pis directam fuisse intellexit ex ms. codice Antisio- 
dorensi monasterii sancti Mariani, in quo hzc epis- 
tolo» sic inseribitur : Venerando mihi et valde dili- 
gendo ill. archiepiscopo ill.plurimam salutem.Triste 
tibi nuntium, eic. Est et aliud fragmentum epistolm 
eidem a Nicolao papa directa, qua pontifex Adonem 
increpat, quod ejus auctoritate Albericus subdiaco- 
nus uxorem duxisset contra prescripta canonum. 
In Labbeana Conciliorum editione typis etiam vul- 
gatz sunt Adriani pape Il epistolz dus, in quarum 
prima pontifex ab Adone submonitus, cur a Nicolai 
Pape: ecretis recessisset, se exeusat laudato zelo 
Adonis: in altera, quse mutilaest, litteras Nicolao de- 
cessori suo ab Adone directas se recepisse testatur. 

15. Anno jam dicto 866 Nicolaus papa litteris da- 
tis ad Hinemarum Rhemorum antistitem, przcipit, 
Remigium Lugdunensem, Adonem Viennensem, We- 
nilonem Rothomagensem, una cum cateris arohi- 
episcopis et episcopis Galliarum et Neustrix apud 
Suessionem urbem pariter convenire, ad discutien- 
dam causam Wlfadi et aliorum Rhemensium clerico- 
rum, quosab Eboneordinatos Hinemarus in ordinem 
redegerat. Coacta est synodus hzc xv Kal. Septem- 
bris ;at ei non interfuit Ado ; quam obcausamincer- 

um. | 

16. Hincmarus ipso suo et Adonis, aliorumque 
Gallis pontificum nomine scripsit ad Ludovicum 
Germanis regem pro Bertulfo Trevirensi archiepis- 
copo adversus Waltonem ccnobii sancti Maximini 
monachum, sedis Trevirensi (uti dicit) invasorem. 
Idem porro Hincmarus Adoni Viennensi archiepi- 
Scopo scribit interczetera pro epistola beati Aviti ad 

.sanctum Remigium scripta, quam quidam Rotfridus 
monachus ei dixerat se apud eumdem Adonem le- 


C 


D 


gisse. Sed et si qua preterea de sancto Remigio re- - 


perire valeret, ei super aurum et topazion pretiosa 
mitteret. Frodoardus auctor in Histori:» Rhemensis 
lib. in, cap. 21, qui et alibi testatur, Rotfridum hunc 


cenobii Remigiani apud Rhemos monachum fuisse. - 


17. Addo ex Chronico Hugonis abbatis Flavinia- 
censis, Remigium Lugdunensem pontificem Adoni 
Viennensi episcopo, quem Romana Ecclesis vica- 
rium, id est legatum, appellat, et Nicolao pape lit- 
teras misisse pro Trevirensi et Coloniensi episcopis 
depositis, Teutgaudo scilicet et Guntario ; denique 
ipsum Remigium simul et Adonem scripsisse Joanni 


Sirmondum in Conciliorum Gallia tomo un. 

19. Ado vero cernens religionem a sua observan- 
tia partim defecisse adversarum causarum occa- 
sione, institit omnimodis, ut ad pristinam rectitu- 
dinis norman paulatim ipsius studio reformaretur, 
uti legimus in Brevario Romanensi. Hinc constant 
institutionis ejus Derplura documenta : siquidemet 
de nocturnis et de diurnis officiis psallendi regu- 
lam pulchre constituit. 

90. Ex synodis ejus auctoritate habitis una mihi 
succurrit, quam eruditus virPetrus Louvetus, supe- 
rius laudatus, ex Viennensi Chartario descriptau 
Acherio nostro transmissit, qua sic se habet : 

Anno 870 Incarnationis Domini nostri Jesu Chri- 
sti congregata est synodus Vienna metropolis Ec- 
clesie domno et venerabili archiepiscopo Adone 
presidente, et vigilantissima eura causas ecclesias- 
ticas et filiorum suorum necessitates investigante 
ac ecclesiastico more definiente. Adveniens reve- 
rendus vir Manno prepositus cenobii sancti Augen- 
di, adventus sui causam manifestans protulit in me- 
dio, quamdam ecclesiam ex camobio predicto et in- 
fra Viennensem diccesim sitam in villa Velnis, do- 
tatam in honore sanctiPetri, privilegio sibiconcesso 
ab antecessoribus sanctissimi jam fati archiepisco- 
pi, neenon ab ipso compontifice usque ad id tempus 
conservato, proclamante vici sancti Albani rectore 
desolatam esse. Protulit etiam isdem venerabilis 
prepositus scripturam inquisitionis temporibus 
pie recordationis domni Agilmari factam, eo quod 
et tunc temporis altercatio haberetur interipsarum 
rectoresecclesiarum. Sed quia ea sancta synodus ir- 
rita judicavit, eo quod ecanonicorum..... roboratam 
non vidit, placuit sancto pontifici a capite per sanc- 
tissimos presbyteros omnem causam reiterari, qua- 
tenus veritate comperta altercatio diu ventilata 
firmaretur (7., finiretur). His igitur testantibus el 
dicentibus ordinem veritatis, visum est domno pon- 
tiici una cum consensu sanctissime synodi, quate- 
nussicut in diebusantecessorum suorum sanctorum 
pontificum honorata fuit sancta congregatio cseno- 

ii beatissimi Augendi, sic etin haec petitione et in 
ecteris necessitatibus suis honorem et opem ferret 
ad vires suas sancta metropolis Viennensis Ecclesia, 
et ut sopita querela firmius privilegium suum super 
facto Viennensis (Jf. S. Augendi,) Ecclesia in futu- 
rum possideat, litteris etiam roboretur. In hunc ita- 
que modum ego Ado Viennensisarchiepiscopus con- 
sentiens et plo consilio filiorum meorum annuens, 
manu propria subter firmavi, sanctisquo filiis meis, 
secundum morem ecclesiasticum firmare rogavi. 
Actum Vienne publice, mense Aprilis, episcopatus 
domni Adonis anno decimo, indictione tertia. 

21. Sunt et alia quzdam instrumenta in eodem 
Chartario pontificatu Adonis facta : unum, in quo 
refertur litigatio Witfredi advocati eeclesimsanoti 
Mauricii, qui veniens publice in Viennam civitatem 


17 ELOGIUM HISTORICUM. 18 
in presentia domni Adonis ejusdem ecclesix venera- A cujuscorpus in eeclesia sanetorum Apostolorum of- 


bilis archiepiscopi, et Erlufi vicecomitis missi illus- 
tris Bosonis comitis, Constantii eoepiscopi etalio- 
rum, adversus Sigifredum quemdam expostulavit, 
quod immunitatem ecclesiz sancti Mauricii in villis 
ei subjectis violasset. Aliud in eodem codice exstat 
instrumentum Rodstagni et conjugis ejus Bertildis, 
Adoni et Ecclesi: Viennensi tradentium res suas ia 
agro S. Ferreoli, acceptis ab ipso Adone de the- 
sauro Viennensis ecclesix libris quinque, et calioe 
cum patena de auro cocto, pensante unaquaque li- 
bram ad ferros Spaniscos. Rodstagnus autem res 
suas in ea villa exsistentes tradidit Adoni ejusque 
clero, accipiens ostium, et cespitem, et andelane: 
et post aliquantum temporis pergameno dato scri- 
pturam exinde facere rogavit Adonem, Constan- 
tium ehorepiscopum, Erlenum praepositum, Leut- 
bertum decanum, Teutelmum abbatem et diaco- 
num, aliosque clericos. Actum xii Kal. Maii, anno 


IV, quo successit domnus Karolusrex inregnum ne- B Viennenses 


tis sui Lotharii, id est anno Christi 860. Tertium 
ins(rumentum est ejusdem Adonis, Amalgaudo et 
uxori ejus Volfolds ac filio eorum Hadriano conce- 
dentis usumfructum quorumdam praediorum, quia 
res suas episcopali ecclesia sancti Stephani dona- 
verant. Fragmenta quzdam ex ejusmodi prastaria 
(sic vocabant) excerpere juvat. Consuetudo et justi- 
tiaceclesiastioa est, ut qui reset facultates suas Deo 
servisque ipsius contulerit, ei aliquid quod rationa- 
biliter postulaverit ad invicem, de rebus suis Ecclo- 
sia conferat. Ideo ego Ado archiepiscopus Viennen- 
sis Ecclesi: una cum sacerdotibus et clericís ejus- 
dem sanct: matris Ecclesi» concedimus tibi, Amal- 
gaude, et uxori tuze Volfoldz ac filio vestro Hadria- 
no res quas de potestate ac jure vestro ad potesta- 
tem ecclesie nostro per chartarum instrumenta 
tradidistis : et pro hac tam pia collatione concedi- 
mus etiam tibi et uxori et filio tuo supra scripto 


przestatione beneficii Alausium villam eeclesiz no- (: 


strse ad serviendum, quandiu vixeritis, etcolonicas 
quas per prastariam jam vobis unacumecolesiis in 
alle-Aurea beneficiavimus..... Pro vestitura vero 
annis singulis in festivitate beatissimorum Maccha- 
bz:ornm Kalendis Augusti pastum unum fratribus 
canonicis in Viennensi comobio positis faciatis, 
ipsaque die orationes generales pro vobis ac pro- 
pinquis vestris faciat supra dicta ecclesia. Hzc abs- 
que temporis nota. In litteris Raganfridi archiepi- 
scopi Viennensis, suggerente Berilone vicecomite, 
confirmantur res ad ecclesiam sancti Petri extra 
muros Viennzcivitatis sitam pertinentes, que etiam 
olim regali przcepto Lotharii quondam regis per 
suggestionem sanctorum episcoporum Remigii Lug- 
dunensis et Adonis Viennensis restitut:z fuerant. 

22 Anno jam dioto 870 Ado politiori stylo exor- 
navit Acta sancti Desiderii Viennensis pontificis et 
martyris in gratiam Viennensium, eaque monachis 
coenobii sancti Galli ín Alamania cum nonnullis 
ejusdem sancti reliquiis transmisit. De hac aliisque 
ipsius lacubrationibus infra. 

23 Cabillonensibus synodis duabus subscripsit : 
nimirum uni anno 873 coacta in ecclésia sanoti Lau- 
rentii, qux canonicis ecclesi: sancti Marcelli resti- 
tuta est: alteri anno 875 in ipsa basilica sancti 
Marcelli, ubi subscripsitlitterispro monasterio Tre- 
norchiensi, editis apud Petrum Pranciscum Chiffle- 
tium in Probationlbus historie ejusdem mona- 
sterii. 

24. Reliqua viri sancti facta porstringit Viennense 
Breviarium, religionem ineocclesiis exornandis, hos- 
pitalitem et charitatem in pauperes, assiduitatem 
in officiis divinis: ut superius videre licet in ejusdem 
Breviarii lectionibus 6, 7, et 8. 

25. Cumque jam tempus adesset quo Dominus 
militem suum beata mercede vellet donare, sextum 
decimum circiter annum in episcopatu agens, dc 
presenti ad futuram vitam felici flne demigravit : 


ficiose tumulatum est. Ita Breviarium Romanense, 
cui Viennense concordat. Addit Romanense : Qui 
vixit annos plus minusve septuaginta sex. Adonis 
obitumanno septuagesimo quinto supra octingente- 
simum accidisse mihi constat, tum quia episcopatum 
tenuitannos sexdecim ab anno Christi 860, tum quia 
Ortramnus ejus successor concilio Pontigonensi 
subscripsit anno876. Diem mortis sextum decimum 
mensis Decembris signant Breviaria et Martvrologia 
Romanum et Gallicanum: annum etiam designat 
Viennense ms. cujus copiam ab erudito viro Nico- 
lao Chorerio accepit noster Claudius Stephanotius. 
En ejus verba : xvii Kal. Januarii $. Adonis Vien- 
nensis episcopi, mira sanclitatis viri, anno ab In- 
carnatione Domini 875, indictione octava. Rexit 
autem ecclesiam suam sexdecim annos, et sepultus 
est in ecolesia Apostolorum Viennz, hoc est in ex- 
framurana monaslierii sancti Petri basilica, ub- 
ntifices tumulari mos erat. MonBaste- 
rium sancti Petri ab ordine sancti Benedicti ad 8st 
culares canonicos devolutum est, uti et alia multa, 
qus Vienn: quondam exstitisse nos docet libellus 

Vita sancti Clari abbatis in szculo m. Ex his col- 
liges Adonem anno circa octingentesimo natum 
esse: siquidem obiitanno875, postquam vixit annos 
plus mínusve septuaginta sex. Hzc de sancti Adonis 
rebusgestis, quatenus eas eruere licuit ex probatis 
monumentis, maxime ex Lupi epistola 122, et ex Bre- 
viariis Viennensi et Romanensi, quod mihi primum 
illustrandi Adonis occasionemet materiam prebuit. 
Viennensi A Andreas Sausseius, qui in Marty- 
rologio suo Gallicano scribit, Adonem primosannos 
transegisse ig monasterio Ferrariensi sub Lupi 
abbatis disciplina : quod nemo ante eum (si non fal- 
lor) observarat. Saneti Adonis festus dies ritu du- 
plici colitur in ecclesia Viennensi, solemnius in 
ecclesia sancti Petri, ubi ejus reliquia promiseue 
cum aliisaliorumsanotorum archiepiscoporum ossi- 
bus sub altari asservari creduntur, post sacrarum 
thecarum expilationem ab haereticis faptam memo- 
ria patrum nostrorum. 

. In fine animadvertenda sunt aliqua de Adonis 
scriptis, in quibus primum locum sibi vindicare vi- 
detur Martyrologium ; nam caxeras lucubrationes 
condidit jam episcopus ;: hanc veroanteepiscopatum 
aggressusest, ut colligiturex eo, quod quinquennio 
Roma exacto Ravennam devenit : uhi qnemdam li- 
bellum a quodam fratre religioso praestitum trans- 
scripsit, ad describendas sanctorum martyrum pas- 
siones, id est Martyrologium, quod Adoní Trevirensi 
pontífidia nonnullis perperam tribuitur. Typis primo 
vulgatum fuit a Jacobo Mosandro Carthusiano, tum 
ab HeribertoRosweido, quinomen Adonis praefixum 
invenit in codice Everbodiensi, lioc modo: Ado 
Viennensis archiepiscopus quasi epilogatum com- 
pilavit, incipiens a festivitatibus apostolorum aut 
discipulorum autsuccessorum eorum, et in finesub- 


D jieitur apud ipsum Precatio Adonis versibus eom- 


posita. Uterque editor quorumdam sanctor un no- 
mina, quz àb aliis insertacredidere, ingppendioem 
conjecerunt : quod an jure merito faetum sit. mox 
videbimus. . 

q7. In pluribus, qus vidi, istius Martyrologii 
exemplaribus manu exaratis non comparet Adonis 
nomen, hano proculdubio ob causam, quod epistola 
nomen Adonis praeferens, non inilio ipsius Martyro- 
logii, sed veteris (ut Rosweidus censuit) Romani, 
quo usus est Ado in suo condendo, et quod in ple 
risque codicibus mss. desideratur, praofixa sit ob 
idque ab Adoniani Martyrologiidescriptoribus pre- 


.termissa. Verum ejus auctor satis se ipse prodit in 


plerisque Martyrologii sui locis. [8 enim agens de 
translatione corporis sancti Augustini Eeclesio 
doctoris anno 822 Ticinum facta per Liutprandum 
Langobardorum regem, eam nuper factam esse dicit 
v Kal. Septembris, Deinde ad xvim Kal. Octobris 


19 S. ADONIS ARCHTIEPISC. VIENNENSIS 20 
meminit translationis reliquiarum sancti Cypriani A Martyrologio ad diem x Kal. Junii, ubi rationem red- 


tumex Africa in Galliam regnante Carolo Magno, tum 
Arelate Lugdunum per Leidradum pontificem ; tam 

uod in editis additur de translatione Compen- 
dium faeta per Carolum Calvum, insertum videtur 
post morlem Adonis, néc comparet in nostro exem- 
plari ante annos sexcentos manu descripto. Postea 
agens Auctor de instituto festo sanctorum omnium 
Kalendis Novembris : Sed in Gallis, inquit, monente 
 Sancts» recordationis Gregorio pontifice piissimus 
Ludovicus imperator omnibus regniet imperii sui 
episcopis consentientibus statuit, ut solemniter 
festivitasomniumsanetorum in przedicta die annua- 
tim perpetuo ageretur. Ad hzec in ms. codice nostro 
dedicatio ecclesix:€ monasterii Cellensis anno 850 
facta accurate describitur xvir Kal. Novembris eum 
ad modum, quo superius relata est ad annum 873, 
ubi de sancti Frodoberti abbatis translatione egi- 
mus. Hzc quo minus ab interpolatore addita putem, 


ea me causa movet, quod singulas (quas vocant) cir- B 


cumstantias non ita aecurate nosset homo posterio- 
ris temporis: cum eos ignorasse videatur auctor 
anonymus, qui librum de Vita sancti Frodoberti 
abbatis Cellensis in seculo rr editum composuit. Ex 
his colligere licet martyrologum istum vixisse 
regnante Carolo Calvo. 

28. Locum in quo frequens demoratus est, satis 
innuit, Burgundiam scilicet, cujus sanctos indige- 
nas diligentius quam alioscommendat: maxime vero 
totus esse videturinannotandis rebusquz pertinent 
ad urbem Austisiodorum et monasterium sancti Ger- 
mani; ex quo aliquando conjiciebam eum illius 
monasterii alumnum fuisse. Nam in codice nostro 
singulz ejus ecclesiz, altarium et cryptarum dedi- 
cationes memorantur : sancti Germani ejus civitatis 
episcopi ubique data occasione flt mentio, nempe 
quarto Idus Julii, ubi agensauctor de sancto Savino : 

licfuit, inquit, ex discipulis magni Patris Germani: 
ctNonis Augusti, ubi de sancto Cassiano, ad cujus, 
ait, tumulum cum sanctus Germanus episcopus ad- 
venisset, mirabile dictu! post orationem more soli- 
to fusam, vocans eum ex sepulcro ait ei: Quid hic 
agis, frater Cassiane ? Denique przter alia festa san- 
cti Germani, ejus vigilam exprimit pridie Kalendas 
Octobris : qua omnia satis indicant hominem non 
longe ab Autisiodoro aliquando vixisse. 

20, Scio Mosandrum et Rosweidum hzc et plera- 
que alia, aut non legisse in manuscriptis codicibus 
quibus usi sunt, aut rejecisse in appendicem, quasi 
ab aliis inserta essent. Et nonnulla certe ab recen- 
tioribus addita sunt in codice nostro, ut commemo- 
ratio sancti Maioli abbatis v Idus Maii, et xvrrKal. Sep- 
tembris in Verziaeo monasterio exceptio corporis 
sanctiRagnoberti Bajocensis episcopi, et alia pauca: 
at ea quz:e de Autisiodoro et monasterio sancti Ger- 
mani habentur, a primario auctore scripta existimo, 
quoniam in pluribus ejus Martyrologii, qux legi, 
exemplaribus, tum integris, tum contractis, eadem 
omnino referuntur. Idem judicium esto de omnibus 
fere nominibus, quz: Mozander et Rosweidus in se- 
cessum rejecerunt. Quod enim alia atque alia desint 
in diversis membraneis codicibus, id provenit ex 
duplici capite: primum, quod cum istud Martyrolo- 
gium in divinfts officiis, per varias ecclesias legere- 
tur, alii ipsum contrahebant, alii quosdam sanctos 
provincias aut ecclesi: sux ignotos resecabant ; al- 
terum, quod auctor ipse multis vicibus Martyrolo- 
gium suum auxit, aliosatque alios addendo sanctos, 
qui in eo primo non exstabant. Undecontigit ut, qui 
primarium exemplar transcripsere, non tot ha- 

eant, quam qui secundariis exemplaribus usi sunt. 
Certe qu: in Rosweidi Adone desideratur SS. Flo- 
rentini et Hilarii commemoratio, ex Adonis Mart y- 
rologio refertur a Petro de Natalibus in lib. viti, 
cap. 124. Denique Adonem hujus Martyrologii con- 
ditorem esse constat tum ex epistola, veteri, quo 
usus est, Martyrologio prefixa, tum ex Notkeri 


dit cur Ado in suo nullam facit mentionem sancti 
Desiderii, archiepiscopi licet Viennensis et marty- 
ris, cujus nulla re vera exstat commemoratio in 
vulgato Adonis Martyrologio : quod passim sub 
Adonis nomine laudat Petrus de Natalibus. 

30. Hinc intelligimus, Martyrologim istud ab 
Adone scriptum esse ante episcopatum, et ipsi 
opus suum postea relegenti excidisse sanctos Desi. 
derium Viennensem episcopum, et Theuderium ir. 
eadem urbe abbatem. Senex erat, cum huic operi 
subjecit precationem, quz? apud Rosweidum incipit 
ab his versibus : 


Christe precor veniam segnl des mitis alumno, 
Tardus eum tarde sed tibi nemo venit. 

Longus preteritis tenuit nos error in annis; 
Sufficiat meritis hec rogo pena meis 

Vita brevis superest, in mortem et pronior etas, 
Jam peccare seneY non queo, nolo tuus. 


Qui tamen versus dubites an sint. Adonis, cum 
Floro tribuantur in. tomo ] veterum Analectorum 
ag. 407. AL cum in ms. codice Petaviano vacuum 
sit tituli spatium, Adoni his versus detrahere non 
licet. Haec sunt qu: de przidicto Martyrologio mihi 
venerunt in mentem : in quo restituenda est com- 
memoratio sancti Mauri abbatis, sancte Scholas- 
ticze, et aliorum fere omnium sanctorum, quos Mo- 
zander et Rosweidus eliminavorunt. Ceterum an 
vetus illud, quo usus est Ado, Martyrologium, 
fuerit Romanum,in hujusce tomi preefatione expendi. 
31. Ado etiam retroactorum temporum summam 
ab exordio mundi usque ad imperatoris Lotharii ac 
Ludovici et Caroli filiorum regni principatum, 
quanta potuit brevitate, notavit, utipse przetatur in 
Chronico suo, cujus extrema pars in editis est alte- 
rius auctoris, ab eo loco, si nonme fallitconjectura, 
ubi agit de divisione regni, quam inter filios suos 


C fecit Ludovicus rex Noricorum : tametsi Thuaneum 


exemplar, quod annos quingentos superat, eodem 
modo desinit quam libri editi, id est in anno 879. 
32. Idem etiam Acta sancti Desiderii Viennonsis 
episcopi expolivit in gratiam Viennensium suorum 
uti fidem facit Prefatiuncula Adonis Viennensis 
Ecclesi:e antistitis, anno incarnationis Domini 870, 
indictione 3, cum passione sancti Desiderii episcopi 
eidem ecclesiz directa, cujus ha:»c verba : Ado, pec- 
cator et humilis episcopus Viennensis Ecclesi, di- 
lectissimis fratribus et filiis ejusdem ecclesi... 
Beatissimi Desiderii Patris vestri vitam et marty- 
rium, sicut antiquis scriptis commendatur, vobis 
idcirco revolvere et stylo committere aggressus 
sum, ut ejus incitamentiset studiis ad amorem vitz 
s:terne vos amplius inflammarem. Hanc Vitam pri- 
mus typis vulgavit Henricus Canisiusin antiquarum 
Lectionum tomo VI, in cujus Vite» fine additur sub- 
jectis Indiculus [sonis monachi Sancti Gallensis. 
anc autem passionem prefatus Ado archiepisco- 
pus nobis fratribus in czenobio sancti Galli sub Gri- 
maldo abbate Deo militantibus, reliquiasque sancti 
Desiderii ab eo postulantibus cum ipsius aliorum- 
que sanctorum reliquiis, actibus quoque et passio- 
nibus infra descriptis, anno supra memorato per 
nuntios satis fideles dirigere curavit, nimirum in 
rimis per Beroldum presbyterum, testante Notkero 
1n Martyrologio suo ad diem x Kal.Junii, ubi de san- 
cto Desiderio : De quo, inquit, quia venerabilis Pa- 
ter Ado ejusdem eeclesis nostra setate pontifex, ut- 
pote in presentia posito, et ob id suis in cunctis 
notissimo, aliquid superfluum dicere judicavit ; nos 
juxta scriptum quod idemapostolicus vir annoabIn- 
carnatione Domini 870, indictione 3, per virum sanc- 
tissimum Beroldum presbyterum, indigenam eorum- 
dem locorum, sed nunc in castro Turico Christi 
servitiis insistentem,eum reliquiisipsius sancti mar- 
tyris Desiderii, et aliorum sanctorum pignoribus 
atque agonibus nobis in ccenobio sancti Galli con- 


21 ELOGIUM HISTORICUM. 22 
stitutis direxit; pauca de co summatimattingentes, A cum esset Benjamini generis homo, episcopatum 


earumdem rerum ignaris insinuare curavimus. 

33. In utroque hoc testimonio mentio fit de san- 
ctorum actibus et passionibus seu agonibus, quos 
manu deseriptos Ado Gallensibus monachis dono 
dedit : quibus verbis constat Martyrologium abipso 
Adone compositum. Id veroaperte declarat Notkeri 
testimonium, rationem reddentis cur Ado in Mar- 
tyrologio suo non meminerit Desiderii Viennensis 
episcopi : de quo, inquit, venerabilis Pater Ado, ut 
pote in presentia posito, et ob id suis cunctis notis- 
simo, aliquid superfluum dicere judicavit : nam De- 
siderii mentionemin Martyrologii Adonis exemplari- 
bus, tam editis quam manu exaratis, pr:etermissam 
esse superius observatum est. 

34. Ad hac idem sanctus pontifex libellum do 
Vita sancti Theuderii abbatis Viennensis litteris 
mandavit, ejusque ccnobii monachis nuncupavit 
hoc prologo : Ado Viennensis episcopus fratribus 


Viennensem suscepit : cujus tempore agente pio 
principe Carolo partem rerum suarum Viennensis 
ecclesia recepit. Rexit ecclesiam annis xt, et sepul- 
tus est in eeclesia B. Severi (/. Stephani), ubi an- 
tecessor ipsius Ursus sepultus jacet. Burnonis 
Chronographus, Kalendarium ms. atque adeo 
Joannes a Bosco, Urso seu Ursioni, quem anno 794 
concilio Francofurtensi interfuisse constat ex can. 
8, pr:eponunt. Wolferium, eumque ab Ultraja dis- 
tinguuut, Verum Ado noster, cui potior fides, Urso 
postponit Wlferium, natione Bajowarium, quem 

inominem fuisse, et Ultrejam patrio nomine 
appellatum dicit. 

s. Baruardus sub annum 810 Ultraj: seu Wolferio 
suffectus, anno 842 obiit, ut ad ejus vitam proba- 
tum est in tomo superiori. Hinc corrigendus Bur- 
nonis Chronographus, qui Barnardi ordinationem 
anno 817, mortem anno 862 reposuit. 


in cz:enobio saneti Theuderii consistentibus in Do- B. S. Agilmarus a Lothario imperatore confiematio- 


mino Jesu Christo :ternam salutem. Patris vestri 
Vitam, id est beati Theuderii, idcirco vestra san- 
ctitati scriptis meis commendare disposui, ut vos 
suis exemplis ad amorem vit:e :etern;s amplius 
invitarem, etc. Vita hac edita est in appendice s:e- 
culi primi. 

Adonem antequam missum faciamus, in seriem 
Viennensium episcoporum, qui s:eculo nono exsti- 
tere quzedam observare juvat. Pr:eter indicem utri- 
usque Gallis Christianz, et. tertium Joannis a 
Bosco, unum ex ms. Codice Viennensi acceptum 
mihi suppeditavit noster Claudius Stephanotius, qui 
index jussu Burnonis episcopi anno 1239 conscri- 
ptus est. Alium item indicem sxculi noni ac decimi 
episcoporum habes in tomo I Analectorum. Omnes 
hiindiceseumKalendario Viennensi ms. comparandi 
sunt. Burnonis Chronographus de Urso, a quo exor- 
dium duco, ejusque successoribus ita scribit : 

S. Ursus vir bonus et simplex, senio gravatus 
coadjutorem sibi elegit, ut cjus vices ageret. Se- 
pultus fuit in ecclesia S. Stephani x Kal. Maii. 

S. Ultraja ex Judzo de tribu Benjamin Christia- 
nus, doctissimus, prazdicti Ursi opiscopi coadjutor 
et successor, Karolo Magno percharus, finem vitz 
accepit Idibus Martii, et sepulturam cum suo prz- 
decessore in ecclesia S. Stephani. Is in vulgatis 
indicibus, item in ms. Kalendario eeclesie Vien- 
nensis memoratur his verbis : Commemorntio Ul- 
trajz: Viennensis episcopi, vi tempore imperatoris 
Karoli, cum adhuc senex Ursus superviveret, et 


nem fundationis Romanensis monasterii a S. Bar- 
nardo fundati impetravit, inquit Chronographus, 
et anno 860 ex dictis, non 800, ut fallit. Chrono- 
graphus, pridie Non. Julii animam efflavit, et so- 
lemniter ad pedes Naamatii in ecclesia S. Petri 
fuit tumulatus. 

S. Ado hujus vitze lumen amisit xvir Kal. Janua- 
rii anno 873, ex premissis, non anno 8706, ut in 
Analectis, aut anno 879, apud Chronographum. 

Post Adonem cleruset populus elegerunt Othtran- 
num archiepiscopum Viennensem : cujus consecra- 
tioni Bernerius Gratianopolitanus episcopus inter- 
fuit, ex Analectis : S. Othrannus, inquit Chrono- 
graphus, jacet in sde S. Petri, defunetus 16 septem., 
anno 888. 

Post hunc Othrannum electus et consecratus est 
Barnoinus, qui anno Dominicz Incarnationis 899, 
indictione 11, obiit, ex Analectis : ubi mendum in 


C annum Incarnationis, ut ex autographo postea de- 


prehendi, irrepsit, uti et in sequentem. | 

Quippe eodem anno Incarnationis 899, indictione 
11, v. Kal. Februar, die Dominica consecratus est 
archiepiscopus Raganfridus, cui consecrationi in- 
terfuitIsaac sancta: Grationopolitans ecclesizx epis- 
copus, tempore Ludovici regis fllii Bosonis. Hine 
corrigendus iterum Chronographus, qui Barnoini ob- 
itum locat anno 901, scribitque eum interfuisse 
concilio Vienns» celebrato a legato sedis apostolicas 
anno 892. H::c. de Viennensibus episcopis, deque 
Adone dicta sint. 


[uim 


23 S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS. 926 





S. ADONIS VIENNENSIS 
CHRONICON 


IN ZETATES SEX DIVISUM * 
NEMPE 


I. Ab origine mundi usque ad diluvium. — II. A diluvio ad Abrahami nativitatem. — ]II. 
Ab Abraham ad David usque. — IV. A Davidis regno ad transmigrationem Hebreorum in 
Babyloniam. — V. Ab eadem transmigratione ad Christum Servatorem nostrum. — VI. A 


Christo ad mundi finem. 
Ex Bibl, Patr, max,, tom. XVI.) 





/ETAS PRIMA 
AB ORIGINE MUNDI USQUE AD DILUVIUM 





Breves temporum per generationesetregna, pri- À dormientis matrem omnium viventium Evam pro- 


mus ex nostris Julius Africanus suh imperatore 
Marco Aurelio Antonino simplicis historizs stylo eli- 
cuit. Deinde Eusebius Czsariensis, atque sancta 
memori» Hieronymus presbyter, ehronicorum Ca- 
nonum multiplicum ediderunt historiam, regnis si- 
mulac temporibus digestam. Post hos alii atquealii, 
inter quos praecipue Victor, Turonensis Ecclesizx 
episcopus, recensitis predictorum historiis, gesta 
sequentium statum usque ad consulatum Justini 
junioris explevit. Horum nos temporum summam, 
ab.exordio mundi usque ad imperatoris Lotharii ac 
Ludovici fratris ejus, ac Ludovici et Caroli regum 
principatum, quanta potuimus brevitate notavimus, 
adjicentes e latere descendentem lineam tempo- 


duxit : qui nunc, quantum credibile videtur, de- 
cimus Kalendarum Aprilium dies appellatur. Unde 
merito ereditur, si non verior sententia vicerit, 
eodem decimo Kalendarum Aprilium die, Dominum 
fuisse cruciflxum. Dicebat enim una eademquenon - 
solum hebdomadis, sed et mensis die, secundum 
Adam pro generis humani salute viviflca morte 
sopitum, de productis e latere suo coelestibus sa- 
cramentis sponsam sibi Ecclesiam sanctifieare : 
quo videlicet die primum Adam humani genoris 
patrem ipse creaverat; eique de latere costam 
tollens, mulierem :diflcaverat, cujus adjutorio 
genus humanum propagaret., 

[A. M. 130] Adam annorum centum triginta go- 


rum», cujus indicio summa przteriti szeculi cognos- p nuit Seth, cui supervixit annis octingentis. Yerum 


catur. Quadam etiam ex divinis libris ad eruditio- 
nem legentium, ubi opportunum duximus, subno- 
tantes, ut ex brevi lector plura colligere possit. 
Sex diebus rerum creaturam Deus formavit. Primo 
die condidit lucem. Secundo, firmamentum coeli 
medio libravit. aquarum, ipsis aquis ac terra cum 
caclo superiore ac virtutibus, qu: in ea Conditorem 
laudarent, ante horum sex dierum exordium creatis. 
Tertio, congregatis 1n suum locum aquis, qux cun- 
cta contexerant, aridam jussit apparere. Quarto, 
sidera in firmamento coeli posuit, qui nunc quan- 
tum conjunctura s»quinoctii colligitur, xir Kalen- 
darum Aprilium vocatur. Quinto, natatilia et vola- 
tilia animantia creavit. Sexto, animalia terrestria, 
et ipsum hominem Adam formavit : de cujus latere 


* Ado, Viennensis archiepiscopus, vita, moribus 
et doctrina celeberrimus, scripsit Commentarios de 
sexmundi :tatibus, seu Chronicon ab origine mundi 
2d sua usque tempora, id est ad regnum Ludovici, 
Francorum regis, cognomento Balbi. Porro idem 
Ado obiisse perhibetur anno 874 : quare quod in 
eodem . Chronico additur usque ad annum 879, ab 


Septuaginta Interpretes antenatum Seth posuerunt 
annos ducentos ot triginta; postea, septingentos. 
Seth interpretaturresurrectio, quia in eo ressuscita- 
tum est semenjustum, quodest stirpis filiorum Dei, 
et quia significavit resurrectionem Christi a mor- 
tuis: cujus mortem illatam a Judzis significavit 
Abel, qui dicitur /uctus, a fratre Cain occisus. 
[235] Sethannorum centum quinque genuit Enos ; 
cui supervixit annis octingentis septem. Porro Sep- 
tuaginta arte natum Enos annos ducentos quinque 
posuere, postea, septingentos septem. Enos inter- 
pretatur 4owo, de quo benedicitur. Iste ccpit invo- 
caré nomen Domini, quia hominum est proprium 
ut, su: conditionis memores, invocent Conditoris 
auxilium, ut filii resurrectionis esse l:»tentur. 


aliquo alio videtur adjunctum. 


Dolendum est autem quod istud Chronicon mul- 
tis mendis scateat, qux» defectu ms. codicum cor- 
rigi non potuerunt. 

» Has temporum notas, inter uncos inclusas 
textui premisimus. Edit. 


95 CHRRONICON. — JETAS PRIMA. 20 


[325] Enos anno nonagesimo genuit Cainam, cui À vium factum est, atque ita fit ut nongentesimo sexa- 


supervixit annos octingentos quindecim. Septua- 
ginta ante natum Cainam centum nonaginta annos, 
postea septingentos quinque, posuere. Cujus no- 
men interpretatur natura Dei. 

(395) Cainam annorum septuaginta genuit Mala- 
leel ; post cujus ortum vixit annos octingentos qua- 
draginta. Septuaginta ante natum Malaleel, centum 
septuaginta ; postea dixere septingentos quadra- 
ginta. Qui interpretatur, Quis est. Dominus Deus, 
vel ez vita Deus. 

(460) Malaleel anno sexagesimo quinto genuit 
Jared, oui supervixit annos octingentos trigin- 
ta. Septuaginta ante natum Jared annos centum 
sexaginta quinque, postea posuere sexcentos tri- 


gesimo nono vit: suo anno Mathusala mortuus sit, 
eo anno quo copit esse diluvium. Mathusala anno- 
rum centum octoginta septem genuit Lamech : hac 
generatione gigantes nati sunt, hacque xtate Jubal 
ex genere Cain artem musicam reperit, cujus etiam 
frater Tubalcain zris ferrique inventor fuit. 
(1086) Lamech annorum centum octoginta duo- 
rum genuit Noe, oui supervixit annos septingentos 
quinque. Septuaginta ponunt annos ante natum 
Noe, centum octoginta novem. Et postea, quin- 
gentos sexaginta quinque. In hac sola generatione 
summa universitatis discrepat, quia triginta qua- 
tuor annis plus vixisse Lamech in Hebrsis quam 
in, Septuaginta translatorum codicibus invenitur : 


ginte. Interpretatur autem descendens sivo robo. B 9t quia hoc potuit accidere errore scriptoris, po- 


rans. 

(622) Jared annorum centum sexaginta duorum 
genuit Enoc, cui supervixit annos octingentos. In 
hac generatione nusquam utrique codices discro- 
pant. Enoch translatus est a Deo : quique etiam 
nonnulla scripsisse, Juda apostolo idipsum attes- 
tante, fertur. Sed ob antiquitatem suspect: fldei, 
a Patribus refutata sunt, ut sunt illa qu:e sub ejus 
nomine proferuntur de gigantibus fabulo*, quod 
non habuerint homines patres. 

(684) Enoch annorum sexaginta quinque genuit 
Mathusalem, post eujus ortum ambulavit cum Deo 
trecentis annis. Septuaginta ante natum Mathusa- 
lem posuere centum quinquaginta quinque annos, 
postea'ducentos Enoch, qui interpretatur dedicatio, 
septima generatione translatus, civitatem electo- 
rum insinuat qua in sexta hujus s:xculi xtate pro 
Deo laborans, in septima sabbati futuri gloriam 
dedicationis exspectat. At quia reprobi sola prz. 
senti sunt fidelitate contenti, Cain civitatem quam 
statuit non in septima generatione, sed in primo- 
genito Enoch filio consecrat. 

(874) Mathusalem annorum centum octoginta 
septem genuit Lamech, cui supervixit annos septin- 
gentos octoginta duos, id est usque ad diluvium. 
Septuaginta ante natum Lamech, centum sexaginta 
septem annos ponunt postea, octingentos duos, qui 
numerus, ut lector facillime videbit, juxta Hebrai- 
cam veritatem viginti annis, juxta vero Septuaginta 
auctoritatem, quatuordecim annis tempora diluvii 
transiit. Et quomodo verum est quod octo tantum 
enHns in arca salve facte sunt? Sed in Hebrmo- 
rum et ín Samaritanorum libris ita scriptum re- 
peritur ;: Et vixit Mathusala centum octoginta 
septem annis, et genuit Lameoh; et vixit Mathu. 
sala, postquam genuit Lamech septingentis octo. 
ginta duos annos, et genuit filios et filias. Et fue- 
runt omnes dies Mathusale anni nongenti sexaginta 
novem, et mortuus est. Et vixit Lamech centum oc- 
toginta duos annos, ot genuit Noe. A die ergo na- 
tivitatis Mathusal: usque ad diem ortus Noe, aunt 
anni trecenti sexaginta novem. His adde eexcentos 
annos Noe quia in sexcentesimo vitz ejusanno dilu- 


tius ei lingum creditur;unde est in aliam per inter- 
pretes facta translatio. 

(1556) Noe, divino oraculo jubente, anno etatis 
sua quingentesimo, arcam smdilcare copit. His 
temporibus, ut refert Josephus (Asig. lib. I), scien- 
tes illi homines quod aut aquis aut igne perire po- 
terant, in duabus columnis, ex latere et lapide fae- 
tis, studia sua consoripserunt, ne delerentur me- 
moria qua sapienter invenerant. Quarum lapidea 
columna fertur in diluvio durasse, et hactenus in Sy- 
ria' permanere. Noe anno sexcentesimo venit dilu- 
vium, mense secundo, decima septima die mensis. 
Cujus arcam Josephus sedisse referi in montibus 
Armenis, qui vocantur Ararat. Hzc prima ztas Sse- 
culi, secundum Hebraicam translationem, continet 
annos mille sexcentos quinquaginta sex. Secundum 
septuaginta edilionem, his mille ducentos quadra- 
ginta duos. 

(Onos. 1l. I, c. 3.) In hac prima state, sacralitto- 
rte continent proter veritatem historicam et omnis 
creatura: conditionem, quod virtute Spiritus sanoti 
creatura, per inobedientiam peocati labe foedata, 
sanctificatis aquis esset ad perpetuam gratiam 
abluenda ; sicque lux pietatis a nocte impietatis, 
misericordi justaque divisione, esset dirimenda. Et 
in formatione Adam, et, de costa lateris ojus, mu- 
lieris Evae, sacramentum Christi et, Ecclesiz. Et in 
conteinpto mandato omnibus transgressoribus prae- 
ceptorum Dei perpetuam mortem justo judicio in- 
ferri. Etin serpentem diabolum prolatam sententiam 


jn eis manere qui ejus fecerint voluntatem; et in 


maledicto mulieris, originale peccatum sequi ; of 
transgressorum filios sub peccato nasci ; et preedi- 
etam poenam peccati in labore sudoris et doloris, 
quam radix humani generis Adam poer propagatio- 
nem in ramos ex radice damnata venientes infudit. 

In Cain et Abel duorum populorum figuram, Ju- 
deorum et Christianorum, ubi saorificium majoris 
respuitur, et minoris plaeitum assumitur; electo- 
rum multitudinem, ad veram et eternam dedica- 
tionem transferendam, et homicida filios, via sus 
ordinem corrumpontes, et justo et manifesto judi- 
cio omnipotontis Dei intercipiendos. 


* De soriptis Enoch, vide Sixti Senens. Biblioth. lib. rr. 


S, ADONIS ARCHIEPISC, VIENNENSIS 
————ÓÓ————MMMMMMM M—, 





JETAS SECUNDA 


A DILUYIO AD ABRAHAMI NATIVITATEM. 





(1057) Secunda sseculi state, prima hujus diei, À sicuti cum una lingua sit Latina, sub una lingua 


qua est vicesima septima mensis secundi, egressus 
est Noe de arca, in qua pauci, id est octo anima, 
salve fact: sunt per aquam. Quod commemoransin 
Epistola sua beatus Petrus apostolus statim expo- 
nere curavit: Quod et vos nunc similis forme salvos 
fecit baptisma, non carnis depositio sordium, sed 
conscientie bons interrogatio per Deum : per 
resurrectionem Jesu Christi, qui est in dextera Dei, 
in aqua diluvii baptismum : in arca et his qua con- 
tinebat Ecclesiam et fldeles ejus ; in octonario ani- 
marum numero, mysterium Dominica resurrectio- 
nis, in cujus fide baptizamur, docens esse figurata. 

Fuerunt autem Noe fllii tres, Sem, Cham et Ja- 
phet, ex quibus suptuaginta du» lingua sunt, id est 
de Sem viginti octo ; de Cham, triginta; de Japhet, 
quindecim. 

(1098) Sem centesimo anno genuit Arphaxad, 
biennio post diluvium, a quo Chaldzi. Supervixit 
autem Sem nato Arphaxad quingentis annis, id 
est usque ad quinquagesimum annum nativitatis 
Jacob. 

(1004) Arphaxad anno centesimo'trigesimo quinto 
genuit Sale. Ilio Septuaginta interpretes unam 
generationem plus quam Hebraica veritas posue- 
runt, dicentes quod Arphaxad, cum esset annis cen- 
tum triginta quinque genuit Cainan, qui cumcentum 
triginta annorum fuerit, ipse genuit Sale. Quorum 
translationem evangelista Lucas hoc loco videtur 
esse secutus. Vixitautem Arphaxad post natum Sale 
quadringentis tribus annis, cui tamen Septuaginta 
post natum Cainam ascribunt annos quadringentos 
triginta, et Cainam post natum Sale, trecentos tri- 
ginta octo. Ab Arphaxad Samaritz vel Indi. 

(1724) Sale annorum triginta genuit Heber, cui 
supervixit annis quadringentis tribus. Ante natum 
Heber, Septuaginta posuerunt annos centum tri- 
ginta, postea, trecentos triginta. Ab hoc Heber 
Hebraorum nomen et genus oritur. 

(1785) Heber annis triginta quatuor genuit Phalec, 
cui supervixit quadringentis triginta annis. Septua- 
ginta ante natum Phalec posuere ann. centum tri- 
ginta quatuor, postea, ducentos septuaginta. Phalec 
interpretatur ditísto; cui propterea tale nomen pa- 
rentes imposuerunt, quia tempore nativitatis ipsius 


diverse sunt patrie, Brutiorum, Lucanorum, Apu- 
lorum, Calabrorum, Picentum, Tuscorum, et si 


. dicamus his atque hujusmodi similia. Cham vero, 


B 


C 


terra per linguarum confusionem divisa est. Cujus y) 


divisionis Arnobius rhetor ita meminit (ARNOBIUS 
is Psal. civ) : Sem, primogenito Noe, pars facta est 
a Persida et Bactris usque in Indiam longe, et usque 
Rhinocoruras : qux» spatia terrarum habent linguas, 
sermone barbarico, viginti septem *. In quibus lin- 
guis gentes sunt patriarum quadringinta sex, non 
diversarum linguarum, sed diversarum patriarum : 


secundus filius Noe, a Rhinocoruris usque Gaddila, 
habens linguas sermone Punico a parte Garaman- 
tum; Latino, a parte bores; barbarico,a parte 
meridiani, JEthiopum, /Egyptiorum, et barbaris 
interioribus, vario sermone, viginti duabus lin- 
guis, in patriis trecentis nonaginta quatuor. Japhet 
autem, tertius, a Media usque ad Gaddila ad boream. 
Habet autem Japhet tlumen Tigridem, quod dividit 
Mediam et Babyloniam, in patriis ducentis, sermono 
vario in linguis viginti quatuor. Fiunt ergo omnes 
simul lingua septuaginta du: ; patri autem genc- 
rationum mille, qua in tripartito orbe Asia, Africa, 
Europa sitze sunt : habetque, ut diximus,Japhet flu- 
men Tigridem, quod dividit Mediam et Babyloniam ; 
Sem autem Euphratem ; Cham vero Geon, qui voca- 
tur Nilus. 

Phalec annorum triginta genuit Ragau, cui super- 
vixit annis ducentis novem. Septuaginta ante natum 
Ragau centum triginta annos ponunt, postea, ducen- 
tos octo. Tempore Phalec turris zdificata est facta- 
que linguarum divisio. Hujus turris altitudo quin- 
quies millecentum septuaginta quatuor dicitur te- 
nerepassuum, paulatim altioribus in angustias coar- 
etatis, ut pondus imminens facilius sustentaret. 
Describuntibi templa marmorea, lapidibus pretiosis 
auroque distincta, et multa alia qu: videnturin- 
credibilia. Auctor hujus turris Nemrod gigas 
exstitit. Qui post confusionem linguarum migravit 
inde ad Persas, eosque ignem colere docuit. Abhinc 
errores gentium creverunt, templa constructa, et 
quidam gentium principes tanquam dii sunt ado- 
rati. 

(1820) Ragau annorum triginta duo genuit Seruth, 
cui supervixit annis ducentis septem. Septuaginta 
ante natum Seruth, centum triginta duos annos po- 
nunt, postea ducentos octo. Scytharum regnum 
exortum est, ubi primus regnavit Tanaus. 

(1858) Seruth annorum triginta genuit Nachor, 
cui supervixit annos ducentos. Septuaginta na- 
tum Nachor ponunt annos centum triginta, postea, 
ducentos. JEgyptiorum regnum sumit principium, 
ubi primus regnavit Zoes. 

(1878) Nachor annorum viginti octo genuit Thare, 
cui supervixit annos centum et novemdecim. Sep- 
tuaginta antenatum Thare ponunt septuaginta no- 
vem, postea, centum triginta novem. Assyriorum 
regnum et Sicyoniorum nascitur ; sed primus in As- 
syriis regnavit Belus, quem quidam Saturnum exi- 
stimant : in Sicyonia 4Egialeus, a quo Egyalea nun 


* Philastrius, Hoereseon cap. 106 ; pluribus linguis homines ante Babel asserit usos. 


29 


CHRONICON. — JETAS SECUNDA. 


30 


vupata est, quz» hactenus Peloponnesus vocatur. À resurrectionem suam Christus Spiritum sanctum 


Ninus, rex Assyriorum primus, propaganda domi- 
nationis libidine, arma foras extulit, cruontamque 
vitam magnis per totam Asiam bellis egit. 

(1948) Thare annorum septuaginta genuit Abra- 
ham, cui supervixit annos centum triginta quinque. 
Sub quo Zoroastres, magie: inventor, a Nino rege 
occiditur : qui Ninus ipse, dum deflcientem a se op- 
pugnat urbem, sagitta ictus interiit, murique Baby- 
lonis a Semiramide regina Assyriorum mdificantur 
(BEnos. l. v.). Hactenus secunda szeuli :tas proten- 
ditur, fiuntque anni a diluvio usque ad Abraham, 
mille septuaginta duo, secundum vulgatam editio- 
nem, id est Septuaginta interpretum : secundum 
vero Hebreorum codices, longe pauciores inve» 
niuntur, id est ducentis nonaginta duobus. 

In hae secunda zetate sacra litterz continent, prx- 
ter veritatem historicam, fidem et sacramentis ple- 
nam Patrum obedientiam. In hac Noe mysticx jus- 
sioniet fabriez obediens, arcam figuratis numeriset 
mensuris fabricans, eamque mundis immundisque 
animalibus, ut ei preceptum fuerat implens, Eecle- 
siam sanctam nobis composuit, mirificis sacramen- 
tis redundantem,lignum passionis et crucis feren- 
tem, morte Christi baptismi gratiam exhibentem, 
pretium nostrum tanquam perostium lateris manan- 
tem:per quod columba eadem ipsa Ecclesia tanto mu- 
nere dotata processit: et corvus hz»reticus exiens, 
tantissacramentis indignus, ab illa qua texerat, ni- 
eredine peccati illectus, transvolans humani cadave- 
ris cupiditate naufragus, reverti contemnit. Arca 
construitur a Noe de lignisnon putrescentibus, Ec- 
clesia construitur a Christo ex hominibus in sempi- 
ternum victuris, quie nunc in fluctibus hvjus mundi 
natat. "e EN 

Quod autem de quadratis lignis fleri jubetur, &ta- 
bilem vitam sanctorum significat, undique ad omne 
opus bonum paratam : quocunque orti verterig qua: 
dratum, firmiter stabit. : 

Quod bitumine glutinanturarcz ligna intrinsecus 
et extrinsecus, ut in compage unitatis significetur 
tolerantia charitatis, ne scandalis Ecclesiam ten. 
tantibus, sive ab his qui intus sunt, sive ab illis qui 
foris sunt, cedat fraterna junctura, et solvat vincu- 
lum pacis : est enim bitumen ferventissimumet vio- 
lentissimumgluten, significans dilectionis ardorem, 
magna fortitudine ad tenendam societatem spirita- 
lem omnia tolerantem. 

Quod trecentis cubitis arca longa est, ut sexies 
quinquaginta compleantur: sicut sex zetatibus omne 
hujus sxculi tempus extenditur, in quibus omnibus 
Christus nunquam destitit przedicari, sed in trecen- 
tis cubitis signum ligni passionis ostenditur: ipsius 
enim littere numerus crucis demonstrat signum, 
quo, socii Christi passionts effecti per baptismum, 
longitudinem vitz :eterns adipiscimur. Quod vero 
cubitis quinquaginta latitudo ejus expanditur, insi- 
nuat quod corda credentium Spiritus sancti dono 
charitate dilatantur : unde quinquagesimo die post 


credentibus misit. Quod autem ejus altitudo triginta 
cubitis surgit, quem numerum decies habet in tro- 
centis cubitis longitudo, quia Christus est altitudo 
nostra, qui triginta annorumiztatem gorens, doctri- 
nam evangelicam consecravit, contestans legem non 
8e venisse solvere, sed adimplere. Quod sexies longa 
ad latitudinem suam, et deciesad altitudinem suam, 
humani corporis instarostendit, in quo Christus ap- 
paruit : corporis enim longitudo a vertice usque ad 
vestigium, sexies tantum habet, quantum latitudo, 
qu:e est ab uno latere ad alterum latus, a dextera in 
sinistram, velasinistrain dexteram: et decies quam 
altus a terra. Unde facta est arca trecentorum in 
longitudine cubitorum, et quinquaginta in latitu- 


B dine, et triginta in altitudine. 


Eadem arca collecta in unum cubitum, desuper 
consummatur : sic Ecclesia, corpus Christi, in uni- 
tate collecta sublimatur et perficitur. Quod autem 
aditus ei sit a latere, nemo quippe intrat in Eccle- 
siam, nisi per sacramentum redemptionis peccato- 
rum, quod ex Christi latere aperto manavit. 

Quod inferiora are: bicamerata et tricamerata 
construuntur, sic ex omnibus gentibus vel biperti- 
tam multitudinem congregat Ecclesia, propter cir- 
cumcisionem et preeputium, vel tripertitam, propter 
tresfilios Noe, quorum progenie repletus est orbis. 
Ideo arc» inferiora dicta sunt, quia in hac terrena 
vitaest diversitas gentium. In summa autem omnes 
in unum consummamur : et non est ibi varietas, 
quia omnia et in omnibus Christus. 

Quod: cuncta animalium includuntur genera in 
arca, quia ex omnibus gentibus et nationibus con- 
gregatio sit in Ecclesia : quod etiam Petro demon- 
-Strajus: discas jile significat, quod munda et im- 


. munda ibi-s;ut'animalia (Act. n); sieut in Ecclesiz 


sacramentis, et boni et mali versantur. 

Quod septena $uat munda, et bina immunda, 
ideo,quia boni servant unitatem spiritus in vinculo 
pacis, sanctum autem Spiritum in divina Seriptura 
in septiformi operatione commendat, mali autem in 
binario numero schismata faciles et quodammodo 
divisibiles ostenduntur. 

Quodipse Noe cum suisoctavus numeratur,quia in 
Christo spes resurrectionis nostre apparuit, qui oc- 
tava die, idest post Sabbati septimam, a mortuis re- 


D surrexit. 


Quod post septem dies ex quo ingressus est Noe 
in arcam factum est diluvium, quia in spem futurs 
quietis, qus» septimo die signiflcata est, baptizamur. 

Quod praeterarcam omnis caro quam terra susten- 
tabat, diluvio consumpta est, quia prseter Eeclesise 
societatem,aqua baptismi quamvis eadem sit,non so- 
lum non valet ad salutem, sed potius valet ad perni- 
ciem. 

Quod quadraginta diebuset quadraginta noctibus 
pluit, quia omnis reatus peccatorum in decem prz- 
ceptis legis admittitur per universum orbem terra- 
rum : qui quatuor partibus continetur, sive ille 





31 S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 32 
reatus, quiad dies pertinet, ex rerum prosporitate ; A vitam, quz: in hoc mundo agitur significat. Denique 


siyequi ad noctes, ex rerum adversitate contractus 
sit, sacramento baptismi abluitur. 

Quod Noe quingentorum erat annorum, cum ei 
locutus est Dominus ut arcam sibi faceret, et sex- 
centos agebat annos cum in eam fuisset ingressus, 
significatur soxta ztate in manifestatione evange- 
lica, Ecclesiam construendam, quod et secundus 
mensis anni sexcentesimi, quo intrat Noe in arcam 
significat, duoenim monses senario numero conclu- 
duntur ; a senario enim numero, et sexaginta co- 
gnominantur, et sexcenti et sex millia, et sexagjnta 
millia, ot sexcenta millia, et quidquid deinceps in 
majoribus summis per eumdem articulum numeri 
in infinitum consurgit. Et quod vigesimus septimus 


post septem dies dimissa propter illam septenariam 
operationem spiritalem, oliv» fructuosum surculum 
retulit : quo significaret nonnullos etiam extra Ec- 
clesiam baptizatos, si in eis pinguedo non defuerit 
charitatis, posteriore tempore in ore columbe tan- 
quam in osculo pacis, ad unitatem societatis possa 
perduci. Quod post alios septem dies eadem dimissa, 
non est reversa, significat finem szxculi, quando erit 
sanctorum requies, non adhuc in sacramento spei, 
quo in hoc tempore consociatur, quandiu bibitur 
quod de latere Christi manavit : sed jam in ipsa per- 
fectione salutis :terna, cum tradetur regnum Deo 
et Patri, ut perspicua contemplatione incommuta- 
bilis veritatis, nullis ministeriis corporalibus egea- 


dies mensiscommemoràtur, ad ejusdem quadrature By mus. 


significationem pertinet, qu:»jam in quadratis lignis 
exposita est : sed hic evidentius quia nos ad omne 
opus bonum paratos, id est quodammodo conquadra- 
tos, Trinitas perficit, in memoria qua Deum recoli- 
inus, in intelligentia qua cognoscimus, in voluntate 
qua diligimus : tria onim ;ter, et hoc ter, fiunt vi- 
ginti septem, qui est numeri ternarii quadratus. 
Quod septimo menso arca sedit, hocest requievit, 
. ad illamsoptimam requiom significatio recurrit, qua 
perfecti requiescunt : ibi quoque illius quadratura 
numerus jteratur, nam vicesima septima die se- 
cundi mensis, commendatumest hoc sacramentum; 
ct rursus vicesima septima die mensis septimi, ea- 
dem commendatio confirmata est cum arca requie- 


Quod sexcentesimo et primo anno vit: Noe, ape- 
ritur arc;P tectum, quia finita sexta state seculi 
revelabitur absconditum sacramentum atque pro- 
missum. 

Quod vicesimo septimo die secundi mensis, di- 
citur sicca fuisse terra, tanquam finita est ba- 
ptizandi jam necessitas in numero dierum quin- 
quagesimo et septimo ; ipse enim est dies se- 
cundi mensis, vicesimus septimus, qui numerus ex 
illa conjunctione spiritus et corporis septies oc- 
tones habet, uno addito propter unitatis vincu- 
lum. 

Quod de arca conjuncti exeunt, qui disjuncti ante 
intraverant, quia in hoc tempore caro concupiscit 


vit; quod enim promittitur in spe,hoc exhibeturin re. C adversus spiritum, et spiritus adversus carnem 


Porroquiaipsa septima roquioscum octava resur- 
reciione conjungitur, hoc in sacramento regenera- 
tionis nostra, id est in baptismo, altum profundum- 


que mysterium est, quod quindocum édbjti$ sdpor-" 
crescit aqua, excedens altitudine montiud Qa. 


itaque et septem quindecim faciunt : sed octo signifi- 


cant resurrectionem, septem $rdi&téin, : Hoe" sabra- *. 


montum resurrectionis et quietit*trtatohdit-sqioem 
sapientiam superborum, ita ut nullo modo possint 
indagare scientia sua altitudinem resurrectionis et 
quietis; et quia septuaginta et septem, eL octoginta 
ab octo dinumerantur, conjuncto utroque numero, 
centum quinquaginta dies, quibusexaltata est aqua, 
camdem commondant nobis atque confirmant alti- 
tudinem baptismi in consecrando novo homine ad 
tenendam quietis et consecrationis fidem. 

Quod post dies quadraginta emissus corvus, non 
eal reversus, aut aquis utiquo interceptus, aut ali- 
quo supernatante cadavere illectus, significat ho- 
mines immunditia cupiditatis teterrimos, et ob [hoc 
ad ea quz foris sunt in hoc mundo ire : aut rebapti- 
zari, quasi aut prieter arcam, id est prxter Ecole- 
siam, baptismus prosit, ut occidantetsedueant, do- 
cere et tenere, 

Quod columba emissa, non inventa requie, re- 
versa 681, ostondit per Novum Testamentum re- 
quiem sanctis in hoc mundo non osso promissam : 
post quadraginta enim diesemissa est ; qui numerus 


(Gal, v) ; postmodum autem, id est in fine sxculi, 
in resurrectione scilicet sanctorum, omnimoda et 
perfecta pace spiritus corpori adharebit, nulla 


; ruprtajijatig.4ndigentia, vel concupiscentia resi- 


:se0 iii 


Dantur eis cuncta animalia in escam, ex quibus 
-Orguis: peohibebuyr manducari, ne vita pristina 


* quasiédffoógtd,eheatur in conscientia, sed haboat 


tanquam effusionem per confessionem, 

Quod vero testamentum posuit Dcus inter se et 
homines, atque omnem animam vivam, ne per ' 
deret eam diluvio, arcum scilicet qui apparet in nu- 
bibus, qui nunquam nisi de sole resplendet, quia 
illi non pereunt diluvio, qui in prophotis et omni- 
bus divinis Scripturis, tanquam in Doi nubibus 


D agnoscunt Christum. 


In hac z:etate secunda post diluvium plantavit vi- 
noam Noe et jnebriatus atque nudatus est in domo 
8ua, portans Christi figuram, qui inebriatus eat dum 
passus est, nudatus est dum cruoifixus est in domo 
sua, in gente sua et in domesticis sanguinis sui. 
Hianc nuditatem, id est passionem Christi, videns 
Cham derisit : et Judsi Christi mortem videntes, 
subsannavere. Sem verb et Japhet, tanquam duo 
populi,ex cireumcisioneet praputio,credentes, quo- 
dammodo passionem Christi velamento texerunL, id 
est sacramento honoravoerunt : vestimentum enim 
significat sacrgmentum, quod dorso imposuerunt, 








33 CHRONICON. — ;ETAS TERTIA. 34 
quasi memoriam preteritorum; quia passionem Á minum crucifixit, ctiam in fllios poenam damnatio- 


Christi transactam celebrat. Ecclesia, non adhuc 
spectat futuram. Medius autem frater Cham, id est 
impius populus Judz:orum, qui nec primatum apos- 
tolicze tenuit, nec ultimus in' gentibus credidit, 
vidit nuditatem patris, qui consensit in necem Do- 
mini Salvatoris: nuntiat fratribus foras, quia per 
eum manifestatum est quod erat in prophetis se- 
cretum; ideoque flt servus fratrum suorum, facta 
ipsa gens quodammodo scriniaria Christianorum, 
bajulans legem et prophetas ad testimonium asser- 
tionis Ecclesi;, ut honoremus per sacramentum 
quod numerantilli per litteram. Peccante Cham pos- 
leritas ejus damnatur, quia plebs Judaica qux» Do- 


nis sux transmisit. Sed et reprobi qui hic delin- 
quunt, in posterum, id est futurum, sententiam 
damnationis excipiunt. 

Nemrod filius Chus, primus novam imperii cupi- 
ditate tyrannidem arripuit, comparatus diabolo, 
qui superbe intumescens super sidera se exaltare 
voluit : quique venator et. deceptor hominum ad 
mortem in Babel, id est in confusione, regnare non 
immerito dicitur; ubi confunduntur lingux turrim 
impietatis superb: :diflcantium, omnium videli- 
cet qui ab unitate fldei et integritate confessionis 
quasi per dissonantiam lingum ad invicem fece- 
runt. 





A&TAS TERTIA 


AB ABRAHAM AD DAVID USQUE 





[2185] Tertia mundi stas a nativitate ccpit B qui in typo Salvatoris à patre in sacrificio oblatus 


Abraham patriarchz, qui septuaginta quinque an- 
norum cum esset, relicta gente et patria, ad impo- 
rium Dei venit in terram Chanaan, accipiens pro- 
missionem nascituri de suo semine Salvatoris, in 
quo benedicerentur omnesgentes, simul et seipsum 
in gentem magnam esse futurum (Ges. xi): quarum 
una spiritalis, alter est promissio carnalis (om. 1v; 
Gi. 11, iv). His temporibus adhuc Ninus et Semi- 
ramis in Assyriis regnant. 

[2271] Abraham annorum octoginta sex genuit 
Ismael, a quo Ismaelitz», qui postea Agareni, ad 
ultimum Saraceni sunt dicti. Vixit autem Ismael 
annos centum triginta septem: interpretatur autem 
Ismael euditio Dei, populum Jud:»orum significans, 
eo quod in fine mundi crediturus a Domino exau- 
diatur. Porro Agar interpretatur adeena vel conm- 
eersa, Synanog:P gerens personam. 

[2283] Abraham annorum centum genuit Isaac : 
qui primus et solus intra Testamenti Veteris se- 
riem, legitur octava die cireumcisus. Quod nonsine 
magno mysierio privilegium est filio promissionis 
donatum. Interpretatur autem Abrampater ezcelsus, 
propter priorem scilicet populum Judzorum: Abra- 
ham vero paler mallarum, id est gentium, sicut 
est illud in Apostolo : Qui contra spem iu spem 
credidit, wt feret. pater multarum. gentium. (Rom. 
T, 18). Vixit autem centum septuaginta quinque 
annis. 

[2350] Isaac annorum septuaginta genuit Esau et 
lacob, patriarehas Idums: et Israeliticze gentis, 


C Joseph annorum centum decem mortuus : 


est. 

[2440] Jacob annorum nonaginta genuit Joseph. 
His temporibus Serapis et Jovis filius, ut quidam 
ferunt, /Egyptiorum rex moriens, falso errore in 
deos transfertur; et Memphis civitas in Egypto 
conditur ab Ape Argivorum rege : Sparta quoque 
a Sparto Phoronei fllio Argivorum regis. 

[2480] Jacob annorum centum triginta descendit 
in Agyptum, in animabus septuaginta. Vixit autem 
annis decem et septem in JEgypto : factique sunt 
omnes dies vitz illius, centum quadraginta septem 
anni. Interpretatur autem Jacob suppianiator, qui 
et Israel eídens Deum : vel melius princeps cum Deo, 
omnium sanctorum preferens imaginem, qui per 
fidem atque munditiam cordis semper videns Deum. 
cujus 
ossa tulit Moyses et filii Israel pariterque ossa 
fratrum ipsius filiorum Jacob, et portaverunt in 
terram Chanaan. Hoc tempore Grecia Argo re- 
gnante habere segetes ccpit, delatis aliunde semi- 
nibus. 

[2540] Hebr»orum servitus in Egypto annorumt 
centum quadraginta quatuor. Ut scriptura autem 
testatur Exodi, habitatio filiorum Israel qui manse- 
runt in Egypto fuit quadringentorum triginta anno- 
rum : quibus expletis, eadem die egressus est om- 
nis exercitus Domini de terra Egypti, quorum ta- 
men summam annorum, chronographi a septuage- 
simoannoet quintonativitatis Abraham, quando ter- 
ram repromissionis intravit, computant, sequentes 


post quorum ortum vixit annis centum et viginti : D editionem Septuaginta interpretum, quc dicit : Ha- 


factiqne sunt omnes anni illius centum octoginta. 
Hie temporibus primus apud Argos regnavit Ina- 
chus, annis quinquaginta : eujus filius fuit Phoro- 
Deus, qui primus in Grzcia leges judiciaque con- 
seripsil, qui et Io, quem JEgyptii mutato nomine 
Isidem coluerunt. Interpretatur autem Isaac risus, 


bitatio autem flliorum [srael, qua habitaverunt in 
Agypto et in terra Chanaan, ipsi et patres eorum, 
anni trecenti triginta. Quam necessario sequendam 
et ipsa Hebraica veritas ostendit, qux narrat Caat, 
filium Levi, quem natum esse constat in terra Cha- 
naan, vixisseannis centum triginta tribus, et fllium 


3U S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 36 
Amram patrem Moysisanniscentum triginta septem, A tefacto Jordanis alveo, in terram repromissionis in- 


et ipsum Moysemoctoginta fuisseannorum, tempore 
egressionis de ;Egypto. Quia nimirum horum sum- 
mam annorum constat quadringentos et triginta 
implerenon posse. Annuitautem horum translationi 
et Apostolus cum ait: AóraAe dicle sunt. promissio- 
nes, el semini ejus nos dicit: Et seminibus, quasi in 
multis, sed quasi in wno, et semini (uo, qui est Chri- 
s(us : hoc autem dico : Teslamentum, confirmatum & 
Deo, que post quadriugentos eb. triginta annos. facta 
est lez, non irritum facit ad evcacuandam. promissio- 
nem (Gal. 1v, 10, 17). His temporibus, silicet servi- 
tutis Israel in Egypto, Prometheus fuisse scribitur, 
quem figunt fabul: de luto formasse homines. Tunc 
etiam fratresejus Atlas magnus estastrologus habi- 


duxit. Quo videlicet anno, ut in Chronicis Eusebii 
reperimus, principiuln erat quinquagesimi primi 
jubilei secundum Hebrzos, facile inveniri valet, id 
est anni bis mille quingenti ab initio mundi erant 
completi : singulis Jubilzeorum ordinibus per quin- 
quagenos annos deputatis. Sed nostra inquisitio 
comperit minorem temporis hujus esse summam : 
constat enim quia mille sexcenti quinqnaginta sex 
ad diluvium usque fuereanni : indead Abraham, du- 
centi nonaginta duo qui septuaginta erat annorum 
quando promissionem Dei accepit. Promissionis 
anni quadringenti triginta; ducatus Mosis, anni 
sexaginta qui profecto numerus non bis mille quin- 
gentos, sed septem minus, id est bis mille quadrin- 


tus: Mercuriusque nepos Atlantis multarum artium p gentos nonaginta tres annos implent. His tempori- 


peritus, et ob hoc post mortem vano errore in deos 
translatus. 

[2045] Hac etiam tate primus Procidus quadri- 
gam junxit: eodemque tempore Cecrops Athenas 
condidit, et ex nomine Minerva Atticos Athenienses 
vocavit. Iste etiam bovem immolans, primus in $a- 
crificio Jovem adorari precepit. Tunc primi chorites 
Corybantes modulatam in armis saltationem et con- 
sonam invenerunt. Tunc etiam scribitur in Thessa- 
lia sub Deucalione factum diluvium, et Phaetonis 
fabulosum incendium. 

[26040] Moyses, annis quadraginta eductum ex 
JEgypto populum Israel, et de servitute Egypti libe- 
ratum rexit in deserto, quorum primo anno taber- 
naculum Domino construit, et septem mensibus 
opus perílciens, mense primo anni secundi, prima 
die mensis erexit. Per eumdem Moysem Judzi simul 
cum lege et litteras haberecoeperunt. Quinque libri 
Moysis, secundum Septuaginta seniorum interpre- 
tationem, continent gesta annorum trium millium 
septingentorum triginta. Quot vero annos hujus 
temporis Hebraica veritas contineat,Joseph in primo 
contra Apionem Grammaticum libro ita commemo- 
rat : Neque igitur innumera apud nos habentur vo- 
lumina inter se invicem discordantia, sed duo tan- 
tum et viginti sunt libri, qui omnium temporum se- 
riem continent, qui et juste creduntur divinitus 
inspirati. Ex quibus quinque sunt Moysis, continen- 
tes leges viti:» ct successionis humans prosapiam, 
usque ad ipsius Moysis terminum pertendentes, qui 


bus Josue, primus Erychthonius Atheniensium prin- 
ceps in;Grecia quadrigam junxit. Josue centum et 
decem annorum moritur. 

[2797] Othoniel annis quadraginta de tribu Juda 
primus Israel, Deo jubente, judex constituitur, il- 
lum prefigurans qui in tertio tempore mundi tribu 
Juda cum gratia ad salvandos populos venit. Hujus 
temporibus primo filii Israel servierunt Chusan Ra- 
sataim regi Mesopotamiz, octo annis Cadmus regnat 
Thebis, qui primus Graecas litteras adinvenit. Per 
idem tempus, primi Linus et Amphion apud Graecos 
in musica arte claruerunt, Ideique Dactyli ferrum 
invenerunt eo tempore. 

[2797] Ahoth, anno octogesimo, filius Jera, filii 
Gemini, qui utraque manu ulebatur pro dextera. - 
Cujus principiis servivit Israel Eglon regi Moab an- 
nos decem et octo, donec percusso Eglon liberavit 
Israel. Hoc tempore Cyrene civitas condita est in 
Libya. His temporibus fabula fictze sunt de Tripto- 
lemo, quod, jubente Cerere, serpentium pennis ges- 
tatus, indigentibus frumenta volando distribuit ; de 
Hippocentauris, quod equorum hominumque fue- 
rint natura permixti ; de Cerbero tricipiti inferorum 
cane; de Phrixo et IIelle sorore sua, quod ariete 
vocti per aerem volaverint ; de Gorgone meretrice, 
qua crinita serpentibus fuerit, et aspicientes con- 
vertebat in lapides; de Bellerophonte, quod equo 
pennis volanti sit vectus, de Amphione, quod ci- 
thar: cantu lapides et saxa commoverit. 

[2877] Debora, prophetissa ex tribu Ephraim cum 


paulo minusa tribus millibus annorum continen- D Barac de tribu de Nepthalim, annis quadraginta. 


tiam gerunt. Moysis temporibus templum Delphis 
construitur : Lac;oedemon conditur. Moyses centum 
viginti annorum moritur. Vitis in Graecia invenitur. 
His temporibus adeo ingens et gravis wstus incan- 
duit, ut sol per devia transcendens universum or- 
bem non caloreaffecisse, sed igne torruisse dicatur. 
Inde ridicula Phaetonis texitur fabula. 

Josue annis viginti sex rexit populum Israel, ut 
Josephus docet ; nam Scriptura sancta quot fuerint 
anni ducatus illius tacet. Eusebius in Chronicis vi- 
ginti septem posuit. Primo autem sui ducatus anno 
Josue, primo mense, decima die mensis, populum pa- 


Cujus initio ducatus oppressit filios Israel Jabin rex 
Chanaan, qui regnabat in Asor annis viginti, sed oc- 
ciso ab Israel, et a Jael uxore Abercinei. Sisara prin- 
cipe militi» ejus, humiliatus tandem ac delectus 
est. Hoc tempore Miletus condita. Per idem tempus 
Apollo medicina artem invenit. Fabula quoque tunc 
ficta est de fabro Dxdalo, et ejus filio Icaro, quod 
coaptatis sibi pennis, volaverit. Ilac xtate primus 
regnat Latinis Picus, qui fertur Saturni filius 
fuisse. 

[2918] Gedeon annis quadraginta ex tribu Ma- 
nasse. Sub quo servit Israel Madianitis et. Ama- 


37 CHRONICON. — ATAS TERTIA. 38 


lechitis septem annis; sed Gedeon pugnante libe- À sunt Latini, qui postea Romani nuncupat! sunt, post 


ratur. Urbs Tyrus condita, ante templum Hieroso- 
Jymorum, annis ducentis et quadraginta. Orpheus 
Thracius Linusque magister Herculis artis musi- 
ce inventores, clari habentur. Argonautarum na- 
vigatio scribitur. 

(2955] Abimelech, annis tribus regnavit in Si- 
chem. Iste septuaginta fratres suos filios Gedeonis 
interfecit. Hercules Ilium vastat. 

[2958.] Thola, annis viginti quatuor fllius Foa, 
patrui Abimelech, vir de Issachar, qui habitabat in 
Sanir montis Ephaim. Priamus in Troja post Lao- 
medontem, regnavit annos tredecim. Fabula ficta 
de Minotauro. bestia labyrintho inclusa. Bellum, 
Lapitharum et Centaurorum, quos scribit Palzpha- 


tertium annum captivitatis Troj:x sive annis tribus. 
Postquam octavum regnavit /Eneas, ut quidam scri- 
bunt, Ascaniusannis triginta octo. Ante Jneam, Ja- 
nus, Saturnus, Picus, Faunus, Latinis in Italia re- 
gnaverunt per annos circiter centum quinquaginta. 

[3046] Heli sacerdos annis quadraginta. In He- 
briorum libris, anni quadraginta : in Septuaginta, 
anni viginti inveniuntur. Arca Testamenti ab Allo- 
phylis capitur. Regnum Sicyoniorum flnitur, qui 
ab JEgialeo usque ad Zeuzippum regnaverunt, per 
annos nongentos sexaginta duos. Hectoris filii [lium 
receperunt, expulsis Antenoris posteris, Heleno 
illis subsidium ferente. Latinorum tertius Silvius 
4Ene: filius, regnat annis viginti novem qui quod 


tus primo de Incredibilibus libro, nobiles fuisse B:.post mortem, patris editus, ruri fuerat educatus, 


equites Thessalorum. 

[2981] Jair, annis duobus et triginta ex tribu Ma- 
nasse. Per hxc tempora Hercules agonem Olympia- 
cum constituit, atque in Libya Anteum occidit a 
quo usque ad primam Olympiadem supputantur 
anni quadringenti triginta. : 

[3005] Jeptes Galadites, annis sex. Philistini et 
Amanitz deprimunt Israel ; ex quibus Amanitz de- 
bellantur a Jepte; qui in libro Judicum ab :etate 
Moysis usque ad semetipsum, ait supputari annos 
trecentos, vel, ut quidam codices habent, annos tre- 
centos quinque et viginti. Cujus tempore IHercules 
quinquagesimum secundum annum agens, ob morbi 
dolorem sese flammis injecit. Per idem tempus 


et Sylvi, et Posthumi nomen accepit, a quo omnes 
Albanorum reges Sylvii vocati sunt. 

[3085] Samuel et Saul, annis quadraginta. In 
Seriptura sacra, ducatis Samuelis quot annis fuerit 
minime patet; docet tamen Josephus tredecim annis 
principatum illius emicuisse. Chronici vero, Samuel 
et Saul simul annis quadraginta prefuisse signant. 
[n Actibus apostolorum apostolus Paulus ita con- 
cionatus ad populum est : Deus plebis [sracl elegit 
patres nostros, et plebem exaltavit, cum essent 
incolx in terra Egypti, et in brachio excelso eduxit 
eos ex ea, et per quadraginta annorum tempus, 
mores eorum sustinuit in deserto; et destruens 
gentes septem in terra Chanaan, sorte distribuit 


Alexander Helenam rapuit, Trojanumque bellum C, eis terram eorum, quasi post quadringentoset quin- 


decennale surrexit. 

[3010] Abesa de Bethlehem, annis septem. Aga- 
memnon imperat Mycenis quinque et viginti. Cujus 
anno quindecimo Troja capitur. Amazones arma 
sumpserunt. 

[3017] Ajalon Zabulonites, annis decem. Hic cum 
annis suis decem in Septuaginta Interpretibus non 
habetur, quorum damno supplendo, Josuo filio Nun, 
Eusebius Samueli et Sauli quorum annos Scriptura 
non dicit, plures annos quam in Josepho legerat, 
annotavit, quatenus ab egressu Israel ex ;Egypto 
usque ad :difleationem templi quadringentorum 
octoginta annorum summan, quam Scriptura prz- 
dicat haberet. 

[3025] Abdon sive Labdon de tribu Ephraim, an- 
nis octo. Cujus anno tertio Troja capta est; et JE- 
neas ad Italiam venit. Completis a primo anno Ce- 
cropis, qui primus apud Atticam regnavit, annos 
trecentos triginta quinque. A quadragesimo autem 
et tertio anno regno Nini Assyriorum regis, compu- 
tanturannioctingenti vigintiquinque. A mortuo Lab- 
don servivit Israel Philistzsis quadraginta annis. Hac 
atate Carmentis nympha Latinas litteras reperit. 

[3025] Samson de tribu Dan, annis viginti. Asca- 
nius /Ene» filius Albam condidit. Ulyssis quoque 
fabula ficta. HactenusJudieum libertempora signat, 
habens annos ducentos nonaginta novem, Judices 
3utem duodecim ; post quos sacerdotes constituti 


quaginta annos' et post hzc dedit judices, usquead 
Samuel prophetam ; et exinde postulaverunt regem ; 
et dedit illis Deus Saul, fllium Cis, virum de tribu 
Benjamin, annis quadraginta. Ab hoc tempora pro- 
phetarum incipiunt. Lacedz:moniorum regnum exo- 
ritur ; atque Ilomerus fuisse putatur. 

Inhac tertia setate mundi, salva veritate historica, 
prefigurat in vocatione Abrah:z, terram viventium 
Christi populo futuram, nec incolatus nostri longos 
exitus formidandos, et in Christo Domino semper 
sperandum, per cujus gratiam vivendo sempiterna 
potiemur h:ereditate; etin semine ejusdem Abrahi, 
utstellascocli multiplicari populum Christianum ; et 
in oblatione et sacerdotio ejus regale Ecclesia sa- 
cerdotium, et in proprietate nominis ipsius, quod 
esset in Christo pater multarum gentium per fidem, 
cum unius tantum gentis pater fuerit per genera- 
tionem: et in circumcisione carnis, quod corde 
circumcidendus esset Christianus. 

Et in Isaac nato, qui risus dicitur, quod gentium 
populus qui in Christum de illa serie in carne ve- 
nientem irrisum a Jud:wis crederent, et agnoscerent 
illius contumeliosam passionem, suam veram esse 
liberationem. 

Et in Sodoma et Gomorra, impiarum civitatuni 
subversione, futuri judicii diem, nec posse evadere 
Statuta supplicia, noxia curiositate propositum 
sancta conversationis contemnentes, retroque male 





39 S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS A0 
vivendo respicientes ; solosque liberari, quos gratia A accipiebat. Isto tempore omne magisterium Juazo- 


Christi liberaverit. 

Et in immolatione arietis pro Isaac, Christi pas- 
sionem expressam ; et injuratione Dei quod semen 
Abrahae in Christo supra numerum extenderetur, et 
non tantum ex semine carnis, sed flde vocari ad in- 
finitum numerum filios Abraham. 

Etex femore Abraham, carnem Christi venturam, 
quando idem Abraham servo jubet : Pono manum 
iuam sub femore meo, et jura mihi per Deum coli; 
ostenditque Christum qui est Deus colli, per Virgi. 
nem Mariam ex femore suo in carne futurum. 

Et in geminis Rebecce duos populos, Christianos 
et Judeos, quorum minor Jacob lenis, in ipsa jam 
pueritia per cocturam rubram lenticulze, majorem 
fratrem Esau hispidum supplantans, lenem mitem- 
que signat populum Christianum, qui per cocturam 
rubram, Passionem scilicet Christi, sanguine rubra- 
tam, edaci ac ssevienti Judao populo, cujus curam 
gestabat Esau, primatus dignitatem illo veudente 
suscepit; ille quod nascendo habuit per concupis- 
cenliam perdidit; Christianus per gratiam quod in 
natura non habuit acquisivit. Cui pelles hzedorum su- 
per brachia, et cervicem nudam mater aptavit, ves- 
. teque primogeniti sui induit, tanquam jam nobis il- 
lum figuratum ostendens Christum qui accepit, non 
carnem peccati, sed similitudinem carnis peccati, 
legemque Veteris Testamenti tanquam vestem pri- 
mogeniti excipiens, non solverit, sed impleverit. 
Post cujus odorem benedicta concurrunt omnes 
gentes qux per gratiam Judseis ef primatum, et 
benedictionem abstulerunt. Jacob quoque, filius 
Isaac, nepos Abrahz fugiens fratris insidias, in sa- 
eramento lapidem quem ad caput habuit dormiens 
eininus erigens eumque liniens oleo, Christum no- 
bis lapidem angularem consecravit. Et idem Jacob, 
claudus effectus in latitudine femoris populum He- 
breorum significat claudicaturum. Judas filius Ja- 
cob, cum nuru sua concubuit Thamar, qua intelli- 
gitur plebs Judza, cui de tribu Juda reges tanquam 
mariti adhibebantur ; undenomen ejus amaritudo in- 
terpretatur, quia ipsa Domino fellis poculum dedit. 
. In duobus filiis Jude duo genera principum qui 
non recte operabantur in plebe, unum eorum qui 
oberrat, alterum qui nihil proderat: nec enim sunt 
amplius quam duo genera hominum inutilia generi 


rum, et mystica, unde Christi vocabantur, unctio 
ipsa defecerat. Neque ad mysticam unctionem He- 
rodes pertinet alienigena, qui deficiente ex tribu 
Juda principe regio, a Romanis in Judwa regnum 
acceperat; sub cujus tempore natus est Christus, 
unctus Sanctus sanctorum oleo exsultationis pre 
participibus suis, qui veniens ad oves quz perierant 
domus Israel, testimonio Joannis, in aqua usus est ; 
cujus figuram gessit ipse Judas, cum iret ad ton- 
dendas oves in Tamna, quod interpretatur deficiens ; 
jam enim defecerat princeps ex Juda, atque unctio 
mystica Judaeorum. Venit autem cum suo pastore 
Odollamite, cui nomen erat Iras; interpretatur au- 
tem Odollamites festimoniwn $n agna, habens qui- 
dem Dominus testimonium majus Joanne, propter 


B infirmas tamen oves, hoc testimonio usus est in 


aqua, nam et ipse Iras, quod nomen illius pasto- 
ris fuit, interpretatur/frairts 146i visio. Vidit omnino 
fratrem suum Jesum secundum semen Abrahz, se- 
cundum cognationem Marie et Elizabeth matris 
sus; eumdemqueeDominum et Deum suum, quem 
jam salutaverat ex utero, agnovit perfectius ex co- 
lumba; et ideo tanquam Odollamites, vere toesti- 
monium perhibet in aqua. Venit autem Dominus ad 
oves tondendas, hoc est exonerandas sarcinas 
peccatorum. Inde Thamar habitum mutat ; nam- 
et commulans interpretatur; mutat et nomen, 
et de Synagoga fit Ecclesia, sed in ea prorsus no- 
menamaritudinis permanet, non illius in qua Domino 
fel ministravit, sed illiusin qua Petrus flevit amare, 


C nam et Juda confessio est, confessioni ergo amari- 


tudo misceatur, ut vera poenitentia presignetur 
Ilx:»c poenitentia fecundatur Ecclesia in omnibu- 
gentibus; nam et ipse habitus meretricis, confes- 
sio peccatorum est; typum quippe Ecclesiz gerit 
Thamar ex gentibus evocat:x, sedens cum hoc habitu 
ad portam Enahim, quod interpretatur/fontes, currit 
enim velut cervus ad fontes aquarum pervenire ad 
semen Abrahz; illic enim a non cognoscente feta- 
tur, quia de illa predictum est: Populus quem non 
cognovi, servivit mihi. Accipit in occulto annulum- 
monile, et virgam; vocatione signatur, justifica- 
tione decora, gloriflcatione exaltatur, sed hac 
adhuc in occulto, ubi fit conceptio sancto uberta- 
tis. Mittitur meretrici promissus hz»dus, exprobra- 


humano: unum nocentium, alterum prastare no- [) tio. scilicet peccati per eumdem Odollamitem, tan- 


lentium, et, si quid boni habent,in hac terrena vita 
perdentium, tanquam in terram fundentium ; unde 
major Her interpretatur pellicitus, qualibus tunicis 
induti sunt primi homines, in ponam damnationis 
8ux, dimissi ex paradiso. Sequens Onan interpre- 
tatur swesius eorum, id est, quibus nihil prodesse 
cum habeat unde prodesse possit. In tertio filio 
Jud», Sela qui interpretatur dimissio ejus, signifi- 
catur tempus ex quo reges plebi Judaeorum cope- 
runt de tribu Juda non fieri; quia erat eadem tri- 
bus Juda, sed etiam in populo Jud» nemo regna- 
bat; propterea Thamar filium Jud» maritum non 


quam inerepantem et dicentem : Generatio vipera- 
rum ; sed noneam invenit peccati exprobratio, quam 
mutavit confessionis amaritudo. Post vero publicis 
signis annuli, monilis, et virg: arguit temere judi- 
cantes Judzos, quorum jam personam Judas ipse, 
gestabat, prolatis certissimis documentis suz vo- 
cationis, justificationis et glorificationis. Ostendit 
virgam signum passionis, et monile legitima legis, 
et annulum pignus immortalitatis, quando accusa- 
tur a Judzis quasi adulteratrix legis. 

In actionibus quoque Joseph et Benjamin, Christus 
et Ecclesia ipsius figuratur. Quorum unus Joseph a 


4l 


patre missus, signat Christum a Patre missum ad 
oves visitandas, cum fratres in passione, tunica 
exspoliatum miserunt in lacum; ac vestem ejus in 
sanguine hai tinctam,sub falsa testatione,patri mi- 
serunt; venditumque gentibus Salvatorem transmi- 
serunt, cui incoelo sol, stella ac luna, et in manipulis 
terra, inferna quoque carceris subderentur, ut ei 
omne genu flectatur coelestium, terrestrium, et in- 
fernorum. Cum eodem Joseph, ad sacramentum 
Dominic: passionis, duo Pharaonis spadones in car- 
cerem detrusisunt, ut trium crucifixorum numerus 
suppleretur ; e quibus verus Joseph Christus, reve- 
lando mysteria unum puniret per dobitum suppli- 
cium, alterum per indebitam gratiam liberaret. Idom 
Joseph post duos annos dierum tertio incipiente, de 
carcere educitur; et Christus die tertia a mortuis 
resurgit. Priesentatur Pharaoni ; mundo resurrectio 
declaratur. Data estJoseph potestasin JEgypto ; data 
est Christo omnis potestas in codloet in terra, Colle- 
gilJoseph per suos frumentum multum ; collegit 
Christus credentium numerumsine numero. Consti- 
tuit Joseph horrea per totam Agyptum ; consecra- 
vit Christus per totum mundum Ecclesias. Aperuit 
Joseph horrea tempore famis, et ministravit fru- 
menta populis ; aperuit Christus ex horreis suis diu- 
turnam sui corporis przebiturus annonam esurienti- 
bus et sitientibus justitiam. AcquisivitJoseph totam 
A&gyptum Pharaoni ; acquistvit Christus mundum 
pastum et reconciliatum Patri. Venerunt fratres 
Joseph, qui eum vendiderant, fame compulsi, ad 
eum ; venerunt et ad Christum Judzi, qui eum cru- 
cifixerant, utejus refecti cibariis, a fame anima 
liberarentur. Adorant illi, adorant et isti: Sicque 
Riris sacramentis, in actione fratrum, actio nobis 
tpostolica premonstratur. 

In Benjamin quoque extremo Joseph fratre et do- 
ctor et magister gentium in fide et veritate, Paulus 
prefiguratur : cui figurate scyphus argenteus in 
sacco legis celatur, et trecenti argenteicum quinque 
stolis optimis dantur. 

Et. in descensione Jacob in gyptum, Christi 
descensio in mundum ;et in multiplicatione seminis 
ejus in 4Egypto, in Christo per fidem gentes in toto 
mundo multiplicandz. 

' InMoyse figura exprimiturMediatoris, qui mundo 
pacem intulit,ut Moyses.Egyptum sabulo abscondit, 


. CHRONICON. — JETAS TERTIA. 42 
À serpensque Moysi voravit serpentes eorum mago- 


rum : virga Christi, doctrina, qua omnium pagano- 
rum hzxreticorumque dogmata consumuntur. 


In .£gypto decem plagis mundus feritur : inocci- 
sione agni, Christi immolatio : et in flgura Pascha, 
Christi transitus ad Patrem. In mari Rubro baptis- 
mus Cristi sanguine rubratus. In manna, panis co- 
lestis. Christus expressus in extensione manuum 
Moysi, signo crucis expugnari inimicos. Data, leges 
in monte, Christi mandata servari in spiritali alti- 
tudine, in tabernaculo, Christi Ecclesiam. 


In Aaron sacerdotio, novum in Christo sacerdo- 
tium. In sacrificiis omnibus, Christum figuratum. In 
varietate leprarum, hzereseon vel errorum varicta- 
tes, in escis mundiset immundis,eleemosynis munda 


B omnia fieri. In Egypti escis desideratis, Christum 


manna fastidisse, eL voluptatibus illicitis concu- 
piscentias prestitisse. In virga Aaron germinante 
confirmationem Sacerdotii Christi.In zenoo serpente, 
Christi morte ubique in ore flelium sonante, viru- 
lentiam virorum perimendam, et a percussione dia- 
boli, fide mortem Christi aspicientes sanandos. Et 
in bis percussa petra sacramenta passionis Christi 
mirabili opere distincta. Et in vacca rufa, cujus ci- 
nis in aquas lustrationis projicitur, mysterium no- 
stro redemptionis et salutis plenissimeexpressum. 

In sepultura Moysi occultata, litteram legis ; ct 
carnales observationes occulendas. 


In Jesu Nave principatu sequente, Dominum Chri- 
8tumin Novo Testamento verum ducem et principem 


C futurum, et.civitates mundi destructurum acaereas 


potestates debellaturum, ac omnem idololatriam pe- 
nitus abluturum, et omnis generis vitia oxpugna- 
turum. 


Dehoraintypo Ecclesi: hostem superavit. Gedeon 
gratiam Christi abundantem commendavit, cl quod 
fide, trinitatis hostes essent superandi, ac martyria 
appetenda actis suis insinuat. [In Abimelech concu- 
binz filio, h:eretici. In Jephte filia virgine, carnis 
Christi immolatio virginis et in resurrectione to- 
tius corruptionis absorptio. In Samson Nazareo, 
Christus Dominus fortis in capite ; in ligatione 
ipsius a meretrice muliere, Christus Dominus, 
quod Judeorum vincula omnia potentialiter di- 
rumperet. In Ruth, Ecclesia ex gentibus, Judzis il- 


Christusex obsessis virtutem diaboliexpellendoco- D ludens. In Samuclo, Christus Dominus dux, sacer- 


hibuit. Quod idem Moyses uxorem filiam sacerdotis 
Madian accepit, mediatoremox alienigenis sumere 
conjugem significat et Ecclesiam. Quod idem pastor 
ovium, mediatorem signavit postorem bonumovium 
in carne futurum : qui ex hoc mundo quasi ex 
4gypto oves suas colligendo, in unum ovile Eccle- 
sie congregaret. Superantur magorum preestigia, 


ParhoL. CXXIIL. 


dos et propheta, sacerdotes arguens, et Synagogam 
veterem novo sacerdotio Christi in gratia Novi Tes- 
tamenti permutans. 

Clauditur hzc tertia etas Patriarcharum actis, 
et legis sacramentis, ac judicium figuris, venerabi- 
liter insignis, in repulsione et abjectione Saulis, 
continens annos nongentos quadraginta. 





43 S. ADONIS ARCIHEPISC. VIENNBNSIS h& 





JETAS QUARTA 


A DAVIDIS REGNO AD TRANSMIGRATIONEM HEBILEORUM DBABYLONIAM. 


[3125] Quarta zetas mundi. David primus ex tribu A 


Juda rex, annis quadraginta. Latinorum quintus, 
Silvius, annis quinquaginta. Codrus spontoso hosti- 
bus offerens, interimitur. Ephesus condita ab An- 
dronico. Carthago condita est a Didone filia Carche- 
donis Tyrii, anno centesimo quadragesimo tortia 
post Trojanum excidium ; praphetantihus in Judaea 
Gath, Nathan et. Asaph. | 
[3168] Solomon, filius David, annis quadraginta. 
Qui quarto regni sui anno, mense secundo, templum 
Domino zdificare caepit in Jerusalem, collectis ah 
egressu Israel ex Egypto annis quadragentis octo- 
ginta: quod in figuram universi temporis quo in 
hoe saeculo Christi :edifiecatur Ecclesia, qua in futu- 
ro perficitur septem annis, e$ septimo mense anni 


octavi dedicavit. Latinorum sextus, Alba Silvius, p 


4Enem filius, regnat annis octoginta octo. Regina 
Sabba venit audire sapientiam Salomonis. 

[3205] Roboom, filius Salomonis, annis sexde- 
cim. Sub quo Jeroboam de tribu Ephraim separavit 
decem tribus a domo David, et a Domino, in figu- 
ram haereticorum qui suos sequaces a Christo ct 
Ecclesia segregant. Ifujus quinto anno Sesac rex 
4Egypti, veniens Hierosolymam, templum spoliavit. 
Latinonrum septimus JEgyptas Sylvius, Alb:e supe- 
rioris regis filius, regnavit annis viginti tribus. Sa- 
mus condita, et Smyrna in urbis modum ampliata. 
Sybilla Erithrzea illustris habetur. 

[3882] Abia, filius Roboam, annuis tribus. Hic pu- 
gnantem contra se Jeroboam superavit, occisis de 
exercituejus millibus quingentis, co quod sperasset 
in Domino. Sub quo Ileprzz gentis pontifex mavi- 
mus Abimelech insighis est habitus. 

[3885] Asa, filius Abia, aunis quadraginta et uno. 
Ab hoc conductus Benadab rex Syriz:: Damasci con- 
tra Israel], percussit omnem terram Nephtalim. Pro- 
phetabant in Jud:a Achias, Eliu, Amos, Jocl, et 
Azarias. Latinorum octavus Capys Silvius Egypti, 
superioris regis filius, regnat annis viginti septem. 
Asa idola destruit, templum mundat. Egredientem 
contra seZaraa /Ethiopem eum suo sternit exercitu. 
Amri Rex Israel emit montem Samariz, a Somer, 
duobus talentis argenti, et :wdificavit eam. Achiel 
de Bethel, Jericho instaurat. 

[3926] Josaphat annis viginti quinque. Elias, et 
Eliszeus, et Abdias, Azarias, et Micheas propheta- 


[3951] Joram, filius Josaphat, annis octo. Elias 
curru igneo rapitur, quasi usque in colum ; et E- 
lis:eus, hzres propheti:x derelictus, primo miraculo 
aquas Jericho sanat. [In diebusJoram recessit Edom, 
ne esset sub Juda, et constituit sibi regem. Ambu- 
lavitautem Joram in viis domus Achab ; filia quippe 
Achab erat uxor ejus. 

[3050] Ochozias sive Azarias anno uno. Jonadab 
filius Rechab clarus habetur. Azariam cum filio suo 
Joas, et nepote Amasia, ob enormitatem scelerum, 
et quia nec patrem filliumve quispiam eorum bonum 
habebat evangelista Matthz:»us a Domini Salvatoris 
genealogia secludit. 

[3960] Athalia, mater Azariz, annis septem. Qua 
videns interfectum ab Jehu rege Isracl filium suum 
Azariam, interfecit omnem stirpem regiam domus 
Joram, proeter solum foas filium Azarix, quem Jo- 
zabeth uxor Joiad: pontificis furata est de medio 
filiorum regis, cuminterficerentur. Joiada pontifex, 
qui solus post Moysen vixisseannoscentum triginta 
perhibetur. 

[3067] Joas, fllius Azariw, annis quadraginta. 
Iste hono principio ct fine usus pessimo, in princi- 
piis suis templum innpyavit. [n extremis inter ea- 
tera facinora, Zachariam quoque filium oiadg: tuto- 
ris quondam ac regnificatoris sui, inter templum et 
altare lapidare precepit ; quem ob meritorum gra- 
tjam Dominus in Evangelio filium Zacharig, id est 
benedicti Domini, ceognominat. Lycurgus legislator 
Apollinis oraculo insignis habetur. Latinorum duo- 


C decimus Aremulus Silvius. Agrippa superioris regis 


filius, regnavit annis decem et octo, qui pro:sidium 
Albanorum inter montes, ubi nunc Roma est, posuit. 
Cujus filius fuit Julius proavus Julii Proculi, qui, 
cum suo populo Romam eommigrans, fungayvit 
Juliam gentem. 

Amasias, filius 02s, annis viginti noyem. Eliseus 
propheta defunctus sepelitur in Samaria. Azahel 
rex Syrorum afllixit Israel. 

[4047] Latinorum decimus tertius, Azentinus 
Silvius Aremuli superioris regis major filius, regna- 
vit annis triginta septem ; atquein eodem monte qui 
nune pars Urbis est, morfuus ac sepultus, z&ternum 
loco vocabulum dedit. Vienna urbs condita a Vene- 
rio Afric» exsule, inde nominata, ut Liviusin Anna- 


bant. Elias Theshites, tres semis annos pluviam D libus scribit, quod biennio perfecta fuerit, primum 


continuit, propter peccata Achab, et populi Israel, 
el inter e:lera magnalia Eliseum filium Saphat, 
qui erat de. Abel Maula, pro se unxit prophetam. 
Latinorum nonus Carpentus Silvius, superioris rc- 
gis Capys filius, regnavitannis tredecim. Post quem 
filius ejus Tiberius decimus, annis octo. Josaphat 
fecit rectum coram Domino. 


Bienna, postmodum 2 subtracta, addita e, Vienna 
nuncupata. Quam postea Romani, Senatu composito 
qui Gallias disponeret, Senatoriam appellare volue- 
runt. Inde post aliquot tempora, quinque legionibus 
in ea compositis, quinque castris in cireuitu eam 
insignem fecere ; ac publica horreaetcellaria totius 
militi: ibi constituerunt. Ex nominibus autem tri- 








e CHRONIGON. — TAS QUARTA. 


Aü 


bunorum Juli Cesaris, Romina castris imposue- A bruarium decem mensibus anni adjecit. Sibylla Sa- 


runt Crappum, Eumedium, ,Sospolum, Quiriacum, 
Pompetiacum. 

[4076] Azarias, qui et Ozias, filius Amasiz, annis 
quinquaginta et uno. Assyriorum tricesimus sextus, 
Tonosconleros, qui vocatur Graece Sardanapalus, 
qui Tharsum atque Anchialem condidit, et'in pra- 
lio viejus ab Arbace Medo, semet incendio concre- 
mavit. [sque ad id tempus fuisse reges Assyriorum 
histori: referunt ; et fiunt simul anni a primo anno 
Nini Regis Assyriorum, mille centum et sexaginta 
quatuor. Arbaces Medus, Assyriorum imperio des- 
irueto, regnum jn Medos transtulit. Deinde multis 
praeliis undique scatescentibus, per varios eventus 
ad Scythas Chaldaosque, et rursum ad Medos parili 
via rediit. Latinorum decimus quartus, Procas Sil- 
vius, Aventini superioris regis filius regnavit. Post 
quem Amulius Sylvius. IHlesiadus poeta claruit, at- 
que Phidon Argius mensuras et pondera reperit. 
Per idem tempus olympias prima constituitur. Ma- 
cedonum regnum inchoat, primum ihabens regem 
Cananum. Laczdemoniorum reges doficiunt; Ly- 
dorum incipiunt. Osee, Amos, [saias, et Jonas in 
judza prophetant. 

Joathan, filius Ozia, annis sexdecim. Olympias 
prima ab Eliensibus constituitur. Remus et Romu- 
lus generantur, matre et Ilia. Joathan inter extera 
virtutum bonarum opora, portam domus Domini 
sublimissimam zdificavit, quae in Actibus Aposto- 
lorum Speciosa vocatur. 

[$103] Achaz, filius Joathan, annis sexdecim. Ab 
hoc conductus Theglatphalasar rex Assyriorum, 
Basin regem, Syriam interfecit, e& habitatores|Da- 
masci transtulit Cyrenem. 

Roma condita-in monte Latino undecimo Kal. 
Maii a geminis Remo et Romulo filiis Rheao Sylviz, 
que crat filia Numitoris fratris regis Amulii, virgo 
vestalis, sed constüprata. Consualibus ludis Sabi- 
n2 raptz, anno ab Urhe condita tertio. Remus a 
Fabio Romuli duce occisus. 

[4419] Ezechias, filius Achaz, annis viginti octo. 
Hujus anno sexto Salmanazar rex Assyriorum, cap- 
la Samaria, transtulit Israel in Assyrios, atque in 
Judea Samaritas accolas misit. Cujus regnum a 
primo Jeroboam steterat annis trecentis sexaginta. 
lloc tempore Romulus primus milites ex populo 


mia claruit. 

Romanorum tertius, Tullus Hostilius, regnavit 
annos triginta duos, qui primus regum Romano- 
rum purpura et fascibus usus est; adjecto monte 
Coclio et urbem ampliavit. 

[4203] Amon, filius Manasse, annis duobus, in 
Hebraica veritate; in Septuaginta legitur regnasse 
duodecim. Histrus civitas in Ponto condita. Amon 
a sorvis suis interficitur. 

[4203] Josias, filius Amon, annos triginta unum. 
Ilic mundata Judxa et Hierusalem templo etiam in- 
novato, post abjectas idololatrie sordes, pascha 
Domino celeberrimum facit decimo octavo anno 
regni sui; et cum Nechao ;Egyptiorum rege con- 


p 8ressus, occiditur in campo Mageddo, qua nunc 


Maximianopolis vocatur. Thales Milesius, primus 
physicus clarus hahetur. Prophetabant in Judiea, 
Jeremias, Oldas, et Sophonias. Romanorum quar- 
tus Ancus Martius, Numz ex filia nepos, regnavit 
annis viginti tribus, qui Aventinum montem ot Ja- 
niculum Urbi addidit, et supra mare, decimoquinto 
ah Urbe miliario Hostiam condidit. Post quem Tar- 
quinius Priscus, anuis triginta septem; qui cir- 
cum Rome zdificavit, numerum senatorum auxit; 
Romanos ludos instituit, muros et cloacas adifica- 
vit. Capitolium exstruxit. In. Hebroo, viginti et 
uno annis regnasse Josias: in Septuaginta Inter- 
pretibus, triginta tribus legitur. Sed el Eusebius in- 
ter regnumejuset Joachim, alium de suo adjecit an- 
num, propter menses his terrenos quibus Joachaz vel 


Joachim regnaverunt. Verum quid veritas habeat Je- 


remias pandit, qui se a decimo tertio anno Josiz us- 
que ad annum quartum Joachim, viginti tribus annis 
prophetasse perhibet; et Nabuchodonosor quarto 
anno Joachim regnarecaepisse; deciino nono autem — 
anno regni ejus, Hierusalem fuisse destructam. 
[4259] Joachim filius Josie, aunis undecim. Post 
Josiam regnavit Joachaz mensibus tribus; quem 
Nechao vinctum ducens in «Egyptum, Joachim con- 
stituit regem. Hujus anno tertio Nabuchodonosor, 
capta Jerusalem, et plurimis eaptivatis, in quibus 
erant Daniel, Ananias, Azarias, Misael, partem va- 
sorum templi Bahyloniam transfert. À quarto Joa- 
chim anno Scriptura regnum Nabuchodonosor com-: 
nutat : quia ex eo non solum Chaldwis, et Judzis, 


sumpsit, centumque a populo nobilissimos viros D sedot Assyriis, Jzgyptiis, Moabitis, aliisqueinnume- 


elegit qui ob :tatem, senatores, ob curam et solli- 


citudinem reipublice, patres vocati sunt. Mortuo. 


. Remulo, qui triginta septem annos regnavit, por 
quinos dies Senatores rempublicam rexerunt; at- 
que upus expletus est annus. 

Post quos Numa Pompilius, annis quadraginta et 
un0 ; qui Capitolium a fundamentis aedificavit. 

[4147] Manasses, annis quinquaginta sex. Ilic ob 
scelera sua catenatus et. compenditus, in Babylo- 
niam ducitur; sed oh poenitentiam et preces, res- 
"itur in regnum. Numa Pompilius, primus Vestales 
virgines instituit, duosquemenses, Januarium et Fe- 


ris gentibus incipit regnare. 

. Joachim, qui et Jechonias, filius Joachim, mensi- 
hus tribus ac diebus decem. Hic circumdata a Chal- 
dzis Jerusalem, exiit ad regem Babylonis, et mater 
ejus, et ductus est in Babylonem:cum populo suo 
anno octavo regni Nabuchodonosor. 

[4347] Sedechias, annis undecim, qui et Mathan, 
filius Josiz. Hujus anno undecimo, regis Babylonis 
noveuario. Jud:a captivata 1n Babyloniam, et teum- 
plum Dei incensum, zdificationis sux: anno quadrin- 
gintesimo tricesimo. Qui autem reliqui fuerant 
Iudai, transfugerunt in «gyptum qua post annos 








47 S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS | 48 
quinque percussa a Chaldzis, in Babyloniam sunt A sus, in quo sapientia Christus, veniens mitteregla- 


et ipsi transmigrati. Secundum Septuaginta inter- 
pretes anni computantur ab zdificatione templi, 
quadringenti quinquaginta quatuor. Per 'idem tem- 
pus Sapho mulier in diverso poemate claruit ; Solon 
leges Atheniensibus dedit. 


In hac quarta :xtatoe, in David manu forti, parvo' 


in fratribus uncto, regis nostri Christi Sacramenta 
figurantur. Qui pastor ovium, unctus a Deo Patre, 
de ore leonis diaboli, et Petrum negantem, et latro- 
nem eripuit confitentem. Cujus .citharam, si respi- 
cias resonantom, quam ligno crucis carnis membro- 
rumque suorum chordisaptatam plectro dum tangit 
sancti Spiritus, omne animal replet benedictione, 
et diabolum de cordibus fugat iniquorum, pro qui- 
bus in cruce oravit. Qui adversus magnum hostem 
verum Goliath pugnaturus, sapientiam hujus mundi, 
tanquam illa arma Saul rejiciens in quinque lapidi- 
bus, stulta mundi elegit, ut confundat fortia. Ex 
quinque enim libris legis Moysis, unus lapis pre- 
dictis fundibulo carnis locatus, manu forti expres- 


sus, totam diaboli superbiamelisit, suoque peremit . 


gladio, dum mortem ex morte occidit. Ex cujus vic- 
toria inimici Judsi invidiam conceperunt, et pro 
dilectione odium retribuerunt. 

Quod idem David per latebras montium, per spe- 
luncas ac deserta inimico persequente discurrit, 
membrorum suorum ac martyrum persecutiones ex- 
pressit. 

Quod inimico suo pepercit, pinnam chlamydis 
ejus abscindens, figuras quod hostibus suis dum 
abscidit vitium magnum superbia parcit, ne dentur 
deterne occisioni. 

Quod declinans persecutoris insidias, fugit in 
Geth; sic Christus ssevientibus Judmis subtrahens 
se gentibus dedit. 

Arreptitium idem se simulans, dum salive illius 
in barbam decurrunt, Christi firmitatem sapientia 
conditam, et sacratissimum corpus ipsius in sancti- 
ficato pane gestatum manibus suis presbyteri mys- 
terio nobis insinuat. 

Idem David dolet occisum inimicum Saul : quia 
et Christus suos plurimum dilexit inimicos. 

Ad David unctum totus colligiturIsrael ; ad Chris- 
tum ut promissum esttotus colligitur mundus. 

In David Christus ille desirabilis omnibus genti- 


dium in terram, hereticorum fraudem removens 
vere matri Catholic: uti parvulum non divisum, 
vivum reddit statum ; nec vult propter jurgium hz- 
reticorum scindere et dimidiare filium qui ex vivis 
lapidibus domum construens, unum ex omnibus 
fidelibus templum fecit : ad quem visendum sapien- 
tiamque ejus audiendam, regina Saba, id est Ecclo- 
sia, a finibus terre venit. Universa itaque quz de 
Salomone, vel ab eo prophetice gesta sunt recte 
Christo Domino consignantur. Ne quis autem puta- 
ret in Salomone cuncta impleta qux» prophetice do 
Christo dicebantur, in senectute depravatus, sa- 
pientiam divinojudicio amisit, ut in Christo Domino 
omnia illa quz& signata fuerant, servarentur. Czete- 


p rum fornicatus mente et corpore, Domino se dese- 


rente, male obiisse videtur: metuendum exem- 
plum posteris relinquens, ne felicitate hujus vitz 
turbati, Christum deserant; quod est suorum 
veterna felicitas. 

In divisione regni, ac totius populi pene Israe- 
litici a domo David, hzreticorum et schismatico- 
rum ostenditur figura. 

In Elia Christus ; qui per figuram vespere szculi 
ut vitulus immolatus, sacerdotes omnes idolola- 
trie cum ipso errore simul exstinxit, replens ter- 
ram gratixw pluvia, qua fames fidelis anim:e repel- 
latur. 

Quod eidem Eli: in eremo constituto corvi pa- 
nem mane et carnes vespere ministrant, figura to- 
tius corporis, Domini monstratur : quia primum in 
preceptis panem, postea carnem Dominic: passio- 
nis ex ligno crucis decoctam Judsxi tetri coloro 
gentibus ministrarunt. 

Tribus temporibus etiam ct dimidio temporis in 
tribus annis et sex mensibus coelestis pluvia Dei 
alto judicio negatur eis, qui carnem ejus non co- 
medentes neque ejus sanguinem bibentes, redempti 
ab ejus corpore invenientur alieni. 

Elias pastus a vidua, Christus misericordize 
opera suscipiens, et recompensans in Ecclesia, 
qus adhuc vidua in agro sacrarum Scripturarum 
per duo ligna crucis, duo precepta colligit, ut sibi 
filiisque in tempore famis consulat. 

In Eliseo etiam duplex spiritus Elixw discipulo- 
rum chorus Christi, Spiritum sanctum duplo mu- 


bus quasi in solatium deambulans, quia in sole po- D nere accipiens. 


suit tabernaculum suum, adamavit Ecclesiam super 
tectum se lavantem, id est, emundantem se a sor- 


dibus szeuli,et domum luteam spiritali cortempla- 


tione transcendentem atquecalcantem : et inchoata 
cum illa prim: conventionis notitia, postea ab ea 
penitus separatum diabolum Occidit, eamque sibi 
perpetuo connubio copulavit. 

David senili :etate confecto Abisac virgo, qui 
eum calefaceret, applicatur : senio urgente mundo, 
verus Dgvíd Christus sibi virginem calentem fide 
applicat ecclesiam. 


In Salomone pax nostra, qui est Christus expres- 


In mortuo suscitato, genus humanum per Chris- 
tum afflatu gratim suscitatum, quem ex nullo modo 
suscitare valuit. 

Jordanem Eliseus eodem spiritu operante tran- 
sit; quo noster Dominus Jesus eumdem fluvium 
suo in Baptismo consecravit. 

[nsultant pueri Eliszeo, et a bestiis sunt lacerati: 
insultant Judzi Christo, et a Romanis vel malignis 
spiritibus sunt pervasi. Naaman Elis:eus septies la- 
vari, ut purgaretur a lepra, in Jordane jubet : sep- 
tiformis gratix€ spiritu mundari a vitiis animam, 
quibus interior exteriorque homo polluitur, signat : 








4o | CHRONICON. — TAS QUINTA. 50 


quod etiam aqua ipsa demonstrat qua tingunturcon- A 


. secrati, in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti. 

Giezi puer prophet:e munera Naaman accipiens, 
et per hoc maculis lepra: respersus, hareticos os- 
tendit, qui venditantes velut expiationes peccato- 
rum, qui quoque maculis, quibus ipsi fuerant aspersi 
supplentur. 

In Ezechiz regis signo Christi descensus, qui est 
Sol justitiz? ; et etiam inferna misericorditer pene- 
trantis figura presignatur : qui etiam docet nos in 
bono nunquam prosperatis efferri, 


InJosis actibus,Christus vorum pascha nobis fac- 
Lus aperte expressus Ecclesiam suam mundans et 
expurgans, pro qua mortuus est. Cujus fllii ob me- 
ritum culp» in captivitatem ducti, qui gratiam 
Christi in vacuum ducunt, designant: et praecepta 
Christi velut Jeremiz parvi pendentes, diabolo ve- 
lut Nabuchodonosor, captivi vitiis traduntur. Con- 
cluditur autem hzc tas quarta mundi a David 
usque ad transmigrationem in Babyloniam, conti- 
nens annos quadragintos septuaginta, 


———————————————————————————— 
| AJETAS QUINTA 


AB EADEM TRANSMIGRATIONE AD CHRISTUM SALVATOREM NOSTRUM. 


[4271] Quinta mundi :tas coit ab extremo ex- B dzorum. Ego Daniel intellexi in libris numerum an- 


cidio regni Judaici, quodjuxta prophetiam Jeremiam 
septuaginta annis permansit, anno decimo quarto, 
postquam percussa est civitas, qui est vicesimus 
quintus annus transmigrationis regis Joachim, cum 
quo Ezechiel captivatus est : ipse Ezechiel in visio- 
nibus Dei adductus in terram Israel vidit renovatio- 
nem civitatis ac templi, ezeremoniarumque ejus. 
Vastata Juda;sa Chaldsi non ut Assyrii in Samariam 
alios miserere colonos, sed desertam reliquere ter- 
ram, donec post annos septuaginta in eam Judzei re- 
dirent. A sacerdotibus ignis ab altari holocaustoma- 
tis sublatusetabsconditus in puteo post septuagesi- 
mum regressionis annum assumitur, inventus vivus. 
Romanorum sextus Servius regnavit annos quadra- 


norum, de quo factus est sermo Domini ad Jere- 
miam prophetam, ut complerentur desolationis Je- 
rusalem septuaginta annis. Eusebius in Temporum 
libris triginta annos ab eversione Jerusalem usque 
ad initium Cyri regis Persarum ; Julius autem Afri- - 
canus septuaginta computat. Porro Hieronymus in 
Expositione prophetz Danielis ita dicit : tradunt 
Hebrs»i hujusmodi fabulam usque ad septuagesi- 
mum annum, quo Jeremias captivitatem Judaeorum 
dixerat esse solvendam, de quo et Zacharias in prin- 
cipio voluminis sui loquitur, irritam putans Dei pol- 
licitationem Balthasar, falsumque promissum ver- 
sus in gaudium, fecit grande convivium insultans 
quodammodo spei Judeorum, et vasis templi ; sed 


ginta quatuor, qui tres montes Urbi addidit : Quiri- (; statim ultio consecuta est. Danielis omnis prophe- 


nalem, Esquinilum, Viminalem ; fossas cireum mu- 
ros duxit. Post Nabuchodonosor, qui, teste Scriptu- 
rasacra, viginti quinque post eversam Jerusalem 
vixit annis, Evilmerodach filius ejus regnavit annis 
decem et octo; post quem Egesar filius ejus, annis 
quadraginta. Cui successit frater ejus Laborsodach, 
mensibus novem. Hoc defuncto ad Balthasar qui Na- 
boan nuncupatur, transiit imperium. Qui cum jam 
septemdecim regnaretannos, capta est a Cyro Persa- 
rum et Dario Medorum rege Babylonia, discedente 
Arbace przfecto in Medos, a quo primum Babylonia 
dehonorata fuerat. Partem regni penes se retinuere 
Chaldzi, qui Babyloniam sibi adversum Medos vin- 
dicaverunt, unde factum est ut Nabuchodonosor, 
ceterique post eum usque ad Cyrum, reges, quam- 
vis Chaldzorum viribus potentes, et Babylonis no- 
mine clari legantur, in numero tamen et cardine re- 
gum non habentur illustrium. Darius autem Astya- 
gis filius, qui Babyloniam destruxit, cum Cyro cogna* 
to suo agebatannum sexagesimum secundum, quan- 
do Babylonia fuit invasa. Quique Danielem prophe- 
tam sumens, ad sein Mediam duxit, et omni eum 
honore celebravit. Hujus Darii Danielipse ita memi- 
hit, dicens : in anno primo Darii filii Assueri de se- 
Dine Medorum, qui imperavit super regnum Chal- 


tia mysteriis licet sit plena, qusedam tamen pars 
ejus ita claritate elucet, ut etiam tempus signet 
quando venturus esset ipse Salvatoret Dominus.Sep- 
tuaginta hebdomadas breviatasesse,Gabriel angelus 
in populo ejus eidem Danieli revelavit, ut adducoere- 
tur justitia sempiterna, et impleretur prophetia, et 
ungeretur Sanctus sanctorum. Beatus Hieronymus 
labore ingenioque magno per supputationes anno- 
rum regum Babyloniz, septuaginta hebdomadas us- 
quead nostri redemptoris nativitatem annis quadra- 
gentis nonaginta perduxit, sejungens septem in res- 
taurationem templi hebdomadas quinquaginta sep- 
tem usque ad Domini nativitatem et passionem ip- 
sius,et unam vastationis qus factaesta Yespasiano 
duce cum Tito filio ejus. Duodecim sane sunt pro- 
phetiez visiones ejusdem Danielis, sed in Hebraeo de- 
cem tantum reperiuntur. Pythagoras per idem tem- 
pus, philosophus et Arithmetica inventor clarus 
habetur. 

[4202] Persarum primus Cyrus regnavit annostri- 
ginta.Hic,ut compleretur verbum Domini ex oreJere- 
miz, primo suiregnianno, laxata Hebrzorum capti- 
vitate, quinquaginta ferme hominum millia regredi 
fecit in Judzsam restituenseis vasa templi Domini au- 
reaetargentea quinquemillia quadraginta. Qui con- 


b? S. ADONIS ÁRCHIEPISC. VIENNENSIS 52 
'gregati in Jerusalem, mense septimo zdificaverunt A /Egyptum, qus a Dario discesserat, capit, et ad- 


altare, et a primo die mensis ejusdem ceperunt of- 
'ferreliolocaustum Domino. Anno autem secundo, ad- 
ventus sui, mense secundo, templi fundamenta jece- 
runt ;annoincensionis ejus,juxta Africanum,septua- 
gesimo secundo; juxta autem Chronica Eusobii, tri- 
'gesimo secundo ; sed impedientibus Samaritanis, in- 
armissumestopus usque ad annum Darii secundum, 
'quietiam in regno Assueriet Artaxerxis scripserunt 
4ccusationem adversum Judzos ; et rescripsit Arta- 
xerxes ne zdificaretur Hierusalem. Romanorum sep- 
timus Tarquinus regnavit annis triginta quinque; 
qui causa Tarquinii junioris sui filii qui Lucretiam 
corruperat, regno expulsus est. 
[4329] Cambyses, Cyri filius, annis octo. Hic devic- 


versus Graeciam pugnaturus, septuaginta millia ar- 
matorum, ct trecenta de auxiliis; rostratas autem 
naves mille ducentas ; onerarias dutem tria millia 
numero habuisse narratur; et tamen victüs, ad 
patriam refugit. Pindarus, Sophocles ct Euripides 
tragoediarum scriptores, celebranturinsignos. Inter 
eruditos quoquehistoriarum scriptores, Herodotus, 
et Zeusis pictor agnoscitur. Árrabanus, mensibus 
seplam, Socrates nascitur. 

Artaxorxes,qui et Longinanus annis quadraginta. 
Hujusanno septimo, prima die mensis primi, Esdras 
sacerdos et seriba legis Dei ascendit de Babylone 
cum epistola rogis, ct in prima mensis quinti veniL 
in Hierusalem cum viris mille septingentis. Et inter 


ta Egyptocunetan ojus religionem abominatus, cze- p alia strenue gesta castigavit filios transmigrationis 


remonias ejus et templa deposuit; Babylonem in 
JEgypto xdificavit.Hunc aiunt IIebrxisecundum Na- 
buchodonosor vocari, sub quo Judith historia scri- 
bitur. 

Fratres magi, mensibus septem. Jesus sacerdos 
inagnus et princeps gentis : Zorobabel, et Aggaus, 
Zacharias, et Malachias prophete clari habentur. 

[4330] Darius annos iriginti sex. Inter Darium 
ct Cambysem regnasseduos[ratres magos inlibris 
Chronicorum reperimus; verum B. Hieronymus in 
expositione Danielis scribit, post Cambysem, Smer- 
'dem mazum regnasse, dui Pantaplem flliam Cam- 
bysisduxit uxorem. Qui cum a septem magis fuisset 
oceisus, et iri loco ejus Darius suscepisset impe- 
rium,eadem Pantapte nupsit Dario,ct ex eo Xerxem 
filiu ginuit. Secundo anno Darii, septuagesimus 
captivitatis Hierusalem annusimpletur,ut vult Euse- 
bius, testem adhibens Zachariam prophetam, apud 
quem seeundo Darii anno loquitur angelus : Domine 
exercitui, vsquequo tu non misereberis Hwrusalem, 
el urbium Juda quibus iratus es? Iste septuagesimus 
annu$ e$t (Zach. i, 19). Sexto Darii anno templi 
:edificatio completur, die terlia mensis Adar, qui est 
quadragesimus sextus annus ex quo ejus sub Cyro 
templi fundamenta sunt jacta ; unde in Evangelio 
dicunt Judiei : Quadragin!a etl sez annis ediftcatum 
est templum Aoc (Joan. 11, 20). Cooperunt autem zedl- 
ficare anno securdo Darii, mensesexto, die vigesima 
quarta ; et ánno sexto, ut dietum est, et mense dtto- 
decimo,tertia diecompleverunt,Ex quo apparet opus 
templi et antea non parva ex parte paraetum annos 
autem septuaginta à destructione illius usque ad 
perfectam restaurandi licentiam esse computandos. 

Pulsis urbe rezibus, qui imperavéraiit annis dü- 
centis quadraginta quatuor, vix usque ad duodeci- 
mum lapidem Roma tenebat imperium. Roms post 
exactos reges primum consules a Bruto esse cape- 
runt ; deindetribuni plebis ac dietatores, et rursum 
consules semper obtinuerunt, per annos ferme qua- 
dringentos sexaginta quatuor usque ad Julium Cz- 
sarem, qui primus singulare arripuit imperium, 
Olympiade centesima octogesima quarta, 

[4300] Xerxes, fllius Darii, annis viginti. Hic 


ab uxoribus alienigenis. Ejusdem anno vicesimo, 
Neemias pincerna deSusis castro adveniens, murum 
Jerusalem quinquaginta duobus diebus restituit, et 
ducatum genti duodecim annis prebuit. 

Hujusque divina Scriptura temporum seriem eon- 
tinet. Qu: vero posthzee apud Judios sunt gesta, de 
libris Machabaeorum, el Josephi, atque Africani 
scriptis exhibentur, qui deinceps universam histo- 
riam usque ad Romana tempera persecuti suht; Et 
quidem Africanus in quinto Temporum volumine, 
liujus temporis ita meminit ; matisit itaque intper- 
fectüm opis usque àd Neeimiam, ét vigesiimiurit quin- 
tum annuni regis Artaxerxis: Quo témpore regni 
Persarum, centum et quitnidecim anni fuerant evo- 
luti. Captivitatisautem Jerüsalem centesimus quin- 
quagesimus et quiiitus annus erat ; et tunc primum 
Arlaxerxes jussit muros extrui Jerusalem; operi 
prefuit Neeinias; et zdiflcata est platea, et inuri cir- 
vumdati ;etexillotemporesi numerare velis, septu- 


 aginla annorum hebdomadas usque ad Christum po- 


teris invenire. Xerxes menses duos, postquatti Sóg- 
üianus menses septem. Hippocrates medicus elarus 
habetur, et Democritus aghoseitur. Quo tempore 
Galli Senonés et Viennenses, Marlis et. Victori 
templum ad orientem urbis Viennz constituunt. 

[4828] Darius cognomentca Nothus, annis viginti 
et octo. /Egyptus recessit a Persis. Reversis decap- 
tivitate Judiis, nón reges, séd pontiflees prsafue- 
runt usque ad Aristobulum; qui cium dignitate porit- 
'ficis eliam regalé sibi tdcpit usurpare voeabulüm. 
'Pláto nascitur. 

[4440] Artaxerxes qui cegnomiriatus edt Mneitiofi; 
Darii et Parisatis fllius üntils quadraginta. Sub 
hoc regé videtur historid Esther eompleta; ipse 
quippeest qui db Hebribis Assuerus à beptuagirtà in 
terpretibus Artaxerxes vocatur. Athenienses qua- 
luoret viginti litteras habete coeperunt; bdte enim 
tantum sexdecim habebant; Gülli Benones,dtied Bren- 
hio, exercitu copioso Rotam invadunt, et ihcensam 
sex mensibus vastaverunt. Uriversamjüventulem, 
quamconstat vix millehominum tunc fuisse, In arce 
Capitolini montis, latitantem obsidione concludunt ; 
ibiqueinfelices reliquias Tame, peste, desperatione, 


e 








93 UHRONICON. -—- :ETAS QUINTA. " 
formidine terrent, subigunt, vendunt. Nam mille li- À quoque sex et viginti interfecti, centum et quátuor 


brasaurí discessionis pretium paciscuntur; tribuni 
militares pro consulibus esse ecperunt. Carthagi- 
nensíum bellum formidolosissimum inchoatum, Li- 
vio consule. Navale prelium cum Annibale seniore 
comimníssum. Triginta et una naves Annibalis capte, 
viginti mersa, tria millia hominum occisi, septem 
millia capti. Annibalscapha subductus aufugit. Caio 
Aquilino Floro, Lucio Cornelio Séipione consulibus, 
Hahnore ín locum Annibalis imperatore subrogato, 
náváli prelio victus, exercitu amisso, ipsé Hanno 
colifértissimis hostibus se immiscuit; ibique occieus 
ést. Antibal senior à Cartliaginensibus iterum im- 
perator, infelieiter eum Romanis navali prelio con- 
gressus, et victus, seditiotie suorum lapidibus eoo- 


capti, Asdrubal cum paucis Lilybsum profugit. Re- 
gulus, qui per quinquennium captivus detinebatur; 
ad pacem petendam Romam míssus, non impetrata 
paee reversus, resectis palbebris, in machina relíga- 
tus, vigilando a Carthaginensibus necatur. Attilus 
Reguluset Manlius coss. victi ab Annibale Amilcaris 
filio, perdita exercitus parte, vix segre evaserunt. 
Claudius consul a classe Poenorum superatus, cum 
triginta navibus Lilybeum in castra confugit ; octo 
millia militum czsi, triginta capti referuntur. Luc- 
tatius consul eum Hannone navibus decertans qud- 
tuor et sexaginta Punicas naves co»pit, eentum et 
triginta demersit; triginta duo millia hominum 
capti, essa quatuor millia fuere. Hanno navem an- 


pertüs interiit. Carpedo imperatore, et Hannone p tevertens aufugit, Luctatius ad Erycinam civitatem 


elassi prefecto, iterum Carthaginenses conserto 
preliocum Romanis; sexaginta et quatuornaves per- 
diderunt. Trecenta et eo amplius eastella populata. 
Manlio consule, septem et viginti millia eaptivorum 
cum ingehtibus spoliisex Africa Romam missi. Ser- 
pens miras magnitudinis centum viginti pedum, haud 
procul à flumine Bagada, in Africa a Regulo consule 
occiditur. Asdrubaleet Amileare imperatoribus, Re- 
gulo consule, atroeissimum bellum gestum in quo 
cze83 sunt Cartliaginensium decem et Septem millía; 
eapta quinque millia. Elephanti deeem deto abdueti. 
Oppida eetogíhta ét duo in deditionem cessere. Car- 
tiapihenses Hispanorum; Gallorum; sed et Gieco- 
mum aüxilio comparato, Xautippo Lacedsmotiio 
eum autiliis aceíto pugnam cum Rontdhi eünserunt. 
Triginta millia Romanorum militum prostrati ; Re- 
gulus, illé dux tiobilis eum quingentis viris captus, 
in eatettas conjeetus est. Deeiiho anno Punici belli 
Xantippus tam audacis facti conselus, rerum instá- 
bilium tHutátioném timeéns, ex Africa migravit in 
Griciatui. Emilio Paciltu Fulvio coss. Romani cum 
classé trecentórum navium cum Carthdginensilus 
pari eldsse éonven&runt; Centum et qualuor naves 
Carthaginensium démerszi; Triginta cum pugnatori- 
bus captie, triginta et quinque millia militum cesi, 
novetii ndvibius Roinattorum depressis, millecentüm 
militibus perditis. Hannone düce Imperatofe Poino- 
rum; edttimisso prelio Armilio iteruim consule; no- 
vem tüiillia militum perdiderunt. Romdána classis ad 
Italiam pradis onusta rémeans; infahdo naufragio 
evérs3.Nditi de trecttitis navibus ducette viginti pe- 
rierunt; Octoginta vix übjectis Otleribus libétatz. 
Hamlledr; rex Poenorum, Nüinidiam mill argenti 
taleittis, et viginti millibus boi Feliquds cohdem- 
navit: Principes omtilim poptildrüm pátibulg sum- 
xit. Serviltis et Sániprünius; dücentis EL séxasinta 
uavibus iti Afri&atti transgressi maftitiiha cihca Syr- 
tes dépoptilàti sunt. Inde Güm ad Itáliath rediterit, 
illisi copulis, éBntüiri quinquagiita haves Ghierarias 
perdiderunt. Asdt'übalimperatorcutn elephantis cen- 
tum vigiriti, et equitum peditumque amplius triginta 
inillibus euin Metello pugndm conseruit. Viginti mil- 
lid Cartliaginensium ed przlio cies sunt. Elephanti 


duo millia Carthaginensium conserta pugna ínterfe- 
eit. Carthaginenses ea conditione paseiscuntur; ut 
Sicilía Sardiniaque decederent, et puri argenti tria 
millia talentorum e&quís pensionibus per ánnos vi- 
ginti penderent. Post annos tres ét viginti bellum 
Punicum primum ex quo inchoatum fueral; finitum. 
Aristoteles octavum decimum sitatisannum gerens 
Platonis auditor est. 
Artaxerxes; qui et Ochus annis sex et viginti qui 
discedere ab armis, et quiescére in páce ürtiversam 
Greeiam per legatos precepit, detiütitiáns coiitra- 
dictorem paeis bello iihpetetidum: Bellum civile et 
plusquam eivile apud Persáa gestum; cum Artaker- 
xes et Cyrus, fllii Darii; de régno aitibigerent ;in qtio 
conflictu, euth & diverso conctürrentés sibi dmbo 
fratres; mutuo casu subjeeti fuissent, peior Artdxer 
xes vulneratus a fratre, equi velocitate morti exem- 
ptus evasit; Cyrus atitem itiox a eohorté regid Op- 
pressus, finem certámini dedit; Sic Artaxerxes po 
téstitem regi [ratrieidio flemavit. Lacedzenibhes 
toti orienti béllum moventes; Hircilidem düceni in 
hané militiam legurit.Qui cumsibi ádversusduos po- 
tentissiinos Persarum regis preféctos, Farnabuzum 
et Tisipharnem, pügnandum vlderet;proviso àd tein- 
pus consilló, ut pondus gemin:x congressionis elude- 
ret; unum deruntiato bello appetit, alterüri pactà 
paeé suspendit. Darnabuzus Tisipharn&m apüd Ar- 
axerxem ut proditorein defert : in eüjus locum Conoh 
Atheniensis exsul navali prelio cornstitüitut. Qui 
classem Laeedzimoriorum invádit, hostiles agros, 
turres;éastella; ci&iteraqué priesidia expiigndt: 6t vd- 
luti elfusa tenipestas, quacunque incubuit, etílictà 
prostertiit; Thiebant auxilió Athieniensiuiti multa diti- 
inati fiduelá propter virtutem atque industriam Epa- 
thinónddi ducis Siti; lerréstré prelium comiitiunt. 
Lysandef; LaeBüiiitioniehsis dux clatus occlüitüf. 
Páusatilàs dux alt&t insimulatüs proditionis, iit exsi- 
liutn ducitur. Agesilaus, rex Lacedemonioruüm, Tho- 
banos süceessü duplicis victoris lietiotes aggredi- 
iur, et superat. Ipse tamen Agesiláüs praviler vülne- 
Fatür.Conor ÁtlieniénsIs dux Persiti exeteilüs,Athe- 
nas rezdiflcal. Lacediemones fürtim easíelluri Ar- 
Caduii repentina irruptione perfringunt. Árcades 


ss S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS , 56 
juncto sibi Thebanorum auxilio, amissa furto bello A subdidit. Philippus fratres suos patri ex noverca 


repetunt. Archedamus dux Lacedzmoniorum, ibi 
vulneratur. Thebani dato pareondi signo, finem 
dedere certamini. Thebani, Lacedz:emoniis ad alia 
bella conversis, tacito intempesta nocte Lacedzemo- 
nem veniunt ; precognito adventu hostium, armati 
senes, svo confecti, adversus quindecim millia 
militum, vix centum homines in ipsis se portarum 
augustiis objecere. Supervienente juventute Lace- 
dzesmoniorum, aperto prelio, Epaminondas dux 
Thebanorum, ineautius dimicans, vulneratur. Cum 
de victoria suorum comperisset, scutum exosculatus 
remota manu qua vulnus oecluserat, egressum san- 
guinis, ac mortis patefecit introitum. Iterum terri- 
bilis Gallorum inundatio juxta Anienem fluvium, et 
quartum ab urbe lapidem consedit. Ubi atrocissi- 
mam pugnam Manlius Torquatus singulariter in- 
choavit. Titus Quintus dictator cruentissima con- 
gressione confecit. Iterum in bellum ruentes Galli a 
Caio Sulpitio dictatore superati sunt. Iterum se 
Galli per maritima loca diffuderunt, ot a Marco 
Valerio Corvino occiso provocatore Gallo graviter 
trucidati sunt. Artaxerxes, qui et Ochus, post 
transactum in Egypto maximum diuturnumque 
bellum, plurimos Judsos in transmigrationem egit, 
atque in Hircania ad Caspium mare habitare prz- 
cepit. Cujus etaim belli tempestate transurrens, et 
Sillodam opulentissimam Phoenices provincis ur- 
bem delevit, et Egyptum quamvis prius vietus,[tunc 
tamen subactam comminutamque ferro, Persarum 
subjecit imperio. Demosthenes orator agnoscitur. 


Aristoteles philosophus przedicatur. Plato moritur. C 


[4912] Arses, Ochi filius, annos tres. Judzeorum 
pontifex maximus Jaddus clarus habetur, cujus fra- 
ter Manasses templum in monte Garizim constiuit. 
Speusippus moritur, cui suecedit Xenoerates.!In his 
diebus Alexander magnus, atrocissimus turbo totius 
orientis, nascitur. Anno ab urbe condita quadra- 
gentesimo secundo, Alexander rex Epirotarum, 
Alexandri magni avunculus, trajectis in Italiam 
copiis maximo bello in Lucania victus atque occisus 
est. Anno ab urbe condita quadringentesimo, Phl- 
lippus Amynthz filius, Alexandri pater, regnum 
Macedonum adeptus, viginti quinque annis tenuit : 
quibus hos omnes acerbitatum acervos, cunetasque 
malorum moles struxit. Hic obses primum Thebanis 


genitos interficere aggressus, Oliuthum urbem flo- 
rentissimam, sanguine repleta, opibus hominibus- 
que vacuavit, et abstractos inde fratres supplicio et 
neci dedit. Auraria loco in Thessalia et argenti me- 
talla in Thracia invasit. Philippus augustias Ther- 
mopylarum instructis copiisingreditur, easque prz- 
sidiis emunit, Athenienses, Phocenses, atque Thes- 
salos perdomuit. Byzantium a Pausania rege Sparta- 
norum conditam, obsidione cinxit. Seythicum bel- 
lum totis viribus aggreditur. Viginti millia puero- 
rum ac feminarum Scythica gentis capta. Pecorum 
magna copia abducta, auri argentique nihil reper- 
tumi Viginti millia nobiliumequorum sufficiendo ge- 
neri Macedoniam missi.Bello Triballico ita Philippus 


B in femore vulneratus est ut per corpus ejus equus 


interficeretur. Hic postmodum die nuptiarum Cleo- 
patre filie sus, cum inter duos Alexandros, filium 
generumque, contenderet, a Pausauia nobili Mace- 
donum adolescente in angustiis sine custodibus cir- 
cumventus occiditur. Romani bellum Latinis rebel- 
lantibus intulerunt, Manlio Torquato et Decio Mure 
coss. in quo bello Decius occubuit ; Manlius filium 
suum juvenem victorem occidit. Minutia virgo 
Vestalis ob admissum incestum, viva obruta in 
campo qui nunc Sceleratus vocatur. Trocenta sep- 
tuaginta matronx damnata, qu: propinasse venena 
viris suis et sceleris conscis reperta sunt. 

[4525] Darius, Arsami filius, annis sex; Alexan- 
der Philippi et Olympiadis fllius viginti zetatis an- 
nos gerens, Macedonibus regnare coepit. Fabio ma- 
gistro equitum Romanorum pugnam conserente, 
viginti millia Samnitum ceciderunt. Veturio et 
Posthumio consulibus, apud Caudinas furculas, 
Samnites victoria potiti, universum exercitum Ro- 
manorum turpiter captum, armis etiam vestimen- 
tisque nudatum sub jugum miserunt, sexcentis 
equitibus Romanis in obsidatum receptis. Papirio 
cousule, Samnites victi sunt. Hunc Papirium inter 
csteros duces tunc in Republica sua optimos, Ro- 
mani delegerunt, qui Alexandri impetum sustineret. 
Demosthenes orator auro Persarum corruptus, ul 
Graeci ab império Macedonum deficerent, auctor 
exstitit. Alexander Athenienses metu mulct: solvit ; 
Thebanos eum diruta civitate delevit; reliquos 
sub corona vendidit; cateras urbes Achais et 


datus a patre, per triennium apud Epaminondam D) Thessalizs vectigales fecit ; Illyrios et Thracas bello 


imperatorem et philosophum, eruditus est. Hic rex 
sanctus cum Athenis bellum gessit et vicit; Laris- 
sam urbem nobilissimam cepit; Thessaliam ambi- 
tione habendorum equitum invasit, et exercitu suo 
admiscuit, Cum Aruba Molossorum rego pactus, 
sororem ejus Olympiadem uxorem duxit. Qui aruba 
dum imperium suum Macedonum affinitate se dila- 
taturum putat, per hoc deceptus amisit ; privatusque 
in exsilio consenuit. Philippusapud Matonam urbem 
ictu sagittze oculum perdidit, et prope tetam Grze- 
ciam consiliis preeventam, viribus domuit; Cappa- 
dociam, capto per dolum rege, imperio Macedonis 


domuit. Profecturus ad Persicum bellum, omnes 
cognatos ac proximos suos interfecit. In exercitu 
ejus fuerunt peditum triginta duo millia, equitum 
quatuor millia, naves centum et octoginta. Tam 
parva manu universum terrarum orbem aggredi 
ausus est. Primo ojus cum Dario rege congressu, 
sexcenta millia Persarum in acie fuere. Secundo 
Darii adventu timens Alexander angustias locorum, 


Taurum montem mira celeritate transcendit, etquin- 


gentisstadiissub una diecursu transmissis, Tarsum 
venit. Ibique, cum sudans in Cidnum prefrigidum 
amnem descendisset, obriguil : contractuque ner- 





5 . CHRONICON. — JETAS QUINTA. U8 
vorum proximus morti fuit : Darium cum trecentis À Greci :stimantes, no exsules recepta libertato, uí 


millibus peditum, et centum millibus equitum, in 
aciem procedit. Ingentibus utrinque animis pugna 
committitur; in qua ambo reges, et Alexander et 
Darius, vulnerantur. Persarumibi tunc militum octo- 


ginta millia, equitum decem millia czsi, capti au- - 


tem quadraginta millia fuere. Ex Macedonibus ceci- 
dere pedites centum et triginta, equites centum et 
quadraginta. In castris Persarum multum auri czete- 
rarumque opum repertum. Inter captivos casitro- 
rum, mater et uxor eadem, soror et filie dus Darii 
fuere. Quarum redemptionem Darius oblata etiam re- 
gni dimidia parte, non impetravit. Darius spe pacis 
amissa quadraginta quatuor millia peditum, et cen- 
tum millia equitum, Alexandro apud Tarsum bello 


Alexander per epistolam jusserat, ultione medita- 
rentur, à regno Macedonum defecerunt : bellumque- 
Antipatro, cui Grzcia sorte venerat, ingerunt. Bel- 
lum inter Antigonum et Perdiccam, cui Media minor 
sorte obvenerat, gravissimum oritur. Ptolomaeus 
AEgypti viribus Perdiccam, acerbissimo bello agroes- 
sus, interfecit. Olympias, mater Alexandri, capta a 
Cassandro Cari: duce occiditur ; PLolomzus et Cas- 
sander inita cum Lysimacho et Seleuco societate, 
bellum terra marique contra Antigonum, qui spe 
dominandi Herculem, Alexandri filium, liberare si- 
mulabat, instruunt. Eo bello Antigonus cum filio 
Demetrio vincitur. Cassander Ptolomaeo in victo- 
ria particeps Herculem Alexandri filium, quatuor- 


opponit. In ferrum ruunt Macedones, raroque ullo p decim jam annorum, cum matre occidendum curat. 


prelio tantum sanguinis fusum [est. Darius victus, 
persuasu suorum fugere compulsus,totusque Oriens 
ia potestatem Macedonii cessit imperii. Alexander 
quatuorettrigiuta continuis diebus, castrorum prz- 
dam percensuit. Persipolim caput Persici regni con- 
fertissimam opibus totius orbis invasit. Dariumcum 
propinquis suis vinctum compedibus aureis teneri 
comperisset, cum sex millibusequitum persequi sta- 
tuit inventumque in itinere multis confossum vulne- 
ribus, ac mortuum, sepeliri in sepultura majorum 
precepit. Tribus preliistotidemqueannis quinquies 
decies centena millia peditum equitumque consump- 
tam, AlexanderetiamJudae amingressus, favorabili 
terqueexceptus, Deo victimas immolat et pontificem 
templi Jaddum honoribus plurimis prosequitur. An- 
dromacho locorum custode dimisso. Sub Persarum 
regibus pontifices summi fuerunt, Josue, Joachim, 
Eliasiph, Joiada, Jonathan, Jaddus. Mansit autem 
Persarum regnum, quod interfecto Dario destruc- 
tum est, annos ducentos triginta unum. Alexander 
post mortem Darii, annisquinque regnavit. Indiam 
ingressus, Nisam urbem adiit. Callisthenem philoso- 
phum sibiqueapud Aristotelem condiscipulum, cum 
plurimis aliis principibus, quod eum deposito sa- 
lutandi more ut Deum non adoraret, occidit. Cum 
PoroIndorum regecruentissimum bellum gessit.Po- 
rus multis vulneribus confossus, et captus, ob me- 
moriam virtutis, in regnum restitutus est, muliz 
gentes subacti» periculosissimis preliis. Indum 
flumen ingressus, Babylonem celeriter rediit, ubi 
cum exterritarum totius orbis provinciarum lega- 
tio operiebatur: Carthaginensium, totius Africsci- 
vitatum, Hispanorum, Gallorum, Siciliz, Sardiniz: 
plurima przeterea partes Italiz ; ibique tricesimo se- 
cundo vitz, regni autem sui duodecimo anno, mi- 
sistri insidiis veneni haustu periit. Post quem tran- 
lato in multos imperio gyptum Ptolomous, Lagi- 
filius, tenuit; Macedonas Philippus, qui et Artheus 
frater Alexandri ; Syriam et Babylonem, etomnia re- 
gna Orientis Seleucus Nicanor ; Asi: regnavit Anti- 
gonus. Qui apud Danielem per quatuor hirci qui arie- 
tem eonterit cornua designantur. 

[4537] Ptolomeus, Lagi filius, annis quadraginta 


Ptolomeus cum Demetrio navali prazlio conflixit vic- 
tusque in /Egyptum refugit. Hac victoria Antigonus 
elatus, regem secum Demetrio filio appellari jubet. 

Quod exemplum omnes secuti, regum sibi no- 
men dignitatemque sumpserunt. Ptolom:us et Cas- 
sander, czterique alterius factionis duces, Seleu- 
cus quoque ex Asia majore epistolis se invicem 
confirmantes bellum adversus Antigonum commnu- 
nibus viribus struunt. 

Eo bello Antigonus occisus est. Victores cum de 
preda non convenirent, in duas factiones diducun- 
tur, Seleucus Demetrio, Ptolomeus Lysimacho ot 
Cassandro jungitur. 

Cassandro defuncto, Philippus filius succedit. 
Antipater Thessalonicem matrem suam, Cassandri 
uxorem, manu sua transverberat. Alexander frater 
ejus, ob ultionem matris, bellum adversus fratrem 
instruit, et a Demetrio, cujus auxilium petierat, cir- 
cumventus occiditur. Ptolomaeus et Seleucus et Ly- 
simachus, iterum societate pacta, bellum adversus 
Demetrium transferunt. His comitem et belli socium 
sePyrrhus rex Epiri jungit, Demetrioque Macedonia 
pulso, regnum Macedonis Pyrrhus invasit. Lysima- 
chus generum suum Antipatrum insidiantem sibi in- 
terfecit, filiumque suum Agathoclem perosus occi- 
dit. Seleucus decimo tertio PtolomsiannoSyriz re- 
gnare ccpit : Babyloniam expugnavit : Bactrianos 
novis motibusassurgentes perdomuit : transitum in 
Indiam fecit quz post mortem Alexandri excusso 
cervicibus jugo praefectos ejus occiderat. Cum An- 
dragatho duce multa et gravia praelia gessit, firmatis 
que conditionibus pacta pace discessit : a quo tem- 
pore Machabaorum Hebraa historia Graecorum sup- 
putat regnum. A quo et Edisseni sua tempora com- 
putant. Antiochiam, Laodiceam, Seleuciam, Apa- 
miam, Edessam, Beroeam, et Pellam urbes condi- 
dit: in easque urbes quas exstruxerat, Judasos 
transfert, jus eis civium et municipalem ordinem, 
cum Grecis squali honore concedens. Exstinctis 
jamtriginta quatuor Alexandri ducibus, Lysimaehus 
annos natus septuaginta quatuor,et Seleucus septua- 
ginta septem belluminterse conferunt. Ultimum hoc 
bellum Alexandri commilitonum fuit. Lysimachus 








Do 


S. ADONIS ARCHIEPISC: VIENNBNSIS 


00 


vel amissis vel interfectis ante quindecim liberis À /Emilius Paulus, et P. Terentius Varto consules, 


postremus occisus est. Seleucus postmodum, insís- 
tente Ptolomao, cujus sororem Lysimachus habue- 
rat, insidiis cireumventus, occisus est. Ptolomaus 
Ilierosolymis et Judea in ditionem snam dolo reda- 
ciis, plurimos eaptivorum in :Egyptum transtu- 
lit. 

Judaeorum pontifex maximus, Onias Jaddi filius, 
clarus habetur. Post quem religiosissimus ac piis- 
simus pontifex Simon Oni filius. 

Post quem Eleazarus, frater ejus, filio ejus Onia 
parvo admodum derelicto. Hoc tempore Zeno Stoi- 
cus, e& Menander comieus, et Theophrastus philo- 
sophus claruerunt. Pyrrhus rex Bpirotarum et Ma- 
cedonis Tareitinis junctus, qui elassem Romanam 


eontra Anibalem missi omnes pene Romang spei 
vires perdiderunt: quadraginta et quatuor millia 
Romanorum interfecti. Consul A&milius Paulus oc- 
cisus; Varro consul eum quinquaginta equitibus 
fugit; consulares et pretorii viri viginti interfecti ; 
senatores capti vel occisi trigidia ; nobiles viri tre- 
centi, pedestriun militum quadraginta míllia, equi- 
tum ler mille quingenti. Usque adeo ultima des- 
peratio Reipublicg apud residuos Romanos fuit, ut 
sendtores derelíinquendam Urbem putarent, nisi Cor- 
nelius Seipio tribunus tune militum, iden qui po- 
stea Africanus; districto gladio deterruisset, de po- 
tíus pro patrie defensione in sua verba jurare 
coegisset, Claudius Marcellus Annibalis exercitum 


pritereuntem invaserant, cum exercitu Romano et B prelio fudit. Centenius Penula centürio ab Anni- 


Levino consule pugnam iniit: qui viginti elephan- 
ios usque ad id tempus Romanis invisos, in Ita- 
liam primus invexit; 

[4570] Ptolomaeus Philadelphus, annis triginta 
octo. Sostratus pharum in Alexandria contruxit. 
Ptolomeus Judrwos qui in Egypto erant, liberos 
esse permisit, et Eleazaro pontifici vasa sancta 
restituens, multa donaria in templum Hierosolymis 
transmisit. Septuaginta interpretes petiit, qui 
Scripturam sanctamin Grecum eloqüium verterent. 
Tanti autem potentig fuit, ut Ptolomaeum patrem 
vinceret. Habuit enim peditum infinita millia, equi- 
tum viginti millia, curruum duo millia, elephantos 
quos primus üdduxit ex /Ethiopia quadringentos. 


Jjudeorum pontificatum post Eleazarum avunculus c 


ejus Manasses accepit. Aratus astrologus agnosci- 
tur : atque argentei nummi primum Romae consti- 
tüuntur, Amilcar, dux Garthaginensium, ab Hispa. 
ni$ in bello occísus est. Illyricum bellum atrocissi- 
mumeum Romanis gestum. Cisalpina Gallia a Roma- 
nis defecit. Commissoque prelio apud Aretium Ati- 
liusconsuloccisusest. Eodem anno diro miseram Ur- 
bem tefruere prodigia. Namque in Piceno fluvio san- 
guis effluxit, etapud Thuscos ccelum ardere visum, 
et Arimini nocte multam lucem claram obfulsisse ac 
tres lunas distantibus tceli regionibus exortas áppa- 
ruisse. Flaminius consul, contemptis auguriis, cum 
Gallis etconflixitet vicit. Annibal Poenorum impera- 
tor patri Amilcaári, cum esset novem annis natus,ju- 
ravitse Romanis nunquam amieum futü.um, Pyre- 
nius rtontes transgressus inter ferociss.m as Gallo- 
rum gentes ferro viam aperuit: et nono demum die a 
Pyrenoso ad Alpes pervenit, atque invias rupes igni 
ferroque rescidit, quintoque diecum maximo labore 
ad plana pervenit: cum Scipione consule prelium 
commisit, [IpseScipio ibi graviter vulneratus per Sci- 
pioneim filium admodum pretextatum, qui pos. Afri- 
canus dietusest,abipsa morteliberatusevasit Sem- 
pronius éonsul similiter eum ea congressus, pene 
solus evasit. Annibal violentia frigoris, vigiliarum ac 
laboris,oculum amisit; Ad Thrasymenum aeum, Fla- 
mihio consule occiso, Romanus exercitus funditus 
(rücidatus est, Apud Cannas Appulic vicum Lucius 


D 


bale eum oeto millibus millium ecesus. Cneius Ful- 
vius preetor victus: Annibal ad Anienem fluvium tri- 
bus millibus ab Urbe, eum Cn. Fulvio et Sulpitio 
consulibus pugnam commissurus, subito imbre et 
grandine mista: nubibus effuso, territus in castra 
refugit. Tuncque dixisse fertur : potiundz sibi Ro- 
ma modo voluntatem non dari, modu potestatem. 
Scipiones duo fratres in Hispania Asdrubalem Poeno- 
rum imperatorem gravissimo bello oppresserunt. 
Idem Scipiones ambo e fratre Asdrubalis in Hispania 
interfecti sunt ; a Qu. Fulvio Capuacapta est: Scipio 
annos natus viginti quatuor, imperium in Hispania 
proconsuláre sortitus ést, pro patreet palruo ihi 
occisis. Magonem fratrem Annibalis captum eum 
Ceteris Rumatm misit. Scipio Paenorum ducem As- 
drübalem vicit, et castrís exuit; Universam Hispa- 
niam à Pyreneo usque ad Oceanuni in provinciam 
redegit; Gohsul eut Lielnia Crasso creatus, ih 
Africam transiit: I 
Annunem Amilcàris filium ducet Poenorum inter- 
fecit. Asdrubal iimperdtor CGartliaginem profugus 
venit; Annibal in Italia Fluvium proconsulem eur 
undecim tribunis interfecit. MáreBllus consul eum 
Annibale triduo contitiuo dimicavit. Primo die, pati 
pugna discessum est; sequehti, viétus consul; ter- 
tio; victor Annibalem fugere iri castra compulit. Fà- 
bius Maximus consul, Tarentum quse a Rotnanis 
desoiverdt, cepit ! Ibique ingentescopias Annibalis, 
cum ipso duce cjus Gartlialone delevit ; Claudius 
Marcellus consul ab Annibale eum exercitu occisus 
esi. Annibal ütrümque eonsulern Marcellum et Cris- 
spum insidiiscireuitivétitos ititérfecit ; Asdrubal fra- 
ter Auhibalis d Mareo Livio et Glaudio Nerone con- 
bulibus prieveritus, ctim orüni exereitü suo in Italia 
itilerfectus est. Arinibalicaputfratrissui Asdrubalis 
anie eastra ipsius projectum. Sempronius consul 
cum Annibale congressus; et vietis; Romart refu- 
git. Annibal post tredeeim annos rediré in Africam, 
jussus obsessis Garthaginensibds Subverire, fletis 
reliquit Italiam; omnibus Ilalieí generis militibus 
qui sequi nollent interfectis; Cathaginóm venit, 
colloquium Scipionis petit : ubi éütri se diti attoniti 
auiniratione mntua suspexissetit, infeete pacis he- 





01 CHHONICON. — JETAS QUINTA. 0g 
gotio, pr:elium consertum est. Inde Annibal cum À Gracchus Tiberius Sempronius, apud Viennam ur- 


paneis intér tumultum elapsus, Adruinentum confu- 
git. Carthaginénsibus pax per Scipionem concessa, 
naves plusqüiaim quingenti: iticenss. Scipio trium- 
pliaus Urbetn ingressus, quam, * Terentius comicus 
ex nobilibus Carthaginensium captivis pileatus, 
quod insigne incuilt:e sibi libertatis fuit triumphan- 
tem póst currum sécutus est. Punieutn bellum secumn- 
dum finitum; quod gestum est annis sexdeciim. 
[4588] Ptolomzüs Evergetes frater superioris r8- 
gis annís viginti Sex, qui indB Evergétosab JEgyptiis 
est vocatus, quid capta Syría d Cilicia, et prope- 
modum universa Asíà, inter innumera argenti potn- 
dera 8c vasa pretiosa, etiahi deos eorum quos Cam- 
byses, capta "Egypto, in Persas portaverat, retulit 
Judzorum pontifex Onias, Simonis justi filius; cla- 
rus habetur. Gujus item fllius Simón non minori 
gloria fulget. Bub quo Jésus filius Siraeli Bapientim 
librum eómponens, quem Panaretum vocat : etiam 
Simonis in eo feeit mentionem. Flaminius procorn- 
sul, Philippum regem el cui eo Thracas, Macoe- 
nes, Iilyríos, multasque preterea genies, qux in 
auxilium ejus venerant, bello subegit. Antioehus 
rex Syrie bellum eontra populum Romanum in- 
Siruens, in Europam transivit ex Asia. Annibalexhi- 
beri Romam a senatu jussus, clam ex Africa profe- 
etus, ad Antiochum migravit : quem cum apud 
Ephesum invenisset eunetantem, mox in bellum im- 
pulit. Seipio Africanus inter exteros legatos ad An- 
tiochum missus, etiam cum Annibale colloquium 
familiare habuit : sed infecto pacis negotio, ab An- 
tiocho discessit. Commissoque bello, a consule Gla- 
brione superatus Antiochus vix cum paucis fugit 
eprzlio. Iterum Scipio Africanus habens in auxilio 
Eumenem Attali filium, adversus Annibalem, qui 
tunc Antiochi classi prieerat, bellum navale gessit. 
Antioehus, vieto Annibale atque in fugam acto, si- 
mulque omni exercitu amisso, pacem rogavit, fi- 
liumque Africani (incertum quando ceperit) ultro 
remisit. Annibal apud Prusiam Bythynie regem 
eum a Romanis reposcerétur, veneno sese necavit. 
Philippus tex; qui legatos populi Roniani interfe- 
ceral, propter Demetrii filii sui, quemlegatum mise- 
tat, verecundissimas pieces, véniam meruit : eum- 
dem Demelrium continuo velut Romanis dmicum, 
fratremqueipsius, veneno necavit Scipio Africanus 
ab ingrata sibi Urbe diu exsulans, apud Amiternum 
oppidum morbo periit. Lepido et Mucio consullbus, 
Bastérnaruni geis ferocissima, ductore Perseo Phi- 
lippi fllio, priedarum spe sollícitata, et transeundi 
listri fluniinis facultate, sine ulld pugna vel aliquo 
hoste deleta est; Nam tune Torte Dánubius, qui et 
Hister, crassa placie süpeératus, pedestreni facile 
transitum patiebatur, eitormitaté Igitur ponderis 
ei coneussioné gladiéntium eonereparnte gelu, sé 
&lacialis cfüsiá dissolvit, univérsumque in inediis 
gurgitibus vieta et eoimmminuta destituit. Vuleaniin- 
8ula, quz? ánte non fuerat, repente in mari erta est, 


pem Gallis, in Hispaniam ulteriorem transiens, 
Platomam iitiro opere construxit, et pontem super 
Rhodanum ab utroque littore castris miro opere 
furidatis superduxit. P. Licinio Crasso; C; Cassio 
Longino coss. Macedonieum bellum gestum : in au- 
xilio Romanorum tota primum Italia, deinde Ptolo- 
mieus rex Egypti, et AraFathes Cappauociib; Euüme- 
nes Asiw; Massinissa Nuniidize luerunt: Perseum 
Demetrii Philippi filiuni, &t Macedones secuti sunt : 
Thraces eum rége Ghesi et dniversi Hiyriicum rege 
Gentio comniisso prelio victi fugére Romani. Se- 
quente pugna, péne pàri cladeit hibérna discessum 
est. Déinde Perseus multis preliiséxercitu Romano 
profligato, in Illyrieurnit transiit, Praesidium Roma- 


B norum éxpugnavit : ubi magnam multitudinem Ro- 


manorum partim occidit, partim sub corona vendi- 
dit, pattim secum in Macedoniam duxit. Sed postea 
à L. Emilio Paulo vietus et captus, in triumpho 
éum filiis ante currum actus, apud Albant in custo- 
dia defecit. Filius ejus junior fabricam zrariam ob 
tolerandain inopiam Rome didicit : ibique consuni- 
ptus est. | 

(6614) Ptolomzus Philopator, filius Evergetis, ah- 
his decemet septem.Hie prelio victisJuddisnumero 
Bexaginta armatorum millium; bellum adversus Án- 
tiochum regem Syrie sumit: et victo Philopatore 
judsam sibi sociüvit. Judsorum  pentifex Onias, 
filius Simonis, insignis habetur, ad quem Lacede- 
moniorum rex Arrius legatos mittit : Claudius Mar- 
eellus Syracusas florentissimam urbem Sicilie ce- 
pit. Seipio alter Africánus ultro se militaturum in 
Hispania obtulil: profeetusque magnas strages gen- 
tiunt dedit. Tertium Punicum bellum exortum. Pro- 
eonsules profecti in Africam, cum jam senatus Car- 
thaginem delendam eensuisset, Carthaginenses 
jussi, armaet naves tradiderunt. Postmodum procul 
a mari residentes, dolorem ad desperationem conttt- 
lerunt, duosque duces Asdrubales creaverunt :et 
propter inopiam ferri, arma aggressi facere,auriar- 
gentique metallis suppleverunt. Carthaginis situs 
fuisse hujusmodi dieitur:Viginti duo millia passuum 
muro amplexa; tota pene mari eingebatur, absque 
faucibus qua» tribus milibus aperiebantur. I8 locus 
murum viginti pedes latum habuit saxo quadrato in 
altitudinem cubitorum quadraginta. Arci urbis Byr- 
sd nomen erat: paulo amplius quam duo millia pas- 
duum lenebaüt. Ex ura párte inurus coinmuniseskur- 
biset Byrsit, imminens mari. Primum ab haecotisu- 
les repulsi : deinde ab Séipiorie intra türos hostes 
répulsi. Asdfubal imperdtor,Massihisste regis Numi- 
dig tiepos subselliotum fragmentis in curiaa Suls 
proptersuspicionem proditionis occisus est. Beipie 
suprema sorte Carthaginem delere tiolitus : dum 
continuis sex diebus tiottibusque pugnatur, ultima 
Cartlitigirnernses déásperationem traxit, Fe Asdrübal 
alter se ultro dedit.Trarnisfuge qui Aseulapil tem- 
plum occupaverant, voluntario pricipitio dati, igni 


* De Terentio Culeone ista intelligenda docuimus, cap. 19, lib. 1v Oros. 3. 


03 S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 6& 
consumpli sunt. Uxor Asdrubalis se duosque fi- À fuisset eversa. Thiresus respondit, concordia invi- 


liossecum in mediumjecit incendium : eumdem nunc 
mortis exitum faciens novissima regina Carthagi- 
nis, quem prima fecerat. Ipsa civitas septemdecim 
continuis diebusarsit, omni murali lapide in pulve- 
rem communito, septingentesimo post anno quam 
concita est. 

[4631] Ptolomzus Epiphanes, filius Philopatoris, 
annos viginti quatuor. Hujus tempore gesta sunt quae 
secundi libri Machabaorum continet historia. Onias 
sacerdos assumptis Judiorum plurimis, fugit in 
JEzyptem, et a Ptolomao honorifice susceptus, ac- 
cepta ea regionequa Heliopoleos vocabatur, et con- 
cedente rege, templum exstruxit in JEgypto simile 
templo Judzsorum, quod permansit usque ad impe- 


rium Vespasiani, annis ducentis et quinquaginta. B 


Sub occasione igitur Onisz pontificis, infinita Judzo- 
rum examina in /Egyptum confugerunt. Quo tem- 
pore et Cyrene eorum multitudine repleta est, pu- 
gnantibus contra se magno Antiocho et ducibus 
Ptolomsi, posita in medioJud:a incontraria studia 
scindebatur, aliis Antiocho, aliis Ptolomzo faven- 
libus. H::c autem vel Onis vel exteris fuit causa 
/Egyptum petendi. ConsuleMummio Corinthus,urbs 
opulentissima, quippe qua velut officina omnium ar- 
tificum et artificiorum, et emporium commune Asiz 
atque Europ: fuerit, expugnata et subversa est. 
Plurima itaque parte populi ferro flammisque con- 
gumpta, reliqua subcorona vendita est urbs incensa, 
muri funditus diruti : muralis lapis in pulverem 
redactus, preda ingens erepta est, Sane cum pro- 


pter multitudinem et varietatem statuarum simula- . 


crorumque in illo civitatis incendio, permista in 
unum auri, argenti, atque :xris omniaque simul 
metalla fluxissent, novum genus meialli factum est. 
Unde usque hodie sive ex ipso, sive ex imitatione, 
ipsius tes Corinthium et Corinthia vasa dicuntur. 
Viriatus in Hispania, genere Lusitanus, homo pas- 
toralis et latro, primum infestando vias, vastando 
provincias, maximo terrori Romanis fuit : Venti- 
dium prietorem cum omni exercitu fugavit: Caium 
similiter multis proeliis fractum ; Claudium cum 
magna instructura belli pepulit: trabeas, fasces,cz- 
teraque insignia Romana in montibus suis tropma 
suspendit. Sic per quatuordecim annos, cum Roma- 
nos duces atque exercitus prostravisset, insidiis 
suorum interfectus est. Androgynus Rom:e visus, 
jussuaruspicum in mare mersus est. Pestilentia tan- 
ta exorta, ut ministri faciendorum funerum primum 
non sufficerent, deindenon essent, magna domus, 
vacua vivisplenz mortuis remanserunt: largissimze 
introrsum hereditates, et nulli penitus hxredes. 
Puer Romaex ancilla natus quadrupes, quadrima- 
nus, oculis quatuor,auribus Lotidem,natura viri du- 
plex. Scipione Africano consule, Numantia in cite- 
riore Hispania, Numantini quoque cuncti pariter 
ferro veneno atque igne consumpti sunt. Scipio Thi- 
resum quemdam Celticum principem consuluit.Qua 
ope Numantia, aut prius invicta claruisset, aut post 


cta, discordia exitio fuit. Ptolomasus sororem suam 
stuprocognitam, ac deinde in matrimonium recep- 
tam, novissime turpius quam duxit abjecit. Privi- 
gnam suam, hoc est filiam sororis et conjugis, conju- 
gem ascivit. Filium suum quem ex sorore suscepe- 
rat, necnon et filium fratrisoccidit. Quamobrem tan- 
tis incestis parricidiisque exsecrabilis, ab Alexan- 
drinis regno pulsus est. Antiochus non contentus 
Babylonia atque Ecbatana, totoque Medi: imperio, 
adversus Pharaartem Parthorum regem congressus 
et victus est. Habuit enim in exercitu suo centum 
millia armatorum,ducenta millia etampliuscalonum 
atque lixarum, immista scortis et histrionibus. Par- 
thorum igitur viribusoppressus interiit, 

(4055] Ptolomsus Philometor, annis triginta 
quinque. Aristobulus natione Judzus peripateticus 
philosophuscognoscitur.Qui etiam Philometori Pto- 
lomaso explanationum in Moysem commentarios seri- 
psit. Attalus, Eumeni filius, moriens testamento po- 
pulum Romanum imperio AÁsizx succedere haeredem 
jussit. Licinius Crassus consul adversus Aristoni- 
cum Attali fratrem, qui traditam per testamentum 
Romanis Asiam pervaserat,cum instructissimo mis- 
Sus exercitu : preterea a magnis regibus, hocest, Ni- 
comede Bithyni:x,MithridatePontiet Armenia,Aria- 
rathe Cappadociz, Philemene Paphlagonix, corum- 
que maximis copiis adjutus, conserto bollo victus 
est:etcireumventus ab hostibus pene captus esset, 
nisi virgam, qua erat usus ad equum, in oculum 
Thracis impegisset. Barbarus cum ira et dolore 
exarsisset, propterea latus Crassi gladio transver- 
beravit:ita excogitato genere mortis, effugit et do- 
cus et servitutem. Perpena consul Aristonicum re- 
centi victoria feriatum, improviso bello, in fugam 
vertit, et urbem ad quam confugerat obsidione cin- 
ctam ad deditionem coegit. Aristonicus Roma jussu 
senatus strangulatus est. Seleucus cognomentoPhilo 
metor, undecim annis regnavit in Syria. Seleuci tem- 
poribus Heliodorus missus a rege ad exspoliandum 
trarium templi, divinitus flagellatus repellitur. Cui 
succedit Antiochus, qui appellatus est Soter: deinde 
Antiochus, qui appellatus est Theos, id est Deus: 
deinde Antiochus Epiphanes. IIic ingressus est /Egy- 
ptum, et constituit bellum adversum Ptolomzeum 
regem /Egypti. Hic Jud»orum legem impugnat om- 
niaque sordibus idolorum complens, in templo Dei 
Jovis Olympii simulacrum ponit. Sed et in Samaria 
super verticem montis Garizia, Jovis Peregrini de- 
lubrum sdificat, ipsis Samaritanis, ul id faceret, 
precantibus. Verum Mathathias sacerdos leges pa- 
trias vindicat, adversus Antiochi duces arma corri- 
piens ; unde ortum martyrium sanctorum Macha- 
bxorum septem fratrum nimis venerabile, in quo- 
rum honore Viennensis Ecclesia fundata est. 

Onias summus pontifex habetur, cujus frater Ja- 
Son, preripienssummum sacerdotium, permittente 
Antiocho, legitima civium jura destituens; sub 
ipsa arce gymnasium constituit, et Ephobiam 





e5 CHRONICON. -- J£TAS QUINTA. ^ 60 


Hierosolymis. Quo post triennii tempus in Amma- 
nitem regionem expulso, Menelaus frater Simonis 
de tribu Benjamin principatum sacerdotii obti- 
nuit. Cujus impia factione, pius Onias pontifex 
per Andronicum peremptus est. Quem propterea 
rex Antiochus purpura exutum eodem loco, quo in 
Oniam impietatem commiserat, jussit vita privari. 
Menelaum vero Antiochus Eupator, postnodum An- 
tiochi filius de turri quinquaginta cubitorum dojici 
jussit : talique morte justissime damnatus est. Ma- 
thathia sacerdote defuncto, Judas Machabzus duca- 
tam Judzorum suscepit, anno centesimo et quadra- 
gesimo sexto regni Grecorum. Qui mox Antiochi 
duces de Judza expellens, et templum ab idolorum 
imaginibus emundans, patrias leges post triennium 
suis civibus reddidit. Antiochus Persi polin nobilis- 
simam et copiosissimam civitatem spoliare cu- 
piens, multitudine ad arma concurrente, in fugam 
versus esit : et coelesti eum judicio perurgente, dum 
acceleraret iter, ut. Hierosolymam congeriem se- 
puleri Jud:orum faceret, insanabili plaga percus- 
sus, homicida et blasphemus miserabili obitu vita 
functus est. Cui successit Antiochus Eupator ejus 
filius : et post duos annos, id est anno centesimo et 
quinquagesimo uno regni Grxcorum, regnavit 
Demetrius Seleuci filius. Hic constituit Alchimum 
impium in sacerdotio, Juda Machab:eo in bello pro 
legibus patriis et populo Dei pugnantoe occiso : ct 
anno centesimo et quinquagesimo quarto Alchimo 
miserabiliter mortuo, omnium favore, Jonathz 
principatus et sacerdotium decernitur. 

[4690] Ptolem:eus Evergetes annis octo ct vigin. 
ti. Jonathas, Jud:orum dux et pontifex, cum Roma- 
niset Spartiatisamicitias facit. Hic summa industria 
sacerdotio administrato octodecim annis, Triphone 
occiditur, fraterque ejus Simon in sacerdotium as- 
sumitur, anno regno Evergoetis septimo. Scipio Afri- 
canus exanimis in cubiculo suo repertus, uxoris sum 
Semprorrizx Gracchorum sororis dolo necatus. Cujus 
vigor et modestia in urbe Romana sic valuit, ut eo 
vivo neque sociale neque civile bellum posse exi- 
stere credereiur. L. Cmcili Metello, et Qu. Titio 
Flaminio consulibus, Carthago in Africa restitui 
jussa duodecimo demum anno quam fuerat eversa, 
et deductis civium Romanorum familiis quz eam in- 
colerent, restituta et repleta est, Fabio consule. Bi- 
toito regi Arvernorum Galliz civitatis bellum maxi- 


mo instructu comparapti, paucitas Romanorum oc- - 


currit, ut vix ad escam canibus quos in agmine ha- 
bebat, sufficere posse Bitoitus jactaret. Qui cum sibi 
ad transferendas copias unum pontem Rhodani pa- 
rum esseintelligeret, alium compactis lintribus ca- 
lenisqueconnexum super stratisconflxisque tabulis 
instPuxit. Conserta pugna, victi Galli, conversi in 
fugam, coacervatis inconsulte hominibus, przpro- 
pero transitu pontis vincula ruperunt, ac mox cum 
ipsis lintribus mersi sunt. Qu. Martius consul, Gal- 
loram gentem sub radice Alpium sitam bello ag- 
gressus est. Qui cum se Romanis copiis cireumsep- 


À 10s viderent, occisis conjugibus ac liberis, in flam- 


mas sese projecerunt. Qui vero praoccupantibus' 
Romanis, peragenda» mortis su» copiam non ha- 
buerunt, alii ferro, alii suspendio, alii abnegato cibo 
sese consumpserunt : nullusque omnino vel parvu- 
lus superfuit, qui servitutis conditionem tolerarit, 
Jugurtha, Micipsz Numidarum regis adoptivus filius 
hzresque inter naturales ejus filios factus, cohxere- 
des suos Hiemsalem occidit, Adherbalem bello vi- 
ctum Africa expulit. Calpurnium consulem adver- 
sum se missum pecunia corrupit, et ad turpes qon- 
ditiones pacis adduxit. Romam ido veniens, omni- 
bus pecunia aut corruptis, aut attentatis, seditiones 
dissensionesque permiscuit. Quam cum ingrederc- 
tur, infami satis notavitelogio, dicens: Urbem vena- 


p !em et mature perituram, si emptorem invenerit. 


Idem tandem cruentis bellis a Romanis superatus, 
Boccho Maurorum regi se sociavit : commissaque 
pugna una cum Romanis, Mario consule, Bocchus et 
Jugurtha fugerunt; inde nonaginta millia armato- 
rum vincentibus Romanis usque ad internecionem 
c:esa. Bocchus in pretium pacis Jugurtham dolo cap- 
tum, catenisque obstrictum, per Syllam legatum 
misit ad Marium: qui in triumpho ante currum cum 
duobus filiis suis actus, et mox in carcere strangu- 
latus est. Mithridates rex Parthorum, sextus ab 
Arsace, victo Demetrii prefecto, Babyloniam urbem 
finesque ejus universos victor invasit, Omnes prz- 
terca gentes, qu:e inter Hydaspem fluvium et Indum 
jacent, subegit : ad Indiam quoque cruentum 
extendit imperium. Demetrium ipsum secundo 
sibi bello occurrentem vicit et cepit. Quo capto, 
Deodatus quidam eum Alexándro fllio regnum ejus 
et regium nomen usurpavit Qui postea ipsum 
Alexandrum filium, quem participem periculi in 
pervadendo regno habuerat, ne in obtinendo con- 
sortem haberet, occidit. Lucius consul in Gallia Ti- 
burtos usque Oceanum persecutus, insidiis cireum- 
ventus occiditur. A scipione consule capta urbe 
Gallorum Tolosa centum millia pondo auri et ar- 
genti centum decem millia e templo Apollinis susce- 
pit. Qu: cum ad Massiliam amicam populo Romano 
urbem mississet cum prsidiis, interfectis clam cu- 
stodibus cuncta per scelus furata fuisse narrantur. 
Manlius et Q. Czpio coss. adversus Cimbroset Teu 
tonas et Teugurinos et Ambranos Galliarum Germa- 


D niarumque gentes missi, provincias sibi Rhodano 


fluvio medio diviserunt. Ubi inter se gravissima in- 
vidia et contentione decertantes cum magna ignomi- 
nia et periculo Romani nominis victi sunt. Ita ut ex 
omni penitus exercitu decem tantum homines, qui 
miserum nuntium reportarent, superfuisse referan- 
tur. Hostes ingenti preda potiti, nova quadam atquo 
insolita exsecratione, cuncta qua ceperant pessum- 
dederunt. Mario quarto consule cum in provincia 
Viennensi juxta Isariz; Rhodanique flumina, ubi in 
sese confluunt,castra posuisset, Teutones, Cimbrii 
Teugurini cum tribus agminibus [taliam petere desti- 
nassent, periculosissimo przlio a Romanis victi 


02. /— S. ADONIS ARCIHIEPISC. VIENNENSIS Ó3 
sunt. Romx P. Malleolus'annitentibus servis matrom A finito, Rome primo bellum civile commotum est. 


suam interfecit. Damnatus parricidii iusutusque 
in culeum, et in mare projectus est : in tanioque fa- 
cinore Romani supplicium singulare sauxerunt. Sex- 
to consulatu C. Marii statusRomani imperii italabe- 
factatus est, pene usque ad extremum inieslina 
clade conciderit. Metellus Numidicus, vir primarius, 
factione Marii a Glaucia praetore a Saturnino 
tribuno innocens damnatus, in exsilium cum to- 
tius urbis dolore discessit. Postmodum Saturni- 
nus et Saufeius et Labienus, cum jam prelium in 
foro commisissent, cogente Mario in curiam confu- 
gerunt, ibique per oquites Romanos, effractis 
foribus, occisi sunt. Glaucia et Dolabella Saturnini 
frater interfecti. Rutilius quoque vir integerrimus, 
qui adeo fidei atque innocenti: constantia usus est, 
ut die sibi ab accusatoribus dicta, usque ad cogni- 
tionem neque capillum barbamque deposuerit, nc- 
que sordida veste humilive habitu suffragatores 
conciliarit, inimicos permulserit, judices tempera- 
rit, cum evidenti oppugnaretur calumnia, perjurio 
- judieum condemnatus, S$myrnam commigrans litte- 
rarum studiis intentus consenuit. Sexto Julio Cz- 
sare et Lucio Martio consulibus, intestinis causis, 
Sociale bellum totam commovit Italiam post Simo- 
nem fratrem Jonathz, Joannes fllius ejus in summum 
sacerdotium constituitur. Hic adversum Hircanos 
bellum gerens, Hircani nomen accepit, et a Ro- 
manis jus amicitie postulans, decreto senatus in- 
ter amicos relatus cst. Samariam, qua nostro tein- 
pore Sebaste vocatur, ad quam Ptolomzus qui pa- 
trem ejus dolo peremerat, et matrem ojus vinculis 
constrinxerat, confugium fecerat, obsidione ca- 
ptam solo cosquavit : quam postea Herodes instau- 
raus, Sebasten in honorem Augusti appellari vo- 
luit. 

Ptolomeus Phiscon, qui et Soter, annos septem- 
decim. Cicero Arpini nascitur, matre Helvina, pa- 
tre equestris ordinis ex regio Wolscorum genere. 
Prodigia dira apparendo Romanam urbem moestam 
Sociali bello terruerunt. Nam sub ortu solis globus 
ignis a regione septentrionis cum maximo coli 
fragore emicuit. Apud Attatinos cum panes frango- 
rentur,cruor e mediis panibus, quasi e vulneribus, 
fluxit. Per septem dies continuos grando lapidum, 
immistis etiam testarum fragmentis, terram latis- 
sime verberavit. Hiatu terrx flamma prorupit, qua 
usque ad coelum extendi visa est. Cneius Pompeius 
protor cum Picentibus jussu senatus, bellum ges- 
git, et victus est. Similiter Julius Cesar Samnitum 
pugna victus, exso fugit exercitu. Postea contrac- 
ctis undique copiis, multa hostium millia Samnitum 
et Lucanorum interfecit. Cumque ab exercitu impe- 
rator appellatus est, senatus saga, hoc est vestem- 
m:roris quam exorto Sociali bello sumpserat, ao 
spe arridente deposuit, atque antiquum tog: deco- 
rem recuperavit. Cn. Pompeius Picentes gravi prze- 
lio fudit, qua victoria senatus laticlavia et extera 
dignitatis insignia recepit. Sociali bella necdum 


fv 


Eodemque anno ab Urbe gondita sexcentesimo sexa- 
gesimo secundo, Mithridaticum bellum cooptum est, 
quod triginta annis, vel, sicut aliqui scribunt, qua- 
draginta gestum est. Mithridates igitur rex Ponti 
atque Armenia multis praliis a Romanis superatus- 
novissime cum Castor ejus prefectus, qui Fanagorio 
praeerat, interfectis amicis regis, arcem occupasset, 
quartuorque filios ejus ad pr::sidia Romana trans- 
mississct, accensus ira, in scelera tandem exarsit, ut 
in plures amicos suos, ct Exipodram filium suum, 
aliumque Macarem interficeret. Pharnaces, exem- 
plo fratrum territus, exercitum ad persequendum 
se missum sibi conciliavit, et mox adversus patrem 
duxit. Mithridates diu ex altissimo muro filium fru- 


p 35a precatus, uhi inexorabilem vidit, moriturus 


exclamasse fertur : Quoniam Pharnaces, inquit, 
mori jubet, vos, si estis, dii patrii, precor ut quan- 
doque et ipse hanc vocem a liberis suis audiat. Sta- 
timque descendens ad uxores, pellices ac filias suas, 
venenum omnibus dedit. Quod cum ipse novissi- 
mus hausisset,nec tamen propter remedia, quibus 
vitalia sua adversus noxios suceos sepe obstruxe- 
rat, veneno confici posset, frustraque spatiaretur, 
si quo tandem modo infuso pestis per venas agita- 
tione corporis acta discurreret,Gallum, quomdam 
militem, jam fracto muro discurrentem, invitavit, ei- 
que jugulum przbuit: annosque natus duo et septua- 
ginta hunc exitum vit: habuit. Tullio Ciceroneet 
Caio Antonio consulibus, Pompeius, occisi Mithri- 
datis nuntio accepto, Syriamcoelem, et Felicem bello 
aggressus, Itureos Arabasque perdomuit, urbemque 
corum, quam Petram nominant, cepit. Hinc ad Ju- 
dxos atque ad Hierosolymam urbem eorum Gabi- 
nium cum exercitu mittit. Quibus tunc Aristobulus 
expulso fratre Hircano primus ex sacerdote annua 
uno rex praerat.Post quadringentesimo octogesimo 
tertio anno Babyloniz captivitatis, postquam regua- 
vit Janeus cognomento Alexander, septem ct tri- 
ginta annis, qui pontificatum quoque administraus, 
crudelissime civibus prz;efuit. Ipse quoque Pompeius 
continuo post Gabinium subsecutus, et a patribus 
urbe susceptus, sed a plebe muro templi repulsus, 
in expugnationem ojus intendit : id non solum na- 
tura loci, verum etiam ingentibus muris fossaque 
maxima munitum, cum alias aliis legionibus dies 


D noctesque succedere sine requie cogeret, vix tertio 


mense expugnavit. Tredecim millia ibi Jud:orum 
exsa narrantur. Caetera multitudo in fldem venit. 
Pompeius muros civitalis everti, ,&quarique solo 
imperavit, aliquantos principes Jud: orum securi 
percussit: Hircano sacerdotium restituit. Aristobu- 
lum captivum Romam duxit. Mansitque in pontili- 
catu Hircanus post mortem Alexandro matris, qua 
post Alexandrum conjugem regnavoerat in Judais, 
annis circiter triginta ct quatuor. Iflircano etenim 
in pontificatu successit Aristabulus anno uno, post 
quem Jancus, cognomento Alexander. Mortuo Aloe- 
xandro,regnavit Alexandra uxor ejus. Post cujus 


"E 


60 CHRONICON. — JETAS QUINTA. 70 
mortem Aristobulus et Hircanus filii ejus inter se A rem virtutis afferret, simililer habuerunt quinqua- 


de imperio dimicantes, occasionem pra: bucre Roma- 
nis ut Jud:am invadcrent. Ut diximus, Pompcius, 
Hierosolyma capta urbe et templo rescrato, usque 
ad Sancta sanctorum accedit, victumque Aristo- 
bulum secum abducit, pontificatum Hircano confir- 
mat: quem tenuit, ut diximus, triginta ct quatuor an- 
nis.Pompcius Antipatrum Ilerodis Ascalonitz filium 
procuratorem Palestine facit. Pompeius bellum 
Orientis, eum viginti ct duobus regibus se gessisso 
pro concione narravit. His diebus conjuratio Cati- 
linz? adversus patriam in urbe habita, ac prodita : 
quam historiam agente Ciecrone Sallustius des- 
eribit. Virgilius Maro in pago qui Andes dicitur, 
haud procul a Mantua, nascitur. Pocta quoque 


ginta millia. Atrebatesct Ambiani, decem millia ; Mo- 
rini viginti quinque millia; Menapii, novem millia ; 
Caleti decem millia ; Velocassesct Veromandi, quoe 
decem millia; Aduatuci, decem et octo millia ; Con- 
dursci, Eberoncs, Cemani, qui uno nomine Germani 
vocantur, quadraginta millia. Ita referuntur fuisse 
ducenta septuaginta duo millia armatorum lectissi- 
ma. [Iis repente silva cfumpentibusexercitus C:esa- 
ris aggressus, hortatu ducisita restitit, victosque ad 
internecionem pene delevit. C:esar Galba cum legione 
duodecima ad Beragros Sedunosque misit, qui cum 
hiemandi causa in vico Beragrorum, cui nomenerat 
Octodorus, eonsedisset, cireumseptusa Gallis est. 
Quiex montibus effusi, castra imperfecta saxisquo 


Lucretius nascitur qui postea sese furore amato- p telisque onerant. $ed Romanis portis erumpentibus 


rio interfecit. 

[4735] Ptolomzus, quiet Alexander, annis decem. 
Hujus anno septimo Syria in Romanam ditionem 
eessit, capto Philippo a Gabinio. 

[1745] Expulsus regno Ptolom:eus Phiscon per 
matrem Cleopatram, in Cyprum secedit. Regressus 
de fuga regnum obtinuit annis novem, quia Alexan- 
drum, qui ante eum fucrat, ob interfectionem ma- 
0ris cives pepulerant. 

[4745] Ptolomaeus Dionysius, annis triginta. Apol- 
lodorus, przceptor postinodum Augusti, clarusjha- 
betur. Lego Vatinia Cwsari Julio tres provincize 
cum legionibus septem in quinquennium'dat:e sunt, 
Gallia Transalpina, ct Cisalpina, et fllyricus. Galliam 


Comatam postea senatus adjecit. Helvetiorum ani- C 


mos, fortissimz: Gallorum omnium gentis, ca vcl 
maxime causa quod perpetuo pene cum Germanis 
bello altercabantur, a quibus Rheno tantum flumine 
dirimuntur, Orgeta rex, princeps gentis, spe totas 
invadendi Gallias, in arma accenderat. Quo czcteri 
optimates correpto et ad mortem coacto, conjura- 
tione facta exustis vicisac domibus suis, ncc quod 
desiderium ex spe revertendi foret, profecti sunt. Ho- 
rum fuit, cum primum progressa est omnis multitudo 
Helvetiorum, Tulingiorum, Latobagum, Raucarum 
et Bogiorum utriusque sexus, ad centum quinqua- 
ginta septem millia hominum. Quos cum apud Rho- 
danum fluviumobvios C:sar habuisset, magno diffi- 
cilique bello bis vicit. Ex iis quadraginta et septem 


millia in bello ceciderunt, exteros ad deditionem D 


coegit. Iterum Caesar incredibiles Germanorum co- 
pias, quibus pr:eerat Ariovistus rex, apud Sequani- 
cos vicit. Fuerunt autem in exercitu Ariovisti Aru- 
des, Marcumunes, Tributii, Vangiones, Nemetes, Sc- 
duces et Suevi. Iterum Belgarum gens, quz tcrtia 
pars Galliarum est, adversus Czsarem exarsit. Qua- 
rum distributim copia fuit. Dellovaci, qui eiteris 
numero et yirtute praestare viderentur, habuere lec- 
ussima sexaginta millia armatorum. Suessiones ex 
duodecim oppidis quinquaginta millia; Nervii, quo- 
rum adeo indomita feritas erat, ut nunquam in id 
temporis mercatores ad se permiscrint vina catera- 
que veniala deferre,quibus inducta jucunditas torpo- 


amplius quam triginta millia barbarorum cecide- 
runt. Veneticezteriqueconfines Sevios sibi ad bellum 
asciscunt, Osismos, Lixovias, Namnetes, Ambibari- 
tos, Morinos,Diablintes et Menapiosauxilia quoquea 
Britannia arcessunt. Contrahos Cxesar naves longas 
vdificari in Ligere fluvio jubet, per quem in Ocea 
num deducitur. Navali praedio conserto, inccns:e na- 
ves hostium, interfectis iis qui pugnaverant Gallis, 
reliqui omnes sese dediderunt. Sed Cxsar maxime 
ob injuriam legatorum suorum, cunctis principibus 
per tormenta interfectis, reliquos sub corona vendi- 
dit. Titus etiam Sabinius Aulercos, Eburonices, Lu. 
xoviosque, qui primates suos, quod auctores belli 
sucitandiesse nollent, interfecerant, cruptione faeta 
incredibili cede. delevit. Oppidum Sauciatum in 
Aquitania expugnatum. Ex Aquitaniis et Cantabris, 
quinquaginta millia czesa. Germani, qui Rhenum 
cum immensis copiis transmiserant, usque ad intcr- 
necionem deleti. Quorum numerus fuit ad quadrin- 
genta et quadraginta millia. Inde Csmsar in Gcr- 
maniam facto ponte transgreditur. Sicambros et 
Ubios obsidione liberat. Suevos maximam et fcero- 
cissimam gentem, quorum esse centum pagas et po- 
pulos multi prodidere, totamque Germaniam adven- 
tusuo terrct. Mox in Galliam reciso ponte concedit. 
Indead Morinos venit, undein Britanniam proximus 
et brevissimus transitus est. Navibus circiter oncra 
riis atque actuariis octoginta praeparatis, in Britan- 
niam transvchitur, ubi acerba pugna fatigatur. Indo 
adversa tempestate correptus, plurimam classis ami- 
sit partem. Regressus in Galliam, sexcentenas naves 
utriusque commodi fleri imperavit, quibus iterum 
in Britanniam prio vere transvectus est. Triden- 
tum, firmissimam civitatem, datis quadraginta ob- 
sidibus et Cassobellum, oppidum inter duas paludes 
situm, tandem gravi pugna cepit. In deditiqnem Bri- 
tannos accipiens, in Galliam reyertitur. Treveri, 
Eburonati, Aduatici et Nervii multitudo in arma 
conspiraverunt, quz? ex hoc colligi plurima fuisse 
potest, quia cum instrumenta ruralia non haberent, 
gladiis concidendo terram, et sagulis exportando, 
vix tribus horis vallum pedum decem et fossam pe- 
dum quindecim per millia passuum, quindecim in 


71 


S. ADONIS ARCIIEPISC. VIENNENSIS . 


72 


circuitu perfecerunt; preterea centum viginti tur- À condita,exussit. Iterum commisso pralio cum Achil- 


res mirz altitudinis exstruxerunt. Hos Cesar vas 
tissima caede confecit. Labienus,qui legionibus praee- 
rat, omnes Treverorum copias interfecit, et continuo 
ipsam civitatem capit. C:esar Eburones postquam in 
Arduennam silvam refugisse comperit, quz silva to- 
tius Gallize maxima est, atque a ripis Rheni finibus- 
que Treverorum ad Nervios usque pertingit, et in 
longitudine plusquam quinquaginta millibus pas- 
suum patet, omnem Galliam pet nuntios invitat, ut 
quique secundum placitum suum reconditas in Ar- 
duenna silva prziedas quzerant diripiantque.Quo facto 
Gallis utrinque morientibus, maximas Romanorum 
injurias, sine cujusdam Romani discrimine, vindica- 
vit. Cesar multis przeliis Gallias perdomuit. Roma- 
num imperium, cum Lucullus Asiam, Pompeius 


 lispaniam, Cxsar Galliam perdomuit, usque ad ex- 


iremos propemodum terra: terminos propagatum 
cst. Ciesari victori ex Galliis revertenti, decre- 
tum a senatu est ut in Urbem non nisi dimis- 
so exercitu veniret; sed Cesar Ravennam se 
contulit. Pompeius atque omnes senatores, crescen- 
tibus Cesaris viribus trepidi,tanquam]talia pulsi, in 
Grieciam transvecti, Dyrrachium gerendi,belli sedem 
delegerunj. C:esar Romám venit, negatamque sibi 
ex x:rario pecuniam fratris foribus invasit, protulit- 
que ex eo pondo quatuor millia centum triginta 
quinque [auri], argenti pondo prope octoginta mil- 
lia. Mox cum legionibus Alpes transvectus, Massi- 
liam venit.Hanc obsidione domitam libertate conces- 
83, cteteris rebus abrasit. Apud Dyrrachium multi 
Orientis reges ad Pompeium cum auxiliis convene- 
rant. Pugna commissa, milites Cxsaris fugerunt, c:xe- 
sisquatuor millibusex ojus exercitu. Inde Cxsar ci- 
tatoagmine per Epirum in Thessaliam perrexit.Pom- 
peius eum magnis copiis subsecutus est. Fuerunt au- 
tem Pompeiooctogiuta cohortes triplici ordine loca- 
t», peditum quadraginta millia, equites in sinistro 
cornu sexconti, in dextro quingenti ; prieterea reges 
multi. Cx:esari similiter cohortes octoginta, triplici 
ordine disposita», minus quam triginta millia pedi- 
tum, equites mille. Commissa pugna, cum diu utrin- 
que dubia sorte cz:ederentur, tandem universus Pom- 
peii fugit exercitus, castraque dispersa sunt. Pom- 
peius fugiens, onerariam navem nactus, in Asiam 
transiit. Inde per Cyprum in Egyptum venit, ibique 
mox ut littus attigit, jussu Ptolom:i adolescentis, in 
gratiam Cesaris victoris, occisus est. Pompeii uxor 
filiique fugerunt, classisque Pompeiana direpta. Cz- 
sar, compositis apud Thessalianos rebus, Alexan- 
driam venit, perlatoque adse et viso Pompei capite 
annuloque, flevit. [4755] Achillas, dux regius, imbu- 
tus semel Pompei sanguine, Gxsaris quoque necem 
meditabatur. Nam jussus exercitum dimittere, cui 
proerat, viginti millium armatorum, non modo 
sprevit imperium, verum et aciem direxit. In ipso 
przelio regia classis forte subducta jubetur incendi. 
Ea flamma eum partem quoque urbis invasisset, 
quadraginta millia librorum, proximis forte zdibus 


la, Czesar vi insistentium hostium pressus, scapham 
ascendit. Qua mox pondere subsequentium gravata 
ac mersa, per,ducentos passus ad navem una manu 
elovata, qua chartas tenebat, nando pervenit. Mox 
navali prz:elioipse classem regiam aut depressit aut 
cepit. Alexandrinis petentibus regem, Ptolomzum 

nfantem reddidit, qui illico, ut liber fuit, bellum in- 
tulit,sed continuoipsecum toto exercitu suo deletus . 
est. Nam viginti millia hominum in co bello czsa 


sunt, duodecim millia cum septuaginta longis navi- 


bus dedita. Rex ipse adolescens scapha exceptus ut 
fugeret, multis insilientibus mersus necausque est. 

[4784] C:esar regnum Egypti Cleopatrze Ptolomiei 
sorori dedit, quod tenuit annis viginti duobus. Cz- 


B sar, Syriam pervagatus, Pharnacem in Ponto vicit. 


Rom dictatoretconsulcreatus, in Africam transiit. 
ApudTapsum cum Juba et Scipione pugnavit et vicit. 
Cato sese apud Uticam occidit. Juba percussori ju- 
gulum pretio dato przbuit. Petreius eodem segladio 
perfodit. Scipio in navim qua ad Hispanias fugeret, 
conscendens, vento coactus in Africam redierat, se- 
metipsum jugulavit. In eadem navi ctiam Titus Tor- 
quatus occisus est. C:sar Pompei magni nepotes et 
filiam ejus Pompeiam jussit occidi. Ultimum bellum 
apud Mundam flumen gestum est adversus Pompeios 
duos ct Labienum atque Actium Varum. Cisar Ro- 
mam rediens, ubi dum Reipublice statum contra 
exempla malorum clementer instaurat, auctori- 
bus Brutoet Cassio, etiam plurimo senatu, in curia 


C tribuset viginti vulneribusconfossus, interiit.In qua 


conjuratione fuisse'amplius quadraginta conscios fe* 
runt. Corpusejus raptum populus, dolore instimula- 
tus, in foro fragmentis tribunalium ac subsellioruin 
cremavit post annos treset menses sex quam re- 
gnare coeperant. Nam quatuor annis post mortem 
magni Cn. Pompei bellumciviletoto orbeindesinen- 
tertonuit. Regnante apud Alexandrinos Cleopatra, 
quarto ejus anno finito, C:sarJulius primus Romano- 
rum singularem obtinuit principatum. Aquo etiam 
Czesaresappellati sunt. Cassius interim, Judaea cap- 
ta, templumspoliat. Abhinc imperatorum nomen. 
Octavianus Cwsar Augustus Romanorum secun- 
dus, regnavit annos quinquaginta sex et menses 
sex:a quo Augusti appellati reges Romanorum. 
Quorum quindecim, vivente Cleopatra, quadraginta 
et unum postea vixit. Augusti undecimo anno, defi- 
ciente in Judza pontificum principatu, complentur 
hebdomad:e septuaginta in Danielescripte. Annoab 
Urbe condita septingentesimo decimo, interfecto Ju- 
lio C:esare, Octavianus, qui testamento Julii Caesaris 
avunculi ct hereditatem et nomen assumpserat, ut 
Romam adolescens admodum venit indolem suam 
bellis civilibus vicit. Ut enim breviter explicem bel- 
la civilia qu: ipse gessit, Mutinense, Philippense, 
Perusium, Siculum, Actiacum. E quibus duo, hoc 
est primum ac novissimum, adversus Marcum An- 
tonium ; sccundum, adversus Brutum et Cassium ; 
tertium, adversus Lucium Antonium ; quartum, ad- 


73 ... CHRONICON. — /ETAS QUINTA. 7k 
versus Sextum Pompeium, Cneii Pompeii filium, A idem Antonius sese ferro transveberavit. Cleopatra 


quem confecit. Czxsar ad fidemconciliatz gratia qua 
Antonium receperat, filiam ejus matrimonio sortitus 
est. Herodes, cessante regno ac sacerdotio Judzo- 
rum, nihil ad eam gentem pertinens, utpote Antipa- 
tri Ascalonit: et matris Cypridis Arabica filius, a 
Romanis Judzorum suscepit principatum, quem te- 
nuit anpos triginta sex. Qui ne ignobilis forte et a 


Judzorum semine argueretur extraneus, combussit - 


libros omnes quibus nobilitasgentis Judzz in tem- 
plo servabatur ascripta, ut deficientibus probamen- 
tis, et ipse ad hanc pertinere putaretur : insuper 
etiam ut suam sobolem regio illorum generi cum- 
misceret, projecta Dosside femina Hierosolymi- 
tana, quam privatus acceperat uxorem, et nato ex 


ea filio Antipatro, sociavit sibi Mariannem filiam B 


Alexandri, neptem Aristobuli fratris Hircani, qui 
ante eum rexerat Judaeorum gentem. Hxc quinque 
4ilios ei genuit, quorum duos, Alexandrum et Ari- 
stobulum, ipse peremit in Samaria. Nec mora, post 
etiam illorum matrem, qua nil charius noverat, 
simili scelere peremit. E quibus Aristobulus Hero- 
dem ex Berenice susceperat .fllium, quem in Acti- 
bus apostolorum ab angelo percussum legimus. 
Antonius Artabanem, Armenis regem, prodi- 
tione et dolo cepit. Quem argentea catena vinctum, 
ad confessionem thesaurorum regiorum coegit : ex- 
pugnatoque oppido in quo conditos esse prodiderat, 
magnam vim auri argentique abstulit. Qua elatus 
pecunia denuntiavit bellum Caesari, atque Octaviae 
sororis Caesaris, uxoris suz, repudium indixit ; et 
Cleopatram sibiex Alexandria occurrere imperavit, 
atque uxorem duxit. Ipse Actium, ubi classem con- 
stituerat, profectus, cum prope tertiam partem re- 
migum fame absumptam offeudisset, nihil| motus : 
Remi, inquit, modo salvi sunt : nam remiges non 
deerunt quoad Gracia homines habuerit. Ducentz et 
triginta rostratz fuere Cxesarisnaves, et trigintasine 
rostris. Triremes velocitate Liburnicis pares, octo 
legionesclassi superpositz, absque cohortibus quin- 
que przetoriis. Classis Antonii, centum septuaginta 
navium fuit, quantum numero cedens, tantum ma- 
gnitudine przcellens ;nam decem pedum altitudine 
a mari aberant. Bellum ab hora quinta usque in ho- 
ram septimam incerta vincendi spe protractum 'gra- 
vissima utrinque czdes acta : reliquum diei cum 


postquam se reservari ad triumphum intellexit, vo- 
luntariam mortem petens, serpentis, ut putatur, 
morsu, in sinistro tacta brachio, exanimis inventa 
est, frustra Cisare etiam Psyllos admovente, qui 
venena serpentum e vulneribus hominum haustu re- 
vocare atque exsugere solent. 

Cxsar Alexandria urbe, omnium longe opulentis- 
sima el maxima, victor potitus est. Hactenus qui 
vocabantur Lagidz: ab Ptolomaeo primo, Lagi filio, 
in Egypto regnaverunt annis ducentis nonaginta 
quinque. Casar victor ab Oriente vendiens, octavo 
[dus Januarias Urbem triplici triumpho ingressus 
est. Hoc die primum Augustus consalutatus est, 
atque ex eadem die summa rerum ac potestas penes 
unum esse cepit et mansit, quod Graci monarchiam 
vocant. Porro autem hunc esse eumdem diem, hoc 
est octavum Idus Januarii, quo nos Epiphaniam, hoc 
est apparitionem sive manifestationem Dominici sa- 
cramenti observamus, nemo credentium sive etiam 
fidei contradicentium, nescit. 

Per omnia igitur venturi Christi gratia prapa- 
ratum Caesaris imperium comprobatur : nam cum 
primum Caio Caesare avuncula suo interfecto ex 
Apollonia rediensUrbem ingrederetur, hora circiter 
tertia, repente liquido ac puto sereno circulus ad 
speciem coelestis arcus orbem solis ambiit, quas 
eum unum ac potissimum in hoc mundo solumque 
clarissimum in orbe monstraret : cujus tempore 
venturus esset qui ipsum solem, mundumque totum 
et fecisset et regeret. Deinde cum secundo in Sicilia 
receptis a Pompeio et Lepido legionibus, triginta 
millia servorum dominis restituisset, et sex millia, 
quorum domini non exstabant in crucem egisset, 
ingentique 'animo viginti millia militum exaucto: 
ravisset, atque quadraginta quatuor legiones solus 
imperio suo*ad tutamen orbis terra distribuisset, 
ovansque Urbem ingressus, omnia superiora po- 


' puli Romani debita donanda, litterarum etiam mo- 


numentis abolitis censuisset, in diebus ipsis fons 
olei largissimus de taberna meritoria, per totum 
diem fluxit; quo signo quid evidentius quam sub 
principatu Cesaris Romanoque imperio per totum 
diem, hoc est per omne Romani tempus imperii, . 
Christum, atque ex eo Christianos, id est unctum 
atque ex eo unctos, de meritoria taberna, hoc 


subsequente nocte in victoriam Caesaris declinavit. D est de hospita largaque Ecclesia, affluenter atque 


Prior regina Cleopatra cum sexaginta velocissimis 
navibus fugit. Antonius mox fugientem uxorem sub- 
secutus est. Ex victis duodecim millia cecidisse re- 
feruntur, sex millia vulnerata sunt, e quibus mille 
inter curandum defecerunt. Czsar sexto imperator 
appellatus, et quarto ipse cum Marco Licinio Crasso 
consul Brundusium venit. Ibi orbis terrarum przsi- 
dia, divisis legionibus composuit. Novissime cum 
navali przelio Antonius decertare pararet, subito 
univers: naves Antonianz partis ad C:»sarem trans- 
ierunt. Trepidus Antonius cum paucis se in regiam 
recepit. Deinde imminente Cxsare,turbata civitate, 


ParnoL, CXXIII, 


incessabiliter processuros, restituendosque per Cz- 
sarem omnes servos, qui tamen cognoscerent do- 
minum suum, c3terosque qui sine domino inveni- 
rentur,morti supplicioque dedendos, remittendaque 
sub Caesare debita peccatorum in ea urbe in qua spon- 
taneum fluxisset oleum? Tertio autem cum Urbem 
triumphans quinto consul ingressus est, octavo sci« 
licet Idus Januarias, cum et Janum post ducentos 
annos primum ipse clausit, et clarissimum illud Au- 
gusti nomen assumpsit. Quid fidelius ac veriuscredi 
potest, quam occulto gestorum ordine ad obsequium 
praparationis ejus praedestinatum fuisse qui eodem 


76 S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 76 


die quo ille manifestandus multo post paululum erat, A 


et pacis signum przferret, et potestatisnomen as- 
sumeret (ita anno ab urbe condita septingentesimo 
sexagesimo tertio, clausis Jani portis, cum Cesar 
Augustus finito Cantabrico bello, pacatisque omnibus 
gentibus, ab oriente in occidentem, a septentrione 
ad meridiem, ac per totum Oceani cireulum Urbem 
ingressus, cum spectante eo ludos, pronuntiatum 


esset in mimo : O dominum equum et bonum ; uni. 
versique quasi de ipso dictum esset, approbavissent, 
et statim quidem manu vultuque indecoras adulatio- 
nes repressit, et in sequenti die gravissimo corri- 
puit edicto, dominumque se posthac appellari, ne a 
liberis quidem aut a nepotibus suis, vel serio vel 
joco passus est. 


JETAS SEXTA 


A CHRISTO AD MUNDI FINEM. 


(4839] Igitur eo tempore, anno scilicet Czsaris B fuerat, triumphavit ; ipse autem Tiberius plurima 


Augusti quadragesimo secundo, a morte vero Cleo. 
patrz et Antonii, quando et /Egyptus in provinciam 
versa est, anno vigesimo septimo, olympiadis cente- 
sim: tertiz anno tertio, ab Urbe condita septingen. 
tesimo quinquagesimo secundo, id est eo anno quo 
compressis cunctarum orbisterre gentium motibus 
firmissimam verissimamque pacem ordinatione Dei 
Cxsar composuit, Jesus Christus Filius Dei, sextam 
mundi xtatem suo consecravit adventu. Anno impe- 
rii Augusti quadragesimo octavo, Herodes patrator 
scelerum, et interfector pro Christo innocentium 
parvulorum, morbo intercutis aqu:e et scatentibus 
toto corpore vermibus, miserabiliter digne moritur. 
Pro quosubstitutusab Augusto flliusejus Archelaus, 


imperii parte, cum magna et gravi modestia reipu- 
blicz praefuit: adeout quibusdam przsidibusaugen- 
da provinciistributa suadentibus scripserit,boni pas 
torisesse tondere pecus, non deglabrare. Hujus anno 
duodecimo PilatusJud:e:e procuratorab eodem diri- 
gitur. Herodestetrarcha,quiJudzorum principatum 
tenuitannis vigintiet quatuor, in honorem Tiberii et 
matrisejus Livi», Tibcriadem condidit et Liviadem. 
Anno decimo quinto imperii Tiberii, Dominus post 
baptismum,quod przdicavit Joannes,mundo regnum 
celorum annuntiat,peractisa mundi principiosecun- 
dum lebrzos, annis, ut etiam Eusebius in Chronicis 
suis signat, quatuor milbus, annotando quod decimo 
sexto anno Tiberii principium fuerit octuagesimi pri- 


regnavit annos novem, id est usque ad ipius Au- (; mi Jubilzi secundum Hebraeos : nostra autem sup- 


gusti finem ; tunc enim non ferentibus ultra, sed 
accusantibus ferocitatem ejus apud Augustum Ju- 
dzis, in Viennam urbem Gallie nobilissimam rele- 
gatur, et ad minuendam Judaici regni potentiam 
insolentiamque domandam, quatuor fratres ejus pro 
eo sunt tetrarchz creati, Herodes, Antipater, Lysias 
et Philippus ; quorum Philippus et Herodes, qui 
Antipas prius nuncupabatur, etiam vivente Arche. 
lao, tetrarch:e fuerant ordinati. Natusigitur Christus 
verus Dominus totius generis humani, inter homines 
Romano censui statim ascriptus est, illa prima cla- 
rissimaque professione qua Czsar se omnium prin- 
cipem, Romanosque rerum dominos singillatim cun- 
ctorum hominum edita ascriptione signavit. (Oros., 


putatio undeviginti minus ponendos esse existimat. 
Juxta vero Chronica eadem quz ipse Eusebius de 
utraque editione, ut sibi videbatur, composuit, anni 
supputantur quinque millia ducenti et viginti octo. 
Joannes Baptista ab IIlerode in carcere positus pro 
veritate capite truncatur. Annodecimooctavoimpe- 
rii Tiberii, Dominus sua passione mundum redimit. 
et przdicaturi per Judae regiones apostoli, Jaco- 
bum fratrem Domini Hierosolymis ordinant episco- 
pum ; ordinant et septem diaconos, quorum uno la- 
pidato à Judzis Stephano, Ecclesia per regionesJu- 
das et Samariz dispergitur. Prz»latus preses Pa- 
l:estina provincia: ad Tiberium imperatorem, atque 
ad senatum retulit de passione ac resurrectione 


l. vir). Natusest autem octavo Kal. Januarii Christus, r Christi, consequentibus virtutibus quie per ipsum 


cum primum incrementa omnia anni virentis inci- 
piunt. Cesar Caium nepotem suum ad ordinandas 
K£gypti Syri: provincias misit. Qui praeteriens ab 
Agypto, fines Palestine apud Hierosolymam, in 
templo Dei tunc sancto et celebri adorare contem- 
psit, sicut Suetonius Tranquillus refert. Quod Avu- 
gustus ubi comperit, pravo usus judicio, prudenter 
fecisse laudavit. 

[17] Tiberius privignus Augusti, hoc est Liviz 
uxoris ejus filius, regnavit annos triginta et duo. 
Hic per semetipsum nulla bella gessit. Sane quarto 
imperii ejus anno, Germani Drusi filius, Caligulz 
pater de Germanis, ad quos ab Augusto sene missus 


palam fact:e fuerant, vel per discipulos ipsius in no. 
mine ejus fiebant, et de eo quod certatim crescente 
plurimorum fide Deus crederetur. Tiberius cum suf- 
fragio magni favoris retulit ad senatum, ut Christus 
Deus haberetur. Senatus indignatione motus, cur 
non sibi secundum morem delatum esset, ut de su- 
scipiendo cultu prius ipse decerneret, consecratio- 
nem Christi recusavit, edictoque constituit extermi- 
nandos esse Urbe Christianos, pricipue cum et Se- 
janus prefectus Tiberii suscipiendz religioni obsti- 
natissime contradiceret Tiberius ; tamen edicto ac- 
cusatoribus Christianorum mortem comminatus est. 
Itaque paulatim immutata est illa Tiberii Cesaris 


Tl CHRONICON. — JETAS SEXTA. 78 
laudatissima modestia, in poenam contradictoris se- À bus approbavit, ibique viginti et quinque annis ca- 


natus. Nam plurimos senatorum proscripsit, et ad 
mortem coegit. Viginti sibi patricios viros consilii 
causa selegerat ; horum vix duos incolumes reliquit, 
cieteros diversis causis necavit ; Sejanum przfectum 
suum res novas molientem interfecit; filios suos 
Drusum et Germanicum, quorum Drusus naturalis, 
Germanicus adoptivus erat, manifestis veneni si- 
gnis perdidit, filios Germanici fiiii sui interfecit. 

Agrippa cognomento Herodes, filios Aristobuli 
fiii Herodis regis, accusator Herodis telrarchz, 
Romam profectus, à Tiberio in vincula conjicitur, 
ubi primos sibi adscivit ad amicitiam, et maxime 
Germanici filium Caium. 

[&0] Caius cognomento Caligula, regnavit annos 


tres, menses decem, dies octo: homo omnium ante p 


se flagitiosissimus, et qui vere dignus Romanis 
blasphemantibus, et Judsis persecutoribus puni- 
tor adhibitus videretur. 

Hic exclamasse fertur : Utinam populus Romanus 
unam cervicem haberet ! Judz:i apud Alexandriam 
seditione excitata profligati sede atque urbe pulsi, 
expromendarum querelarumcausa, Philonem quem- 
dam, virum sane imprimis eruditum, legatum ad 
Cxsarem mittunt; sed Caligula Jud:wis infestissi- 
mus, spreta legatione Philonis, omnes Judeorum 
sac ras xdes, atque antiquum illud Hierosolymi sa- 
crarium profanari sacrificiis gentilium, ae repleri 
statuis simulacrisque imperavit. Et statua Jovis po- 
sita, se ibiut deumcoli precipit. Hic IIerodem Agrip- 
pam amicum suum vinculis liberatum, regemJudee 
fecit ; qui mansit in regno annos septem, id est, us- 
que ad quartum Claudii annum. Quo ab Angolo per- 
cusso successit in regnum filius ejus Agrippa, qui 
usque ad exterminium Judxorum, viginti ct qua- 
tuor annis perseveravit. Herodes tetrarcha et ipse 
Caii amicitiam petens, cogente Herodiade, Romam 
venit, sed accusatus ab Agrippa, etiam tetrarchiam 
perdidit; relegatusque exisilio, apud Viennam Gal- 
liarum urbem post mortem Caii, inde in Hispaniam 
cum Herodiade, fugiens, morore periit. Pilatus, qui 
sententiam damnationis in Christum dixerat, et ipse 
perpetuo exsilio Vienna recluditur; tantisque ibi 
irrogante Caio languoribus coarctatus est, ut suase 
transverberans manu malorum compendium mortis 
celeritate quzsierit. Matthaeus Evangelium inJudza 


predicans, Hebraicislitteris scripsit ; Caius Caligula D 


asuis protectoribus occisusest. Duo libelli in secretis 
ejus reperti quorum alteri pugio,'alterigladius pro si- 
gno nominis adscriptus erat, lectissimorum virorum 
nomina et notas morti destinatorum continentes; in- 
. ventaque ibi est arca ingens, variorum venenorum, 
quibus mox Claudio Cz:»sare jubente demersis infecta 
maria traduntur, non sine magno piscium exitio. 

[45] Claudius regnavit annis quatuordecim. Exor- 
dio regni ejus Petrus ad superandum Simonem 
magum, cum prius Antiochenam fundasset Eccle- 
siam, Romam venit, et salutarem cunctis credentibus 
fidem fideli verbo docuit ; potentissimisque virtuti- 


thedram tenuit episcopalem, id est usque ad ulti 
mum Neronis annum. Marcus evangelista Evange- 
lium, quod Rom: scripserat, Petro mittente, primum 
Aquileix praedicavit. Ibique ordinato Hermagora di 
scipulosuo,ad Egyptum pervenit ; constitutisque at- 
que confirmatis Ecclesiis per Libyam, Marmoricam, 
Ammoniaeam, Pentapolim, Alexandriam, atquo 
4Egyptum universam, ad ultimum tempusa paganis 
Alexandri» martyrium suum complevit. Furius Ca- 
millus Seribonianus Dalmatiz legatus, bellum ci- 
vile molitus, legiones multas fortissimasque ad sa- 
cramenti mutationem pellexerat. Itaque die dato ut 
in unum undique ad novum imperatorem conveni- 
retur, nequeaquilz ordinari, neque convelli quoquo 
modo signa moverive potuerunt exercitus; tanti et 
minus usitati miraculi fide motus, et conversus in 
poenitentiam, Seribonianum quinta statim die des- 
titutum interfecit, seseque in sacramento prioris 
militiz:e continuit. Quod sine dubio propter adven- 
tum apostoli Petriet tenera Christianorum germina, 
hoc civile bellum divinitus est compressum. Tibe- 
rius Claudius Britanniam adiens, quz excitata in 
tumultum esse videbatur, quam neque ante Julium 
C:esarem, neque post eum quisquam attingere au- 
sus fuerat, sine ullo prelio ac sanguine intra pau- 
cissimos dies plurimam insule partem in deditio- 
nem recepit. Orcadas etiam insulas Romano adjecit 
imperio,ac sexto quam profectus erat mense,Romam 
rediit. Eo anno quarto videlicet imperii ejus, fames 
gravissima per Syriam, cujus Lucas etiam memi- 
nit, facta est. Sed Christianorum necessitatibus, 
apud Hierosolymam convectis ab Egypto frumen- 
tis, Helena Agabenorum regina conversa ad fidem 
Christi, largissime ministravit. Quinto ejus impe- 
rii anno inter Theram et Therasiam, insula de pro- 
fondo emicuit triginta stadiorum spatio extenta. 
Septimo imperii ejus anno sub procuratore Jude 
Cumano, in Hierosolymis tanta seditio in diebus 
azymorum exorta est, ut in portarum exitu populo 
coarctato, triginta millia Judeorum code prostrata 
et compressione suffocata referantur. Claudius nono 
anno imperii sui, Judeos tumultuantes, Roma 
expulit. Suetonius hoc modo inde refert : Clau- 
dius Judzeos impulsore Christo, assidue tumul- 
tuantes, Roma expulit. De eadem expulsione Lucas 
in Actibus apostolorum refert. Verumtamen se- 
quenti anno tanta fames Roma fuit, ut medio foro 
imperator correptus a populo, conviciis et fragmi- 
nibus panis turpissime infestatus, :gre per Pseu- 
dotyrum in palatium refugerit. Claudius manifestis 
venenis est. mortuus. 

[99] Nero annos tredecim, menses septem, dies 
octo, Caii Caligul? avunculi sui erga omnia vitia 
ac scelera sectator, imo transgressor. Hic primus 
post omnia attentata facinora Rome Christianos 
suppliciis et mortibus affecit, ac per omnes provin- 
cias pari persecutione exeruciari imperavit. Hujus 
secundo anno, Festus Judz:x procurator successit 


. 


79 


S. ADONIS ARHIEPISC. VIENNENSIS. 


80 


Felici. A quo Paulus Romam vinctus mittitur, et À diem festum congregatos, obsidionis clausisset, co- 


biennum in libera manens custodia, post hzc ad 
praedicandum dimittitur, necdum Nerone in tan- 
tam percutionem Christianorem erumpente, quan- 
tam de eo narrant historie. Quo tempore creditur 
Paulus ad Hispanias pervenisse, et. Arelatze Tro- 
phimum, Viennz Crescentem discipulos suos ad 
predicandum reliquisse. Jacobus frater Domini, 
cum triginta annis Hierosolymorum rexisset Eccle- 
siam, septimo Neronis anuo perimitur a Judzis vin- 
dicantibus in illo quod Paulum interficere nequi- 
verant. Festo in magistratu Judaeorum succedit 
Albinus, Albino Florus; cujus luxuriam et avari- 
tiam eseteraque flagitia non ferentes Judzi contra 
Romanos rebellaverunt, adversum quos Vespasia- 


gnita Neronis morte, hortatu plurimorum regum et 
ducum imperium adeptus, relieto incastris ad pro- 
curationem obsidionis Hierosolymorum Tito filio, 
cognita etiam interfectione Vitellii, paulisper Ale- 
xandrim substitit. Titus vero magua ac diuturna 
obsidione Judaos premens, machinis cunctisque 
bellicis molitus non sine multo suorum sanguine, 
tandem muros civitatis irrupit. Sed ad expugnan- 
dam interiorem templi munitionem quam reclusa 
multitudo sacerdotum ac principum tuebatur, ma- 
jore et vi et mora opus fuit. Itaque Titus impera- 
tor ab exereitu pronuntiatus, templum Hierosoly- 
mymisincendit ac diruit ; quod a die conditionis pri- 
mae usque ad diem eversionis ultim: manserat. 


nus magister militi: transmissus, plurimas Judex p annos mille octoginta novem, vel sicut a pluribus 


urbes cepit, Titum filium suum majorem iuter lega- 
tos habens. Nero in re militari nihil omnino ausus, 
Britanniam pene amisit, ipsumque nomen Christia- 
num extirpare conatus, beatissimos Christi apos- 
tolos Petrum cruce, Paulum gladio occidit. Mox acer- 
vatim miseram ejus vitam obortz:» undique oppres- 
sere clades. Hac tempestate Persius poeta oritur; 
Lucanus quoque ac Seneca precepto Neronis interfi- 
ciuntur. Nero postquam Galbam in Hispania impe- 
Fatorem creatum ab exercitu cognovit, totus animo 
ac spe concidit; postmodum cum incredibilia mala 
subruenti reipublice moliretur, hostis a senatu 
pronuntiatus, ignominiosissime fugiens ad quartum 
ab Urbe lapidem, sese ipse interfecit, atque in eo 
C2sarum omnis familia consumpta est. 

Mortuo Nerone, Galba Romam venit, Pisonemque 
sibi nobilem industriumque juvenem in fllium atque 
in regnum adoptavit, septimoque mense imperii sui 
ab Othone jugulatus est. 

Otho mox ut creatum imperatorem in Gallias per 
Germanicas legiones Vitellium comperit, bellum ci- 
vile molitus, tribus primum levibus przliis, hoc est 
uno apud Alpes, altero circa Placentiam, tertio circa 
locum quem Castores vocant contra Vilellianos du- 
ces congressus, victor exstitit; quarto autem apud 
Vetriacum praelio animadvertens suos vinci, mense 
teriio quam imperator coeperat, sese interfecit. 

Vitellius victor Romam venit, ubi cum multa cru- 
delite? ac nequiter ageret, postquam de Vespasiano 
comperit, primum deponere molitus imperium, post 
a quibusdam animatus Sabino Vespasiani fratre 
occiso succensoque templo, et mista simul flamma 
ruinaque, omnes in unum pariter interitum ac tumu- 
lum dedit. Post deficiente in Vespasiani nomen exer- 
citusuo, cumjam destitutus trepidus se in quamdam 
proximam palatio cellulam contrusisset, turpissime 
inde protractus, in forum deductus, octavo quam 
regnum przsumpserat mense, apud Gemmonias sca- 

lasminutissimorumictuumcrebriscompunctionibus 
excarnificatus, atque inde unico tractu in Tiberim 
mersus etiam communi caruit sepultura. 

', Vespasianus itaque cum Judeosmultis eorum 0p- 


idis captis, in urbe Hierosolymorum precipue ob 


hi 


* s 
*.. ; 
5008 


219 
: i 


colligitur mille centum et duo. Muros urbisuniversos 
solo adzequavit. Sexcena millia Judzorum eo bello 
interfecta Corneliuset Suetonius referunt. Josephus 
vero Judaeus qui ei tunc bello przfuit, et apud Ves- 
pasianum propter przedictum imperium veniam gra- 
tiamque meruerat, scribit undecies centena millia 
gladio et fame periisse ; sed et przter hos centum 
millia publice venundata, totoque orbe dispersa, 

Consummatum est hoe bellum annis quatuor: 
duobus quidem, Nerone vivente, et duobus aliis 
postea. Vespasianus inter alia magnorum operum 
in privata adhuc vita, in Germaniam ac deinde in 
Britanniam a Claudio missus, tricies et bis cum 
hoste conflixit, Duas validissimas gentes, .viginti 


C oppida, insulam Vectam Britannie proximam, Ro- 


mano adjecit imperio. Colossus erigitur Romz, ha- 
bens altitudinis pedes centum et novem. Vespasia- 
nus in villa propria cirea Sabinos, nono anno prin- 
cipatus sui, profluvio ventris est mortuus. 

[82] Titus annos undecim, menses undecim. Vir 
omnium virtutum genere mirabilis, adeo ut amor 
et delicis humani generis diceretur. Hic amphitea- 
trum Roma zdificat, et in dedicatione ejus quinque 
millia ferarum occidit. Iste tantum facundus exsti- 
tit, ut causas Latino ageret poemate, et tragoedias 
Grece componeret. Tantum autem bellicosus, ut 
in expugnatione Hierosolymorum sub patre mili- 
tans, quadraginta unum propugnatores duodecim 
sagittarum confoderit iclibus. Porro in imperio 
tante bonitatis fuit, ut nullum omnino puniret, 
sed convictos adversum se conjurationis dimitte- 
rel atque in eadem familiaritate qua ante habue- 
rat, retineret. Hujus etiam inter omnia fuit illud 
celebre dictum : Perdidisse diem, in qua nihil boni 
fecerit. Hic cum ingenti omnium luctu in eadem 
villa qua pater ejus, morbo assumptus est. 

[S4] Domitianus, frater Titi junior, annos quin- 
decim, meuses quinque. Is in tantam superbiam 
prolapsus est, ut deum sese ac dominum vocari, 
scribi, colique jusserit ; secundusque post Neronem. 
Christianos persequitur. Confirmatissimam toto orbe 
Ecclesiam Christi, datis erudelissimz persecutionis 
edictis, convellere conatur; sub quo apostolus 


. — — 6 


"EM uu 
-—-— 2 v 0" 5X 


81 CHRONICON JETAS SEXTA. . , 82 
Joannes in Pathmum insulam relegatus est, et Fla- A scriptis illico lenioribus temperavit edictum Rom: 


via Domitilla, Flavii Clementis consulis ex sorore 
ejus neptis, in insulam Pontianam ob fidei testimo- 
nium exsulat. Fertur autem idem ipse beatum Joan- 
nem in ferventis olei dolium mississe. Ex quo tam 
immunis exiit a poenis, quam a corruptione carnis 


manserat semper immunis. Domitianus Judseos . 


quoque acerbitate tormentorum genusque David 
interfici prz::cepit, quasi adhuc futurus esset ex se- 
mine qui regnum posset adipisci. Hic crudeliter in 
palatio a suis interfectus est; cujus cadaver popu- 
lari sandapila per vespiliones exportatum, atque 
ignominiose sepultum est. 

[99] Nerva admodum senex a Petronio praefecto 
et Parthenio spadone Domitiani interfectore impe- 
rator creatus, annum unum, menses quatuor, dies 
octo ; qui Trajanum in regnum adoptavit. Hic primo 
edicto suo, cunctos exsules revocavit, quos Domitia- 
nus relegaverat; unde et Joannes apostolus hac 
generali indulgentia liberatus, Ephesum rediit ; et 
quia concussam se absente per haereticos vidit Ec- 
clesix fidem, confestim hanc descripta Evangelio 
suo verbi Dei zxternitate stabilivit. Nerva emenso 
plus minus anno imperii sui confectus morbo diem 
obiit. 

[101] Trajanus genere Hispanus, regni guberna- 
cula Nerva tradente suscepit, annos novemdecim, 
menses sex, dies quindecim. Hic apud Agrippinam 
Galli: urbem insignia suscepit imperii. Mox Germa- 
niam trans Rhenum in pristinum statum reduxit ; 
trans Danubium multas gentes subegit, regiones 
trans Euphratemet Tigrim sitas, provincias fecit ; 
Seleuciam et Ctesiphontem ac Babyloniam occupa- 
vit, atque usque Indiz» fines post Alexandrum acces- 
sit.Hujus quarto anno Clemens discipulus Petri apos- 
stoli, Roman: Ecclesi: episcopus, martyrio corona- 
tur, et Flavia Domitilla pro Christo cum aliis pluri- 
mis in insulam Pontiam exsilio deportata. Joannes 
apostolus, sexagesimo octavo anno post passionem 
Christi, :&tatisautem su: nonagesimo octavo, Ephesi 
placida morte quievit. Trajano adversum Christianos 
peraecutionem movente, Simeon qui et Simon, filius 
Cleophz, Hierosolymorum episcopus crucifigitur, et 


Jgnatius Antiochi? episcopus Romam perductus, . 


bestiis traditur. Alexander quoque Romans Ec- 
clesi: episcopus, martyrio coronatur, et septimo 


aurea domus a Nerone condita repentino conflagra- 
vit incendio; Pantheum Roma, quod Domitianus 
fecerat, fulmine concrematum est. Terr:emotis An- 
tiochiam civitatem pene totam subruit, et alias per 
orbis partes civitates, incredibile dictu. Sub uno 
tempore Judzi quasi rabie efferati per diversaster- 
rarum partes exarserunt, bellaque atrocissima ges- 
serunt, donec digna czde jussu Imperatoris sterne- 
rentur. Trajanus, ut quidam ferunt, apud Seleuciam 
Isaurix: urbem, profluvio ventris exstinctus est. 
Verus Viennensis episcopus, qui unus fuit de disci- 
pulis et auditoribus apostolorum, Trajani tempori- 
bus, doctrina et confessione fldei floruit. Illis ten 
poribus apud Pontum Synopis civitatis episcopus 
Phocas gloriosissime martyrium duxit ; cujus sacra- 
tissima» reliqui: translatz sunt in Galliam, in civi- 
tatem Viennam, ibique in ecclesia sanctorum apo- 
stolorum reposita. 
[120] Adrianus consobrinz Trajani filius, unum 
et viginti annos imperavit. Hic per Quadratum 
discipulum apostolorum et Aristidem Atheniensem 
virum, fide sapientiaque plenum, et per Serenum 
Gravium legatum, libris de Christiana religione 
compositis instructus atque eruditus, praecepit per 
epistolam ad Minutium Fundanium proconsulem 
Asi» datam, ut nemini liceret Christianos sine ob- 
jectu criminis aut probatione damnare. Adrianus 
justissimislegibusrempublicamordinavit ; idemque 
pater patriz in senatu ultra morem majorum appel- 
latus est, et uxor ejus Augusta. Idem eruditissimus 
in utraque'lingua bibliothecam Athenis miri operis 
exstruxit. Judsos rebellantes et Palzstinam provin- 
ciam quondam suam depopulantes. ultima cxde per- 
domuit, ultusque est Christianos quos illi, Cocheba 
duce, quod/sibi adversum Romanos non assenta- 
rentur, excruciabant. Przcepitquenecui Judaeorum 
introeundi Hierosolymam esset licentia, Christianis 
tantum civitate permissa; quam ipse in optimum 
statum murorum exstructione. reparavit, et Eliam 
vocari de preenomine suo przcipit. Primus ex genti- 
bus Hierosolyma Marcusepiscopusconstituitur, ces- 
santibus his qui fuerant ex Judzis numero quinde- 
cim, et praefuerant a pas-ione Domini per annos fere 
centum et septem. Per idem tempus Aquila ponti- 
cus interpres secundus, post Septuaginta oritur, el 


ab Urbe milliario, via Nomentana, ubi decolla- D Basilides hzresiarcha agnoscitur. Hoc itidem tem- 


tus est, sepelitur. Sub quo etiam imperatore glorio- 
sissimus senex Zacharias, Viennensis Ecclesi:x epi- 
scopus, martyrio coronatur. Nam primus Crescens 


: discipulus apostolorum Vienn: aliquot annos rese- 


dit ; quoad Galatiam reverso,tertius Martinusepisco- 
pus et discipulus apostolorum Vienn: resedit; sed 
postmodum Plinii secundi oratoris et historici, qui 
inter coeeteros judices persecutor dietus erat, relatu 
admonituseoshomines preter confessionem Christi, 


honesta conventicula, nihil contrarium Romanis le- : 


gibus facere, fiducia sane innocentis eonfessionis 
nemini mortem gravem ac formidolosam videri, re- 


pore et Justus Viennensis Ecclesi: episcopus, illu- 
strissimus inconfessione exstitit. Quadratusquoque, 
eujus supra meminimus, Publio Athenarum epi- 
8copo apostolorum discipulo, ob Christium martyrio 
coronato, in locum ejus substituitur, et Ecclesiam 
grandi terrore dispersam, fide et industria sua 
congregat. 

[141] Antoninus, cognomento Pius, imperator 
creatus, annis viginti et non plenis tribus rempu- 
blicam gubernavit cum filiis suis Aurelio et Lucio, 
menses tres, qui in omni regno Romano cautionibus 
incensis cunctorum debita relaxavit, adeoque tran- 





83 S, ADONIS ARCHIEPISC VIENNENSIS 84 
quille vixit ut merito Pius et Pater patrim sit ap- À manos largissime ac sine injuria refecerit, barbaros 


pellatus. Justinus philosophus librum de Religione 
Christiana compositum Antonino tradidit, beni- 
gnumque eum erga Christianos homines fecit: qui 
non longe post suscitata persecutione, prodente 
Crescente cynico, pro Christo sanguinem fudit. Va- 
lentinianus et Marcion hzresiarche produntur, 
atque Galenus medicus Pergamo genitus, Romx 
elarus habetur. Pius episcopus Roma habetur, sub 
quo Hermes librum scripsit, qui Pastoris dicitur, in 
quo pracceptum continet angeli, ut Pascha semper 
die Dominico celebretur. Polycarpus auditor beati 
Joannis Romam veniens multos ab hzretica labe 
castigavit, qui Valentini et Cerdonis fuerant nuper 
doctrina corrupti. Viennensium episcopus Justus 


autem crebris fulminum ictibus perterritos, in fu- 
gam coegerit, sicut idem Antoninus imperator in 
litteris suis fatetur, ob invocationem nominis Chri- 
stiani per milites Christianos, et sitim qua ex penu- 
ria aquarum in castris Romanorum erat depulsam, 
et collatam sibi fuisse victoriam. Antoninus in Pan- 
nonia constitutus, repentino morbo diem obiit. Theo- 
philus sextusAntiochenz Ecclesi: floruit, et Pinitus 
Cretensis Gnosix urbis episcopus. Matianus hare- 
siarcha Encratitarum, qui quandiu a Justini mar- 
Lyris latere non discessit, floruit in Ecclesia. Hujus 
errorem Severianus auxit, a quo Severiniani. 

[181] Lucius Antoninus Commodus post mortem 
patris regnavit annos tredecim. Hic adversum Ger- 


adhuc clarus habetur ; Lugdunensium Photinus.'An- B manos bellum feliciter gessit ; ceterum per omnia 


tonius ad duodecimum ab Urbe lapidem morbo 
correptus interiit, Anicetus Roma episcopus. 

[161] Marcus Antoninus Verus eum fratre Lucio 
Aurelio Commodo Antonino, annis decem et novem 
mense uno imperium tenuit. li primi rempublicam 
(quo jure tutati sunt, cum usque ad hoc tempus 
singuli Augusti fuerint. Bellum deinde contra Par- 
thos admirabili virtute et felicitate gesserunt. In 
diebus Parthici belli persecutiones Christianorum 
quarta jam post Neronem vice, in Asia et in Gallia 
graves exstiterunt. Polycarpus et Pionius fecere 
martyrium in Asia; in Galliis quoque plurimi glo- 
riose pro Christo sanguinem fuderunt.Justus Vien- 
nensis episcopus, longo tempore exsilio maceratus, 
martyr gloriosus effleitur. Tunc Photinus venera- 
bilissenex, tempore interposito cum quadraginta et 
octo ex Lugdunensi et Viennensi urbe martyrium 
suum implevit. Nec multo post, vindex scelerum 
lues multas late provincias, Italiam maxime, Ro- 
mamque vastavit. Severinus, Exuperius et Felicia- 
nus parvo tempore ante apud Viennam martyrio co- 
ronati. Commodus dum cum fratre in vehiculo se- 
det, casu morbi quem apoplexiam Greci vocant, 
suffocatus interiit. Eo defuncto, Marcus Antoninus 
solusaliquantulum reipublicz przefuit ; post Commo- 
dum filium suum assumpsit in regnum. Antonino 
imperatore, Melito Asianus Sardicensis episcopus, 
apologeticum pro Christianis tradidit. Lucius Bri- 
tannorum rex, missa ad Eleutherium Rome episco- 
pum epistola, ut Christianus efficeretur petiit. Apol- 
linaris Appianus Hieropoli, et Dionysius Corinthi, 
clari habentur episcopi. Montanus Aprorum, et Ta- 
tianus, a quo Encratitze haresiarch:e. exorti sunt. 
Antoninus preteriti temporis per omnes provincias 
tributa donavit; omniaque simul fiscalium nego- 
tiorum ealumniosa munimenta congesta, in Foro 
jussit incendi, severioresque legesnovis constitutio- 
nibus temperavit. Post, Marcomanicum . bellum in 
quo gentes barbare, Wandali, Sarmat: omnisque 
pene Germania exercitum Romanum circumcinxe- 
rat,quando ad invocationem nominis Christi, quam 
subito magna fideiconstantia quidam milites effusi in 
preces, tantam vim pluvie impetraverunt, ut Ro- 


luxurim et obscenitatis dedecore depravatus, gla- 
diatoriis armis szepissime in ludo depugnavit, et in 
amphitheatro ferissese frequenter objecil; interfecit 
etiam plurimos senatores, maxime quos advertit no- 
bilitate industriaque excellere. Capitolium urbis ful- 
mine ictum, ex quo facta inflammatio, bibliothecam 
majorum cura studioque compositam, sedesque alias 
juxta sitas rapaciturbine concremavit. Irenaeus epi- 


scopus Lugdunensis habetur. Dionysius quoque, 


discipulorum Christi auditor, Viennensem tunc Ec- 
clesiam regebat. Theodosion Ephesius interpres ter- 
tius, apparuit. Commodus imperator colossi capite 
sublato, su:e imaginiscaput ei jussit imponi. Cunctis 
itaque incommodus in Véstalia domo strangulatus, 


(; interiisse fertur. 


[194] 4lius Pertinax senex, imperator a senatu 
creatus, sex mensibus regnavit. Hic Juliani Jurispe- 
riti scelere in palatio occisus est, mense sexto post- 
quam imperare coeperat ; quem Severusetiam apud 
Pontem Milvium bellocivili victum interfecit. Victor 
decimus tertius Rom: episcopus, datis late libellis 
constituit Pascha die Dominico celebrari. Sicut el 
condecessor ejus Eleuther, a decima quarta luna 
primi mensis usque in vicesimam primam : cujus 
decretis favens Theophilus C:esarec Palestin:x ept- 
scopus, scripsit. adversum eos qui decima quarta 
luna cum Jud:eis Pascha celebrabant, cum eateris 
qui in eodem concilio resederant episcopis, syno- 
dicam et valde utilem epistolam. /Elius Pertinax 
supplicanti senatui ut. uxorem augustam et filiam 
Czesarem faceret, renuensait : Sufficere sibi debere 
quod ipse imperaret invitus. Hujus /Elii atque Ju- 
liani Severi quoque imperatorum temporibus, Dio- 
nysius, sicut diximus, Viennensis episcopus erudi- 
tissimus floruit. Apollonius disertissimus vir scribit . 
adversus Montanum Priscam et Maximillam, et dis- 
serit Montanum et insanas vates ejus periisse Sus- 
pendio. Serapiou Antiochim episcopus floruit, el 
Apollonius senator martyr efficitur. 

[195] Severus Pertinax genere Afer Tripolitanus 
ab oppido Lepti, qui seex nomine imperatoris quem 
occisum ultus fuerat, Pertinacem appellari voluit; 
regnavit annis decem et septem. Hic natura ssevus, 


8U CHRONICON. — ATAS SEXTA. 86 
multis s:pe bellislacessitus, fortissime quidem rem- À dogma delabitur, atque adversus Ecclesiam texit 


publicam, sed laboriosissime rexit. Piscennium Ni- 
grum, qui in JEgypto et Tyria ad tyrannidem aspi- 
raverat, apud Cyzicum vicit, et interfecit. Judaoset 
Samaritas rebellare conantes ferro coercuit ; Par- 
thos, Arabas, Adiabenosquo superavit. Quinta hor- 
tante a Nerone persecutione Christianos excrucia- 
vit; plurimique sanctorum per diversas provincias 
mariyrio coronati; inter quos et Leonides, pater 
Origenis, et Clemens Alexandrinae Ecclesis», coro: 
nati sunt. Tunc temporis et Irenzeus Lugdunensis 
cum maxima multitudine martyrium suum perfecit, 
Et Paracodes Viennensis episcopus, clarus in fidei 
doctrina, elarus in confessione persistens, mansit 
in episcopatu usque ad Maximini tempora ; cujus 


volumina. 

[220] Marcus Aurelius Antoninus imperium adep- 
tus, tenuit annis quatuor. Hic sacerdos Heliogabali 
templi, nullamsui nisistuprorum, flagitiorum totius- 
que obscenitatis infamem satis memoriam reliquit. 
Tumultu militari exorto, Romx cum matre interfec, 
tus est. In Palasstina Nicopolis, qua prius Emaus vo. 
cabatur, urbscondita est. Hzc est Emaus quam Domi- 
nus post resurrectionem suam suo ingressu sancetifl- 
care dignatusest, legationisindustriam pro ea susci- 
piente Julio Africano seriptore temporum. Sexta 
editio inventa est Nicopoli. Sabellius hzresiarches 
oritur. Hippolytus episcopus, multorum conditor 
opusculorum, temporum canonem conscripsit, et 


tempore Zacharias Lugdunensis episcopus floruit, p hucusque perduxit. 


Claudio Albino qui se in Galliis C:esarem fecerat, 
Lugduni interfecto, Severus in Britannias bellum 
transfert ubi magnis gravibusque przliis s:pe ge- 
stis receptam partem insul:» a ceteris indomitis 
gentibus vallo distinguendam putavit. Itaque ma- 
gnam fossam firmissimumque vallum crebris insuper 
turribus communitum per centum triginta et duo 
millia passuum a mari ad mare duxit. Ibique apud 
Eboracum oppidum morbo obiit. Reliquit duos fi- 
lios, Basilianum et Getam, quorum Geta hostis pu- 
blicus interiit ; Basilianus Antonii cognomine as 
sumpto regno potitus est. Perpetua et Felicitas 
apud Carthaginem Africa» incastris bestiis deputatzo 
pro Christo Nonis Martiis. Symmachus interpres 


quarius agnoscitur. Origenes Alexandriis studiis C 


eruditur ; Victor annis tredecim Romanam Eccle- 
siam rexit. PanthenusStoicz sect philosophus, 
qui primum in Indiam a Demetrio Alexandri: epi- 
$copo ad docendum missus fuerat, viva voce et 
exemplo Ecclesiam Christi instruit. 


[212] Aurelius Antonius Bassianus idemque Ca- 
racalla principatum adeptus mansit in eo annis non 
plene septem, patre Severo asperior, omnibusautem 
hominibus libidine intemperantior, qui etiam no- 
vercam suam Juliam uxorem duxit. Hierico quinta 
editio divinarum Scripturarum inventa est cujus 
auctor non apparet. Alexander episcopus Cappado- 
ci: cum desiderio sanctorum locorum Hierosoly- 
mam veniret, vivente adhuc Narcisso episcopo per- 


senilis zetatis Domino per revelationem idipsum D 


monente, in loco Narcissi episcopus constituitur. 
Tertullianus Afer Centurionis proconsularis filius, 
omnium Ecclesiarum sermone celebratur. Aurelius 
Antoninus contra Parthos bellum moliens, inter 
Edessam et Carras ab hostibus circumventus occi- 
ditur. 


[219] Macrinus praefectus pratorii cum filio Dia- 
dumeno invasit imperium ; emensoque anno apud 
Archelaidem militari tumultu occisusest. Tertullia- 
nus cujus supra meminimus, presbyter, usque ad 
mediam etatem Ecclesi: invidia postea et contu- 
meliis clericorum Romans Ecclesie ad Montani 


[224] Aurelius Alexander, senatus ac militum vo- 
luntate imperator creatus, tredecim annis digno 
equitatis praeconio prefuit. Cujus mater Mammea 
Christiana Origenem presbyterum audire curavit, 
eumque Antiochia aecitum summo honore habuit.Hic 
expeditione in Persas facta, Xerxem regem eorum vi, 
cto reppressit. Sed militari tumultu apud Moguntia- 
cum interfectus est, Urbanus, Roma episcopus, mul 
tos nobilium ad fidem Christi et martyrium per- 
duxit. Tunc temporis Czcilia virgo, et Valerianus, 
et Tiburiius, atque Maximus, martyrium comple- 
verunt. 

[234] Maximinus, nulla senatus voluntate, impe- 
rator ab exercitu, postquam bellum in Germania 
prospere gesserat, creatus, tres annos habuit. Hi 
adversum Ecclesiarum sacerdotes et clericos perse- 
cutionem exercet, maxime propter Chrislianam 
Alexandri, cui successerat, et Mamma matris ejus 
familiam. Hunc Pupienus Aquileiz interfecit. Pon- 
tianus et Anteros, Romans: urbis episcopi, martyrio 
coronati, ac in ceem?terio Calixti sepulti. 

[241] Gordianus imperator creatus, mansit in eo 
annis septem. Nam Pupienus, interfector Maximini, 
et frater ejus Albinus, qui usurpaverant imperium, 
mox in palatio sunt interfecti. Julius Africanusinter 
scriptores ecclesiasticos nobilis habetur. Qui in 
Chronicis suis refert se Alexandriam venisse,. Hera- 
cle: opinione celeberrima provocatum, quem et in 
divinis et in philosophicis studiis, atque omni Gra- 
corum doctrina instructissimum fama loqueretur. 
Origenes in C:esarea Palwsiine Theodorum, cogno- 
mento Gregorium, et Athenodorum adolescentulos 
fratres, Ponti postea nobilissimos episcopos, divina 
philosophia imbuit. Fabianus, testimonio Spiritus 
saneti in specie columb:z super caput ejus descen- 
dentis, Roma episcopus ordinatur, licet quidam hoc 
verius de Zephyrino affirment. Florentinus quoque, 
episcopus Viennensis, vita el doctrina emicuit ; 
mansit ad Galieni et Volusiani imperium, exsilia- 
tusque martyrium complevit. Gordianus, admodum 
puer in Orientem ad bellum Parthicum profectus, 
suorum fraude, haud longe a Circeso super Eu- 
phatem, interfectus est. 


87 S. ADONIS ARGHIEPIS. VIENNENSIS 88 
[248] Philippus Philippum filium suum consortem À nuam damnationem sortitus, ut ipse acclivis humi, 


regni faciens, mansit in eo annis septem. Hic pri- 
mus imperatorum omnium Christianus fuit. Ac post 
tertium imperii ejus annum millesimus a conditione 
Roma annus expletus est, Itaque 'magniflcis ludis 
augustissimus omnium przteritorum hic natalis 
annus a Christiano celebratus est imperatore. Ori- 
genes adversus quemdam Celsum Epicureum philo- 
sophum, qui contra nos libros scripserat, octo vo- 
luminibus respondit. Ut breviter quid dicam, tantum 
scribendi sedulus fuit, ut Hieronymus' quodam loco 
quinque millia librorum ejus se legisse meminerit. 
Philippus pater et filius, quamvis diversis locis, 
ambo tamen tumultu militari et Decii fraude, inter- 
fecti sunt. 


regem semper ascensurum in equum, non manu 
sua, sed dorso attolleret. Et Galienus, quidem tam 
claro Dei judicio territus, tanquam miseri collegas 
permotus exemplo, pacem Ecclesiis trepida satisfa- 
ctione restituit. Hac procellosa tempestate Cypria- 
nus Carthaginensis episcopus coronatur martyrio : 
cujus Vita et passionis volumen egregium reliquit 
Pontius, diaconus ejus, qui usque ad diem passionis 
ejus cum ipso exsilium sustinuit. Germani Alpibus, 
Rhetia totaque Italia penetrata, Ravennam usque 
perveniunt ; Alamanni Gallias pervagantes, etiam in 
Italiam transeunt. Gracia, Macedonia, Pontus, Asia 
Gothoruminundantia deletur. PubliusIngenuus, qui 
purpuram imperii sumpserat, apud Myrsam occidi- 


[254] Decius, civilis belli incentor, anno" uno, B tur. Posthumus in Gallia invasit tyrannidem, ac per 


mensibus tribus. Hic cum Philippos patremet filium 
interfecisset, ob eorum odium ad persequendos in- 
terficiendosque Christianos feralia dispersit edicta. 
Idemque filium suum Cxsarem legit, cum quo simul 
continuo in medio barbarorum sinu interfectus est. 
Persecutione Decii Fabianus in urbe Roma martyrio 
coronatus est, sedemque sui episcopatus Cornelio 
dereliquit; ipsoque martyrio coronato, Lucius pon- 
tificatum tenuit. Huic Stephanus successit ; quo per 
martyrium transeunte, Xystus locum ejus implevit, 
idemque per confessionem fidei, martyrii palmam 
sumpsit. Cyprianus, clarissimum lumen doctorum, 
episcopus Carthaginis, clarus habetur. Tunc tem- 
poris et Laurentius archidiaconus et alii pluresmar, 
tyrii gloriam exornaverunt. 

[255] Gallus Hostilianus cum filio Volusiano duos 
annos et quatuor menses regnum obtinuit. Quotem- 
pore pestilentia ingens per omnes pene provincias 
Romani imperii extenditur ob ultionem sine dubio 
violati nominis Christiani. Novatianus, Cypriani 
episcopi presbyter, Romam veniens novam hzresin 
condidit. Origenes septuagesimo :xtatis anno non ad 
integrum impleto, defunctus, in urbe Tyri sepultus 
est. Cornelius, episcopus Roma, a quadam matrona 
Lucina rogatus, corpora sanctorum apostolorum de 
Catacumbis levavit noctu, et posuit : Pauli quidem 
in via Ostiensi, ubi decollatus est ; Petri autem, non 
longe a loco ubi crucifixus est inter corpora sancto- 
rum episcoporum in templo olim Apollinis, in monte 
Aureo, in Vaticano palatio Nerionano. Gallus et Vo- 
lusianus dum contra Amilianum, novis rebus stu- 
dentem, bellum civile moliuntur, occisi sunt. /Emi- 
lianus tamen tertio mense invaso» tyrannidis exstin- 
etus est. Ammonius eruditus in philosophia, qui 
evangelicos canones scribit, Alexandria clarus ha- 
betur. 

[257] Valerianus cum fido Galieno, annos quinde- 
cim. Hic Valerianus in Gracia ab exercitu Augustus 
appellatus est; Roma autem a senatu Galienus Cz- 
sar creatus est. Valerianus in Christianos persecu- 
tione commota, statim a Sapore Persarum rege ca- 
ptus, luminibusque orbatus, ignominiosissima apud 
Persas servitute consenuit ; donec vixit, hanc conti- 


decem annos ingenti virtute ac moderatione usus, 
dominantes hostes expulit ; qui tamen seditione mi- 
litum interfectus est. Victorinus a Gallis ultro crea- 
tus imperator, post paululum apud Viennamoccisus 
est. Theodorus, Gregoriuscognomento, Neoezsarez 
Ponti episcopus, magna virtute claret. E quibus 
unum est quod ut Ecclesi: faciendz» locus suffice- 
ret, montem precibus movit. Tunc temporis Lupici- 
nus, Viennensis Ecclesi» episcopus, clare floruit. 
Galienus cum rempublicam deseruisset, ac Medio- 
lam libidinibus inservisset, occisus est. Cornelio, 
qui duobus annis rexit Ecclesiam Romanam, ob 
Christi martyrium coronato, successit Lucius. Pas- 
sus est autem beatus Cyprianus persecutione octava 


C eodem die, sed non eodem anno, quo Roma Cor- 


nelius. 

[272] Claudius, voluntate senatussumpto imperio, 
annis duobus. Hic Gothos jam per annos quindecim 
Illyricum Macedoniamque vastantes bello adortus, 
incredibili strage delevit. Cui a senatu clypeus au- 
reus in curia et in Capitolio statua vque aurea de- 
creta est. Sed continuo apud Sirmium morbocorre- 
ptus interiit. 

[273] Mox frater ejus Quintilius, vir bons mode- 
rationis, ab exercitu imperator electus, decimo se- 
ptimo die imperii sui interfectus est. Malchion, di- 
sertissimus Antiochenz Ecclesi: presbyter, qui in 
eadem urbe rhetoricam docuerat, adversus Paulum 
Samosetanum, qui episcopus Antiochiz dogmatiza- 
bat, Christum communis nature hominem tantum 
fuisse, notariis excipientibus, disputavit. 

[274] Aurelianus imperium adeptus, quinque an- 
nis et sex mensibus tenuit, vir industria militari 
excellentissimus, expeditione ad Danubium sus- 
cepta, Gothos magnis preliis profligavit. 

Hic urbem Romam muris firmioribus cinxit. No- 
vissime cum persecutionem adversus Christianos agi 
decerneret, fulmen anteeum, magno pavore circum 
stantium, ruit, ac non multo post in itinere occisus 
est. Eutychianus, Roma episcopus, martyrio coro- 
natus in cemeterio Calixtisepelitur; quiet ipse tre- 
centos tredecim martyres manu sua sepelivit. 

Tacitus menses sex. Quo apud Pontum occiso, ob- 





89 CHRONICON. — AETAS SEXTA. 00 
Qinuit Florianus imperium diebus octoginta novem. À sent, Maximianum, cognomento Herculianum, Cz- 


tuique apud Tarsum interfectus est. Anatolius na- 
tione Alexandrinus, Laodiciz» Syri: episcopus, phi- 
losophorum discipulus eruditus, plurimo sermone 
celebratur. Cujus ingenii magnitudo de libro quod 
super Pascha composuit, et decem libris arithme- 
ticze Institutionis, potest apertissime cognosci. 
Tunctemporis insania Manicho;vorum h:eresis oritur. 
Quo tempore Viennensis episcopus Simplides mirz 
sanctitatis floruit. Permansit autem usque ad impe- 
ratoris Cari tempora. 

[279] Probus imperator annos sex, menses qua- 
tuor. Hic Gallias jamdudum a barbaris occupatas, 
per multa gravia przelia deletis tandem hostibus, ad 
perfectum liberavit. Bella deinde civilia, et quidem 


sarem fecit, misitque in Gallias; qui facile agres- 
tium hominum et confusam manum militari vir- 
tute composuit. Igitur per omnes Romani imperii 
fines subitarum turbationum fragore concrepue- 
runt: Carausio in Britanniis rebellante, qui pri- 
mum ad observanda Oceani littora, que func 
Franci et Saxones infestabant, positus, cum plus 
in perniciem, quam in profectum reipublice age- 
ret, a Maximiano jussus occidi, purpuram sump- 
serat; Achilleo in Agypto, cum et Africam Quin- 
gentiani infestarent ; Narseus etiam, rex Persarum, 
Orientem bello premeret. Hoc periculo Diocletianus 
permotus, Maximianum Herculium ex Caesare fecit 
Augustum ; Constantium vero, et Maximinum, et 


plurimo sanguine, duo gessit : unum in Oriente, quo B Maximianum Valerium, Czsares legit. Constantius 


Saturninum tyrannum subactum et oppressit et 
cepit ; aliud quo Proculum ct Bonosum apud Agrip- 
pinam magnis przeliis superatos interfecit ; ipse au- 
tem apud Sirmium turre ferrata militari tumultu 
interfectus est. Secundo hujus anno, ut in Chroni- 
cis Eusebii legimus, juxta Antiochenos, trecen- 
tesimus vicesimus sextus annus fuit; juxta Tyrios, 
quadringentesimus tertius; juxta Lacedzmonios, 
trecentesimus vicesimus quartus ; juxta Edessenos, 
quingentesimus octogesimus octavus ; juxta Asca- 
lonitas, trecentesimus octogesimus secundum He- 
brazos, initium octogesimi septimi jubilzi, quoconti- 
nentur anni quatuor mille ducenti quinquaginta. 
Archelaus, Mesopotomis episcopus, librum dispu- 
tationis su: quam habuit adversus Manicheum 
exeuntem de Perside, Syro sermone composuit, 
qui translatus a multis Grzcis habetur. 

Carus, cum fllio Carino et Numerio, annostres. 
Carus in bello Parthico postquam duas nobilissi- 
mas Parthorum urbes, Czlen et Ctesiphontem, ce- 
pit et de Persis triumpbavit, super Tigriden in 
castris fulmine ictus interiit. 

[285] Caius Romana Ecclesix fulget episcopus, 
qui postmodum sub Diocletiano martyrium passus 
est. Phierius, presbyter Alexandriz, sub Theona 
episcopo florentissime populos docuit, et sermo- 
nes diversorumque tractatuum libros composuit. 
Invenitque elegantiam compositionis, ita ut Orige- 
nes minor vocaretur: vir mire parcimoniam, et 
voluntarie paupertatis, post persecutionem omni 
tempore vitz: sux: Rom versatus est. Numerianus, 
qui cum patre Caro Parthico bello interfuerat, re- 
diens fraude Apri soceri sui interfectus est. 

[288] Diocletianus, ab Urbe condita millesimo 
quadragesimo uno ab exercitu imperator lectus, 
annos triginta; qui statim ut potestatis copiam 
habuit, Aprum, interfectorem Numeriani, manu 
sua interfecit. - 

Deinde Carinum, quem Carus Cesarem in Dal- 
matia reliquerat, difficillimo bello et maximo la- 
bore superavit. Dehinc cum in Galliam Anolus et 
Helianus collecta rusticanorum manu, quos Bac- 
cadas vocabant, perniciosos tumultus exocitavis- 


Herculi Maximiani privignam Theodoram accepit 
uxorem, ex qua sex filios fratres Constantini sustu- 
lit. Carausius, per sex annos sibi Britannia fortissime 
vindicata, tandem fraude allecti socii sui interfec- 
tus est; qui postea insulam per triennum tenuit, 
quem Asclepiodotus, prefectus prstorio, oppres- 
sit Britanniamque post decem annos recepit. Cons- 
tantius vero Czsar, in Gallia primo przlio ab Ala- 
mannis profligato exercitu suo, vix ipse subreptus 
est ; secundo autem secuta est satissecunda victoria 
ita ut paucis horisquadraginta millia Alamannorum 
czsa fuerint. At Maximianus Augustus Quingentia- 
nos in Africa perdomuit. Porro autem Diocletianus 
Achilleum obsessum per octo menses, apud Alexan- 


(C; driam cepit et, interfecit. Praeterea Valerius Maxi- 


mianus cum duobus jam proeliis adversum Nar- 
seum conflixisset, tertio inter Gallinicum et Carras 
congressus et victus, amissis copiis ad Diocletianum 
refugit. A quo arrogantissime exceptus est, ita ut 
per aliquot millia passuum purpuratus ante vehi- 
culum ejus pracederet. Hic Diocletianus primus 
gemmas vestibus calceamentisque inserijussit, dum 
sola purpura retro principes uterentur. Decimooc- 
tavo anno Diocletiani, ipse in Oriente, Maximianus 
Herculius in Occidente vastari Ecclesias, affligi in- 
terficique Christianos przcipiunt, adustis divinis li- 
bris. Hactempestate martyrium sanctorum Thebzo- 
rum, Mauricii sociorumque ejus sexies mille sexcen- 
torum sexaginta sex impletur. Passio quoque Victo- 
ris e& Ursi apud Castrum Solodorum, passio quo- 
que bet: Fidis et sociorum ejus apud urbe Agen- 
num, qua postea Conchis translata est. Martyrium 
etiam Gereonis sociorumque ejus trecentorum vi- 
ginti octo apud Agrippinam Coloniam. Hxc perse- 
cutio ita crudelis et crebra flagrabat, ut intra unum 
mensem decieset octies millia martyrum pro Christo 
passi inveniantur. Nam et Oceani limbum trans- 
gressa, Albanum Aaron,et Julium Britannis cum 
aliis pluribus viris ac feminisfelicicruore damnavit. 
Tunctemporis passusest et Pamphilus prespyter, cu- 
jus vitam Eusebius Cxsariensis episcopus tribus li- 
bris comprehendit. Secundo autem persecutionis 


'anno, Diocletianus Nicomedis, Maximianus Hercu- 


91 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


92 


lius Mediolani purpuram deposuerunt. Attamenco- À dansquinque pedes crasso. Item basilicam in palatio 


pta semel persecutio usque ad septimum Constan- 
tini imperatoris annum fervere non cessavit. Con- 
tantinusdecimo sexto imperii anno, virsumm:e man- 
suetudinis et civilitatis, Eboraci in Britannia diem 
obiit. Tertio anno persecutionis, quo et Constantius 
obiit, Maximinus et Severus a Valerio Maximiano 
Casares facti sunt. Equibus Maximinianus maleficia 
et stupra sua Christianorum persecutionibus ac- 
cumulat. Passus est ea tempestate Petrus, Alexan- 
dri: episcopus, a quo Arius presbyter primo dam- 
natus est, Passisunt cumeo plures Egypti episcopi. 

Lucianus quoque, vir moribus et continentia et 
eruditione praecipuus, Antiochen: Ecclesi: presby- 
ter, passus est, et Roma: Timotheus, decimo Kalend. 


Sorano, qu: cognominatur Hierusalem, ubi partem 
lignierucis Domini deposuit. Item basilicam B. mar- 
tyris Agna, ex rogatu Constantix filix: suc. Itein 
baptisterium in eodem loco,ubi et baptizata est so- 
ror ejus Constantia cum filia Augusta. Item basili- 
cam B. Laurentio martyri, via Tiburtina in agro 
Verano, ubi idem martyr gloriosus sepultus est. 
Item basilicam via Lavicana, inter duaslauros beato 
Petro et Marcellino martyribus, et mausoleum, ubi 
matrem suam posuit iu sarcophago purpureo. 
Item basilicam in civitate Hostiz juxta portum ur- 
bis Roma beatorum apostolorum Petri et Pauli, et 
beati Joannis Baptistz. Item basilicam in civitate 
Albanensi sancti Joannis Baptista. Item basilicam 


Julii. Floruit tunc temporis Melciades Romanz ec- p in urbe Neapoli miro opere exornavit, in honorem 


clesix* pontifex. Floruit et tunc temporis vir disser- 
tissimus Paschasius, Viennensis Ecclesi: episcopus. 
Phileas de urbe Egypti, qux» vocatur Thebais, no- 
bilis genere episcopus, elegantissimum librum de 
martyrum laude componit, et pro Christo capite 
truneatur. Arnobius apud Africam florentissime 
rhetoricam docuit, et adversum gentes volumina 
composuit quz vulgo exstant. 

[306] Constantinus Constantii ex concubina IIe- 
lena filius, in Britannia imperator creatus,regnavit 
annos triginta, menses decem, ab anno persecutio- 
nis quarto. Maxentius Herculii Maximiani filius Ro- 
m: Augustus appellatur. Licinius Constantiz soro- 
ris Constantini, Carnuti imperator creatur. Cons- 


tantinus imperator de persecutore Christianus fac- C 


tus, licentiam dedit Christianis libere congregari, 
et in honorem Christi ubique ecclesias construi ; ac 
pene per totum imperium Romanum privilegia sin- 
gulis civitatibus dedit, ut populus Christianus sub 
jure et ordinatione episcoporum libere viveret, ac 
Dei templis libere honoris structuram componeret. 
Hujus temporibus haresis Ariana exoritur : Nicze- 
numque concilium ad damnationem Arii, et confir- 
mationem integra fldei ex orbe terrarum congre- 
gatur, anno post incarnationem Domini trecentesimo 
vicesimo secundo, die mensis secundum Grzxcos De- 
sei, vicesimo nono, quod est decimo Kalendarum Ju- 
liarum, consulatu Paulini et Juliani. Uno eodemque 
temporeet illud sacratissimum Concilium apud Are- 
latem sexcentorum episcoporum colligitur, Martino 
tuncepiscopoejusdem civitatisexistente ; apud Vien- 
nam Claudio in catholico dogmateclarissimo episco- 
po. Eodem tempore Donatistarum in Africa schisma 
oritur. Namque Donatus per Africam et maxime Nu- 
midiam, afferensa nostrisScripturasin persecutione 
inimicistraditas,multossua persuasione decepit. Per 
idemetiam tempus ab Helena Constantini matre Hie- 
roselymis crux Domini inventa est. Constantinus in 
fide eruditusa B. Silvestro papa, fecit miro opere ba- 
ptisterium Romze, ubi baptisatus est juxta basilicam 
B. Joannis Baptiste, quze appellatur Constantiniana. 
Item basilicam B. Petro in templo Apollinis, nec- 
non et D. Paulo, corpusutriusque &re Cyprio circum- 


hy 


D 


apostolorum et martyrum. Idem imperator Depra- 
nam civitatem Bithynie in honorem martyris Lu- 
ciani ibi conditi instaurans, ex vocabulo matris suze, 
Helenopolim nuncupavit, Idem urbem nominis sui 
statuens in Thracia, sedem Romani imperii et caput 
totius orientis esse voluit. Caput vero totius imperii 
ante Romam beatis apostolis Petro et Paulo sub tes- 
tamento tradidit, nobiliores Romanorum, consula- 
res quoque viros, ac pene totum senatorum ordi- 
nem cum uxoribus et liberis,in secundam vel novam 
Romam Constantinopolim translatum habitare con- 
stituens. Idem ipse statuit citra ullam hominum cz- 
dem, paganorum, templa claudi, arasque deorum 
confringi. Retius Augustodunensis episcopus, cele- 
herrima famz habetur, et Juvencus presbyter His- 
panus,qui hexametris versibus quatuor libros Evan- 
gelii composuit, Firmianus, qui et Lactantius Arno- 
hii discipulus, Nicomedizx rhetoricam docuit ac pe- 
nuria discipulorum, ob Gracam scilicet civitatem, 
ascribendum se contulit. Hic in extrema secnectute 
magister Caxsaris Crispi filii Constantini in Gallia 
fuit, qui postea a patre interfectus est. 

Jacobus Nizibenz episcopus, unus ex numero sub 
Maximi persecutore confessorum et eorum qui in 
Nicsna synodo Arianam perversitatem homoousii 
oppositionem damnarunt, multorum opuscolorum 
scriptor moritur. 

[337] Constantius cum Constantino et Constante 
fratribus, regnat annos decem et octo,menses quin- 
que, dies quatüordecim. Jacobus Nizibenus episco- 
pus agnoscitur ; ad cujus preces sepe urbs discri- 
mine liberatur. Impietas Ariana Constantii impcra- 
toris fulta presidio, exsiliis, carceribus, et variis 
afflictionum modis, primum Athanasium Alexandri- 
n3 urbis episcopum, deinde omnes non sua partis 
episcopos, persecuta. Maximinus Treverorum urbis 
episcopus, clarus habetur ; a quo Athanasius cum 
a Constantio quazreretur ad poenam, honoriflce sus- 
ceptus est. Florebat et tunc temporis Nectarius 
Viennensis episcopus, in doctrina fidei eximius, qui 
in Vasensi illa synodo venerabili primus interfuit, 
et Patris, et Filii, et Spiritus sancti unam esse na- 
turam et potestatem, et deitatem et virtutem, in 





93 CHRONICON. — 





4&ETAS SEXTA. 94 


Ecclesia publice predicavit, et docuit. Antonius À permittit. Qui cum ex omnibus provinciis collecti, 


monachus centesimo quinto statis anno in eremo 
moritur. Reliquis Timoth:i apostoli Constantino- 
polim invect:z. Constantii favore Arius presbyter fre- 
tus, dum in Constantinopolim ad ecclesiam pergeret, 
cui tunc Alexander senex episcopus przsidebat ad- 
versus nosiros de fide dimicaturus, divertens post 
forum Constantini ad causam necessariam, viscera 
ejus repente simul cum vita effusa sunt. Constan- 
10 Romam ingresso ossa B. Andres» apostoli et 
Luc2 evangelist:» a Constantinopolitanis miro fa- 
vore suscepta sunt. Hilarius Pictaviensis episcopus, 
qui pulsus ab Arianis, in Phrygiam exsulaverat, 
cum apud Constantinopolim librum pro se Constan* 
Uo porreaisset, ad Gallias rediit. Hxeresis Anthro. 


nova templi fundamenta jacerent,subito nocte 
oborto, terrsmotu saxa ab imo fundamentorum ex- 
cussa,longelateque sparsa sunt ; igneus quoque glo- 
bus ab interiore :»ide templi egressus, plurimos eo- 
rumsuo prostravit incendio. Quo terrore reliqui pa- 
vefacti, Christum confltebantur invicti. Et ne hoc 
casu crederent factum, sequenti nocte in vestimen- 
tis cunctorum crucis apparuit signum. Julianus ef- 
ferri ossa venerabilis Jacobi N izibeni episcopi foras 
civitatem jubet, invidens ipsius miraculis; qua non 
longe post ditioni Persafum subjicitur. Julianus, in- 
certum a quo, cum exercitus acies contra Persasor- 
dinaret,perimitur,ac intestina sua in aera projiciens, 
insano ore Christum Dominum blasphemans, Vicisti, 


onorphit in Svri ; TE . e naf sl al : 
ponorphitarum in Syria et in Macedonia, in Con- B Galilze, vicisti, vitam cum regno perdidit : cujus 


stantinopoli quoque nascitur. Donatus artis gram- 
maticze Scriplor, ac praceptor Hieronymi, Romse il- 
lustris habetur. Eusebius Casares» Palestinm, in 
Scripturis divinis studiosissimus, ac bibliothecz di- 
vine cum Pamphilo martyre diligentissimus per- 
vestigator, moritur; qui primum in Arianam hzre- 
sim lapsus, ad catholicum dogma correptus rediit. 
Eustasius primum Coolesyrie, dein Antiochz epi- 
scopus, adversum Arianum dogmata multa compo- 
nens, in exsilium pulsus, apud Trajanopolim Tra- 
chiarum urbem conditus est. Marcellus Ancyranus 
episcopus, contra Arianos scribens, arguitur Sabel- 
lianze hzereseos ; sed et beatus Hilarius in septimo 
adversum Arianos libro, nominis ejus quasi hzre- 


interitum per revelationem illico per universam 
Ecclesiam plurimi agnoscunt. Lucifer Calarinatus 
episcopusa Constantiocum Nicenam fidem damnare 
nollet, in Pal:stinam relegatusabexsilio revertitur, 
a quo postea Luciferianum schisma. Eusebius na- 
tione Sardus, Vercellensis episcopus similiter a Con- 
stantio pro confessione fidei, Seythopolim et inde 
Cappadociam relegatus, ab exsilio reversus, factione 
Arianorum interficitur. Fornacius Aquilegensis Ec- 
clesi: episcopus, in hoc maxime detestabilis quod 
Liberium Romanae urbis episcopum pro fide ad 
exsilium pergentem primus sollicitavit, el fregit, et 
adsuscriptionem hxreseos compulit. AcaciusLuscus 
Cxesarezepiscopus,in tantum sub Constantio claruit 


tiei ini i 
! meminit. Porro ille defendit se non esse dog- (1 ut Felicem Romae pro Liberio episcopum consecraret. 


matis cujus accusatur communione Julii et. Atha- 
nasii Romans et AleAandrins urbis pontificum. Ba- 
silius Ancyranus episcopus Macedonian: partiscum 
Eustathio Sebasteno princeps fuit ; fuit autem artis 
medicinz peritus, 

[361] Julianus, annos duos, menses octo. Hic excle- 
rico im perator factus in idolorum culturam conver- 
Utur, martyriaque infert Christianis, eosque calli- 
dis circumventionibus odiisque persequitur. Quo 
lempore inter alios qui in totoorbe pro Christo passi 
sunt, Joannes et Paulus Rom: martyrium illustre 
duxerunt. Pagani quoque apud Sebasten Palzstinze 
urbem sepulerum beati Joannis Baptistze invadunt 
ossaque dispergunt, eadem rursus collecta concre- 


mantes, latius per agros spargunt. Sed Dei provi- D 


dentia adfuere quidam ex Hierosolymis monachi 
qui colligentibus misti, quzecunque poterant ablata, 
ad patrem suum Philippum pertulere ; ille confe- 
stim hzc (supra seenim dicebat tantum thesaurum 
propriis servare vigiliis) ad pontificem Athanasium ; 
tunc maximum, per Julianum diaconum suum misit ; 
quz ille suscepta, paucis arbitris, sub cavato sa- 
crarii pariete, inclusa profuturagenerationi poster 
conservavit : cujus prasagium sub Theodosio im- 
peratore per Theophilum ejusdem urbis episcopum 
completur. Qui destructo Serapis templo, sancti 
Joannis ibidem consecravit ecclesiam. Julianusodio 
Christi templum in Hierosolymis Judzis reparare 


[302] Jovianus, anno uno, vel ut verius, mensibus 
octo. Qui, dum se ab exercitu imperatorem fieri 
conspiceret, seque Christianum affirmans, paganis 
preesse non posse assereret, Et nos, inquit omnis 
exercitus, qui per Julianum nomen Christi abjeci- 
mus, tecum Christiani esse volumus. Quibus auditis 
imperii sceptra suscepit. Synodus Antiochi:z a Me- 
lito suisque factain qua Macedonianum dogma prave 
firmatur. Jovianus lapsu Constantii praedecessoris 
admonitus, honorificis et officiosissimis litteris Atha- 
nasium requirit, ab ipso formam fidei ecclesiarum- 
que disponendarum suscepit modum ; sed hujus pia 
ltaque principia mors immatura corripuit. 

Hilarius urbis Pictavorum Aquitanic: episcopus, 
factione Saturnini Arelatensis episcopi de synodo 
Biterrensi in Phrygiam relegatur sub Constantio, 
ubi duodecim libros adversum Arianos confecit, et 
librum de synodis ad Galliarum episcopos scripsit ; 
et alia reversus ab exsilio catholica et nimis prze- 
clara opera, Serapion Thaneos episcopus, elegantis 
ingenii, sub Constantio etiam in confessione fldei 
inclytus moritur. 

[364] Valentinianus et Valens frater ejus, annos 
duodecim, Apollinaris Laodicenus episcopus multi- 
moda nostra religionis scripta composuit. Sed in- 
cautus postea a fide devians, hzresim sui nominis 
instituit. Photinus quoque et Eunomius eo tempore 
hzretici agnoscuntur. Gothi apud Histrum bifarig 








98 . S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 96 
inter Frigidernum et Ataricum divisi sunt. Sed Fri- À septem. Theodosius vir strenuus a Gratiano impera- 


'" gidernus Ataricum Valentis auxilio superans, hujus 
beneficii gratia ex catholico Arianus cum omni gen- 
te Gothorum affectus est. Tunc Vulfila eorum epi- 
scopus Gothicas litteras reperit, et utrumque Te- 
 Stamentum in linguam propriam transtulit. Dama- 
sus Rom: episcopus fecit basilicam juxta atrium 
sancto Laurentio, et aliam'in catacumbis, ubi jacue- 
runt corpora sanctorum apostolorum Petri et Pauli, 
in quo loco platomam ipsam, ubi jacuerant sancta 
corpora, versibus adornavit. Valens ab Eudoxio 
Arianorum episcopo baptizatus nostros persequitur. 
Gratianus Valentiniani fllius tertio ejus anno, Am- 
biani imperator est factus. Constantinopoli aposto- 
lorum martyrium dedicatur. Post Auxentii Mediola- 


tor creatus,maximas Scythicas gentes,hoc est Ala- 
nos, Hunnos, et Gothos, magnis multisque przliis 
vicit. Cujus studium fldei non ferentes Ariani, post 
quadraginta annos ecclesias quas vi tenuerant, reli- 
querunt. Quo tempore Viennensem Ecclesiam rege- 
bat Niceta przclarissimus in dogmate fidei episco- 
pus. Sed et Lugdunensis episcopus Justus, mirae 
sanctitatis vir, qui postmodum relicta sede sui epi- 
Scopatus, inter sanctissimos patresanachoritas mira 
humilitate latens, moritur in Egypto ; cujus ossa 
pio amore solliciti Lugdunenses ad urbem suam re- 
portant, ossa quoque Viatoris sanctissimi commi- 
nistri ipsius. Constat autem hunc venerabilem epi- 
scopum Justum sub Paschasio Viennensi episcopo 


nensis episcopi seram mortem, Mediolani Ambrosio B nutritum, Claudii ejusdem urbisepiscopi diaconum, 


episcopo facto, omnis ad fidem rectam Italia conver- 
titur. Nectarus Viennensis et Hilarius Pictaviensis 
episcopi moriuntur. 

Valens cum Gratiano et Valentiniano Valentiniani 
fratris sui filiis, annos quatuor. Valens lege data 
ut monachi militarent, nolentes fustibus jussit oc- 
cidi. Gens Hunnorum diu inaccessis seclusa mon- 
tibus, repentina rabie percita, exarsit in Gothos, 
eosque sparsim conturbatos, ab antiquis sedibus 
expulit. Gothi transito Danubio fugientes, a Va- 
lente sine armorum depositione suscepti per ava- 
ritiam Maximi ducis ; fame ad rebellandum coacti 
sunt, victoque Valentis exercitu, per Thraciam sese 
miscentes, simul omnia cxedibus, incendiis, rapinis- 
que impleverunt. Valentiniani, et Valentis tempore 
rebellantes Alamannos, Franci inter Danubium et 
Maotides paludes juncti Romanis, superaverunt. 
Francos lingua Attica Valentinianus imperator a fe- 
ritate et duritia atque audacia appellari primus vo- 
luit. Qui post paululum cum tributa Romanis nega- 
rent, et Romanorum impetum ferre non possent, 
egressi a Sicambria, pervenerunt in extremas partes 
Rheni fluminis in Germanorum oppida, ibique ali- 
quot annos cum principibus suis Marcomiro et Sun- 
none resederunt. Ubi primum regem Pharamundum 
sibi postmodum statuunt, legisbusque se subdunt, 
quas priores eorum Wisovastuset Wisogastus, Arto- 
gastus, Salegastus invenerunt. Victorinus natione 
Afer sub Constantino principerhetoricain docens, in 
extrema senectute Christi setradidit fidei. Titus Bo- 
Slrenus episcopus, acerrimus contra Manichzos 
disputator, moritur. Athanasius Alexandrinus epi- 
scopus, multa Arianorum perpessus insidiis, ad Con- 
stantem Galliarum principem fugit; unde reversus 
cum litteris, et rursum post mortem illius fugatus, 
usque ad Joviani imperium latuit. A quo recepta 
Ecclesia sub Valente moritur. Ephrem Edess:» Ec- 
clesiz: diaconus, vir in sua lingua, id est Syra eru- 
ditissimus, moritur. Basilius C:»saree Cappadocizs, 
qua prius Mazacate Gratiano. Gregorius quoque 
Nazianzenus, vir eloquentissimus, preceptor Hiero- 
nymi, sub Theodosio jam principe moritur. 

[379] Gratianus cum fratre Valentiniano, annos 


postmodum ad sanctam Lugdunensem Ecclesiam 
regendam translatum. Synodus centum quinqua- 
ginta patrum in urbe regia Constantinopoli congre- 
gatur, adversus Macedonium. Damaso Roma epis- 
copo, Ambrosius Mediolanensis Ecclesi: episcopus, 
incatholicorum dogmateclaruit. Theodosiusimpera- 
tor Arcadium filium consortem imperii sui facit. Anno 
secundo Gratiaui imperatoris, ipsosexieset Theodo- 
sio consulibus, Theophilus paschalem computum 
scripsit. Maximus, vir quidem strenuus et probus, 
atque Augusto dignus, si non contra sacramenta 
fidei tyrannidem emersisset, in Britannia invitus 
propemodum ab exercitu imperator creatus, in Gal- 


. liam transiit, ibique Gratianum Augustum dolis 
C; circumventum apud Lugdunum occidit, fratremque 


ejus ValentinianumItaliaexpulsum, Viennz primum 
latere coegit, justissimam poenam cum matre sua 
Justina persolventem, qua illum Ariana haresi pol- 
luit : et Ambrosium episcopum eminentissimam ca- 
tholicz: fidei arcem ut perfida obsidione vexavit, nec 
ante coepta nefanda deseruit, nisi post prolatas bea- 
torum martyrum reliquias Gervasii et Protasii, quas 
Domino revelante idem beatus episcopus incorru- 
ptas reperit. Theodosius ValentinianumItaliaexpul- 
sum benigne suscipit. Priscilliani hzeresis oritur. 
Idem Priscillianus accusante Itacio, a Maximo ty- 
ranno gladio czeditur. Martinus Turonorum episco- 
pus miraculorum insignis effulsit. Post Pharamun- 
dum Franci Clodionem ejus fllium sibi regem sta- 
tuunt. Abhinc Franci in finibus Thuringiorum habi- 
tantes, crinitos reges habere coeperunt. Id tem- 
poris Romani Gallias tenebant. Citra Ligerim flu- 
vium Gothi Burgundiones quoque doctrina Ariana 
infecti cis ultraque Rhodanum habitabant. Pri- 
mus rex Francorum Clodio a castro Thuringiorum 
Dysporo profectus, Rhenum transiit ; superato Ro- 
manorum populo, Carbonariam sylvam tenuit, usque 
ad Camaracum venit, ibique interfectis Romanis, 
sedem sibi statuit. 

[389] Theodosiu , Gratiano adhuc vivente, annis 
sex Orientem tenuit ; illo mortuo imperavit annis 
undecim. Ipse et Valentinianus, quem Italia expul- 
sum benigne susceperat, ac simul Maximum t yran- 


97 CHRONICON. — JETAS SEXTA. | 98 
num tertio ab Aquileia lapide interficiunt. Maximus A aliaoperalibroscontraomneshsreses scripsit. Euno- 


Britanniam omni pene armatam juventute, copiis- 


que militaribus exspoliavit, qux eum in Gallias se- 
cute, nunquam ultra ad domum rediere. Videntes 
transmarin:z gentes s-vissimx Scotorum a circio, 
Pictorum abaquilone, destitutam milite ac defensore 
insulam, adveniunt, et vastatam direptamque eam 
per multos annos opprimunt. Hieronymus presbyter 
in Bethleem toto mundo clarus habetur, qui librum 
quem de Viris illustribus Ecclesi: scribit, usque ad 
decimum quartum totius imperii Theodosii annum 
perducit. Gentium templaper totum orbem, jubente 
Theodosio subvertuntur, ac pro eis Christi templa 
ubique micant. Per idem tempusJoannesanachoreta 
insignis claruit. Qui etiam Theodosio consulenti de 
Eugenio tyranno, victoriam illi praedixit. Damasus 
Romze urbis episcopus, elegans in versibus compo- 
nendis ingenium habuit, et prope ocLogenarius mo- 
ritur. Apollinaris episcopus Laodicenus Syri:e, in 
Scripturis non parum instructus, a quo Apollinaris- 
t» feruntur nominati. PatianusinPyrenaijugis Bar- 
cillone episcopusoptima senectute moritur, castiga- 
t: eloquentiz, tam vita quam sermone clarus. Pho- 
tinus de Gallogrzcia Marcelli discipulus Syrini epi- 
scopus a Valentiniano pulsus Ecclesia, Ebionis hz- 
resin instaurare conatur. Dydimus Alexandrinus 
oculis captus, et ob id elementorum quoque igna- 
rum, tantum miraculum sui omnibus praebuit, ut 
dial ecticam quoque et geometriam qux vel maxime 
visu indigerent, usque ad perfectum didicerit. 
[396] Arcadius filius Theodosii cum fratre Hono- 
rio, annis quatuordecim. Sanctorum prophetarum 
corpora Abacuc et Michzez divina revelatione mani- 
festantur. Innocentius, Rom: episcopus, dedicavit, 
basilicam beatissimorum martyrum Protasii et Ger- 
vasii, ex devotione testamenti cujusdam illustris- 
simz? feminz: Vestine. Mamertus Viennensis epis- 
copus insignissimus habetur, qui inter alia miri- 
fica, ob imminentem cladem ante Ascensionem Do- 
mini solemnes instituit litanias. Martinus Turono- 
rum episcopus moritur ; Donatus Epiri episcopus 
virtutibus insignis est habitus. Qui draconem in- 
gentem exspuens in os ejus necavit, quem octo juga 
boum ad locum incendii, ne aerem putredo ejus 
corrumperet, vix trahere potuerunt. Clodione 
rege defuncto, qui viginti annis Francis regnavit 
Meroveus successit, a quo Francorum reges Mero- 
vingi sunt appellati. Metis a Francis succensa, Tre- 
veros destructa ; Franciusque Aureliam perveniunt. 
Post Meroveum Childericus regnum adeptus, regna- 
vit annis viginti quatuor. Cui successit Chlodoveus, 
qui primus rex Francorum Christianus factus est, a 
beato Remigio Rhemorum episcopo instructus et 


baptizatus cum populo suo.Gothi Italiam Wandali - 


stque Alani Gallias aggrediuntur. Augustinus epis- 
copus Hipponensis scientia atque doctrina insignis 
habetur. Joannes quoque Constantinopolitanus et 
Theophilus Alexandrinus illustres episcopi predi- 
cantur, Epiphanius Salaminse episcopus, qui inter 


mius Ariana partis, Cizycenus episcopus, erumpens 
in blasphemiam, publice quod Áriani texerant, fate- 
tur. Tiberianus Beticus, sectator Priscilliani, post 
suorum c:edem tzdio victus exsilii, ut canis rever- 
sus ad vomitum suum, filiam devotam Christo vir- 
ginem matrimonio copulavit. 

[410] Honorius cum Theodosio minorem fratris 
sui fllio, annis quindecim. Honorius imperator, vi- 
dens oppositis tyrannis nil adversus barbaros agi 
posse, ipsos prius tyrannos deleri jubet. Constantio 
comiti hujus belli summa commissa est, qui pri- 
mum in Galliam profectus cum exercitu, Constan- 
tinum imperatorem apud Arelaten civitatem clausit, 
cepit, occidit. Constantem Constantini filium Hie- 
rontius comes suus, ut nequam magis quam probus 
apud Viennam interfecit, atque in ejus locum Ma- 
ximum quemdam substituit ; ipse vero Hierontius a 
suismilitibusest occisus. Maximus exutus purpura, 
destitutus a militibus Gallicanis inter barbaros in 
Hispania egens exsulavit. Jovinus vir Galliarum no- 
bilissimus in tyrannidem mox ut assurrexit, cecidit. 
Sebastianus frater ejus continuo ut creatus occisus 
est ; Alaricus Attalo imperatore facto, infecto, re- 
fecto, ac defecto, citius his omnibus pene quam 
dictis, ceu mimus risum et ludum exspectavit im- 
perii, cujus ille umbratilis consul. Tertullus ausus 
est in curia dicere : Loquar vobis, consul et ponti- 
fex, quorum alterum jam teneo, alterum spero. At- 
talusitaque tanquam inane imperii simulacrumcum 
Gothis usque ad Hispanias portatus est. Unde de- 
scendens navi in mari captus, et ad Constantium 
comitem deductus, inde Honorio imperatori exhi- 
bitus, truncata manu, vitz; relictus est. 

Heraclianus Afric: comes, elatus supercilio, Sa- 
binum domesticum suum, virum ingenio industria- 
que solertem generum allegit, atque aliquandiu Af- 
ricana annona extra ordinem detenta, tandem cum 
immensa satis incredibilique classe navigio Romami 
contendit. Nam habuisse tria millia septingenta na- 
ves dicitur ;quem numerum nec Xerxem,nec Alexan- 
drum Magnum, vel quemquam alium regum ha- 

uisse historie referunt. Sed littore egressus oc- 
cursu Marini comitis territus, arrepta navi solus 
Carthaginem rediit, ibique continuo militari manu 
interfectus est. Sabinus gener ejus, Constantino- 


D polin fugit; unde post aliquantulum tempus retra- 


ctus, exsilio damnatusest ; ac sic, adjuvante Christo, 
pax et unitas, per universam Africam Ecclesia ca- 
tholic:e reddita est. Marinus comes apud Cartha- 
ginem, inceptum zelo stimulatus, an auro corruptus, 
Marcellinum tribunum, virum imprimis prudentem 
et industrium occidit. Qui continuo revocatus ex 
Africa, factusque privatus, vel ad poenam, vel ad 
penitentiam conscientia sux dimissus est. Alaricus 
rex Gothorum Romam invasit, partemque ejus cre- 
mavit incendio nono Kalend. Septemb., anno condi- 
tionis ejus millesimo centesimo, sexagesimo quarto 
Honorii imperii anno. Sic tertio die quam ingressus 


99 S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


100 


fuerat deprzdata urbe egressus est. Inde Gothi in A dejiciunt. Iterum petunt Britanni auxilia Romano- 


Siciliam transire conati, in conspectu suorum mise- 
rabiliter arrepti et demersi sunt. Alarico Atavulfus 
in regem Gothis succedit, qui Placidiam captivam 
sororem imperatoris in uxorem assumpsit.Is satis 
studiose sectator pacis, militare fideliter Honorioim- 
peratori praoptavit. Placidi: uxoris suz, femina 
sane ingenio acerrima, et religione satis probz, ad 
omnia bonarum ordinationum opera persuasu et 
consilio temperatus est. Is apud Barcillonem Hispa- 
nix» urbem dolo suorum, ut fertur occisus est. Post 


hunc Segericus rex a Gothis creatus, cum itidem ju-- 


dicio Dei ad pacem pronus esset, nihilominus a suis 
interfectus est. Constantius comes apud Arelaten 
consistens, magnarum rerum gerendarum industria, 


rum, qui advenientes hostes trans maria fugant, 
conjunctisquesibi Britannismurum saxeum solidum 
inter civitates, qu:e dudum ob metum hostium fue- 
rant fact», a mari usque ad mare perducunt. Sed et 
littore Meridiani maris ne inde irruptio hostium 
fleret, crebras turres per intervalla ad prospectum 
marisstatuunt. Vale dicentes sociis, quasi ultra non 
redituri, BonifaciusRom:z episcopus fecit oratorium 
in c:emeterio sancta Felicitatis, et ornavit sepul- 
crum ejus. Fecit et oratorium sancii Joannis apo- 
sStoli, honesto satis opere. Hieronymus presbyter 
obiit duodecimo Honorii anno, pridie Kalend. Oc- 
tobris, anno ztatis su: nonagesimo. Macarius ille 
JEgyptius monachus signis et virtutibus claruit. 


Gothos quibus jam Alavulfus przerat, Placidiz con- p Severus presbyter, cognomento Sulpitius, Aquita- 


jux à Narbona expulit, atque abire in Ilispaniam 
coegit. Segerico Vallia successit in regnum Gotho- 
rum ; ad hoc ordinatus a Gothis ut pacem infrin- 
geret, ad hoc ordinatusaDeo, ut pacem confirmaret, 
territus maxime judicio Dei ; quia cum magna Go- 
thorum manus instructa armis navigiisque transire 
in Africam moliretur, in duodecim millibus passuum 
Gaditani freti, tempestate correpta, miserabili exitu 
perierat. Hic Vallia pacem optimam eum imperatore, 
datis Honorio.lectissimis obsidibus pepigit, ac Pla- 
cidiam imperatoris sororem honorifice apud se ho- 
nesteque habitam fratri reddidit. Hac tempestate 
Pelagius adversus Christi gratiam erroris sui do- 
gmata przdicat ; ad eujus condemnationem, conci- 
lium apud Carthaginem ducentorum decem et qua- 
tuor episcoporum congregatur. Cyrillus Alexandri: 
episcopus, insignis est habitus; Lucianus presbyter 
scripsit revelationem beati protomartyris Stephani, 
quam ei revelavit Deus septimo Honorii principis 
anno, ac Gamalielis et Nicodemi qui in Evangelio ct 
in Actibus apostolorum leguntur. Scripsit autem 
eam Grxco sermone ad personam omnium Eoccle- 
siarum. Quamrevelationem Avitus presbyter, homo 
Hispanius, in Latinum vertit eloquium et adjecta 
epistola sua per Orosium presbyterum,qui missus a 
beato Augustino ad sanctum Hieronymum pro di« 
scenda anim ratione, ad loca sancta pervenerat» 
occidentalibus dedit : quique primus in patriam re^ 
versus reliquias beati Stephani intulit occidenti. 
Francis post Meroveum, ut diximus, regnavit Chil- 
dericus. His temporibus Anianus Aurelianensis epi- 
scopusclarus habetur ; qui orationibus suis ab Hun- 
norum impetu, Aetio tunc patritio Romanorum Au- 
relianos liberavit. Britanni Scotorum Pictorumque 
infestationem non ferentes Romam mittunt, et sub- 
jectione sui premissa, auxilia flagitant. Quibus sta- 
tim missa legio magnam barbarorum multitudinem 
stravit; c:teros Britannis finibus pellunt. Ob ar- 
cendos hostes murum transinsulam inter duo maria 
statuunt; qui absque magistro magis cespite quam 
lapide factus, nil Britannis operantibus profuit ; nam 
mox ut dicessere Romani, priores hostes advecti 
navibus, obvia quaque sibi caedunt, vastant atque 


nica provinca, vir genere et litteris nobilis, et pau- 
pertatis.amore conspicuus, charus etiam sanctorum 
episcoporum Martiri Turonensis et Paulini Nolani, 
moritur. Hic in senectute sua a Pelagianis deceptus, 
et agnoscensloquacitatisculpam, silentium usque ad 
mortem tenuit, ut peccatum quod loquendo contra- 
xerat, tacendo penitus emendaret. Severianus Ga- 
balensis episcopus in divinis Scripturis eruditus, et 
declamator admirabilis fuit. Unde frequenter ab 
episcopo Joanne et imperatore Arcadio, ad facien- 
dum sermonem Constantinopolim evocabatur. Hic 
juniorem Theodosium ex sacro fonte suscepit, cujus 
et tempore moritur. | 

[425] Theodosius minor Arcadii filius, anni qua- 
tuor et viginti. Valentinianus junior Constantii 
filius Ravenne imperator creatur. Placidia mater 
ejus, Augusta nuncupatur. Per idem tempus Nesto- 
rius Constantinopolitanus episcopus su:e perfidis 
molitur haeresim, adversus quem Ephesina synodus 
prima congregata, ejus impium dogma condemnat. 
Hujus etiam tempore diabolus in specie Moysi Ju- 
deis in Creta apparens, dum eos per mare pede 
sicco ad terram repromissionis promittit perducere, 
plurimis necatis, reliqui qui salvati sunt confestim 
ad Christi gratiam convertuntur. Effera gens Wan- 
dalorum, Alanorum atque Gothorum, ab Hispanis 
ad Africam transiens, omnia ferro, flamma, rapinis 
simul et Ariana impietate fosdavit (PAUL Dirac., lib. 
xiv). Sed beatus Augustinus Hipponensisepiscopus, 
et omnium Ecclesiarum doctor eximius, ne civitatis 
sum videret ruinam, tertio mense obsidionis sux 
migravit ad Dominum, quinto Kalendarum Septem- 
bris, anno statis suz? septuagesimo sexto. Mansit 
autem in clericatu velepiscopatu annis quadraginta. 
Quo tempore Wandali capta Carthagine, Siciliam 
quoque deleverunnt. Cujus captivitatis Paschasinus 
Lilybitanus antistes, in epistola quam de ratione 
Paschali Pap: Leoni scripsit, meminit. 

Francis Chlodoveus adhuc paganus regnat. Cujus 
temporibus Gondoveus rex Burgundiorum, qui ex 
genere fertur Alarici, exstitit. Huic fuerunt quatuor 
filii, Gundobaldus, Godegisilus, Chilpericus et Goth 
marus.GundobaldusChilpericum fratrem suuminter- 


101 CHRONICON. — /ETAS SEXTA. 102 


fecit, uxoremque ejus, ligato saxo ad collum, in flu- A potuit. Vincentius quoque natione Gallus apud Lirt- 


men demersit, flliasque ejus, unam qu: Chrona 
dicta est, exsilio relegavit; alteram vero Chlotil- 
dem secum retinuit, quam postea uxorem rex Chlo- 
doveus accepit; cujusque industria, orationis ac 
monitionibus, Deo inspirante, idem Christianus cum 
populo suo factus est. Scotis in Christum credenti- 
bus, ordinatus a Papa Cslestino Palladius primus 
episcopus mittitur. Anno octavo Theodosii impera- 
toris, recedente a Britannia Romano exercitu, Scoti 
et Picti redeunt,et totam ab Aquilone insulam va- 
cuam prope indigenis, murotenus capessunt. Nec 
mora, cesis captis, fugatisque custodibus, muroque 
ipso interrupto, etiam intra vallum crudelis praedo 
grassatur. Mittitur epistola lacrymis a&rumnisque 


nensem insulam presbyter, satis in divinis Scriptu- 
ris eruditus moritur. 

Marcianus et Valentinianus annos sex. Quorum 
initio industria beatissimi Leonis Papa: Chalcedo- 
nense concilium celebratur, ubi Eutyches cum Dio- 
scoro Alexandrino episcopo condemnatur. Horum 
etiam sexto imperatorum anno Theodoricus rex 
Gothorum, ingenti exercitu Hispaniam ingreditur. 
Gens Anglorum sive Saxonum, Britanniam tribus 
longis navibus advehitur, quibusdum iter prospera- 
Lum domi fama referret, exercitus fortior est missus, 
qui hostesquidem abegit ; sed in socios arma vertens 
totam propeinsulam ab orientali usque ad occidenta- 
lem plagam igni ferroque subegit, conficta occasione, 


referta ad Romanze potestatis principem, petens p quod Britones minus stipendia dederint. Egidio pa- 


auxilium, sed non impetrat. Interea fames dira pro- 
fugas infestat ; quidam coacti, hostibus manus de. 
dere ; alii de montium speluncis ac saltibus strenue 
repugnare, strageque de hostibus dare. Scoti domum 
versi ac Picti, extremam insulz partem ibi habita. 
tari detinent. Famem pr:zefatam magna frugum abun- 
dantia,opulentia, luxuria, et nczligentia ; negligen- 
tiamque lues acerrima, et mox acrior hostium novo- 
rum, id est Anglorum plaga secuta est. Quos illj 
unanimi consilio cum rege suo Vintigerno, quasi 
defensore patrie ad se imitandos elegerunt. Sed 
hos mox expugnatores senserunt. Xistus Roma ba. 
silicam sanct: Marie matris Domini, quae ab anti- 
quo Liberi patris delubrum fuerat, miro opere refecit 
Eudoxia, uxor Theodosii principis ab Hierosolymis 
remeavit secum beatissimi Stephani protomartyris 
reliquias deferens, qux in basilica sancti Laurentii 
positze pie a fidelibus venerantur. Bledla et Attilia 
fratres, multarumque gentium reges, Illyricum 
Thraciamque depopulati sunt. Maximus Taurinensis 
episcopus, vir in Scripturis divinis satis intentus, 
clarus habetur. Petronius BononiensisepiscopuslIta- 
lie, vir sanctitate vit:» et monachorum studiis ab 
adolescentia exercitatus, cujus pater Petronius pre- 
fectus praetorii, vir secularibus litteris eruditus, 
moritur. Julianus episcopus et Cx»lestinus sectato- 
res Pelagii agnoscuntur.Leporius quoque presbyter 
adhuc laicus, Pelagianum dogma sequitur prasu- 
mens, de veritate vitz? suze,quam arbitrio tantum et 
eonatu proprio,non Deise adjutorio obtinuisse crede- 
bat.Sed per beatum Augustinum abeoemundatus,ad 
catholicam Ecclesiam rediens, satisfactionis sux h- 
brum vera fide composuit. Victor, rhetor Massilen- 
sis, qui libros in Genesin ad fllii sui Etherii personam 
commentatur, in divinis Scripturis non plene exer- 
citatus moritur. Cassianus quoque, Scytha natione, 
Constantinopoli a Joanne diaconus ordinatus, apud 
Massiliam urbem presbyter moritur, qui inter alia 
lostitutionum librum scripsit; opera illius a catho- 
licia cautissime legenda, maxime de libero arbitrio 
et gratia; sed et Encratitarum haeresi incautius 
favit. Errores illius Cassiodorus Ravennatium sena- 
lor purgare volens, non ad plenum ex omni parte 


D 


tricioin Galliis Franci Agrippam super Rhenum cepe- 
runt, eamque Coloniam, quod ibi coloni inhabitarint 
appellaverunt. Egidio Syagrius filius successit, qui 
post mortem Childerici regis Francorum cum Chlo- 
doveo apud Suessionem pugnam comittens, vincente 
Chlodoveo, ad Gothorum regem se contulit. Sed mox 
a Chlodoveo repetitus, illicoque redditus, occisus 
est. Sic Romanorum vires intra Gallias ceciderunt. 
Incujusloco postea Aetius patricius constitutus est ; 
qui maxima prelia cum Wandalis aliisque nationi- 
bus gessit. Chlodoveus rex Francorum institutus et 
Chlotildis neptis Gondobaldis regis Burgundiorum 
per Aurelianum sponsatur, regique Chlodoveo post- 
modum per eumdem ipsum Aurelianum adducta 
conjungitur. Chlodoveus rex post victoriam Alaman- 
norum quindecimo anno regni sui, credens baptiza- 
tur. Inde Burgundiam sibi subegit, et Gundobaldum 
atque Gundesilum fratrem ejus ad tributa coegit. 
IIoc tempore beatissimus Mamertus Viennensis epi- 
scopus, cladem imminentem lacrymis et precibus 
suis a Viennensium urbe removit. Siquidem incen- 
diacrebra,terremotus assidui, nocturni sonitusqui- 
dam totius urbis funeri prodigiosum quiddam ac 
ferale minitantes, populosis hominum conventibus, 
domestica silvestrium ferarum species observaba- 
tur : lupi, ursi, ac cervi naturaliter pavidi, per au- 
gusta portarum usque ad fori lata penetrabant. Quid 
multis? imminente solemnitate vigiliarum qua cele- 
brari festum dominice Resurrectionis annua con- 
suetudo poscebat, &edes publica quam prsecelso civi- 
tatis Viennensium vertici sublimitas in immensum 
fastigiata sustulerat, flammis terribilibus confla- 
grarecrepusculocopit ; interpellatur nuntiis discri- 
minis jucunditas sublimitatis, pleno timoribus po- 
pulo Ecclesia vacuatur. Omnes namque similem fa- 
cultatibus vel domibus propriis casum de quadam 
preimminentis incendii arce metuebant. Perstitit 
tamen coram festivis altaribus invictus antistes, 
sanctus Mamertus, et calorem fidei suz» accendens, 
flumine lacrymarum permissam ignibus potestatem 
incendio abscedente compescuit.Desperalione depo- 
sita reditur ad Ecclesiam, in eaque vigiliarum nocte 
sancti Pascha, concepit animo Rogationes, atque 





103 | S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 104 
ibicum Deo tacitus definivit quidquid hodie psalmis A quia quis prius eam hszresim introduxerit, non in- 


ac precibus mundus inclamat. Joannes Baptista ca- 
put suum duobus monachis orientalibus, qui ob 
orationem venerant Hierosolymam, juxta Herodis 
quondam habitaculum revelavit; quod deinceps 
Emessam Phoenicie urbem perlatum et digno ho- 
nore cultum est. Haresis Pelagiana Britannorum 
turbat fldem; qui a Gallicanis episcopis auxilia 
quzxrentes, Germanum Altisiodorensis Ecclesie epi- 
scopum, et Lupum Tricassinum zque apostolica gra- 
tia antistites, fidei defensores accipiunt. Confir- 
mant antistites fidem verbo veritatis simul et 
miraculorum signis. 

Secundo quoque idem beatus Germanus cum san- 
eto Severo episcopo ad integritatem fidei tuendam 
Britannias, precibusGallicanorum episcoporum per- 
motus, proficiscitur, et divina gratia comitante, 
renovatores erroris penitus confundunt. Sed et bel- 


' lum Saxonum Pictorumque adversus Britones jun- 


ctis viribus susceptum, sancti antistites virtute di- 
vina retundunt,cum Germanus ipse dux belli factus, 
non clangore tube, sed clamore Alleluia, totius 
exercitus voce ad sidera levato, hostem immanem 
in fugam vertit. Qui deincepsRavennam perveniens, 
et summa reverentia Valentiniano et Placidia su- 
sceptus, migravit ad Christum. Corpus ejus honori- 
fico agmine comitantibus virtutum operibus Alti- 
siodorum deferunt. Eo tempore Severus presbyter, 
natione Indus, vir miraculis clarissimus, destructo 
idolorum templo, ubi error gentiliscentum deoscul- 
tura insanissima adorabat, ecclesiam beatissimi 
Stephani protomartyris, ut consecraretur, pro fori- 
bus Vienne parabat. Sed cum diu reditum beatis- 
simi Germani sustineret, quia idem pergens ad dedi- 
cationem domusse dixerat venturum, contigit ut die 
ejusdem dedicationis, antequam offlcia inchoaren- 
tur, beatissimum corpus episcopi Germani per Vien- 
nam deportatum,in eamdem Ecclesiam ipsam novam 
repausandi gratia perveheretur ; sicque viri Dei pro- 
missum impletur. Isicius tunctemporis Viennensem 
regebat Ecclesiam, sextus a beato Paschasio, cujus 
diebus prefatus Severus gloriosus presbyter ab In- 
dia Viennam venit. Qui episcopus floruit usque ad 
tempora Zenonis imperatoris. Aetius patricius ma- 
gna occidentalis reipublicae salus, et regis quondam 
Attila; terror,a Valentiniano occiditur, cum quo 
Hesperium pene cecidit regnum. Eucherius Lugdu- 
nensis episcopus, satisin divinisScripturis eruditus, 
moritur. Hic etiam inter aliaopera, Cassiani quzedam 
opuscula lato tensa eloquio, angusto tramite in 
unum coegit volumen. Philippus presbyter auditor 
beati Hieronymi, qui in Job simplici sermone edi- 
dit libros, moritur. 

Leo major cum Leone minore regnat annis sex- 
decim. Alexandria et Egyptus errore Dioscori ha- 
retici languens immundo impleta spiritu, caninam 
rabiem latrat. Per idem tempus apparuit hzresis 
Acephalorum Chalcedonense concilium impugnan- 
tium. Ideo Acephali, id est sine capite nominantur, 


venitur. Cujus hzresis peste plurimi orientalium 
languent. Leo imperator, pro tomo Chalcedonensis, 
per universum pene orbem singulis orthodoxorum 
episcopis singulas consonantes misit epistolas, 
quid de eodem tomo sentirent rescribi sibi po- 
stulans; quorum adeo consonantia de vera Chri- 
sti incarnatione suscepit, omnium rescripta, ac 
8i uno tempore unoque dictante fuissent universa 
conscripta. 

Theodorus Episcopus civitatis, qua a Cyro rege 
Persarum condita Cyri& nomen habet, scribit de 
vera incarnatione Domini Salvatorisadversus Euty- 
chem et Dioscorum Alexandri:e episcopum, qui hu- 
manam in Christo carnem negant. Scripsit et Eccle- 


p Siasticam historiam a fine librorum Eusebii usque 


ad suum tempus, id est, usque ad imperium hujus 
Leonis sub quo et mortuus est. Victorius, jubente 
papa Hilario, scripsit Paschalem circulum sexcento- 
rum íriginta duorum annorum. Chlodoveus rex 
Francorum, milliario decimo ab urbe Pictavis cum 
Alarico rege Gothorum pugnam iniit, ibique victor 
Alaricum occidit. Amalaricus filius Alarici, evadens 
in Hispanias, aufugit; Chlodoveus Burgundiorum 
rex Tolosam, Sanctonas, et reliquas civitates 
omnemque terram Aquitanicam subjugavit, Gothos 
Arianos inde expellens; Francos ibi catholicos ha- 
bitare constituens. Salvianus presbyter apud Mas- 
siliam humanaet divina litteratura instructus, inter 
aliaquasscripsit, ad Claudianum presbyterum Vien- 
nensem, librum unum expositionis extrema partis 
in Ecclesiasten. Hilarius Arelatensis Ecclesi: epis- 
copus, vir in sanctis Scripturis doctus, paupertatis 
amator, et erga inopum provisionem non solum 
mentis pietate, sed et corporis sui labore sollicitus, 
emicuit. Leo, urbis Roma beatissimus episcopus, in 
doctrina fidei clarus habetur. Claudianus quoque 
Viennensis Ecclesie presbyter, vir ad loquendum 
artifex, et ad disputandum subtilis, floruit. Sed et 
Prosper Aquitanicc regionis, notarius beati Leonis, 
a quo dictate creduntur esse epistola adversus 
Eutychem de vera incarnatione Christi, et libero 
arbitrio male sentientem. 

[475] Zenon imperator, annis septemdecim. Iste 
Leonem filium suum interficere quzrens, pro eo 
mater ejus alium similem figura obtulit, ipsumque 
Leonem occulte clericum fecit; quique et in cleri- 
catu usque Justiniani tempora vixit. Per idem tem- 
puscorpus Barnabz apostoli, et Evangelium Matthaei 
ejus styloscriptum ipsorevolantereperitur. Odoacer 
rex Gothorum Romam obtinuit; quam ex eo tem- 
pore diutius eorum reges tenuere. Mortuo Theodo- 
rico Triarii fllio, alius Theodoricus, cognomento 
Valamer, Gothorum suscepit regnum, qui utramque 
Macedoniam Thessaliamque depopulatus est. Pluri- 
ma regis civitatis loca igne succendens, Italiam 
quoque infestus occupavit. Honoricus rex Wanda- 
lorum Arianus, in Africa exsulatis diffugatisque 
plusquamtrecentis triginta quatuor episcopiscatho- 





108 


CHRONICON, — £TAS SEXTA. 


106 


licis Ecclesias eorum clausit. Plebem variis affecit A probatissim. Hic Sigismundum regem in fide pie- 


suppliciis, innumeram multitudinem catholicam pro 
fide veritatis peremit, innumeris manus abscindens, 
et ut catholic: confessionis loquelam auferret, lin- 
guas quoque prascindens, pene totam A[ricam in 
catholica veritate plene fundatam, unum quodam- 
modo martyrem fecit. 


Britones,duce Ambrosio Aureliano,viro modesto, 
qui solus forte Romanz gentis Saxonum cz:edisuper- 
fuerat, victricem Saxonum gentem provocantes ad 
praelium, vincunt : et ex eo tempore nunc hi, nunc 
illi palmam habuere donec Saxones advena poten- 
tiores tota insula perlongum potirentur.Chlodoveus 
rex cum Ragnacario propinquo suo pugnam iniit. 
Comprehensus Ragnacarius, simul et frater ejus a 


tatis erudivit : qui agente illo postmodum monaste- 
rium sanctorum martyrum Agaunensium Mauritii 
sociorumque ejus construxit. Quem postmodum 
captum, et a Francis occisum vehementissime 
doluit. Quantus autem in Ecclesia Christi vixerit, 
quiquis scire ad plenum vult, post ejus innumera 
in divinis laboribus opera, epitaphium ipsius legat ; 
ibi quantus fuerit videre poterit : ubi inter alia sic 
metrice lusum est veritate pura subnixum: 

Unus in arce fuit, cui quilibet ordine fandi, 

Orator nullus simillis, nullusque poeta ; 


Clamant quod sparsi per crebre volumina libri. 
Qui vizit, vivit, perque omnia secula vivet. 


Symmachus papa inter multa Ecclesiarum opera, 


tergo vinctis manibus regi prasentati sunt. Chlodo- B quz vel a fundamentis creavit, vel prisca renovavit, 


veus rex Ragnacario dicens: Cur humiliasti gentem 
nostram ut vinciri te permitteres? Bipennem in 
caput ejus defixit; sicque mortuus est. Fratri quo- 
que ejus ita dixit: situ fratri tuo adjutorium pre- 
buisses, vinctus atque ligatus non fuisset ; sicque bi- 
pennem in caput ejus librans, occidit illum. Tradi- 
tores eorum cognocentes aurum quod pro fratribus 
acceperant vitiatum, regi Chlodoveo retulerunt. 
Quibus ipse respondit : Merito hujusmodi aurum 
corruptum accipit, qui dominum suum in mortem 
tradidit : sufficiat vobis quod vivitis. Illi hzc 
audientes, prz: innumera pecunia vitam pretiosius 
duxerunt. 


Timotheus, exstincto ab Alexandrinis Protherio, 
sut voluit aut passus est ab uno episcopo in locum 
occisi episcopi se ordinari : et ne contra legem fac- 
tus merito objiceretur, ad gratiam plebis qus 
Protherium exosum habuerat conciliandam, omnes 
quibusillecommunicaverat,Nestorianos pronuntiat. 
Chalcedonensem synodum repudians, confutatus ab 
omnibus, hazresiarches in exsilium truditur : ibique 
sub Zenone moritur. 


[492] Anastasius,annis viginti octo. Transemundus, 
Wandalorum rex, catholicas ecclesias clausit, et 
ducentos viginti episcopos in Sardiniam exilio re- 
legavit. Fulgentius, Ruspensis Ecclesie episcopus, 
scientia eL doctrina claruit. 


Avitus quoque Viennensis episcopus eloquentia 
et sanctitate prxcipuus, cujus frater Appollinaris 
Valenti: episcopus, miraculis insignis, Isicii sena- 
toris primum viri, postea Viennensis episcopi, duo 
lumina, clarissimi filii. Hic beatus Avitus adversus 
heresin Arianam, quae tunc non solum Africam, 
sed et Galliam Italiamque magna ex parte occupa- 


verat, magno sudore decertavit, quod clarissima: 


ejus opera testantur. Scribit enim dialogum, hzre- 
sin illam oppugnans fidelissimo et doctissimo im- 
mortaliqueingenioad Gundebaldum Burgundionum 
regem, filium Gundovei. Item alios libellos duos 
contra Nestorium et Eutichem autores erroris, 
luculentissimo et castigato satis sermone. Fuerunt 
et alia illius plura eximia opera in Christi Ecclesia 


ParRor. CXXIII, 


C 


ad beatum Petrum, ad beatum Paulum, et beatum 
Laurentium pauperibus habitacula construxit : et 
omni anno per Africam et Sardiniam episcopis qui 
in exsilio erant pecunias et vestes ministravit. 
Anastasius imperator, quia haresi favens, catho- 
licos insectatus est, divino fulmine periit. 

Hic Anastasius codicillos Chlodoveo regi pro con- 
sulatu misit. Ab ca die et consul et augustus est ap- 
pellatus, sedemque regni Parisiis constituit. Regna- 
vit a Francis triginta annos. Fuerunt autem a trans- 
itu sancti Martini, usque ad transitum Chlodovei 
regis annis centum duodecim. À transitu sancti 
Martini Viennensis tertii episcopi (nam primus 
Crescens, sequens Zacharias martyr) usque ad 
transitum Martini Turonorum episcospi ducenti no- 
naginta anni, et usque ad transitum sancti Mamerti 
Viennensis Ecclesi» episcopi, colliguntur anni tre- 
centi viginti octo. Mortuo Chlodoveo, Chlotildis 
regina cum quatuor filiis Chlodovei, regnum Fran- 
corum tenuit, Theodorico, Chlodomiro, Childe- 
berto et Chlotario. Dani cum multis navibus Cochi- 
laico duce in Gallias transitum faciunt. Cum quibus 
Theutbertus Theoderici filius pugnavit, eosque cum 
rege illorum prostravit. Chlodomirus et Childeber- 
tus atque Chlotharius fratres contra Sigismundum 


-et Gothmarum exercitum movent. Cumque in aciem 


simul venissent, fugientibus Burgundionibus, Si- 
gismundus cum ad sanctorum martyrum Agaunen- 
sium monasterium fugeret, comprehensusa Chlodo- 
miro cum uxore et filiis suis necatur : et in puteum 
projectus occultatur. Sed per revelationem postea 
inde ab abbate sanctorum martyrum levatus non 
longe ab ecclesia eorum in monasterio quod ipse 
construxit, ubi eorum corpora, scilicet Mauri- 
tii, sociorumque ejussex millium sexcentorum sexa- 
ginta sex posita sunt, honorifice sepultus est : ubi 
virtutibus postmodum et ipseclaruit. Tunc temporis 
et Avitus presbyter insignis apud Aurelianos habe- 
tur. Chlodomirus in provincia Viennensi, in loco 
qui dieitur Veseroncia, cum Burgundionibus decer- 
tans, interfectus est. Franci indigne ferentes, Goth- 
marum persecuti interimunt. (DiACON., lib, xv; Sr- 
GISM., ann. 503). Per idem tempus apud Carlhagi- 


4 


107 


S. &DONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


108 


nem Olympus quidam Arianus in balneis sanctam A ginti capsas Evangeliorum ex auro purissimo cum 


Trinitatem blasphemans, ignis jaculo visibiliter est 
combustus. Barbas quoque quidam Arianus episco- 
pus, dum quemdam conira regulam fidei bapti- 
zans dixisset : Baptizat te Barbas, in nomine Patris 
per Filium in Spiritu sancto, statim aqua qu: fue- 
rat ad baptizandum deportata, nusquam comparuit. 
Quod aspiciens qui baptizandus erat confestim ad 
catholicam ecclesiam abiit, et juxta morem fldei 
baptismum Christi accepit. (NicEPB., I. xvi, c. 35.) 
Faustus ex abbate Lirinensis monasterii apud Re- 
gium Gallie episcopus factus, Pelagium dogma 
destruere conatus, in errorem labitur: unde qui 
ejus sensus in hac parte catholicos przdicant,sicutli 
Gennadius de illustribus viris scribens, omnino er- 
rant. Ita enim liberum arbitrium tam Augustinus 
quam caeteri catholici in Ecclesia Dei docent, ut illu- 
minatio, virtus et salus illi a Christo, et per Chri- 
stum, et cum Christo sit ; Faustus vero iste ita libe- 
run: christianum arbitrium docere conatur, ut illu- 
minatio ejus, virtus et salus, non à Christo, sed na- 
tura sit. 

. Contra hunc scribit lucidissima fide beatissimus 

Avitus Viennensis episcopus, ejus redarguens erro- 
rem. Similiter et Joannes vir eruditus Antiochenus 
presbyter. 

[9419] Justinus imperator annis octo. Joannes 
Roman: Eeclesiw pontifex, Constantinopolim ve- 
niens ad portam qua vocatur Aurea, populorum tur- 
bis ei occurrentibus, in conspectu omnium, roganti 
ecco lumen reddidit. Qui cum rediens Ravennam 
venisset, Theodericus eum cum comitibus cateris 
carceris afflictione peremit, invidia ductus, quia 
catholic: pietatis defensor Justinus eum honorifice 
suscepisset. Quo tempore Symmachum atque Boe- 
tium consulares viros,.pro catholica pietate idem 
Tlieodericus occidit : quique anno sequente subita 
morte periit, succedente in regno Atalarico ne- 
pote ejus. Post Transemundum Childericus ex Va- 
lentiniani imperatoris captiva filia genitus, in Wan- 
dalis regnum suscepit. Qui sacramento a Transe- 


mundo obstrictus, ne catholicis in regno suo con-- 


suleret antequam regnum susciperet, episcopos ab 
exsilio reverti jussit, eisque Ecclesias reformare 
praecepit, post annos septuaginta quatuor hzre- 
tic:e profanationis. Julianus Viennensis Ecclesi: epi- 


gemmis : qui cuncta ecclesiis divisit. Childebertus 
et Chlotarius filios Chlodomiri nepotes suos, quos 
nutriebat Chlotildis, ne regnarent,loco patris,inter- 
ficiunt: unus ex his Chlodoaldus effugit. Hic postea, 
relicto regno terreno, clericus factus, presbyter 
deinde ordinatus, bonis operibus przeditus, plenus 
virtutibus migravit ad Dominum, sepultus Noviome 
in suburbio Parisiacz civitatis. Eugenius Carthagi- 
nensis Africa civitatis episcopus,confessor publicus 
habetur. M 

[527] Justinianus imperator regnavit annos tri- 
ginta novem.Hic Justini ex sorore nepos.Benedictus 
abbas, virtutum gloria claruit. Vitam ejus B. Grego- 
rius papa in dialogorum libris scripsit. Belisarius 


p Patricius mirabiliter de Persis triumphavit. Qui 


deinde a Justiniano in Africam missus, Wandalorum 
gentem delevit. Carthago quoque post annos nona- 
ginta quatuor, vastationis sus, recepta est, pulsis 
devictisque Wandalis, et rege eorum Gelismero 
capto, atque Constantinopolim misso. Viennensis 
épiscopus Dominus floruit. Hic tam in divinis quam 
in secularibus artibus elaruit, amator pauperum. 
redemptor captivorum, vitaque probatissimus. Per 
idem tempus corpus S. Antoni monachi,divina reve- 
latione repertum,Alexandriam perducitur, et in ec- 
clesia saneti Joannis Baptist: humatur. Dionysius 
paschales scribit cireulos, incipiens ab anno Domi- 
nicz: Incarnationis ducentesimo trigesimo secun- 
do, qui est annus Diocletiani, ducentesimus qua- 
dragesimus octavus post consulatum Lampadii et 
Orestis:quo anno codex Justinianus orbi promulga- 
tus est. Vietor quoque Capuanus episcopus librum 
de Pascha scribens, Victorii arguit errores. Theodo- 
ricus Francorum rex moritur, cui succedit Theut- 
bertus filius ejus. Childebertus et Chlotarius reges 
Francorum llispaniam vastant. Cesar-Augustam 
cireumdantes obsident. Sed cives tunicam B. Vin- 
centii martyris circumferentes misericordiam Do- 
mini rogabant, qua de re flexi reges, Childericus et 
Chlotarius, pace composita,in munere stolam beatis- ' 
simi Vincentii martyris a Ciesar-Augustanis accepe- 
runt. Parisios reversus Childebertus, ecclesia in 


veneratione B. Vincentii martyris ibi constructa, 


eamdem ipsam stolam in eadem ipsa ecclesia repo- 
suit. Theulbertus Italiam ingreditur, Longobardos, 


scopus floruit. Theodericus, Childebertus, et Chlo- T) superat, atque tributarios sibi subigit. Reversus de- 


tgrius reges contra Hermenefridum regem Tho- 
ringiorum exercitum commovent, ct victores Her- 
menefridum fugant. Quem portea Theodoricus sub 
fide receptum,de muro urbiscumsimul loquerentur, 
przcipitat, infantesque ejus interficit. Childebertus 
quoque pro sorore sua Amalrici regis uxore, in 
Hispania pugnam iniit. Ibique Amalricus interfectus 
ac thesauri illius direpti, Toletum urbs vastata. 
Childebertus cum sorore sua reversus est, quz ta- 
Amen in itinere obiit. Childebertus vero inter reli- 
. quum thesaurum, calices pretiosissimos sexaginta 
detulit, quindecim patenas miro opere calatas, vi- 


cimo quarto regni sui anno moritur. Sed et Chlo- 
tildis plena bonis operibus, apud urbem Turonum 
migravit ad Dominum: corpus ejus a filiissublatum, 
Parisiis juxta virum suum Chlodoveum in ecclesia 
sanctae Genofeva2 sepultum est.Chlotarius rex filium 
suum Chramnum contra se rebellantem, et publica 
pugna resistentem,cum prius idem Chramnus captus 
et ligatus fuisset, cum uxore et filiis jussit igne cre- 
mari. Hoc tempore beatus Medardus episcopus, ple- 
nus virtutibus, migravit ad Dominum. Quem Chlo- 
torius rex Suessionis civitate gloriose sepelivit, 
multas facultates et munera se ad sepulturam illius 


100 


CHRONICON. — /£TAS SEXTA. 


110 


tradens. Ipse autem rex nen multo post defunctus, A tum transeunt : sicque Sygibertus Tornacum, ubi 


in eadem ipsa ecclesia beati Medadri a filiis suis 
sepelitur. Regnavit autem quinquaginta et unum 
annum. 

[564] Justinus minor, annis undecim. Nar- 
cissus patricius Totilam Gothorum regem in Italia 
superavit, et occidit. Hic deinde minis territus 
Sophie August: Justini uxoris Longobardos a Pan- 
noniis invitavit, eosque in Italiam introduxit. 
Joannes, Ecclesie Romane pontifex, ecclesiam 
apostolorum Philippi et Jacobi perfecit, et de- 
dicavit. Pentagathus Viennensis Ecclesise episcopus 
floruit. Hic consularibus fascibus primum sublimis, 
sed Christi humilitate primus, postmodum quinque 
annis episcopalem sedem fidelissime rexit : sub con- 
sulatu Paulinijunioris et Basilii vita furictus est. Cui 
successit in episcopatu [sicius, qui et ipse sub Justi- 
niano floruit. Quatuor fratres filii Chlotarii regnum 
inter se dividunt. Charibertus accepit regnum Chil- 
deberti, sedemque constituit Parisiis : Gunthchra- 
mnus regnum Clodomiri, constituitque sedem Au- 


relianis : Chilpericus, regnum Chlotarii patris sui, - 


Suessionisque civitate sedem sibi statuit : Sygiber- 
lus accepti regnum Theodorici, sedemque sibi con- 
stituit Rhemis. Octavo regni ejus anno in Gallias 
Hunni cum Sygiberto praelia committunt. Victi 
amicitias petunt : sicque in terram suam refugiunt. 
Sygibertus et Chilpericus fratresinter se decertant, 
et primum Chilperieus civitatem Rhemensem per- 
vasit. Sygibertus iterum Suessiones occupat, capto 
Theutberto Chilperici filio. Sed postmodum sacra- 


Chilpericus residebat, obsedit. Eo tempore sanctus 
Germanus Parisiorum episcopus Sygiberto regi man- 
davit, ut contra fratrem suum nullo modo abiret, 
neque de interfectione illius cogitaret, quod ille au-. 
dire comtempsil. Sed Francis consenliens, more 
gentis impositus clypeo, rex constitutus est, ac re- 
gnum fratris sui Chilperici adeptus qui non longe 
fraude Fredegundis a duobus juvenibus interfectus 
est. Namque illi simulantes secretius aliquid ei sug- 
gerere, latus illius perfodiunt, qui a Chilperico fra- 
tre, in Lambriaco vico sepultus est. Inde transla- 
tus in basilicam sancti Medardi, juxta patrem suum 
Chlotarium positus est. Regnavil autem tredecim 
annis. Meroveus filius Chilperici, Brunichildem uxo- 
rem avunculi sui in conjugium accepit. Pro qua re 
captus a parte et tonsuratus, ac presbyter ordina- 
tus, in pago Cinnomannico in monasterium missus 
est. Childebertus junior Brunichildis filius : rex in 
Austria constitutus : qui Italiam, ingressus, eam 
devastavit, et tributariam fecit. Gunthchramnus rex 
bon: satis memoris» mortuus est, atque in Basilica 
sancti Marcelli martyris Cabillone sepultus : regna- 
vit autem triginta et uno annis. Leubigildus rex 
filiam Chilperici et Fredegundis, nomine Rinchil- 
dem, duxit uxorem. Fredegundis cum Landerico 
majore domus adulterans, Chilpericum regem a ve- 
natione revertentem dolo per gladiatores interficere 
fecit : et quasi nescia mali cum exercitu Parisios 
deportatum in Ecclesia B. Vincentii martyris sepe- 
livit : sic ipsa cum Landerico et Chlotario parvo 


mentis inter se datis, aliquot annis in quadam pace C filioin regno resedit. Contra quam Childebertus rex 


manserunt. Charibertus rex moritur, atque in basi- 
lica sancti Romani Blavio castello sepelitur. Sygi- 


bertus rex Brunichildem Athanaildi regis filiam - 


uxorem accepit, eamque sub Arianis baptizatam 
in nomine individua Trinitatisrebaptizari prazcepit. 
Ejus sororem Ghilpericus rex ad patrem in Hi- 
spaniam mittens, Chilsuintam expetiit : et cum alias 
uxores haberet, ipsam superduxit : quam tamen po- 
stea consilio usug Fredegundis, per noctem in lecto 
suo strangulavit. 

Jam tunc Chilpericus tres filios habebat de Audo- 
vera uxora sua, Theutbertum, et Meroveum, et 
Chlodoveum. Absente Chilperico Fredegundis Audo- 
veram reginam tali fraude decepit, ut filiam quam 


Austrasiorum, qui Gunthchramno patrueli in regno 
Burgundiz successerat, bellum commovit. Sed Fre- 
degundis suis consilium dedit ut nocte cum lampa- 
dibus obviam irent, pracedentes ramos in manibus 
ferrent, appensis tintinnabulis ad colla equorum, ne 
a vigilarum custodibus sciri possent. Nam tunc 
temporis tinnitos equos Austrasii ad pastum emit- 
tebant. Illi sic cuncta facientes, Austrasios et Bur- 
gundiones tali fraude seduxerunt, dum vigilie pu- 
tant juxta silvam equos suos pascere, et tintinna- 
bula equorum suorum resonare. Czsus itaque Chil- 
deberti exercitus, reliqui eum ducibus in fugam 
versi sunt. Fredegundis post aliquantum temporis, 
mortua, in ecclesia beati Vincentii Parisiis sepulta 


ex Chilperico habebat Audovera ex sacro fonte, ipsa T) est. Theodebertus et Theodericus, fllii Childeberti, 


per se non per aliam susciperet : quod et ipsa se- 
ducta quidem fecit, ac idcirco postmodum a marito 
suo Chilperico dimissa, sicut Fredegundis in con- 
nubium transiit. Audovera velo velata villas et prx- 
dia tantum ad sustentationem sui accepit. Episco- 
pus qui filiam baptizavit, eL matri eam tenere non 
prohibuit, exsilio damnatus est. Leobigildis rex 
Gothorum quasdam Hispani: regiones sibi rebelles 
in potestatem sui regni superando redegit. Hoc tem- 
pore Namatus Viennensis Ecclesie episcopus floruit, 
nobilis stemmate, sed nobilior vita, et eloquio. 
Franci qui sub ditione Chilperici erant, ad Sygiber- 


cum avia sua Burnichilde in regnum gloriosi regis 
Gunthchramni in Burgundiam directi : Theodericus 
cum Chlothario patruele suo pugnam iniit, eumque 
cum exercitu suo fugavit : inde Theodericusconsilio 
matris sum Brunichildis, cum Theodeberto fratre 
pugnam miscuit. Fratrer ejus Coloniam ingressus, 
doloque ibi occisus est, caputque illius Theodorico 
fratri, ut ipse jusserat, delatum filii Theodeberti ab 
ipso interfecti. Filiam ejus in conjugium sumere 
volens, a matre prohibitus est. Cuique postmodum 
Brunichildis mater, timens ne eam perimeret, ve- 
nenum porrexit, talique morte obiit ; regnans qua- 





111 


matus episcopus Viennensisseptuagesimo anno vita 
sux defungitur. Justinus imperator amens factus, 
diem obiit : Tiberiusque pro eo imperium suscepit. 
Burgundiones et Austrasii cum reliquis Francis pace 
facta Clotharium in tribus totis regnis super se 
regem levaverunt. 

[575] Tiberius Constantinus imperator annis se- 
ptem. Gregorius adhuc apocrisiarius Romanz Ec- 
clesix in Constantinopoli libros Expositionis in Job 
condidit, atque Eutychium ejusdem urbis episco- 
pum in fide nostra resurrectionis errasse, Tiberio 
praesente, ita convicit, ub imperator librum ipsius, 
quem de resurrectione scripserat, flammis cremari 
debere liberaret. Docebat enim idem Eut ychius cor- 
pusnostrum in resurrectione impalpabile, ventis ac 
requie futurum subtilius. Gens Longobardorum co- 
mitante fame et mortalitate, omnem invadit Italiam, 
ipsamque Romanam urbem obsedit : quibus tem- 
pore illo rex praeerat Alboinus. Gothi quoque sub 
Hermenigildo Lewigildi regis filio, bifarie divisi, 
mutua cade se vastant. Philippus Viennensisepisco- 
pusclarusfloruit. Cujustempore monasterium sancti 
Andrezsubterioris Vienn: conditum a Remilla Eu- 
genia Ansemundi ducis filia, atque sub testamento 
matri Eeclesiw traditum. Nam aliud monasterium 
superius S. Andrez, in colle civitatissitum jamerat. 
Fundaverat enim ipsum beatissimus Leonianus tem- 
poribus sancti Aviti ejusdem urbis episcopi, ubi ea- 
dem ipsa Remilla sub regulari disciplina nutrita 
fuerat. Post Philippum Evantius vir sanctus, epi- 
scopus Vienna levatus est. Hic cum sancto Prisco 
et Ártemio Senonico, et Remigio Biturigensi, et 
cum aliissanctisepiscopis, viginti capitula ecclesias- 
tica perfecteroboravit. Quibusconsedit quoque Sya- 
grius Eduennensisepiscopus, vir summ sanctitatis. 
Suevi a Lewigildo rege obtenti Gothis subjiciuntur. 

[585] Mauricius imperator, annis viginti et uno. 
Ermenigildus Lewigildi Gothorum regis filius, ob 
fidei catholicze confessionem inexpugnabilem, a pa- 
tre Arianoregniprivatusinfulis,insuper in carcerem 
projectus, ad extremum nocte sancta Dominica re- 
surrectionis, securi in capite percussus, regnum 
caeleste proterreno rexet martyr intravit. Cujus fra- 
terRicharedus mox ut regnum post patrem accepit, 
omnem gentem Gothorum,cui praeerat instante Le- 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 
draginta annis : filios ejus Brunichlildis occidit. Na- A ti quartuor, ad corpus B. Petri apostoli congregans, 


112 


quz? necessaria sunt Ecclesi: decernit. Idem missis 
in Britanniam Augustino, Mellito, et Joanne, cum 
aliis pluribus timentibus Deum, ad Christum Anglos 
convertit. Siquidem Edilbertus rex Cantuariorum, 
cnm gente cui przerat, ad Christum convertitur, 
sedesque tam Augustino doctori suo, quam aliis 
episcopis largitur. Brunichildis regina pro multis 
sceleribus suis in pra:sentia Choltharii regis judi- 
cantibus Francis, indomitis equis, religata brachiis 
et cruribus divaricatis, membratim discinditur, ac 
igni ossa illius cremata. 

Phocas regnavit annis octo. Gregorius Anglorum 
genti metropolitanos statuit, deditque Lindon: at- 
que Eboracis episcopis pallium : secundo anno impe- 
rii Phocz, indictione octava, migravit ad Dominum. 
Phocas, rogante papa Bonifacio, statuit sedem Roma- 
nam caput esse omnium Ecclesiarum, quia Constan- 
tinopolitana Ecclesia prima se omnium scribebat. 
Domnolus Viennensis episcopus tunc florebat, vir 
strenuus, et in redimendiscaptivis piissimus. Phocas 
rogante alio Bonifacio Romano pontifice, in veteri 
fano quod Pantheon vocabatur, ablatis idololatriz 
sordibus ecclesiam Beatz:» semper Virginis Mariz et 
omnium martyrum dedicari jussit, ut ubi quondam 
non deorum, sed dz:&moniorum cultus agebatur, ibi 
deinceps omnium fleret memoria sanctorum. Pata- 
sini et Veneti per Orientem et AZgyptum civile bel- 
lum faciunt, acsese mutua czede prosternunt. Persae 
adversus rempublicam gravissima bella gerentes, 
multas Romanorum provincias, et ipsam Hierosoly- 
mam capiunt : ac destruentes ecclesias, sancta quo- 
que loca profanantes, etiam vexillum Dominicze 
crucis auferunt. Heraclius imperator, annis viginti 
sex. Anastasius Persa monachus, nobile pro Christo 
martyrium patitur : qui natus in Perside a patre 
puer magicas artes didicit ; sed ubi a captivis Chri- 
stianis nomen Christi accepit, in eo mox animo con- 
versus, relicta Perside Chalcedoniam Hierapolim- 
que, Christum querens, ac deinde Hierosolymam pe- 
tiit ubi accepit baptismatis gratiam.Quarto ab ea- 
dem milliario monasterium abbatis Anastasii introi- 
vit, ubiseptem anis regulariter vivens, dum Czsare- 
am Palzstinxorationis gratia venisset, captus a Per- 
sis,et multa diu verbera inter carcereset vincula Mar- 
cebana judice perpessus, tandem in Persidem mitt i- 


androHispalitano episcopo, quiet Ermenigildum do- D tur ad regem eorum Chosroam : a quo tertio per 


cuerat, ad catholicam fidem convertit. Anari adver- 
sus Romanos dimicantes auro magis quam ferro pel- 
luntur. Viennensis episcopus Verus claruit. Hujus 
temporeDesiderius Augustodunensisgenerein ordi- 
ne diaconi Ecclesi: Viennensi serviebat. Gregorius 
Roman Ecclesi: przsul et doctor eximius claruit. 
Post Verum episcopum sanctus Desiderius succedit. 
Hic beatissimus Brunichildem reginam ex impietati- 
bus suisarguensa!comitibusejus ipsa jubente inter- 
ritorio Lugdunensisuper fluvium Calaronam perimi- 
tur, martyrque gloriosus coeleste regnum ingreditur 
Gregorius pontifex synodum episcoporum vigin- 


intervalla temporis verberatus, ad extremum una 
suspensus manu per tres horas, sic decollatus cum 
aliis septuaginta, martyrium complevit. Mox tunica 
ejus indutus quidam daemoniacus, curatus est. Sise- 
butus Gothorum rex in Hispania plurimas urbes sibi 
bellandosubjecit et Judzeos suo regno subditos, pra- 
ter eosqui fuga lapsi latenter migraverunt ad Fran- 
cos,ad Christi fidem convertit. Pers» Chalcedoniam 
usque pervenerunt. JEunni murum longum irrum- 
pentes, et moenia Constantinopolis accedentes 
cum Heraclio imperatore mutuo in muro stante col- 
loquuntur, acceptoque ab eo pretio pacis adtempus 





113 


CHRONICON. — JETAS SEXTA. 


114 


recedunt. Jtherius Viennensis, vir in omnibus exi- À prohibens eos ibi missas agere : unde et ipse sicut 


mius, praeclarus habetur. Chlotharius rex Saxo- 
num terram vastavit : in tantum ut non ibi relin- 
queret hominem viventem, longior, ut fertur, quam 
spatua ipsius erat. Non longo tempore interjecto 
quadragesimo quarto regni sui anno moritur : suc- 
cessitque ei Dagobertus fllius ejus vir strenuus, et 
in judiciis severus. Habuit autem duos filios, Sygi- 
bertum et Chlodoveum quorum unum, Sygibertum 
in Austriam cum Pipino duce direxit : Chlodoveum 
juniorem secum retinuit. Gundolandus major domus 
moritur, cujus loco Herthenoldus a Dagoberto con- 
stituitur.Heracliusimperatorcum exercitu superve- 
niens Persis victor, Christianos qui ibi erant captivi 
reduxit, ac vexillum Dominic: crucis Hierosolymam 


praedecessores ipsius, ab Apostolica sede, justa satis 
dispositione damnatus est. Dagobertus Francis re- 
gnat, Sygibertus fllius ejus Austrasiis. 

[641] Constantinus filius Constantini, imperator 
annis viginti octo. Hic Constantinus deceptus a 
Paulo sicut Heraclius avus ejus a Servio ejusdem 
civitatis episcopo exposuit typum adversus catholi- 
cam fidem nec unam nec duas voluntates, aut ope- 
rationes in Christo definiens esse confitendas, quasi 
Dihil velle rei operari credendus sit Christus. Unde 
Martinus papa, congregata Roma synodo centum et 
quinque episcoporum, damnavit sub anathemate 
prafatos Cyrum, Sergium, Pyrrhum, et Paulum hz- 
reticos. Post hzc missus ab imperatore Constantino 


triumphans reportavit. Reliqui: quoque beati mar- p Theodorus hexarchus, tulit Martinum papam de Ec- 


tyris Anastasii, primo ad monasterium suum, deinde 
Romam advecta, venerantur in monasterio beati 
Pauli apostoli, quod dicitur ad Aquas Salvias. Anno 
Heraclii imperatorisoctavo decimo, indictione quin- 
ta, Eduinus excellentissimus rex Anglorum, in Bri- 
tannia Transumbranz gentis ad aquilonem, pradi- 
cante Paulinoepiscopo,quem miserat de Cantia vene- 
rabilis archiepiscopus Justus, verbum salutis cum 
sua gente suscepit anno regni sui undecimo ; adven- 
tus autem Anglorum in Britanniam plus minus anno 
centesimo octogesimo. Eique Paulino sedem episco- 
pus Eboraci dedit. Eo tempore apud Scotos in obser- 
vatione quartz decims lun: paschalis error maxi- 
mus exortus est : quorum errorem Honorius papa 
per epistolam suam redarguit. Sed et Joannes, qui 
successori ejus Severino in pontificatu successit, 
cum adhuc electus in pontificatu, pro eodem errore 
quart: decima luna, simul et pro Pelagiana hz- 
resi, quz? apud eos recrudescebat, scripsit. 

[039] Heracleonas cum matre sua Martina, annis 
tribus. Cyrus Alexandris episcopus, Sergius et Pyr- 
rhus regi» urbis episcopi, Acephalorum hsresim 
instaurantes, unam operationem in Christo divini- 
tatis et humanitatis, unam quoque voluntatem dog- 
matizabant. E quibus Pyrrhus sub Theodoro papa 
Romam veniens ex Africa, ficta, ut post apparuit, 
poenitentia, obtulit eidem papz, presente clero et 
populo, libellum cum sua subscriptione, in qua dam- 
nabantur omnia qua a praedecessoribus suis scripta 
vel acta sunt adversus catholicam fldem : unde et 
benigne susceptus est ab eo quasi regia pontifex 
civitatis : sed quia reversus, eumdem ipsum errorem 
repetiit, memoratus papa Theodorus, sacerdotum 
synodo advocata in basilica beati Petri Apostolicon- 
demnavit ipsum Pyrrhum sub vinculo anathematis, 

[642] Constantinus fllius Heraclii mensibus sex. 
Pyrrhi successor Paulus, non tantum pestifera do- 
ctrina sicut decessor ejus, sed et aperta persecutione 
catholicos cruciat : apocrisariossanct:e Roman: Ec- 
clesi: qui ad ejus correctionem missi fuerant, par- 
tim carceribus, partim exsiliis, partim verberibus- 
afficiens : sed et altare eorum in domo Placidizx sas 
eratum in venerabili oraculo subvertens diripuit, 


clesia Constantiniana, perduxitque Constantinopo- 
lin, ubicum procatholica veritate apostolice ageret, 
relegatus Chersonam, ibidem vitam flnivit, multis in 
eodem loco virtutum signis usque hodie refulgens. 
Facta est autem synodus praefata anno nono imperii 
Constantini, mense Octobri indictione octava. Cla- 
rentius vir satis eruditus Viennensis episcopus cla- 
ruit. Vitellianus papa Rom ordinatur : sub quo 
Constantinus imperator beato Petro apostolo misit 
Evangelia aurea gemmis albis mira magnitudine in 
cireuitu ornata..Ipse post aliquot annos idem per 
indictionem sextam Romam veniens, obtulit super 
altare apostolorum pallium auro textile, toto exer- 
citu cum cereis ecclesiam intrante. Sequenti anno 
facta est eclipsis solis, quinque Nonas Maii quasi 
decima hora diei. Vitellianus papa Theodorum ar- 
chiepiscopumet Adrianum abbatem, virum sanctum 
atque doctissimum, in Britanniam mittit : qui pluri- 
mas Ecclesias Anglorum doctrina ecclesiastica fe- 
cundarunt. Constantinus imperator post plurimas 
depredationes in provinciis factas, occisus in bal- 
neo periit, indictione duodecima. Sed non longo 
post tempore Vitellianus papa obiit. 

[669] Constantinus, filius Constantini superioris, 
annis septemdecim. Saraceni Siciliam invadunt, et, 
preda nimia secum ablata, mox Alexandriam re- 
deunt. Agatho pontifex Romana Ecclesie constitui- 
tur: qui ex rogatu Constantini, Tiberii, Heraclii, 
piissimorum principum, misit in regiam urbem le- 
gatos suos : in quibus erat adhuc Joannes diaconus 
non longe post episcopus, pro facienda adunatione 
Dei Ecclesiarum. Qui benignissime suscepti a fidei 
catholic: defensore Constantino, jussi sunt, remis- 
sis disputationibus philosophicis, pacifico colloquio 
de vera fide perquirere, datiseis de bibliotheca Con- 
stantinopolitana catholicorum Patrum, quos pete- 
bat, libellis. Affuerunt autem et episcopi centum et 
quinquaginta, przsidente Gregorio patriarcha regis 
urbis, et Macario Antiochi. Convicti sunt itaque. 
qui unam voluntatem et operationem astruebant in 
Christo, falsasse catholicorum Patrum perplurima 
dicta. Finito conflictu, Georgius correctus est. Ma- 
carius vero cum suis sequacibus simul et pradeces- 


TT 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


116 


soribus, Cyro, Sergio, Honorio, Pyrrho, Paulo, et A defuncto, Grimoldum fllium ejus majorem domus in- 


Petro, anathematizatus est : et in loco ejus Theo- 
phanus abbas de Sicilia, episcopus Antiochiz factus. 
Tantaque gratia legatos catholic: pacis comitata 
est, ut Joannes Portuensis episcopus, qui erat unus 
ex ipsis Dominica octavarum Pascha, missas, pu- 
blice in ecelesia sanctze Sophis, coram principe et 
patriarcha Latine celebraret. Hxc est sexta Syno- 
dus universalis Constantinopoli celebrata, et Graeco 
sermone conscripta temporibus papse Agathonis, 
exsequente et residente Constantino piissimo impe- 
ratore intra palatium suum, simulque legatisaposto- 
licz:e sedis, et episcopiscentumet quinquaginta resi- 
dentibus. Prima enim universalis Synodus in Niczea 
congregata est contra Arium, trecentorum et octo- 


stituit. Non longe post defuncto Sygiberto rege, 
Grimodus filius ejus parvum, Dagobertum nomine, 
LoLondit, ac Dodoni Pictaviensi episcopo sub custo- 
dia dirigit : Franci plurimum indeindignati,captum 
Grimoldum Chlodoveo regitradunt : qui posuit eum 
Parisiis in custodia : ibique diu excruciatus, vitam 
finivit : Chlodoveus rex temere agens, brachium 
beati Dionysii martyris abscidit. Abeotempore sicut 
Franci tenuerunt, regnum ipsorum cadere coepit, 
variis casibus molestatum. Chlodoveus rex, multis 
illectus vitiis, tandem ex Baltilde regina tres filios 
habuit, Chlotarium, Childericum atque Theodori- 
cum. Justinianus,beat: memoria,Roman:e Ecclesise 
pontificem Sergium, quia Synodo haereseos quam 


decim Patrum, temporibus Julii pap: sub Constan- g Constantinopoli fecerat, patereet suscribere noluit, 


tino principe. Secunda, Constantinopoli, centum 
quinquaginta Patrum contra Macedonium et Eu- 
doxium,temporibus Damasi papz, et Gratiani prin- 
cipis quando Nectarius ejusdem urbis est erdinatus 
episcopus. Tertia in Epheso, ducentorum Patrum 
contra Nestorium episcopum August: urbis, duas 
personas in Domino Jesu Christo pradicantem, sub 
Theodosio magno principe, et papa Coelestino. 
Quarta, in Chalcedonia, Patrüm mille centum et tri- 
ginta sub Leone papa, temporils Martiani princi- 
pis, contra Eutychem nefandissimorum praesulem 
monachorum. Quinta autem, Constantinopoli, tem- 
poribus Vigilii papze, sub Justiniano imperatore, 
contra Theodorum et omnes h:reticos. Sexta haec 
de qua in przsenti loco diximus. Sindulphus Vien- 
nensis Ecclesi: episcopus, clarus habetur. Sancta 
Virgo Christi Hediltruda, filia Ann: regis Anglorum, 
et primo alteri viro, et postea Hecfrido regi conjux 
dato, postquam duodecim annis thorum maritalem 
incorrupta servavit, sumpto velamine sanctimonia- 
lis efficitur : nec mora, etiam virginum mater et 
nutrix : cujus merita testatur etiam caro mortua, 
qui post sexdecim annos sepulture cum veste qua 
involuta est, incorrupta ut virgo manserat, reperi- 
tur. Dagobertus rex ecclesias sanctorum ditavit, 
eisque multa largitus pacifice et quiete regnum te- 
nuit Francorum. Sindulpho episcopo defuncto, Hec- 
dicus Viennensis Ecclesie presulatum suscepit, 
magne religionis vir : claruit autem usque ad ul- 
timum tempus Justiniani imperatoris, cujus et 
tempore obiit. 

[086] Justinianus minor, filius Constantini, impe- 
rator factus, annis decem. Hic constituit pacem cum 
Saracenis terra marique decennio. Sed et provincia 
Africa qu: fuerat tenta a Saracenis,Carthagine capta 
atque destructa, Romano imperio subjugata est. Da- 
gobertusrex, valida febre »grotans,mortuusest Spi- 
nogilo villa in pago Parisiensi atque in ecclesia beati 
Dionysii martyris sepultus est : luxeruntque eum 
Franci diebus multis. Regnavit autem quadraginta 
quatuor annis. Ejus loco constituerunt Franci Chlo- 

-doveum filium ejus regem : cujus uxor Baltildis, de 
genere Saxonum. Sygibertusrex Austrasiz, Pippino 


misso Zacharia protospatario suo, jussit Constanti- 
nopolim deportari. Sed przivenit militia Ravennatis 
urbis, vicinarumque partium, jussa nefanda princi- 
pis eLeumdem Zachariam ab urbe Roma contumeliis 
et injuriis repulerunt. Chlodoveusrex nimium lubri- 
cus decessit, cum regnasset annis sexdecim Franci 
Chlotharium filium ejus regem constituunt. Herchi- 
noldo majore domus defuncto, Franci in incertum 
euntes, Ebroinum in hac dignitate ut major esset in 
aula regia constituunt. Chlotharius quatuor annos 
regnans obiit, cujus loco Franci Theodoricum fra- 
trem ejus erigunt. Childericum alium fratrem ejus 
simul cum Ulfeldo duce in Austriam regnare diri- 
gunt.Papa Sergiusordinavit venerabilem virum Wi- 
librodum cognomine Clementem, Frisonium genti 
episcopum. Chaldeoldus episcopus Viennensem Ec- 
clesiam rexit usque ad tempora Theodorici regis, 
Justinianus imperator, ob culpam perfidig, regni 
gloria privatus, exsul in Pontum secedit. 

[6960] Leo imperator annos duos. Papa Sergius 
in sacrario beati Petri capsam argenteam, qua in 
angulo obscurissimo diutissime jacuerat, et in ea 
crucem diversis ac pretiosis lapidibus adornatam, 
Domino revelante, reperit : de qua tractis quatuor 
petalis, quibusgemm inclus: erant mir: magnitu- 
dinis, portionem lignisalutiferi Dominica crucis in- 
terius repositam inspexit. Qux exeo tempore omni- 
bus annis in basilica Salvatoris, quz:& appellatur 
Constantiniana, die exaltationisejusab omni oscula- 
tur atque adoratur populo. Dodolenus Viennensis 


D episcopus habetur. Franci, Ebroino insidias paran- 


tes, Theodoricum de regno abjiciunt,Ebroinum Luxo- 
vio monasteriotondent : Childericum super seregem 
levant : majorem domus, Ulfuoldum. Sed non multo 
post, propter levitatem animi sui idem Childericus 
a Francis interficitur : Ulfuoldus fuga elabitur. 
Franci Leodosium Archenoldi filium majorem domus 
constituunt. Theodoricum in regno advocant. Dici- 
tur in hoc consilio fuisse Leodegarius venerabiliis 
episcopus Augustodunensis, et Gerinus frater ejus. 
Ebroinus itaque magna impietatis homo, clericatu- 
ram abjiciens, a Luxovio coenobio egressus, seductus 
sine dubio ab spiritu mendacii, qui dixerat ei quod 


111 


CHRONICON. — .ETAS SEXTA. 


118 


duodeviginti annis viveret, in Franciam revertitur. À igne,gladio,et captivitate vastavit : cumque non es- 


Copiis undecunque sibi aggregatis, ad Audoenum 
episcopum Rothomagensem dirigit. Mox responso 
iade accepto tyrannice contra hostes debacchatus, 
Levidesium fide captum occidit. Ac sic principatum 
vi sub Theoderico rege obtinuit : continuo sanctum 
Leodegarium diversis poenis affectum gladio percus- 
sit. Gerinum quoque fratrem ejus diu exeruciatum 
peremit : multos cogens in exsilium, ablatis faculta- 
tibus, de quibus Vulbaldus et Ragnebertusillustres 
viri, multis pressi injuriis, virtute venerabiles, oc- 
eumbunt. Ulfuoldo decedente, Martinus et Pippinus 
junior filius Ansegesili, regibusdecedentibus, domi- 
nabantur in Austria. Moto przlio contra Theodori- 
cum regem et Ebroinum, Martinus fuga lapsusLug- 
. duno cloaca se reclusit : Pippinus quoque et latere 
evasit. Ebroinus, datis sacramentis, Martinum ad 
regem Theodoricum venire suadet : ille credulus, 
mox cum suis interfectus est. Ebroinus crudelitate 
nimia sxvus, ab Hermenfrido Franco interfectus 
est : Hermenfridus in Austriorum regnum ad Pip- 
pinum fugiens, evasit. Erat tunc temporis vir ocu- 
lis orbatus, unus de illis quibus Ebroinus effo- 
derat lumina, in insula Lugdunensis provincim, 
quae Barbara dicitur. Qui cum nocturno tempore 
super ripam Scicannz fluminis orandigratia reside- 
ret , audivit navigantium impetum, et magna vi bra- 
chiorum contra impetum fluminis insurgentium. 
Cumque interrogaret, quo navigium illud tenderet, 
vox in auribus ejus percrepuit : Ebroinus est, quem 
ad Vulcaniam ollam deferimus : ibi enim facti sui 


set qui ei resisteret, Joannes papa missis donariis 
plurimis et legatis, universos captivos redemit, at- 
que hostes domum redire fecit. Cui succedit alter 
Joannes, qui miro opere oratorium sancta Dei geni- 
tricis Marix in Ecclesia beati Petri construxit. Erit- 
bertus, rex Longobardorum,multas cortes et patri- 
monia Alpium Cottiarum, qua a Longobardis fue- 
rant ablata, juri Apostolic: sedis restituit, et hanc 
restitutionem aureis scriptam litteris Romam di- 
rexit. Pippinus AusLrasiorum dux,Theodericum re- 
gem cepit, atque, thesauris acceptis, Nordebertur 
quemdam de suis majorem domus sub rege eodeia 
constituit. Ipse in Austriam remeavit.Habuit autem 
ex uxore sua nobili duos filios, Drogum et Grimol- 
dum. Drogus ducatum in Campania accepit. 

[706] Justinianus secundus, cum Tiberio filio, 
annis septem. Hic auxilio Terbellii regis Bulgaro- 
rum regnum recipiens, convictos occidit eos qui se 
expulerant,patricios et Leonem in loco ejususurpa- 
verant: necnon et successorem ejus Tiberium qui 
eum de regno ejectum toto tempore quo ipse regna- 
vit, in eadem civitate tenuerat in custodia. Callini- 

. eum vero, patriarcham, erutis oculis, misit Romam, 
et dedit episcopatum Cyro, qui erat abbas in Ponto, 
eumque exsulem aluerat. Hic papam Constantinum 
ad se venire jubens, honorifice suscepit et remisit : 
ita ut die Dominica cum missas sibi facere juberet, 
communionem de manu ipsius acceperit. Quem pro- 
stratusin terra,pro suis peccatisintercedere rogans, 
cuneta Ecclesi: privilegia renovavit, qui cum exer- 


ponas luet. Hoc idem vir audivit ad consolationem C citu mitteret in Pontum ad comprehendendum Phi- 


sui, ut sciret quam poenam persecutores justorum 
s^ntirent. Reverentissimus Ecclesi: Lindisfarnensis 
in Britannia ex Anachorita antistes Cuthbertus, to- 
tam ab infantia usque ad finem vitam miraculorum 
signis inclytam duxit. Cujus venerabile corpus hu- 
matum post undecim annos, quasi eadem hora fuis- 
set defunctus,cum veste quategebatur incorruptum 
inventum est.Franci Vuaratonem pro Ebroino,majo- 
rem domus faciunt : qui pacem cum Pippino compo- 
nit. Pippinus cum Gissemaro Vuaratonis filio, con- 
tra voluntatem patris agente, civilia bella habuit. 
Sed Gissemarus a Deo percussus obiit. Pater ejus 
Vuarato principatum recepit. S. Audoenus episco- 
pus, virtutibus clarus, migravit ad Dominum. 


lippicum, quem ibi relegaverat, conversus omnis 
exercitus ad partem Philippici, fecit eum sibi impe- 
Tàalorem : reversusque cum eo Constantinopolim,pu- 
gnavit contra Justinianum, duodecimo ab urbe mil- 
liaro, vicitque atque occidit. Regnavitque Philip- 
picus loco Justiniani. Francis adhuc Theodoricüs 
regnabat. Deodatus Viennensis episcopus, magnas 
pareimoniz vir florebat. 

[712] Philippicus imperator annum unum, menses 
sex. Hic ejecit Cyrum de pontificatu, eumque redire 
ad gubernandum monasterium suum przecepil: qui- 
que pravi dogmatis litteras Constantino misit pon- 
tifici, quas ille cum apostolica sedis consilio respuit 
et hujus rei causa fecit picturas in porticu saneti 


Post Vuaratonem, Bertharium majorem domus sta- [) Petri, qui acta sex synodorum universalium conti- 


tura et sapientia pusillum, Franciconstituunt.Pippi- 
nuscum Theodoricoet Berthariobellum iniit,et vicit. 

[699] Tiberius Imperator, annis septem. Synodus 
Aquileiz facta ob imperitiam fidei quintum univer- 
sale concilium suscipere diffidit, donec salutaribus 
beatzx papa Sergii monitis instructa, et ipsa huic 
cum czateris Christi Ecclesiis annuere consentit. 
Joannes pontifex Romanus habetur, qui Sergio suc- 
cesserat. Bobolinus Viennensis Eeclesiz episcopus 
insignis claruit.Post quem Georgius magn: virtutis 
episcopus, in eadem urbe constituitur. Gisulphus, 
dux gentis Longobardorum;' Beneventi Campaniam 


nent. Nam et hujusmodi picturas cum haberentur 
in urbe regia, Philippicus jusserat afferri. Statuit- 
que populus Romanus, ne h:eretici imperatoris no- 
men, aut in chartis, aut figulis solidis susciperent : 
unde nec ejus effigies ín ecclesiam introducta est, 
nec nomen ad missarum solemnia prolatum. Captus 
igitur Philippicus ab Anastasio oculis privatus est, 
nee tamen occisus. Theodericus rex Francorum 
mortuus est, qui regnavit amis novemdecim. 

^ [71&[ Anastasius imperator, annos tres. Hic litte- 
ras Constantino pontifici Romam misit per Schola 
sSticum -patricium et exarcham Itali:, in quibus se 


119 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


120 


fautorem catholice fidei, et sancli sexti concilii À natus septuaginta et octo,cum esset presbyter annis 


pradicatorem esse docuit. 

Chlotharius filius Theoderici,puer Francis regna- 
vit annos tres ;cui successit Childebertus frater 
ejus, vir inclytus. Defuncto Northberto majore do- 
mus, Grimoldus Pippini filius effectus est. Pippinus 
multa bella gessit contra Rittodum gentilem Friso- 
num ducem,similiter contra Suevos,vel alias quam- 
plures gentes. Blidrannus Viennensis Ecclesi: epi- 
scopus. Leutbrandus rex Longobardorum, donatio- 
nem Alpium patrimonii Cottiarum, quam Erithber- 
tusrex fecerat, sed ille repetierat, admonitione ve- 
nerabilis pape Gregorii confirmavit. Drogo filius 
Pippini defungitur hibernalitempore,anno [ncarna- 
tionis Domini septingentesimo octavo. Anepos epi- 


scopus, secularis conversationis vir, ducit exerci- p 


tum Francorum contra Wiliarium in Suevos, ubi 
gravissima czedes facta est, anno Incarnationis Do- 
mini septingentesimo duodecimo. Bon: memoriz 
Childebertus rex migravit,regnans tredecim annos: 
et sepultus es& Cauciaco monasterio in basilica S. 
Stephani protomartyris; regnum suscepit Dagober- 
tus adhuc puer,filius ejus: major domus Grimoldus, 
vir modestus et justus, qui habebat Ratbodi ducis 
filiam Theusuindam in conjugium : nam ex alia fe- 
mina Theudoaldum habuerat./Egrotante itaque Pip- 
pino genitore ejus, dum ad visitandum eum venis- 
set,a Rangario Frisone gentili peremptus est,in ba- 
silica sancti Landeberti.Pater ejus Theudoaldum in 
honore defuncti patris instituit. Leodidico,anno In- 
carnationis Domini septingentesimo decimo quarto 
in mense Aprili.Nec multo post Pippinus pater ejus 
mortuus est,eodem anno,medio decembri. Obtinuit 
autem principatum sub nominatis regibus annis vi- 
ginti septem.Hecbertus vir sanctus de gente Anglo- 
rum, pro colesti patria peregrinus sacerdotium 
Christi exornans, plurimas Scoticz gentis provin- 
cias ad canonicam paschalistemporis observantiam, 
a qua diutius aberraverant, pia praedicatione con- 
vertit, anno ab Incarnatione Domino septingente- 
simo decimo quinto. 

[717] Theodosius imperator,anno uno.Hic electus 
in imperatorem,Anastasium apud Niceamcivitatem 
gravi prelio vicit : datoque sibi sacramento, pre- 
sbyterum fecit ordinari. Ipse vero ut regnum acce- 
pit, cum essel catholicus, imaginem illam veneran- 


quadraginta octe ; abbas autem, annis viginti quin- 
que,ubi Lingonas pervenit, defunctus,atque in eccle- 
sia beatorum Geminorum martyrum sepultus est. 

CarolusPippini filiusex alia uxore, cum captus a 
Plectrude Pippini quondam uxore teneretur, auxi- 
liante Domino evasit. Saxones terram Matuariorum 
devastaverunt. Eoldus Viennensis episcopusjam ha- 
bebatur. 

[718] Leo imperator, annos novem. Saraceni cum 
immenso exercitu Constantinopolim venientes trien- 
nio civitatem obsident, donec civibus multa instan- 
tia ad Deum clamantibus, multi eorum fame, fri- 
gore ac pestilentia perirent, ac si pertasi obsidio- 
nis abscederent. Qui inde regressi, Bulgarorum 
gentem qux» est super Danubium, bello aggrediun- 
tur : et ab hac quoque victi refugiunl ac naves suas 
repetunt. Quibus cum altum peterent, irruente su- 
bita tempestate, plurimi etiam, mersis sive confra- 
clis per littora navibus, necati sunt. Leutbrandus 
rex audiens quod Saraceni, depopulata Sardinia, 
etiam loca illa feedassent, ubi ossa beati Augustini 
episcopi propter vastationem Barbarorum olim 
translata, et honorifice fuerant condita, misit, et 
dato pretio accepit, et transtulit ea in Ticinum. Ibi 
que in monasterio quod Cella aurea vocatur, quod 
et ipseconstruxit, condigno honore recondidit. Tunc 
sanctus episcopus Eoldus Viennensem Ecclesiam re- 
bus auxit. Erat enim affinis Francorum regibus, 
quique etiam intra civitatem in honore beatorum 
martyrum Thebsorum, Mauritii et sociorum ejus, 
domunculam crypatim ($ic) construxit : ibique non 
mediocrem partem reliquiarum, sive ex his mart yri- 
bus, sive ex aliis posuit. Atque ex eo tempore res 
ecclesi: nomine beati Mauritii attitulantur, quando 
ex antiquo et major domus in honore septem mar- 
tyrum Machabeorum, et facultates ejusdem eccle- 
si: sub nomine eorum a fidelibus offerentur, et 
consecrat: manerent. Dagobertus rex, annis quin- 
que regnans, mortuus est. In illis diebus paulo ante 
Franci mutua cede se sternunt, ac Theodoaldum 
Grimoldi justi filium valide persequendo fugant, 
electo Raganfrido in principatum majoris domus. 
Franci Danielem quemdam clericum post objectio- 
nem tonsura, in regnostabiliunt, atque Chilpericum 
nuncupant. Exercitum usque ad fluvium Mosam 


dam, in qua sancia sex synodi eraut depictz, et a D contra Carolum commovent. Ex alia parte Ratbo- 


Philippico fuerat dejecta, pristino loco in urbe re- 
gia erexit. Tiberis fluvius alveum suum egressus ila 
excrevit, ut ad unam et semis staturam in via pu- 
blica extumesceret,multaque excidia Romana civi- 
tatis faceret.A porta denique S. Petri usque ad pon- 
tem Milvum aqua descendentes se conjungebant. 
Mansit autem diebus septem. Cum cives crebras li- 
tanias agerent,revertitur octava die. Amore divino 
inflammati multi Anglorum gentis de Britannia Ro- 
mam venire his temporibusmaxime studuerunt,ibi- 
que obsignum religionistonsuram clericalem susci- 
pere.Tunc etiam reverendus abbas Geolfridusannos 


dus dux cum Frisonibus contra eumdem ipsum Ca- 
rolum insurgit : pugna valida commissa cum Friso- 
nibus, Carolus gravi damno afflictus, dilapsus est. 
Ratbodus usque ad Coloniam cuncta devastans per- 
venit, mense Julii, anno Incarnationis Domini sep- 
tingentesimo decimo quinto. Chilpericussimul cum 
Raganfrido Arduennam silvam ingressus magno 
exercitu usque Rhenum civitatemque Coloniam 
pervenerunt, thesaurum multum a Plectrude acci- 
pientes, vastantesque terram, reversi sunt ad Am- 
blaviam : sed subito Carolo super eos irruente, 
maximum acopiissuis dispendium sustinent. Iterum 








121 


CHRONICON. —— JETAS SEXTA, 


123 


Carolus exercitu commoto adversus Chilpericum, À evasere. Wilicarius Austreberto venerabiliepiscopo 


vel Ragamfridum pergit. Illi contra, hoste parato, 
bellum accelerant, in loco nuncupato Vicieco, die 
Dominica, illucescente die infra quadragesimam, 
decimo tertio Kalendis Aprilis, anno Incarnationis 
septingentesimo decimo septimo. Chilpericus et 
Ragamfridus fugati, penes Carolum victoria fuit : 
Coloniam venit, thesauros patris sui a Prectrude 
recepit ; regem sibi Clotharium statuit. Chilpericus 
et Ragamfridus Eudonem ducem in adjutorium expe- 
tunt : contra quos Carolus intrepidus pergit. Eudo 
Parisios fugiendo pervenit. Chilpericus, thesauris 
regalibus sublatis, trans Ligerim in Aquitaniam se 
eripuit. Chlotharius rex eo anno mortuus est. Post 
Eoldum episcopum Eobolinus Viennensis episcopus 


Vienne succedit. Qui ob cladem Sarracenorum, 
cum esset domus preclarissima martyrum citra 
Rhodanum ab eis jam incensa, ossa beati Ferreoli 
cum capite Juliani martyris intra urbem transtulit, 
eisque accelerato opere, non magno pretio eccle- 
siam construxit : ubi et eorumdem martyrum reli- 
quias reverenter composuit. Idem Wilicarius, cum 
furioso et insano satis consilio Franci res sacras 
ecclesiarum ad usus suosretorquerent, videns Vien- 
nensem suam indecenter humiliari, relicto episco- 
patu, in monasterium sanctorum martyrum Agau- 
nensium ingressus, vitam venerabilem duxit. Vas- 
tataet dissipata Viennensi et Lugdunensi provincia, 
aliquot annis sine episcopis utraque Ecclesia fuit, 


successit. Huic Ostrebertus vir strenuus et nobilis pj laicis sacrilege et barbare res sacras ecclesiarum 


episcopus succedit. Hic sepultus est in villa quadam 
proprietatis su: Julidiaco, non longe a Sequana 
fluvio. Carolus legationem ad Eudonem misit ami- 
citiasque cum eo componit, Cui Eudo Chilpericum 
regem cum multis muneribus reddidit, sed idem 
non diu in regno resedit. Siquidem Noviomocivitate 
mortuus ac sepultus est. Regnavit autem annis plus 
quinque. Franci Theodericum, Dagoberti junioris 
flluium, regem super se constituunt. Carolus major 
domus el Austrasiorum princeps, vastans omnia, 
et Saxonum agros diripiens, ad Wisorem pervenit. 
Ratbobus Frisonum dux moritur, et Carolus cum 
Saxonibus bellum iniit: gravissima czdes homi- 
num altrinsecus morientium. Post aliquot annos, in 
Bajovariam iter arripuit, Bajovariosque cum labore 
maximo ad deditionem coegit. Post reluctantibus 
iterum occurrit : et secunda vice fortitudine exer- 
citus sui superdomuit. Iterum abiit in Saxoniam, 
deinde ad Suevos contra Lantfridum, quos ab infe- 
statione nimia repressit. Exindeexercitum commo 
vet contra Eudonem Aquitanorum ducem, fugitque 
usque in Vasconiam fugato Eudone. Sarraceni mul- 
tis copiis navibusque plurimis longe lateque pluri- 
mas urbes tam Septimanie quam Viennensis pro- 
vinci: vastant. Contra quos Carolus expeditionem 
ducens, graviterque eos fundens, in Hispanias re- 
pulit : facta concertatio mense Octobri, gerens et 
alia diversis in partibus prelia, iterum post aliquot 
annos perrexit usque in Vasconiam, Aquitaniam 
depopulatus: mortuo Eudone, contra filios illius 
arma corripuit, eosque vehementer afflixit. Sed va- 
riante concertatione, cum ex utrisque partibus plu- 
rimi czederentur, tandem foedus non diu mansurum 
ineunt. Sarraceni pene totam Aquitaniam vastantes, 
et late alias provincias igne ferroque superantes, 
Burgundiam dirissima infestatione deprzdantur, 
pene omnia flammis exurentes, monasteria quoque 
ac loca sacra foedantes, innumerum populum abi- 
gunt, atque in Hispanias transponunt. Contra quos 
Carolusiterum expeditionem movit. Quibus forti ma- 
nu resistens, c:esa inde maxima multitudine,reliquos 
qui superfuerunt fugere compulit : e quibus pauci 


C 


obtinentibus. Anno Incarnationis Domini septingen- 
tesimo quinquagesimo primo Carolus Pippini fllius 
Fraucorum dux defunctus est, principatum illius 
obtinente Carlomanno et Pippino fratre ejus. Childe- 
ricus in regno Francorum substituitur. 

[727] Constantinus imperator, annos viginti sex. 
Carlomannus et Pippinus contra Hunaldum ducem 
Aquitanorum exercitum movent, co»peruntque ca- 
strum, quod vocatur Lucas : in ipso itinere positi 
diviserunt sibi regnum Francorum, in loco qui di- 
citur Vetus Pictavus. Eodem anno Carlomannus 
Alamanniam vastavit. Carlomannus et Pippinus 
ineunt pugnam cum Odilone duce Bajovariorum. 
Eodemanno Carlomannuscum Saxonibuscontlictum 
habuit : cepitque castrum quod dicitur Hocseoburg, 
et Theotecnun Saxonem placitando sibi conquisivit, 
anno Incarnationis Domini septingentesimo qua- 
dragesimo tertio. Iterum Pippinus et Carlomannus 
expeditionem habuerunt in Saxoniam, anno Incar- 
nationis Domini septingentesimo quadragesimo 
quarto, captusque est Theodericus Saxo. Sequenti 
anno nullam fecerunt expeditionem, eo quod Car- 
lomannus dispositum haberet secularem militiam 
relinquere, et ipso anno paravit iter suum paravit- 
que se frater ejus Pippinus honorifice ad obsequium 
illius, anno Incarnationis Domini septingentesimo 
quadragesimo sexto. Carlomannus secundum vo- 
tum suum Romam abit, ibique se totondit, atque 
monasterium in monte Sarepta in veneratione san- 
cti Silvestri construxit, ibique sub monastico habitu 


D aliquo tempore vixit. Inde ad sanctum Benedictum 


in Cassino monte perveniens, monachis sociatus est. 
Grifo ante faciem Pippini ducis fugit in Saxoniam. 
Pippinus per Thoringiam iter arripiens, introivit 
in Saxoniam, pervenitque ad fluvium Missaha inloco 
qui dicitur Scaamgi. Grifo adjungens secum Saxo- 
num multitudinem, super fluvium Oacrum in loco 
qui dicitur Horahim, illuc quoque eum est Pippinus 
insecutus. Sed Grifoarripiensfugam pervenit usque 
Bajovariam, ducatumque ipsum sibi subjugavit : 
Tassilonematque Iltrudem captos subdidit. Swidger 
ad auxilium ei venit. Hoc audiens Pippinus, iter 


* Regino, l. ir, eum ait a coquo alapas ssepius et verbera patienter tulisse. 


133 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


124 


posteum arripiens, captum Grifonem secum adduxit, À cluserat, obsedit. At ille, cernens se non posse eva- 


simul cum Lanfrido atque Swidger : Tassilonem 
vero in ducatum Bajovariorum posuit, eique per be- 
neficium Bajovariam commisit, Grifoni quoque in 
partibus Austri: duodecim comitatus dedit : inde 
post Grifo fugiens Waifario Hunoldi filio Aquitano- 
rum duci se conjunxit, ibique ambo contra Pippi- 
num rebellionem parant. Interim dum copiz paran- 
tur, misit PippinusUtgardum|Wisburgensem episco- 
pum et Fulradum capellanum suum ad Zachariam 
tunc temporis pontificem Romanum, ut interroga- 
rent eum, si ita manere deberent reges Francorum 
cum pene nullius polestatis essent, jam solo regio 
nomine contenti. Quibus Zacharias pontifex respon- 
sum dedit, regem potius illum debere vocari qui 
rempublicam regeret. Reversis legatis, abjectoque 
Childerico qui tunc regium nomen habebat, Franci 
per consilium legatorum et Zachariz pontificis elc- 
ctum Pippinum regem sibi constituunt: Childericus 
tonsuratus, et in monasterium missus est. Mox Pip- 
pinus, rex Francorum factus, bellum in Saxoniam 
movit : in quo Childegarius episcopus a Saxonibus 
occisus est in castro quod dicitur Witbergh. Victor 
Pippinus pervenit usque ad locum qui Rhime dici- 
tur : inde reversus nuntiatur ei quod Grifo frater 
ejus dum Italiam intrare vellet, apud Morivennam 
occisus esset, cujus mortem licet perfldi patri: adeo 
doluit. Zacharia pontifice defuncto, Stephanus suc- 
cedit. Tunc temporis sanctus Bonifacius archiepi- 
scopus Moguntiacensem regebat Ecclesiam. Predi- 
cator venerabilis maximam multitudinem Frisonum 
ad Christum convertit : Wilicarius, relicta Vienriensi 
sede, Romam primum abiit, ibique papz- Stephano 
notus efficitur: interjecto non multotempore Agau- 
ni monasterium martyrumin curam suscepit. Aistul- 
phus Longobardorum rex, nimis perfide testamenta 
dono praedecessorum ejus beato Petro collata perru- 
pit, atque facultates Romanz Ecclesi: militibussuis 
dedit. Hac urgente necessitate, Stephanus papa, in 
Franciam auxilium petiturus, ad Pippinum venit. 
Carlomannus quoque frater Pippini regis consilio 
Aistulphi, ut vulgatur, in eadem voluntate consen- 
tiente abbate ejus ut petitionem Stephani pontifleis 
eassaret, et ipse in Franciam venit. Stephanus pon- 
tifexunctoPippino in regem, duos quoque filios ejus 
Carolum et Carlomannum pariter unxit. B. Bonifa- 


cius archiepiscopus in Frisia verbum Domini przdi- (1 


cans, martyrum implevit. Pippinus rex post unctio- 
nem apostolicam, in Italiam cum exercitu properat, 
transitumque per civitatem. Viennam faciens, Carlo- 
mannum fratrem suum monachum ibi misit, simul 
cum regina Bertruda : ibi Carlomannus sgrotans 
obiit. Aistulphus audito Pippini regis adventu, clau- 
sis prohibitis, cum Longobardis obviam Pippino per- 
venit. Sed Pippinus rex vi insistens bellando, auxi- 
liante beato Petro, Italiam ingressus est ; et remisso 
pontifice Stephano, per Fulradum aliosque ministros 
ad sedem suam, ipse Papiam ubi Aistulphus se re- 


* Videtur deesse aliquid. : .:... 5... 


dere, promisit omnia beato Petro et Ecclesi: Ro- 
manz restituturum. Obsides igitur quadraginta si-. 
mul cum juramento dedit. Sicque obsidione libera- 
tus est : rex vero Pippinus in Franciam rediit. Sed 
Aistulphus ut perfidus omnia mentitusest. Ob quam 
causam rex Pippinus, Italiam iterum ingressus, Pa- 
piam obsedit, Aistulphum intusclausit. Aistulphus, 
iterum sacramento nimium coactus, firmavit se om- 
nia redditurum : insuper Pippinus rex Ravennam 
totamque Pentapolin sanctis apostolis Petro ct 
Paulo tradidit. Reverso rege Pippino, Aistulphus, 
dum? venarum divino judicio subito percussus in- 
teriit. Interjecto tempore, Desiderius in regnum 
Longobardorum successit. Constantinus imperator, 
missis donis regi Pippino simul organo musico, pa- 
cem cum Francis statuit. Tenente placitum Pippino 
Regem Compendio, Tassilo dux Bajovariorum ad 
illum ibi venit, seque illi in vassallum commisit, 
atque super corpora sanctorum martyrum Dionysii, 
Rustici, et Eleutherii, simul et super corpora san- 
ctorum confessorum Martini et Germani juravit ut 
in omnibus diebus vitz» su: regi filiisque ejus inte- 
gram fidem cum subditione servaret. Acta sunt hiec 
anno Incarnationis Domini septingentesimo quin- 
quagesimo octavo. Omnesque majores Bajovariorum 
unacum ipso sacramentis jurationum obstricti sunt. 
Bertericus |Viennensem Ecclesiam, homo simplex, 
suscepit regendam. Post ipsum, Proculus episcopus, 
similiter innocenset simplicis natur:. Pippinusrex, 
iterum Saxoniam ingressus, firmitates omnes Saxo- 
num obtinuit, multaque strage Saxonum populum 
perdomuit, in tantum ut dona annualia eis impo- 
suerit per singulos annos Francis deferre tria millia 
equorum. Amno Incarnationis Domini septingente- 
simo quinquagesimo nono natus est Pippino regi fi- 
lius, quem idem pater Pippinum vocari precepit. 
Qui post nativitatem tertio anno defunctus est. Wai- 
farius dux Aquitanorum, omnes facultates ecclesia- 
rum qua ad jus Francorum pertinebant, in Aquita- 
nia invasit.Ob quam causam Pippinus rex egressus, 
pervenit usque ad locum qui vocatur Todoat. Istic 
Waifarius per legatos suos omnia promisit se reddi- 
turum. Anno Incarnationis Domini septingentesimo 
sexagesimo, acceptis obsidibus, rex reversus est. At 
Waifarius promisit, sed minime perfecit. Reversus 
iterum Pippinus rex etcumeo filius Carolus plurima 
catella Aquitanorum cepit, Burbontis, Cantela Cla- 
rimontis, quod incendio concremavit. Pervenitque 
usque ad Lemovicas vastando terram, Waifarium in- 
sequendo. Tertio in Aquitaniam pergens, Bituricas 
civitatem cepit, et castrumToartis. Quartumin Aqui- 
taniam pergens, tenuit placitum suum Nevernis. 
Inde Tassilo dux Bajovarium, postpositis sacramen- 
tis, post posita propinquitate (erat enim nepos ejus- 
dem regis), ab eodem itinere se abduxit, atque in 
Bojovariam revertitur. Rex Pippinus tamen Aqui- 
taniam perambulavit, usque ad Cadurtium. Anno 


125 


Incarnationis Domini septingentesimo sexagesimo 
quinto quintum iter arripuit in Aquitaniam, te- 
nuitque placitum suum Aurelianis. Construxitque 
castrum Argentonium, quod Waifarius paulo ante 
destruxerat, positis ibi ad custodiam Francis. Simi- 
liter apud civitatem Bituritas, exercitum ad custo- 
diam disposuit. Facta est tunc temporis synodus, 
anno Incarnationis Domini septingentesimo sexagc- 
simo septimo, et qu:stio ventilata inter Graecos et 
Romanos de Trinitate,et utrum Spiritus sanctussicut 
procedit a Patre, ita procedat a Filio, et de sancto- 
rum imaginibus, utrumne fingendz, an pingenda» 
essent in ecclesiis. Sextum iter faciens in Aquita- 
niam munitissima loca plurima cepit, et usque Ga- 
ronnam pervenit : reversus Bituricas, legatos de 
morte Pauli Romani pontificis accepit. Septimo iti- 
neri in Aquitaniam per Viennam transitum faciens, 
ubi tunc Viennensemepiscopatum post aliquot annos 
Berterico cuidam ex familia Ecclesi dedit, usque 
Sanctonas pervenit. Capta est mater Waifarii ct so- 
rores ejus ac neptes. Sic rex usque Garonnam cuncta 
diripuit : inde iterum interposito tempore simul 
cum Bertruda regina in Aquitaniam transiens, apud 
Petragoricas Waifarium ducem interfecit. Inde post 
vietoriam Sanctonas rediit, ubi reginam dimiserat, 
et :grotare copit : inde orationisgratia ad sanctum 
Martinum venit. Ad sanctum Dionysium quoque per- 
veniens, octava Kalend. Octob. anno Incarnationis 
Domini septingentesimo sexagesimo octavo obiit : 
regnavit autem post diem unctionis sue octodecim 


annis paulo amplius. Gloriosi filii illius Carolus et (; 


Carlomannusin regnum Francorum elevati sunt. Ca- 
rolus in Novioma civitate, Carlomannus Suessionis. 
Carolus rex in Aquitaniam contra Hunoldum rebel- 
lantem ingressus est. Misitque legatos suos ad Lu- 
pum Wasconum ducem, et inde adductus est supra- 
dietus Hunoldus, una cum uxore sua' Bertha regina, 
per Bajovariam perrexit in Italiam. Anno Incarna- 
tionis Domini septingentesimo septuagesimo primo. 
Carlomannus defunctus est in villa quz» dicitur Sal- 
montiacus, pridie nonas Decembres. Uxor vero 
illius cum aliquibus Francis ingressa est in Italiam. 
At nobiliores Franci cum episcopis et comitibus 
glorioso regi Carolo se commiserunt. Gloriosus rex 
Carolus Ardurmensul fanum Saxonum penitus de- 
s&ruxit : ubi cum exercitus gravi siti laboraret, me- 
dio die subito ex quodam torrente largissimz aquae 
emanaverunt, qua sufficerent cunctoexercitui et ju- 
mentis eorum. Anno Incarnationis Domini septin- 
gentesimoseptuagesimoquartolegatusRomanz Ec- 
clesis Petrus ab Adriano pontifice ad gloriosum 
Carolum venit : et quia itinera terrz przclusaerant 
a Longobardis, navigio usque ad portum Massiliz 
venit, postulans auxilium contra Desiderium Lon- 
gobardorum regem. Pius rex Carolus usque Genuam 
venit : divisoque ibi exercitu suo, partem misit per 
Alpes Cottias, et per juga Gibennica, id est per 
montem quem accolz Cenisium vocant, qua latera 


CHRONICON. — JETAS SÉXTA. 
A juxta clusas Longobardorum exercitum composue- 


196 


sed impetum Francorum sustinere non valens, Pa- 
piam ipse Desiderius refugit. Et pius rex Carolus 
post Desiderium per apertas clusas veniens, civita- 
tem ipsam obsedit. Anno Incarnationis Domini se- 
ptingentesimo septuagesimo quarto pius rex Carolus 
Romam abiit, indeque reversus Papiam cepit, cum 
rege Desiderio uxorem ao filiam ejus thesaurumque 
illius sibi suisquetulit.Omnes Longobardos subegit, 
captis civitatibus ac direptis universis Italie. Adal- 
gisus fllius ejusdem Desiderii, fuga lapsus, nave 
Constantinopolim venit. Ordinata Italia, rex Carolus 
in Franciam revertitur. Interim dum rex in Italia 
esset, Saxones ad przsidia Francorum cum exercitu 
exeuntes obsidentesque quoddam castellum Buria- 


p burg, quamdam ecclesiam concremare a foris ca- 


stello voluerunt,quam sacraverat beatus Bonifacius 
martyr.Subito autem apparuerunt duo juvenes mi- 
rz claritatis et candoris, videntibus tam Christianis 
quam paganis qui ipsam ecclesiam defendere vide- 
bantur. Horum aspectu terribili perterriti Saxones, 
in fugam versi sunt, sicque castrum illud ab obsi- 
dione liberatum. Rex Carolus,ut pervenit ad locum 
qui dicitur Ingilinham, quatuor scaras in Saxoniam 
dirigit,qu:e Deo auxiliante vietricesexstiterunt.Rex 
gloriosus Carolus castrum Sigiburgum in Saxonia 
cepit, Eresburgum super Wisaram fluvium, in loco 
qui dicitur Brunisberg, rezdificat. Sicque Franci 
utramque ripam, fugatis et partim occisis Saxoni- 
bus, obtinent. Gloriosus rex Carolus usque Oboa-. 
crum fluvium Saxoniam aliasque gentes peragrans, 
recepit obsidibus, in Franciam rediit. Audito quod 
Rothaugaudus Longobardus in perfidiam versus es- 
set, Italiam iterum repetiit,septingentesimo septua- 
gesimo sexto anno Incarnationis Domini.Occiso Ro- 
thaugaudo,Forojulium, Tharavisium, atque alias ci- 
vitates in ditionem suam recepit, easque Francis ad 
custodiam permisit.Heresburgum castrum Saxones 
invadunt et destruunt.Sed cum prapararent machi- 
nas et petrarias, atque cletas, ut alterum castrum 
preriperent, videntibus adversariis, apparuerunt, 
in modum scuti, duo globi flammantes super eccle- 
siam quz in ipso castro erat. Qua visione pavefacti 
Saxones, relinquentes universam praeparationem 
suam, ita fuga lapsi sunt, ut mutuosoc gladiis conci- 
derent. Rex gloriosus Carolus iterum Saxones ag- 


D gressus, firmitatesque illorum omnes obtinens, quo. 


Lippia consurgit,omnia peragrans, universam Saxo- 
niam recepit, et rezdificato Heresburgalio castro. 
super Lippiam, Saxones cum uxoribus et infantibus 
baptizatos in fide sibi conjunxit, et placitum gene- 
rale tam ex Francis quam ex Saxonibus cele- 
bravit ad Paterbrunnam. Witichingis cum quibus- 
dam Saxonibus rebellis in Northmanniam trans- 
fugit, auxilium ab eis contra Regem gloriosum 
Carolum postulans, baptizatis Saxonibus et inge- 
nuitate et alodo fidei firmitas roborata si amplius 
amissa Christianitate in perfidiam relaberentur : 


"*o- ^w - 


aperiunt in agros Taurinorum. Desiderius rex tunc 


Gloriosus rex Carolus pascha celebrato in Aqui- 





137 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSI 


128 


tania, in villa qus dicitur Cassinogilo septin- À lentissimusrex Carolussuper Albiam fluvium pontes 


gentesimo septuagesimo octavo anno Incarnationis 
Domini Hispanias ingreditur. Nam antea, adhuc in 
Saxonia positus, receperat legationem Sarracena- 
rum, in qua fuit Ibinalaribus, et filius, Devisfexi, qui 
Latine dicitur Joseph. Destructa igitur Pampilonia, 
apud Casaraugustam, exercitum tam ex Burgundia 
quam ex Bajovaria provincia, Septimania atque 
Longobardia conjunxit, acceptis obsidibus de Ibini- 
laram et de Abutauro, aliisque Sarracenis subjuga- 
Lis Navarris et Wasconibus, in Franciam reverti- 
tur *. Orandi gratia Romam post aliquot annos in- 
gressus ab Adriano pontifice filius ejus Pippinus ex 
Sacro fonte excipitur, atque duo filii ejus reges ini- 
tiati sunt. Mediolani ab Thoma"episcopo filia ejus 


constituit, et in capite pontis ex utraque parte zdi- 
flcavit castra; atque Sclavos, quorum vocabulumest 
Wlizi, perdomuit. Habebat autem jam Sclavos, quo- 
rum vocabula sunt Swrbi, necnon et Abotriti : ho- 
rum princeps erat Wtizam. Avarorum gens effera, 
finibus Bajovariorum infestissima, ecclesias oppi- 
daque circa fines suos immanissime depopulans at- 
que devastans, metu pii et gloriosi regis ac timore 
exercitus illius, dimissis firmitatibus suis et prz- 
sidiis, fuga elabitur, ac pristinam possessionem re- 
linquit. AnnoIncarnationis Domini septingentesimo 
nonagesimo secundo. Felix Aurelianus episcopus 
hzreticus deprehensus adoptivum, non proprium 
Filium Dei Dominum nostrum Jesum Christum do- 


Gissa baptizata, ctexcepta septingentesimo octoge- [y gmatizans, quiad pr:esentiam Adriani pontificis Ro- 


simo tertio anno Incarnationis Domini. Hildegardis 
regina pridie Kalend. Maii vigilia Ascensionis Do- 
mini in villa qus dicitur Theudone, moritur. 
Tractum est igitur bellum Saxonum per spatia 
annorum, cum in perfidiam szpe relaberentur, for- 
tissimo rege cum Francis pene eos subinde usque 
ad internecionem obterente (RuEciNo. 7ib. 11. Aa- 
tial). Witigingis et Albi cum sociis, qui diu Saxones 
ad rebellionem permoverant, per obsides recepti, 
alque eis benignissime a pio rege perfidia indulta, 
in Attiniaco baptizati maximam pacem regioni con- 
tulerunt. Arichisus, duo Beneventanorum, rege Ca- 
rolo apud Romam posito, cum magnis muneribus 
Romoldum filium suum misit, postulans ne infra du- 
catum Benevenlanorum introiret. Sed cum esset 
idem Arichisus suspects fidei gloriosus rex Bene- 
ventum proficiscitur. Ad cujus adventum dux Ari- 
chisus, relicto Benevento, Salerni se reclusit, me- 
tuens videre faciem regis, duos filios obsides dedit, 
Romoldum et Grimoldum, quem adhuc secum reti- 
nebat cum maximis muneribus. Sic, obsidibus recep- 
tis, pius rex Carolus revertitur, obstrictisjuramento 
Beneventanis, cum pontifice Romano sancto pascha 
celebrato Thassilonisduci Bajovariorum insuper mis- 
sis receptis, cujus perfidia nota passim vulgabatur : 
interjecto tempore undique exercitibus regiis Thas- 
silo constrictus,ad conventum publicum Francorum, 
aliarumque gentium subditione eorum jam posita- 
rum, in villa que dicitur Ingilena, aut volens, aut no- 
lens,occurrit ; in medio positus cum criminalia ei ob- 
jicerentur, et ipse perjuria sua publice fateretur, 
damnatusipsecum filiosuo Theudone ad mortem est. 
Sedclementia piissime regisei vita concessa,tonsura- 
ti in monasterium poenitentiam acturi recluduntur, 
et aliquot Bajovariarum in exsilium pro perfidia dire- 
xit.Grecicum Longobardis pugnam ineunt, similiter 
et cum Avariset Francis qui in Italia commanebant ; 
similiter inter Bajovarios et Tauros : in his omnibus 
victoria penes Francos fuit. Iterum Avari cum Ba- 
jovariis presidentibus Francis cum pugnare dispo- 
nerent, strage valdissima c:si, maxima pars eorum 
fluvio Danubio intercepta, ibique necata est. Excel- 


mani deductus, hxresim verbis solummodo abdi- 
cavit. Synodus iterum facta contra supradictam 
h:zresim in Francanofurt, legatis apostolice: sedis 
przsidentibus, Theophylacto et Stephano episcopis 
auctoritate sanctorum Patrum, convictus et dam- 
natus est iterum Felix cum errore suo, perpetuoque 
exsilio apud L'gdunum relegatus est : quem ferunt 
in eodem ipso suo errore mortuum. Sed pseudosy- 
nodus quam Septimam Grzci appellant, pro ad- 
orandisimaginibusabdicata penitus.Tudun princeps 
Avarorum ad pium regem Carolum se contulit, et 
cum populo suo credens, baptizatus, muneribus re- 
giis donatus, fidelis rediit : sed et Herricus Foroju- 
liensis dux, civili bello inter se et victis et occisis 
Avaris, misso Wonomiro Clavobringum gentis Àva- 
rorum longe retro temporibus quietum spoliavit, 
ablatisinde thesauris multo illuc tempore collectis, 
quos pio regi Carolo postmodum misit. Et ille Deo 
gratias referens ad memoriam sanctorum apostolo- 
rum, partem inde misit, partem officialibus regni 
et ecclesiis distribuit. Adrianus papa obiit septin- 
gentesimo nonagesimo sexto Incarnationis anno.Mox 
ut Leo in ejus locum successit, missis legatis ad 
pium regem Carolum, claves confessionis sancti 
Petri simul et vexillium Roman: urbis direxit. Pip- 
pinus rex a patre in Italia constitutus; in Pannonias 
cum exercitu proficiscitur, ac,victor rediens, partem 
thesaurorum qua remanserat ad patrem defert. 
Barchinona civitas, quz» a Francis desciverat, per 
Zatum Sarracenum restituitur. Nam idem ad pium 
regem veniens, una cum civitate Semeth tradidit. 
Ludovicus fllius magni principis Caroli,in Hispaniam 
mittitur, et cum eo Abdella Sarracenus filius Zathi- 
binmauge regis, quia frater pulsus Mauritania pio 
regi Carolosecommiserat. PorroPippinus alius filius 
ad disponendamlItaliam constituitur. Norluidi,trans 
Albiam sedentes,legatos regios qui tunc ad justitias 
faciendas eum eis versabantur, comprehendunt : 
quosdam ex eis occidunt, quosdam ad redimendum 
retinent. Deinde contra Trassucconem ducem Abo- 
dritorum et Heburisum legatum Francorum, aciem 
dirigunt. In eo loco c:sa sunt ex Nortluidis qua- 


* Pampilonia muros adventu Carolicorruisse scripsit Turpinusarch. c. 3, de Vita Caroli MagnietRolandi. 


129 CHRONICON. — JETAS SEXTA. 180 
tuor millia : cseteri pacem petentes seipsos dedide- A lium in ecclesia beati Petri apostoli praesente populo 


runt. Viennensem tunc temporis Ecclesiam, Ursus : 
Ado Lugdunensem Ecclesiam regebat. Post Adonem 
nepos ejus Ilduinus paululum Lugdunensem Eccle- 
siam non episcopus tenuit : et abscedens Lirinis 
insulze monasterio monachalem conversationem sus- 
cepit. Post Ursum, nimia simplicitatis episcopum, 
Wlferi quem Witreiam patrio nomine appellarunt, 
Bajovarius Viennensem episcopatum suscepit. 

[799] Porro Lugdunensem Leidradus vir sxculari 
dignitati intentissimus, et honori reipublica utilis, 
rexit Ecclesiam Viennensem Wlferi annis undecim. 
Constantinus imperator a suis captus et excacatus 
est.Irena mater ejusimperatrix Constantinopoli resi- 
dens octo annos post imperavit. Hz:ec ad excellentissi- 
mum regem Carolum legationem pro pace servanda 
misit. Stella quz» Martis dicitur, eo annoa menseJulio 
usque ad alium mensem Juliuin videri non potuit. 
Baleares insul: a Mauris et Sarracenis deprzedatao 
sunt. Hadefons rex Gallicie et Austrie, predata 
Olisipona ultima civitate Hispanis, victoris insi- 
gnia, multas loricas, mulos, captivosque Mauros, 
glorioso regi Carolo per legatos misit. Romani anno 
Inearnationis Domini septingentesimo nonagesimo 
nono, Leonem pontificem, septimo Kalend. Maii, le- 
tania majore, captum exczcaverunt, ut fertur, lin- 
guamque ipsius praciderunt. Positus itaque in cu- 
siodia, per murum noetu aufugit ad ecclesiam 
beati Petri, ubi tunc forte legati Francorum ad- 
erant : inde primum Spoletum deductus, ac deinde 
ad gloriosum regem Carolum in Saxoniam in loco 
qui dicitur Badrabunne, ibique honorifice susceptus, 
atque cum eodem honore Romam remissus. Ava- 
rorum gens in perfidiàm relapsa, Herricum ducem 
Forojuliensem apud Tarsaticam Liburnizcivitatem, 
insidiis circeumventum opprimunt. 

Geraldus quoque Bajovariz: praefectus, commisso 
praelio cum Avaris, occiditur. Sed Baleares insula, 
qua a Mauris et Sarracenis depredatz fuerant, ac- 
cepto a Francis auxilio et ipsi sese dediderunt. Bri- 
Lonum signa et arma ducum nominibus illorum in- 
scripta per Widonem Marchensem, qui totam Bri- 
taniam perlustraverat, eamque in dedilionem 
acceperat, glorioso regi Carolo delata sunt, tota- 
que Britannia tunc primum Francis subjugata est. 
Gloriosus rex Carolus reliquiarum benedictionem 
de sepulcro Domini a patriarcha Hierosolymitano 
suscipiens, maxima dona per Zacbariam presbyte- 
rum Hierosolymis ad sancta loca remittit. Leutgar- 
dis regina Turonis, pridie Nonas Junias defungitur, 
ibique sepelitur. Post ha eximius rex Carolus Ita- 
liam ingreditur, orationis gratia Romam profectus : 
cui occurrit duodecimo ab Urbelapide Leo pontifex 
eumque cum summo honore suscepit decima octava 
Kalend. Decembr. Per septem itaque dies operam 
dedit, ut ea qux» perperam ibi acta fuerant, nuda- 
rentur. Sed et Leo pontifex de objectis sibi crimini- 
bus diu agens, cum jam criminatores refellisset, 
ambonem conscendit, et super sanctum Evange- 


manus imponens, jurejurando invocato sancta Tri- 


. nitatis nomine videntibus et audientibus omnibus, 


satisfecit se conscium non esse criminis unde falso 
culpabatur. Eodem die receptus est Zacharias lega- 
tus ab Hierosolymis revertens, simul et cum ipso 
patriarcha legati, cum clavibus sepulcri Domini, ci- 
vitatis quoque ac montis Oliveti deferentes etiam 
vexillum urbis. In die sancto nativitatis Domini ante 
confessionem Petri apostoli, cum gloriosus rex Ca- 
rolus ab oratione surrexisset, Leo pontifex capiti 
ejus coronam imposuit sicque ab universo Romano- 
rum populo acclamatum est : Carolo Augusto a Deo 
coronato, magno et pacificoimperatori Romanorum, 
vita et victoria. Perfectis laudibus, a pontifice more 


f) principium antiquorum adoratus est, atque ablato 


patritii nomine, quod primum in eadem urbe acce- 
perat, Imperator et Augustus appellatur. Ad missas 
pontifex ingreditur cum clero suo. 

[800] Carolus imperator primus ex gente Fran- 
corum, annis quadraginta quinque. Hic postquam 
Romam ingressus imperatoris et augusti nomen 
sumpsit, jussit eos qui pontificem Leonem tam in- 
honeste et'indecenter deponendo contumeliaverant, 
sibi exhiberi, et, quastione de eis habita, lege ro- 


mana, ut rei magestatis, capite damnati sunt. Pro 


quorum tamen vita papa et pontifex benignissime 
intercessit ; cujus precibus imperator eis vitam et 
membra perdonavit : in exsilium tamen pro facino- 
ris magnitudine pulsi sunt. Hujus factionis princeps 
Paschalis Nomenclator exstitit. Privatis et publicis 
rebus dispositis, septimo Kalend. Maias Roma pro- 
fectus, Spoletum venit. Factus est terramotus, pri- 
die Kal. Maii hora noctis secunda, qui pene totam 
Italiam concussit, in tantum uttectum beati apostoli 
Pauli, cum suis trabibus magna ex parte decideret, 
et urbes atque montes in quibusdam partibus rue- 
rent. Hic terrz2motus et in Galliis et in Germaniis 
multa loca etiam concussit. Pestilentia quoque im- 
manis propter mollitiam hyemis facta est. Elephas 
cum aliis donariis a rege Persarum Aaron Amirali- 
num imperatori per legatos mittitur. Capitur Bar- 
chinona civitas Hispaniz: biennio obsessa, ejusque 
prefectus Zatus cum plurimis aliis Sarracenis. Et 
in Italia Theare similiter civitas capta et intenta, 
atque Roselmus prefectus etiam ipsius comprehen- 


D ditur. Unaque die Zatus et Roselmus ad presentiam 


imperatoris deducti, in exsilium  retrusi sunt. 
Irene imperatrix ad imperatorem Carolum iterum 
misit pro pace inter Francos et Graecos firmanda. 

Hortonacivitasin Italia in deditionem accepta ; Lu- 
ceria quoque frequenti obsidione fatigata, et ipsa in 
deditionem venit. Winusus,qui Spoleti praesidio prae- 
erat, adversa valetudine fatigatus, et obsessus a Gri- 
maldo Beneventanorum duce, capitur. Quem tamen 
honorificetenuit,et postmodumim peratori reddidit. 

[803] Circa palatium Aquisgrani, anno Incarna- 
tionis Domini octingentesimo tertio, terremotus 
factus est ; inde mortalitas subsecuta. Irene ab im- 


131 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


132 


perio deposita, et Nicephorus imperator Constanti- À suo subjectum sibi cymbalum tinnire faciebant : 


nopoli creatus, qui legatos suos una cum legatis im- 
peratoris Caroli remisit. Nam imperator Carolus 
Jesse episcopum Ambianensem, et Elinigaudium 
comitem Constantinopolim direxerat. Susceperunt 
autemlegati Nicephori imperatoris epistolam inscri- 
ptam, de Foedere pacis sicque tali pacto Constanti- 
nopolim reversi sunt. Gofridus rex Danorum pro- 
misit se primum ad colloquium imperatoris ventu- 
rum : sed consilio suorum territus, per legatos im- 
peratori quod voluit mandavit : imperator omnes 
Saxones qui trans Albiam et in Wibmhodi habita- 
bant, cum mulieribus et infantibus transtulit in 
Franciam. 

(804] Anno Incarnationis Domini octingentesimo 
quarto, Leo pontifex Romanus in Franciam venit, 
Rhemorum civitate susceptus : imperator Cari- 
siaco villa nativitatem Domini cum eo celebrem 
duxit, deinde Aquisgrani, et donatum magnis mu- 
neribus per Bajovariam ire volentem deduci fecit 
usque Ravennam. Causa adventus ejus fuit, quia im- 
perator miserat ad eum pro rei veritateinquirenda, 
si, quod ferebatur, sanguis Christi in civitatem 
Mantua fuisset repertus. Acceptaigitur pontifex oc- 
casione, in Longobardiam quasi pro inquisitione 
exiit, inde usque ad imperatorem pervenit. Theodo- 
rus Capuanus princeps Hunnorum propter infesta- 
tionem Sclavorum (erat enim idem Christianus) 
locum sibi dari ad habitandum inter Sabariam et 
Carnutum ab imperatore postulavit. Quem impera- 
tor benigne suscepit, et precibus ejus annuens, 
muneribus donatum redire permisit. Imperator in- 
"ter filios suos regna dividi, ut sciret quisque si su- 
perstes esset, quam partem tueri et regere debuis- 
set. Testamentum inde factum et jurejurando ab 
optimatibus Francorum conlirmatum, Leoni papa 
missus, ut manu sua subsceriberet. Anno Incarna- 
tionis Domini octingentesimo sexto, classis a Nice- 
phoro imperatore, cui Niceta patricius preerat, ad 
recuperandam Dalmatiam mittitur. Eclipsis lune 
quarta Nonas Septembris fuit, stante sole in decima 
sexta parte virginis : luna autem stabat in decima 
sextaparte piscium. Ipso anno pridieIdus Februarii, 
luna decima septimastella qua vocatur Jovis visa est 
transire per eam. Tertio Idus Februarias fuit eclipsis 
solis media die,stante utroque sidere in vigesim quin- 
ta parte aquarii. Uno eodemque annoter luna obscu- 
rataest,et sol semel, et acies mirz: magnitudinis vi- 
s». Ratbertusmissus imperatoris, qui de Oriente re- 
vertebatur, unacum legatis regis Persarum defungi- 
'tur. Muneraautem hujusmodi sunt, qux legati impe- 
ratori detulerunt, papilionem et tentoria atrii bissi- 
na, vario colore, simul cum funibus pari ordine dis- 
tinctis ; pallia serica muita et pretiosa, balsamum et 
odores atque unguenta ( Aegino de Annal. ). Sed et 
horologium aurichalco arte mechanica mirifce com- 
positum, in quo duodecim horarum cursus ad cle- 
psydram vertebatur, cum totidem reis pillulis 
qua ad completionem horarum decidebant, et casu 


D 


additis in eodem ejusdem numeri equitibus, qui per 
duodecim fenestras completis horis exibant, et im- 
pulsu egressionis su: totidem fenestras qua prius 
erant aperta, claudebant, necnon ei alia multa in 
ipso horologio erant mira. Tunc temporis delata 
sunt ossa beati Cypriani a Carthagine, cum reli- 
quiis beatorum Scillitanorum martyrum, Serati 
sociorumque ejus, et posita sunt in ecclesia beati 
Joannis Baptistz in civitate Lugdunensi. Sarraceni, 
Sardinia pulsi, primum cum Sardis prelium com- 
miserunt, amissis tribus millibus suorum, in Corsi- 
cam directo cursu pervenerunt, ibique cum classe 
cui Burgarius comes przerat, decertantes,aut victi, 
aut fugati sunt, amissis tredecims navibus suis, et 
plurimis suorum interfectis. Godefridus quoque rex 
Danorum in Abodritos cum exercitu trajiciens, licet 
Brasconem ducem Abodritorum loco pepulisset, 
aliumque ducem dolocaptum patibulosus pendisset, 
magno tamen copiarum suarum detrimento rever- 
sus est. Amisit enim ibi filium fratris sui Raginol- 
dum, qui in oppugnatione cujusdam oppidi cum plu- 
rimis Danorum primoribus interfectus est. Filius 
autem imperatoris Carolus in Linones et Smeldin- 
vos, qui ad Godefridum defecerant, exercitum cui 
praerat, quanta potuit celeritate, transposuit. Po- 
pulatisque circumquaque eorum agris, transito ite- 
rum Albia fluvio, incolumi exercitu in Saxoniam se 
recepit. Sed Godefridus destructo emporio quod in 
Oceani littore consLitutum lingua Danorum Relic 
dicebatur, translatisque inde negotiatoribus, soluta 
classe ad portum qui Liesthorp dicitur, cum uni- 
verso exercitu suo venit : ibi per aliquot dies mo- 
ratus, limitem regni sui qui Saxoniam respicit vallo 
munire constituit, ut ab orientali maris sinu, quem 
illi Hostharsaltia dicunt, usque ad occidentalem 
Oceanumtotam Egidore fluminis aquilonalem ripam 
munimento valli protegeret, una tantum porta di- 
missa, per quam carra et equites emitti recipique 
potuissent. Nordanimbrorum rex Eardof regno pul- 


sus Britannis, Noviomagi ad imperatorem venit; inde 


Romam proficiscitur, cum legatis postmodum impe- 
ratoris et pontificis in regnum suum reducitur. Re- 
vertentibus legati, Adulphus, natione Saxo, diaco- 
nus Leonis pontificis a piratis capitur. Ceeteri sine 
periculo trajiciuntur.Adulphus in Britanniam reduc- 
tus, a quodam redemptus, Romam reversus est.Tras- 
co dux Abodritorum collecta valida manu, a Saxoni- 
bus etiam auxilio accepto, vicinos suos Scovos, qui 
Wltzi dicuntur,aggressus, ferroet igni vastat : Senel- 
dingorum maximam civitatem expugnat : atque his 
successibus omnes qui ab eo defecerant, ad suam 
societatem reverti coegit. (809.] Synodus magna 
Graniaquis congregatur, anno Incarnationis Domini 
octingentesimo nono, in qua synodo de processione 
Spiritussancti quzstio agitatur, utrum sicut proce- 
dit a Patre, ita procedat a Filio. Hanc quzstionem 
Joannes monachus Hierosolymitanus moverat, cum 


regula et fides ecclesiastica firmet Spiritum san- 


133 


CHRONICON. — ATAS SEXTA. 


134 


ctum a patre et Filio procedere, non creatum, non A ventu advocato Aquisgrani, Ludovico filio suo regi 


genitum, sed Patri et Filio cozeternum et consub- 
stantialem. Nomen autem processionis a Patre et 
Filio in Apocalypsi ita aperte est positum : « Et os- 
tendit mihi (haud dubium quin angelus) flumen 
aqua vitze splendidum tanquam crystallum, proce- 
dens de sede Dei et Agni. » In eadem etiam synodo 
quaesitum est et ventilatum de statu Ecclesiarum et 
ordine singularum, cujusque conversationis etiam 
clerici esse debent.Trasco,dux Abodritorum,in em- 
porio Relie per dolum a comitibus Godefridi interfi- 
citur, et Aureolus qui Nicomarcie Hispani atque 
Galli: trans Pyrenzum contra Oscam ad Casarau- 
gustam residebat, moritur : et Amoroz ministerium 
ejusinvadit, et ad castellum ipsius przsidia disponit : 
quiad imperatoremtransitum cum suis facere voluit, 
sed intervenientibus causis, res infecta remansit. 
Pippinus rex Italim, perfidia ducum Veneticorum 
incitatus, Venetiam bello terro marique jussit appe- 
lere : subjectaque Venetia, ac ducibus ejus in ditio- 
nem acceptis, eamdem classem ad Dalmatiz littora 
vastanda misit. Sed cum Paulus Cephalenis prefe- 
ctus cum Orientali classe ad auxilium Dalmatis fe- 
rendum adventaret, regia classis ad propria regre- 
ditur. Godefridus rex Danorum a quodam suo satel- 
lite interficitur, et Ermingus filius fratris ejus in 
regno succedit. Et Pippinus rex Itali; octavo idus 
julii, anno [ncarnationnis Dominicz octingintesimo 
decimo defungitur. Imperator Francorum Carolus, 
cum Nicephoro Constantinopolitano imperatore pa- 
ce facta, Venetiam recepit. Ambulaz Cordubensis 
Hispaniz rex cum imperatore paciscitur, et Abdera 
mum filium ejus Amaroz Caesaraugusta pellit, et 
Oscam intrare compellit. Eclipsis solis et lun: bis 
eo anno fit : solis, septimo Idus Julias, et pridie Kal. 
Decembris; lune, duodecimo Kalend. Julias, et 
decimo septimo Kalend. Januar. Corcica insula a 
Sarracenis vastata. Pax sequenti anno inter impe- 
ratorem et Hermingum Danorum regem componitur. 
Pharus magna quz ad navigantium cursus constitu- 
ta, non longe a Bolonia civitate maritima fuerat, 
restauratur, ibique nocturnus ignis accenditur. Ca- 
rolus major filiusimperatoris,priedie Nonas Decem- 
brias, anno Incarnationis Domini octingentesimo 
decimo primo defungitur. Nec multo post Hermin- 
gus Danorum rex moritur. In ejus loco Dani sibi 
Herioldum et Raganfridum regesconstituunt. Impe- 
rator Constantinopolitanus Nicephorus post multas 
et insignes victorias, commisso prelio in Moesia 
provineia cum Bulgaris, moritur. In ejus locum 
Michael gener ejus imperator creatur : cujus legati 
Aquisgrani ad imperatorem Carolum missi, laudes 
more suo dixerunt, imperatorem et Basilium illum 
appellantes. Et pacis libello ab imperatore accepto, 
et denuo a Leone papa Romz, reversi sunt. Grimal- 

dus Beneventanorum dux eo modo paciscitur, ut 

viginti quinque millia solidorum auri a Beneven- 

tanis annuatim Francis solverentur. Anno Incar- 
Yationis Domini octingentesimo tertio generali con- 


Aquitanico imperii coronam imposuit, et imperalis 
nominis sibi consortem fecit. Bernardum quoque 
nepotem suum filium Pippini Italie profecit et 
regem appellari jussit. Concilia quoque in quinque 
partibus regni sui ad corrigenda quas necessaria 
forent, fleri constituit Moguntiaco, Remis, Turonis, 
Cabillone, Arelate ; quid statutum fuerit, in archi- 
vis Ecclesiarum vel palatii invenitur. Imperator 
Carolus, vir in omni dispositione imperii strenuus, 
dilatato imperio et pace Francis usquequaque com- 
posita, anno Incarnationis Domini octingentesimo 
sexagesimo terlio Aquisgrani moritur, et sepelitur 
decimo tertio anno postquam imperator acclama- 
tus est, simul omnes annos quadraginta quinque et 


B eo amplius regnans. Bernardus Viennensus episco- 


pus erat, et Leidardus Lugdunensis, qui initio im- 
perii Ludovici imperatoris Suessionis monasterii 
locum petiit, et in loco ejus Agobardus ejusdem Ec- 
clesie chorepiscopus, consentiente imperatore et 


universa Gallorum episcoporum synodo, episcopus 


substitutus est. Quod quidam defendere volentes, 
dixerunt eumdem venerabilem Agobardum a tribus 
episcopis in sede Lugdunensi, jubente Leidrado, 
fuisse ordinatum. Sed canonica auctoritas est, in 
una civitate duos episcopos non esse, nec vivente 
episcopo successorem sibi debere eligere.Ac idcirco 
illa quacunque causa regula: Ecclesie prsteriri in 
tanto ordine fixze non debent. 

[815] Ludovicus imperator, Caroli imperatoris 
filius, regnavit annis paulo minus octo etl viginti, 
amator totius pietatis et religionis, omnem ordinem 
ecclesiasticum pio studio exornans. Hic ingressum. 
imperii secunda et placida quiete habuit: porro finis 
ejus multis incommoditatibus et adversitatibus fati- 
gatur. Hic inter alia mirifica et nimis honoranda 
opera sua in omni imperio suo, sive in Gallia, sive 
in Germania,sive in Italia, legatos dedit, qui paupe- 
rum et oppressorum justitias diligenter quaererent 
et singulorum necessitatesad plenum audirent.Epi- 
scopales etiam synodos propter reintegranda san- 
ctorum Patrum statuta,et Christianarum regularum 
observationem ubique fieri decrevit. Sed ejus piis 
studiis malignorum insidie impedire plerumque 
moliuntur. Nam longa quies perfidiam, perfidia re- 
bellionem, rebellio discrimen imperii pariunt. Huic 


D piissimoimperatori ex Hermengarde reginatres filii, 


quorum primogenitum Chlotharium, primo Cesa- 
rem,deineconsortem imperii adscribit: cuiet Italiam 
ad regendum commisit: Pippinum,Aquitaniz regem 
facit : tertium Ludovicum Bajovariis regem consti- 
tuit. Cum igitur omnis potestas Francorum sub mo- 
derato otio studeret,et regimen vicinis gentibus im- 
poneret, quidam tantam spem boni non ferentes, 
uxorem nomine Judith dilectam imperatori factione 
sua abripiunt, eamque ex latere viri in Aquitaniam 
sub custodia transponunt. Quz licet ad viri thorum 
redierit, ebulliens tamen quorumdam malitia non 
quievit.Qus usque adeo crevit ut una cum pontifice 





138 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


136 


Romano non solum proceres regni, sed etiam natos A Fontaneticum eos concitat. Juncti duo adversus 


ejus adversus imperatorem permoverit. Nam ab eo 
universus populus deficiens, ad filios ejus se trans- 
tulit : ipse tentus sub custodia, indecenter recludi- 
tur, ac arma ei auferuntur : uxor ipsius in Italia 
servanda committitur. Sed nutu divino post tot 
adversa secunda succedunt. Populi versi ad poeni- 
tentiam causa facti in melius commutant, eumdem 
ipsum imperatorem in honore pristino reponunt, et 
pristina dignitate revestiunt. Filii quoque ejus pro 
commisso veniam exposcunt, Chlotario jam impera- 
tori, ut extra Italiam, nisi jubente piissimo patre 
ejus,nullo pacto procederet inducitur.Sed variantia 
tempora nune adversa,nunc prospera minantur.Pip- 
pino his diebus denique mortuo, ad componendam 
Aquitaniam una cum uxore quamjam receptam ha- 
habebat,et ex quainclytum filium Carolum suscepe- 
rat,cum exercitu ingreditur ; quiacontra voluntatem 
ejus, Aquitani fllium Pippinum nomine regem sibi fe- 
cerant. Cum illic esset imperator Ludovicus, ex pri- 
mo matrimonio, Ludovicus tertius filius ejusjam pa- 
tri iterum adversus, primos Germanis perfide sibi 


jurarecompellit. Hoc misso imperator aecepto,com- - 


misso Aquitani: régno majoribus Francorum et in- 
elyto Carolo filio suo rege Aquitanis dato, uxoreque 
8ua gratissima ibi dimissa, ocius ipse occursus filio in 
Germanias exercitus sui copiastransponensingredi- 
tur. [bi pacem regni aliquibus diebus disponens, ad- 
versa valetudine fatigatus diem clausit ultimum anno 
ab Incarnatione Domini octingentesimo quadrage- 
simo. Corpus ejus ab episcopo Drogone fratre ejus 
exalia femina,simul et a primoribus Francorum Me- 
diomatricum delatum, atque in ecclesia beati Arnul- 
phiconfessorisconditum est. Hujus imperatoris Lem- 
pore, pars corporis beati Sebastiani martyris ad 
Suessionicam urbem delata: ubi multa mira in lau- 
dem Dei omnipotentis varia genera sanitatum infir- 
mis collata. Ossa quoque beatorum martyrum Hip- 
polyti et Tiburtii ab urbe deportata,in ecclesia beati 
Dionysii martyris in territorio Parisiensi digno hono- 
re condita.Bernardus adhuc et Agobardus Viennen- 
sem Ecclesiam et Lugdunensem regebant.Qui ambo 
apud imperatorem delati, desertis ecclesiis in Ita- 
liam, ad filium imperatoris Chlotharium se contule- 
runt, et postmodum piis imperatoribus agentibus, 
Agobardus Lugdunensem, Bernardus Viennensem 


unum, heu ! omnibus Christianis lamentabile bellum 
et sociale ac civile conferunt. Non armis dissimiles, 
non habitu gentis distincti, solum castris obversi. 
Francorum innumerus populusacie gladii feritur, et 
olim gentibus csteris formidabilis, in vulnere suo 
bacchatur. Cruenta victoria duobus tamen fratribus 
inscribitur. Tertiuselabitur, atque Aquisgrani in re- 
giam tandem se recepit. Gloriosus deinde rex atque 
inclytus juvenis Carolus, non longe post, impigre 
una cum fratre Ludovico rem coeptam accelerat : at- 
que Lotharium fratrem imperatorem ab Aquisgranis 
terrent. Qui nimia celeritate unacum uxore ac filiis 
usque Lugdunum ae Viennam progreditur. Ibi rece- 
ptis copiis, aliquantulum substitit. Et discurrentibus 


p legatis ad colloquium, tres fratres in insulam quam- 


dam Teduanz veniunt : ibi sub quodam pacto impe- 
rium inter se dividere statuunt. Sic Lotharius impe- 
rator in superiorem Franciam revertitur. Diviso 
postmodum imperio, unusquisque eorum ad partem 
suam regendam et disponendam progreditur. Non 
multo post Lotharius filium suum Ludovicum, quem 
in Italia regem fecerat, ut imperatoris nomen sorti- 
retur, per Drogonem patruum Romam mistit. Cui 
Sergius jam tunc pontifex coronam imposuit, accla- 
mante universo populo, imperator et Augustus est 
salutatus. Lotharius imperator infirmari se conspi- 
ciens, regnum inter filios dividit, Carolo minori 
Provinciam et partem Burgundi»: Lothario medio 
filio sedem suam : Ludovico imperatori Italiam con- 
signare jubet. Ipse vero in Prumis monasterium 
regno temporis se exuens ingreditur tonsuratus, ei 
monachuseffectus, aliquot diebus interpositis defun- 
gitur, anno ab Incarnatione Domini octingentesimo 
sexagesimo quinto, imperii vero vigesimo tertio ; 
atque ibi in basilica sancti" Salvatoris a fratribus 
reverenter humatur.Hujusimperatoristempore ossa 
beatissimi Andeoli martyris, ipsorevelante, reperta 
inlocoqui antiquitus Gentibus dicitur, in Vivariensi 
parochia sito. Bernardus Viennensis episcopus sub 
bujus imperio moritur, et Aglimatus Viennensem 
suscepit episcopatum. Amulo quoque Lugdunensis 
episcopus efficitur. Et pontifex Romanus Gregorius 
moritur atque ejus loco Sergius ordinatur. Illo de- 
functo, Leo succedit. Quo obeunte, Benedictus in 
sede apostolica substituitur, jam tamen defuncto 


sedem recepit : post pauculos annos Agobardus apud D Lothario imperatore. Sub hujus imperatoris tem- 


Sanctonas in expeditione regia positus defungitur. 
[841] Lotharius imperator, filius piissimi Ludovici 
imperatoris, annis quindecim. Huic pater impe- 
rium post mortem suam decreverat : sed sinistris 
consiliariis idem usus,animum patris non parum lz- 
dens, pro integritate vix partem regni obtineri me- 
ruit.Siquidem iterum pius pater memor inflicti vul- 
neris imperium dividens juniori Carolo majorem 
partem primoribus sacramento firmatis disposuit. 
Lotharius itaque post humationem gloriosi patris, 
sequenti anno abItaliaegressus, tum imperium arri- 
pere molitur. Ob id adversus fratribus in prelium 


pore, Segari Beneventanorum dux a suis interfici- 
tur, et ab interfectoribus Sarraceni a Beneventanis 
evocati, intra civitatem Beneventum recipiuntur. 

Ludovicus imperator in Italia. Hic, post obitum 
patris, octavo anno, mortuo fratre suo Carolo mi- 
nore, et Lugduni sepulto, in monasterio sancti Pe- 
tri, in ecclesia sanct:» Marie semper virginis, cum 
fratre Lothario regnum fratris mortui partitur. Ac- 
cepit autem partem Transjurensis Burgundis simul 
et Provinciam : reliquam partem Lotharius rex sibi 
retinuit. Anno Incarnationis Domini octingentesimo 
quinquagesimo primo, jubente patre, Ludovicus im- 





137 


CHRONICON. — TAS SEXTA. 


138 


perator in ducatum Beneventanorum contra pre- A lis, immatura morte prereptus esi : Carolus quo- 


sidia Saracenorum exercitum movet, et, interfecto 
duce Saracenorum, Amalmater Beneventum rece- 
pit. At Lotharius rex, frater ejus, a pravis consilia- 
riis deceptus, diu de duarum feminarum connubio 
vacillando pene totam Ecclesiam contra se concita- 
vit. Ob id duo metropolitani episcopi Trevericus et 
Colonicus, Theuthaudius et Guntharis sententia 
apostolica damnati. Costus synodales subinde evo- 
cati. Patruus ejus preclarissimus in regibus Ca- 
rolus cum ei saniori consilio semper consulere 
vellet, nihilominus juvenilis animus ad voluptatem 
preceps resisteret, tandem vincere, volens extra 
consilium Italia ingressus, ad fratrem imperato- 
rem ire, Beneventum aggreditur. Piissimus rex Ca- 


que, vir satis honest: forms juvenis, rex Aquitanis 
jam constitutus, adversa primum molestatus et de- 
honestatus injuria, moritur. Anno itaque Incarna- 
Lionis Dominica octingentesimo sexagesimo sexto, 
regnante eodem Carolo Ludovici filio,duo fllii illius, 
ut dictum est, moriuntur. Lotharius abbas et Caro- 
lus rex Aquitanorum,avunculus quoque ejus Rodul- 
phus consiliarius primusque palatii hominem exuit: 
necnon et Rodulphus archiepiscopus Aquitanorum. 
Et duo principes Aquitanici, Landricus et Muno in- 
ter se dimicantes semet interimunt. Robertus quo- 
que atque Ranulphus, viri mirg potenti: armisque 
strenuis et inter primos ipsi priores Northmanno- 


rum, gladio necantur. Denique Lotharius, ante obi- 


rolus in hoc itinere ejus assensit, si forte vel con- p tum patris sui Ludovici imperatoris, decimo octavo 


silio pontifieis Romani superatus tandem, a re il- 


licita quiesceret : plurimis tamen episcopis Gallo- : 


rum contradicentibus, qui spiritu Dei tacti pericu- 
lum generale in Ecclesia Dei oriri timebant, ne pon. 
tifex Romanus favoribus inclinatus a definitionibus 
pietatis exorbitando, Romane Eecclesix vulnus er- 
roris infligeret. Perrexit secundum libitum suum, 
egit apud Ecclesiam Romanam quod ei pro tempore 
justum visum. Sed cum rediret, falsis spebus inci- 
tatus, divino indicio infirmatus, usque Placentiam 
civitatem pervenit, ibique defunctus in ecclesia B. 
Antonini martyris sepelitur. Auno octingentesimo 
sexagesimo secundo regnum ejus gloriosi patrui 
ejus inter se dividunt. At Ludovicus imperator, in- 
gressus Beneventum, anno Incarnationis Domini 
octingentesimo sexagesimo octavo, pene omnia ca- 
stella et oppida Beneventanorum, qux» a Francis 
recesserant Saracenisque se junxerant, sub ditione 
sua recepit, loca sanctorum,qua» impii Saraceni ac 
perfidi Christiani contaminarant, Deo adjutore in- 
staurando et restaurando purgavit. Nicolaus papa, 
vir religione przcipuus, moritur. Àc in atrio ante 
portas B. Petri, non longe a membris Benedicti 
predecessoris sui sepelitur. Cujustemporetranslata 
sunt membra sanctorum Eusebii ac Pontiani Vien- 
natibus, et in basilica apostolorum reverenter con- 
dita. Huic Adrianus in episcopali ordine succedit. 
Pius et inclytus rex Carolus, aliquot. annos adver- 
sus Danos atque Northmannos variis eventibus di- 
micans, pontem mirz firmitatis adversum impetum 
eorum super fluvium Sequanam fleri constituit, 
positis in utriusque capitibus castellis artiflciosis- 
sime fundatis, in quibus ad custodiam regni przsi- 
dia deposuit. Hujus pii regis studium pene in dispo- 
nendis causis ecclesiasticis hactenus viguit. Hic ex 
regina Ermentrude quatuor filios suscepit : Ludo- 
vieum, Carolum, Carlomannum et Lotharium. Ex 
his Deo in clericali habitu duos obtulit, Carloman- 
num, et Lotharium : sed Lotharius, puer bonz indo- 


P,rnor. CXXIIf. 


anno unctus ab imperatore, tres filios ex Ermengar- 
de Hugonis filia habuit. Qui dividens regnum patris 
cum fratibus suis, accepit regnum Romanorum, et 
totam Italiam,et partemjFranciz orientalem,totam- 
que provinciam. Ludovicus vero prster Noricam, 
quam habebat, tenuit regna quas pater suus illi de- 
derat, id est Alamanniam,Thoringiam, Austrasiam, 
Saxoniam, et Avarorum, id est Hunnorum, regnum. 
Carolus quoque medietatem Francie ab occidente 
et totam Neustriam Britanniam,et maximam partem 
Burgundie : Cotiam, Vasconiam, Aquitaniam sub- 
moto inde Pippino filio Pippini, et in monasterio 
S. Medardi attonso. Cui postea inde per fugam elap- 
sus in Aquitaniam regressus multo tempore fugien- 
do latuit. iterumque a Ranulpno prefato per fidem 
deceptus est,et ad Carolum adductus,Silvanecto per- 
petuo est exsilio deLrusus.Ludovicus vero rex Nori- 
corum,id est Bajovariorum,Ludovici imperatoris fi- 
lius, anno Incarnationis Domini octingentesimo sep- 
tuagesimo octavo regnum inter filios suos divisit, 
Carlomannum videlicet,Ludovicum et Carolum,ipse 
tamen super filios principatum tenens. Anno Incar- 
nationis Domini octingentesimo septuagesimo nono 
ex hac vita decessit, e& mortuo jam filio ejus Carolo, 
reliqui filii regnum ejus sequenti anno inter seapud 
Ambianensem urbem :qua sorte partiuntur. Quo- 
rum alter,id est Ludovicus,post tres annos moritur. 
Porro frater ipsius Ludovici Carolus,Ludovici impe- 
ratoris filius,anno Incarnationis Domini octingente- 
simo septuagesimo septimo moriens, reliquerat fi- 
lium Ludovicum, qui eodem anno regnum suscepit 
paternum. Quo tempore Joannes papa in Gallias ve- 
nit. EL apud civitatem Trecas diu moratus est, ha- 
buitquesynodumepiscoporum,in qua Immaurus Lau- 
duni Davitti episcopus, post avulsionem oculorum 
suorum episcopatu est donatus. Ludovicus quoque 
filius Caroli, Carolum qui dictus est Simplex hsre- 
demregni puerum dimisit. Qui Ludovicum ex Eagina 
Anglorum regis fllia, antequam captus esset, genuit. 


139 S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 140 


. SANCTI ADONIS 


VIENNENSIS ARCHIEPISCOPI 


MARTYROLOGIUM 


AD. MSS. EXEMPLARIA RECENSITUM 
Opera ei studio HgRIBpERTI RoswEmt | Ultrajectini societatis Jesu théologi. 





PRECEDIT 


VETUS ROMANUM MARTYROLOGIUM 
OPERI SUO AB ADONE PRJEMISSUM. 





(Ex Bibliotheca Patrum maxima.) 


EPISTOLA DEDICATORIA. 
S. D. N. 


PAULO V PONTIFICI MAXIMO 


BEATITATEM PP. 


Romam redit, sanctissime Pater, quod Romz olim conceptum, quod Roma profectum, quod Romam ad 
originis su: sedem anhelabat Vetus, id est Romanum Martyrologium : quod przdecessores vestri summa 
eura in Urbe collectum, singulari fide conscriptum, maximo beneficio in Romani orbis dioeceses transmi- 
: serunt. Et vero redit ad solem radius, ad fontem rivulus, ad stipitem ramus, ad coelum sidus. Romam 
redit, ubi apostoliez sedis cardo et caput vertitur; ubi veritatis origo, fldei caput, ccelestis Magistri 
doctrina servatur; ubi pietatis viget schola, ubi apostolorum fulget metropolis ; ubi clarissime mundi lam- 
pades, Petrus et Paulus, lucent (Anacl. 1, epist. 3; Cypr. de Unit. Bcc.; Sozom. l. mm c. 7. Chrysost. 
Àom. 31, in vni Rom.). 

. Ad eum redit a cujus olim predecessoribus, ipso nascentis Ecclesie exordio, originem duxit : a Cle- 
mente, inquam, I, Romano pontifice, qui primus regionatim notarios distribuit, quigesta martyrum sollicite 
et curiose, per suam quisque regionem, perquirerent. Inde Anteros diligenter perquisita in ecclesiastica 
tabularia retulit. Post Fabianus majorem quoque curam adhibuit ne quid simulata fide irreperet, perspi- 
caces fidosque cibis diaconorum oculos notariis adjungendo. Quo quidem munere fortia sanctorum facta 
colligondi, ut nihil antiquius apud sanct:» Romans Ecclesie przsules fuit, ita nihil preclarius suscipi po- 
tuit, quam eorum memoriam posteritati commendare, quorum animas in coelum receptas, et Dei fruitione- 
beatas loquuntur miracula, votiva: testantur tabulz, ut non tam pie id credere, quam verissime profiteri 
possimus. Habent enim nescio quam vim ad excitandum vel augendum in mentibus fidelium intern religio- 
nis ardorem, ut praeclare olim divus Leo scripserit (Leo, serm. de S. Laur. ; Ambros. serm. 39, de Naza- 
río et Celso). Ad erudiendum Dei populum, nullorum est utilior forma quam martyrum eloquentia : facilis 
ad exhortandum sit ratio, efflcax ad suadendum, validioratamen sunt exempla quam verba : et plenius est 
opere docere quam voce. Habent et robur vel maximumad majorum fidem pectoribus primitus inserendam, 
tenacius. Magni, inquit magnus Ambrosius, periculi res est, si post prophetarum oracula, post apostolorum 
testimonia, post martyrum vulnera, veterem (idem quasi novellam discutere presumas; et post tam 
manifestos duces, in errore permaneas : et post morientium sudores, otiosa disputatione contendas. Quodsi 





1l MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS 149 


olim illustris fldei athleta Athanasius, ingens sibi lucrum et utilitatem duxit, quod unius recordaretur An- 
tonii; quas fidei flammas, quos virtutum igniculos in hominum animis excitabunt tot martyrum trabeatz, 
tot purpuratz, tot russataeturms, sub unius fldei rutilanti lammula militantes, et diversis victoris coronis 
insignits ? tot. confessorum, tot virginum prztextata agmina, in diversas cohortes tributa, diversosque 
virtutum manipulos cum exultatione circumferentia ? 

Inde factum, ut cum Acta martyrum tanta cura et diligentia perquisita, per notariossanctz:? Romans Ec- 
clesi:? conscripta, per diaconos cognita, ac demum per ipsos, Romanos pontifices probata, atque in Ecclesise 
archivis recondita, in immensum exerescerent, breve ex iisdem Martyrologium conficeret, quo dies tantum et 
locus passionis, ut habet S. Gregorius, notaretur; atque ita facilius eorum memoria sacris ditptychis inse- 
reretur, et eorumdem in Missariis solemniis commemoratio fieret. Quod quidem Martyrologium Viennensis 
arcbiepiscopus Ado, cum Ravenne ecclesiasticis, ut credo, negotiis occupatus versaretur, a sancto quodam 
episcopo nactus, qui id a Romano pontifice acceperat, suo Martyrologio przfigendum duxit ; ejus videlicet 
memor, quod ab Innocentio I olim scriptum : (Innoc. I, epist. 25, ad synodum CAalced., apud August., 
epist. ). Ut inde sumerent cetero ecclesi, velut de natalisuo fonteaqua cuncta procederent, et per diver- 
sas totius mundi regiones puri capitis incorrupta: remanerent. 

Fero nunc ad Sanctitatem Vestram Vetus hoc Romanorum Martyrologium, quod Gregorius pontifex ma- 
ximus ad Eulogium Alexandrinumepiscopum scribens, per orbem universum dispersum et optavit et credidit. 
Fero quod Ado annis abhinc octingentis tanti fecit, ut venerabile et. perantiquum duxerit, sibique velut 
prima operis sui lineamenta adumbrata proposuerit, quod suis rursus coloribus pingeret, lucis splendore 
illustraret. Fero quod ad hunc usque diem latuit : cujus desiderio tantopere flagrabat cardinalis Baronius, 
ut animi sui testes tabulas exstare voluit, quibuseditorem excitaret, et gratiam ante beneficium reponeret. 
Hoc igitur Martyrologium fidentius ad Sanctitatem Vestram defero, quanto plurium gravissimorum virorum 
patrocinio comitatum venit. 


Adjunxi ipsius Adonis Viennensis archiepiscopi Martyrologium, ea fide curaque recensitum, ut affirmare 
non verear parum id a calamo menteque auctoris abesse. Intererat profecto Reipublica Christians ne 
quid magni viri titulo legeretur quod ipsius non esset, ne quid corruptum ejus nomine circumferretur, 
aliena assutum manu; ne viri auctoritatem secuta posteritas, erroris funiculos necteret ; ne quoque Adoni 
quidquam abjudicaretur, cui certissimum ab unanimi codicum suffragio testimonium esset. Id olim tanti 
fecit Aloysius Lipomanus Veronensis primum episcopus, inde Bergomensis, vir gravissimus, et concilii 
Tridentini cum collegis presses, ut auro contra charum duxerit. 

Hzc igitur omnia ad Romanam sedem defero, sanctissime Pater, ad cujus olim insessorem Theodorum 
papam Africani Patres sua detulere; magnum utique et indeficientem omnibus Christianis fluenta redun- 
dantem apud apostolicam sedem consistere fontem, nihil ambigentes. De quo rivuli prodeunt, affluenter, 
universum largissime irrigantes orbem Christianorum. Cui etiam in honorem beatissimi Petri Patrum 
decreta peculiarem omnem decrevere reverentiam, in requirendis Dei rebus. Quz omnino et sollicite 
debent, maxime vero justeque ab ipso prz:sulum examinari vertice apostolico : cujus vetusta sollicitudo 
est tam mala damnare, quam probare laudanda. 

Accipe igitur, Sanctissime Pater, has primas sanctorum primitias; et ut olim Pauli I, beneflcio sacra 
sanctorum lipsana, collapsis vetustate coemeteriis, per titulos, diaconias: et monateria fuere distributa, 
ut aris honorarentur, ornarentur memoriis, ita Pauli V beneficium loquatur posteritas, quod latentes 
sanctorum vitz in apertum producantur, et lucem aspiciant. Ita voveo : 


Saactitati Vesiva devolus lius. 
- HgRIBERTUS RoswErYDUS S. J. 





LECTORI SALUTEM. 





Vetus hoc Romanum Martyrologium expressi ex 
codice mss. Pantaleonis quz? Colonis e D. Benedicti 
familia celebris abbatia est, quem mihi perbenigne 
Carthusia Coloniensis submisit. Protixum hoc erat 
Adonis Martyrologio, cui Ado ipse olim przfixerat, 
uti testatur ejus praefatio. Ex eo codice Jacobus 
Mosander, Carthusie Coloniensis religiosus, ante 
annos aliquot Adonis Martyrologium expressit, 
omisso hoc veteri Romano Martyrologio ; magno 
tamen ejus in doctorum virorum animis relicto de- 
siderio, 


Etsi duoscodices mss. Martyrologii Adonishabue- 
rim (de quibus dicam ad ipsum Adonem), in solo 
tamen hoc tertio S. Pantaleonis, vetus hoc Roma- 
num Martyrologium comparuit. Quare Sicubi error 
aliquis irrepserit, memineris quam difficile sit ex 
unius codicis (ide, qua subinde vacillat, fidelissime 
omnia exprimere. Operam certe dedi ut quam 
maxima fide haberes omnia. Hinc paucula, qus 
videntur ab exscriptore inserta, quod Adoni desint, 

ui veteris hujus Martyrologii vestigiis semper in- 
sistit, virgula notavi et in margine monui Adoni ea 


143 S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS T" 


deesse. Et quidem inserta illa fere Coloniam, ubi A prietatum exsultatione, nune ex municipalium 8o- 
liber hic scriptus erat, et vicina loca spectant. Eo- — lemnitatum proprietate : et est omnis publica leti- 
rum rationem hio in notationibus invenies. ti: luxuria captatrix. Sed tu poregrinus es mundi 
Enimvero vetus hoc Romanum Martyrologium, ^ hujus, civis supernz Hierusalem. Noster, inquil, 
fontem esse omnium aliorum Martyrologiorum, qui — municipatus in coelis (PAilip. ny. Habes tuos cen- 
vel leviter inspexerit, non dubitabit CAP Ado sus, tuos fastos ; nihil tibi cum gaudiis szculi. 
certe ex hoc fonte suas aquas derivavit. Et ut fontis . . 
latex ab origine sua recedens sensim augescit, et in Cyprianus, epistola, 37. 
rivum aquis undique confluentibus abit : idem fa- Dies eorum, quibus excedunt, adnotate, ut com- 
ctum buic Martyrologio : quod nunc a Beda, nunc — memorationes eorum inter memorias martyrum ce- 
ab Usuardo, nunc ab Adone, nunc ab aliis paulatim — lebrare possimus. 


increvit. Licebit nunc ad fontem digitum semper ) 
intendere. Eo enim fine caput fontis, quod hactenus Augustinus, lib. xx, contra. Faustum, cap. 31 


latebat, in apertum produxi. Populus Christianus memorias martyrum religio- 
. MA sa solemnitate concelebrat, et ad excitandam imi- 
Tertullianus, de Corona, militis, cap. 13. — .— (ionem, et ut meritis eorum consocietur, atque 


Coronatur et vulgus, nunc ex principalium pro- orationibus adjuvetur. 





DE HOC VETERI ROMANO MARTYROLOGIO ELOGIA 


Gregorius »apa ad. Eulogium, episcopum Alezan- B Ado Viennensis archiepisc. in. praefatione Marty- 
T tdrinum, epist. 99, Bb. vu, ind. 4. i au Tre ty 


Nos pene omnium martyrum, distinctis per dies Huic operi, ut dies martyrum verissime notaren- 
singulos passionibus, collecta in uno codice nomina — tur qui confusi in Kalendis satis inveniri solent, ad- 
habemus, atque quotidianis diebus in eorum vene- — juvit venerabile et perantiquum Martyrologium ab 
ratione Missarum solemnia agimus : non tamen in urbe Roma Aquileiam cuidam sancto episcopo à 
eodem volumine, quis qualiter sit passus, indica- — pontifice Romano directum, et mihi postmodum a 
tur ; sed tantummodo locus et dies passionis poni- — quodam religioso fratre aliquot diebus przstitum ; 
tur. Unde fit ut multi ex diversis terris atque pro- — quod ego diligente cura transcriptum, positus apud 
vinciis per dies (ut przedixi) singulos cognoscantur — Ravennam, in capite hujusoperisponendum putavi. 


martyrio coronati. Se haec habere vos beatissimos 

credimus. Baronius ubi supra. 

Barionus it 2»rolegomenis ad Maryrologium Ro- Porro in omnibus ques viderim Mart yrologiis Ado- 
i mhLhWm, cap. Mid 9 nis impressis, illud ipsum Roma acceptum deside- 


M ratur. Egregiam certe, ac viris eruditis dignam 

Hoc ipsum simplex absque alio additamento Ro- — optatamque navasset operam Mosander, si ejusmodi 

manum Martyrologium, idemque perbreve, in quo — illustre vetustatis monumentum,quod in suo manu- 

tantum nomina martyrum, locus, ac dies passionis — scripto Adone haberi testatur, una cum ipso Mar- 

positi haberentur, est illud ipsum cujus meminit X, tyrologio Adonis, quod post Surium ad septimum 
Ado. C tomum Vitarum sanctorum adjecit, edidisset. 


VETUS ROMANUM MARTYROLOGIUM. 


ADO PECCATOR LECTORI SALUTEM. 


Ne putes me in hoc opere in vacuum laborasse, Huic operi, ut dies martyrum verissime notaren- 
et rem non necessariam exsecutum fuisse, breviter — tur, qui confusi in Kalendis satis inveniri solent, 
Libi eausam facti aperiam.Primum fuit imperium ac — adjuvit venerabile et perantiquum Martyrologium 
jussio sanctorum virorum,ut supplerentur dies, qui ab urbe Roma Aquileiam cuidam sancto episcopo a 
absque nominibus martyrum in Martyrologio (quod — pontifice Romano directum, et mihi postmodum à 
venerabilis Flori studio in labore domini Beda: ac- — quodam religioso fratre aliquot diebus prastitum. 
creverat) tantum notati erant. Deinde collecti unde- — Quod ego diligenti cura transcriptum, positus apud 
cunque passionum codices animum in tantum susci- p) Ravennam, incapite hujusoperis ponendum putavi. 
tavérunt, ut non solum prateritas dierum festivita- Passiones aulem sanctorum paulo longius, maxime 
tes, verum et aliorum, qui per totum annum ibino- circa finem, Martyrologio huic insertas non mireris, 
latim positi erant, latiuset pauloapertius describe- —cum tibi ratio superius reddita, cum factum sit, 
rem, infirmioribus fratribus, et minuslegere valen- — suffecerit. Ora tantum ( impensissime obsecro ) ut 
tibus serviens, ad laudem omnipotentis Dei; ut in — meritis illorum consocier, quorum triumphos, etsi 
memoriis martyrumhaberent compendiosamlectio. minus quam debui, excolere optavi. Salutatus in 
nem, atque in parvo codicillo, quod multo labore — Christo vale; 
alii per plures codices exquirunt. 











143 


MARTYROLOGIULM CUM ADDITAMENTIS. 


146 





MENSIS JANUARIUS 
HABET DIES XXXI ; LUNA XXX. 


1. 1 AA Kalend. Janu. 


Octava Domini et Circumcisio. 


Roms, sancti Almachii decollati sub Alippio urbis prefecto. 
Et S. Martine virginis. 

Et apud Spoletum, sancti Concordi martyris. 

Et in Ruspensi Ecclesia, sancti Fulgentii episcopi. 


Iv Non. Beati Macarii 5. 


Et Tomis, martyrum Argei, Narcissi et Marcellini, 


m Non. 
ir Non. 


Roma, Anteros papa et martyris. 
Apud Cretam, Titi apostolorum discipuli. 


Roma, martyrum Prisci presbyteri, et Priscilliani, et Benedicta. 


Et Dafrosa. 
Nona. 


Roma, sancti Telesphori pap: et martyris. 


Apud Antiocham, sancti Simeonis monachi. 


viti Id. 


Sanctz:* Macrz virginis sub Rictiovaro preside. 


Epiphania Domini, id est manifestatio vel apparitio Domini. 


vit Id. 


Relatio pueri Jesu ex Egypto. 


Et sancti Luciani martyris Antiocheni. 


Et Cleri martyris. 
vi Id. 


EI v ld. 


Neapoli, Severini confess. Victorini fratris *. 
In Mauritania Cxsariensi, Macrz. (Ado Martianz,] virginis et martyris. 


Et sancti Juliani et Basilisse uxoris ejus, et Celsi et Martionille ac 


viginti militum. 
ROSWEIDUS LECTORI. ] 


Ne expectes, lector, amplashic notationes. Habes 
eas apud virum omnis antiquitatis eeclesiasticz ex- 
sequentissimum,cardinalem Baronium.Et quid celox 
ferat post onerariam? Satis mihi nunc erit loca quz- 
dam attingere vel ab aliis preterita, vel depravata, 
vel minus intellecta. Nihil sine veterum librorum 
fide mutavi, transposui. Memineris multa alia in 
textu Adonis correcta, quorum hic rationem non 
reddo. Long: enim id opere esset el minus for- 
tassis gratiz. Rariora tantum quzdam delibavi. 

Quz si non ingrata fuisse intellexero et pari feli- 
citate nancisci aliquando detur Bedam, Usuardum 
aliosque veteres Martyrologos a vetusta et incor- 
rupta manu (cujus rei partem nunc accepi, et porro 
spes lautior abamicisinviolatz antiquitatis amatori- 
bus affulget),forserit ut omnia veterum Mart yrologia 
una cum Grecorum Menologio, sub unum quando- 

ue conspectum statuam, brevibus notis illustrata. 
ta fiet, ut collisis inter se unionibus, hoc est, col- 
latis inter se sanctorum gestis, et gemmarum spiri- 
tualium immortalis claritas sese reverberans mu- 
tuati luminis detrimenta non noscat: et amico ra- 
diorum concursu magis magisque offulgescat. 

Si quz locutionum formulz minus notz, nec ad 
Prisciani semper regulam: in his martyrologiis 
subinde intercurrant, dabis eas szculo : quas inta- 
ctas relinquere visum, ut szculi sui auctorem pro- 
derent, Id civitatum tamen nominibus, qux mss. 
plerumque accusandi casu ponunt, secutus sum fere 
szculi nostri morem, ne et intextuaffectatam inter- 
pretarerisbarbariem, et in nescrupulosam supersti- 
tionem reprehenderes. Cujus tamen rei nunc indi- 
cium ad finem facio. 

Ft sane, post omnem diligentiam adhibitam: ve- 
reor ut non satis caverim, ne quid alienum ab 
Adone in ejusdem Martyrologium irreperet. Si quz 
forte talia sanctorum nomina irrepserunt, sunt fere 
episcoporum aliquot Viennensium et quorumdam 
aliorum sanctorum, haud multum ztate Adonis su- 
periorum, qua non semper omnes tres codicesmss. 


A reprz:sentabant. Nam Sceriverii libro, qui omnium 


velustissimus erat, quzedam horum deerant. Non 
dubium mihi quin quod aque contingit, idem libris 
evenire. Quo enim illa a fonte magis recedit eo im- 
purior est, trahens semper aliquid ex puris minus, 
quos perlabitur, locis : ita quo quis liber vetustior 
proxime ad auctoris etatem accedens, ac integrior, 
et minus admistionis babens a librariorum per 
,etates succedentium manu. Nota hzc antiquariis, 
quibus mss. librorum fuit inspectio. Ego certe, qui 
millenos aliquot ejusmodi tractavi, nunquam aliter 
deprehendi. ] 
Codicum mss. quibus nunc usus sum, hzc notatio 
est. 
E. notat codicem Everbodiensem. 
P. notat codicem S. Pantaleonis. 
S. notat codicem Petri Scriverii. 


* Beati Macarii. Post 18. Januarii : e£. Macarii 
abbatis, Antonii discipuli. Duo hi sunt Macariiecle- 
bres in TEYpto olim monachi, et monachorum Pa- 
tres. Non dubium existimant designari Agyptum et 
Alexandrinum. Sed quis, quo die, hoc veronon aque 
certum. Et vereor ne bactenus aliter notatum quam 
oportuit. Volunt Alexandrini natalem celebrari 11 
Januarii ; pti vero 15 ejusdem : quod nescio 
quibus auctoribus astrui possit. Certe hoc Martyro- 
logium, et cum eo Beda, Usuardus, Ado, non aliter 
hos Macarios distinguunt quam qnod eum, cujus 


. natalis est 15 Januarii, vocent Antonii discipulum. 


C 


Atqui Antonii discipulusnon Agyptius, sed Alexan- 
drinus fuit, ut colligere est ex Palladii Lausiaca hi- 
storia, cap. 20, vel tertius aliquis. Vide Notationes 
nostras ad Vitas Patrum. . . 
* Neapoli Seterini confessoris Victorini fratris, 
Post B Septembris Rome Victorini martyris fratris 
Severini, qui post miram ponitudinem Ami ^c 
wrbis episcopus et martyr facius esi. Non igiturtam 
Ado (quod existimavit Baronius ad diem 8 Junii 
Victorinum hunc fratrem fecit Severini Neapolitani) 
quam Vetus Romanum secutus Martyrologium uti 
se res vere habuit, hac quidem in re expressit. : 


147 S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 148 


10. ul K Iv Id. In Thebaida, sancti Pauli eremitz. 
Et in Cypro, Nicanoris de septem diaconibus. 
11 1v FL mi Id. Alexandrim, confessorum Petri, Severi, Lucii. 
In Africa, Salvii martyris. 
12. v M m Id. Antiochi» [Ado, apud Achaiam], Satyri martyris. 
Arcadii martyris. 
13. vI GN Idus. Rom: via Lavicana, militum quadraginta sub Gallieno imperatore. 
Pictavis, sancti Hilarii. 
1&. vil O xIxKal. Feb. Nolz, Felicis presbyteri, in Pincis sepulti. 
19. 1 HP xvui Kal. Abacuc et Michzez prophetarum. 
Et, Macarii abbatis, Antonii discipuli. 
10. i Q xvi Kal. Et Isidori. 
17. n IR xvi Kal. Roms, via Salaria in coemeterio Priscille, sancti Marcelli papa. 
Apud Thebaidem, Antonii monachi. 
18. 1v S xv Kal. Cathedra sancti Petri, qua primum Roma sedit. 
Et S. Prisc» martyris. 
19. v KT xiv Kal. In Smyrna, sancti Germanidi martyris ad bestias damnati. 


Et Spoleti, sancti Pontiani martyris decimo nono Kal. passi, decimo 
quinto sepulti, decimo sexto insepulero mutati, quando celebrior dies 
ejus agitur. 

20. vi V xir Kal. Romse, Fabiani pape et martyris. 
Et Marii, Marthe, Audifax, Abacuc. 
Et Sebastiani in vestigiis apostolorum sepulti 


21. vm LA xu Kal. Sancto Agnetis virginis. 
Athenis, sancti Publii episcopi cui Militenus a Paulo episcopus or- 
dinatus. 
22. 1 B x] Kal. Sancti Vincentii diaconi et mart. in Spaniis 
Ad aquas Silvias * [Ado, Salvias], sancti Anastasii monachi. 
23. n MC xKal. Roms, sancta Emerentianes virginis. 


In Mauritanea Neoczssarem, Severiani el Aquilz. 
Philippis, Parmenz diaconi. 


2&4. IU D ix Kal. Ephesi, Timothei apostoli. 
Antiochis, S. Babylz episcopi. 
QU. 1V NE vm Kal. Conversio sancti Pauli apostoli. 
Apud Damascum, S. Ananias, qui ipsum Paulum baptizavit. 
26. v F vil Kal. S. Polycarpi, discipuli S. Joannis apostoli, apud Smyrnam passi. 
Et Theogenis cum aliis triginta sex. 
27. vi 0G vi Kal. Constantinopoli, Joannis Chrysostomi. 
Et dormitio S. Paulo. 
28. vil H v Kal. S. Agnetis secundo. 
In civitate Apollonia, Leucii, Thyrsi, mart. 
29. 1 AI iv Kal. Roms, Papias et Mauri militum sub Diocletiano imp. 
30. i1 K nr Kal. Antiochioe, passio sancli Hippolyti. 


Hierosolymis, Matthiz episcopi, qui octavus fuit post Jacobum. 
B. Alexandri Deciana persecutione passi. 

31. m1 BL n Kal. Alexandrix, sancti Mettani martyris. 
Trientins, sancti Vigilii episcopi et martyris. 

. * Ad aquas S'ilvias sancti Anasiasi monack.Ms. nem exhibent S'a/eias Seu S'ilriaslegascum Ms. seu 
iiber diserte hic habet S'ieias. Sic in Vita S. Gor- cum vulgato S'aicías, eumdem tamen locum putem 
diani 10 Maii. Uzorem ejus Marinam in pago quo- — designari. Vide Baronium ad diem 23 Januarii et 9 
dam,gwuem Aquas Siloias vocant, ruslicorum servi- — Julii. 
luti adduci precepit: ubi tamen Excepta apud Ado- 





MENSIS FEBRUARIUS 


HABET DIES XXVIII 


1. iv CM Kal.  Antiochiz, Ignatii episcopi et martyris. 
Smyrne, Pionii martyris et aliorum quindecim. 


149 


:5 


s: 


5E xu mS E 


p 


2i 


NM 


00 


«e 


iv Non. 


MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. 130 
Hypapante Domini. 
Cx»sares, Cornelii centurionis, ipsius urbis episcopi. 
Et Aproniani martyris Roma. 


nr Non. B. Celerini diaconi, et Celerine avie ejus, et Laurentini, et Ignatii. 
" Non. In civitate Egypti Thmuis, beati Philo: ejusdem urbis episcopi et Philo- 
romi tribuni, et innumerabilium martyrum. 
None. f. Agathe virginis, apud civitatem Catanensium. 
vit Id. Apud Cxsaream Cappadocias, S. Dorothex virginis, e& Theophili scho- 
lastici. 
vii Id. Sancti Moysetis, qui, petente Mauvia Sarracenorum regina, episcopus 
gentis illius factus est. 
vi Id. SS. Dionysii, /Emiliani, et Sebastiani. 
Alexandrie, S. Cointz» martyris. 
v Id. Alexandrizs, Apollonia» virginis. 
iv Id... Roma, Zotici, Iren:i, Hyacinthi et Amantii. 
Et Soteris virginis. 
Via Lavicana, militum decem. 
i dd. Alexandrim, S. Euphrasi:x virginis. 
u Id. Barcinone, Eulalix virginis et martyris. 
Alexandri», Molesti et Ammonii. 
Idus. Agabi propheta in Novo Testamento, apud Antiochiam. 
In Militana Armeniz. S. Polyeucti mart. 
xvi K. Mar. Romse, Valentini presbyteri. 
Et sancti Valentini Interamnensis episcopi. 
xv Kal. Roms, sancti Bratonis martyris. 
Apud Sebasten, passio S. Blavii (a7., Blasii] episcopi. 
xiv Kal, Sancti Onesimi apostoli. 
Et in Cumis, S. Julian virginis. 
xit Kal. In Perside, B. Polychronii episc. et mart. 
xi Kal. Hierosolymis, Simeonis episcopi et mart. 
Et Romae, martyrum Claudii, Praepedigna, Alexandri, et Cutis, et 
Maximi. 

xi Kal. Roms, Gabinii presbyteri et martyris. 

x Kal. Apud Tyrum, martyrum quorum numerum Dei scitientia sola colligit, 
quos Veturius magister militie, jubente Diocletiano, diversis tormentis 
occidit. 

ix Kal. In Sicilia, martyrum septuaginta novem sub Diocletiano, diversis tor- 
mentis passorum. 

viii Kal. Apud Antiochiam, Cathedra sancti Petri. 
Alexandri», Abilii episcopi. 

vit Kal. Apud Sirmium, Sinerii [Ado, Syreny] monachi. 
Quadraginta duo (Ado, sexaginta duo] martyrum. 
Romae, Polycarpi presbyteri. 

vi Kal. S. Matthis apostoli. 
Et Inventio capitis prsecursoris. 
Apud Ca»saream Cappadocis, Sergii mart. 

v Kal. Apud &gyptum, Victorini, Victoris, Nicophori, Claudiani, Diosc. Sera- 
pionis et Papia. 

iv Kal... Apud Pergem Pamphilie, beati Nestoris episcopi. 

Alexandri», Alexandri gloriosi senis episc. 

m Kal. Alexandrism, Juliani martyris, et Euni, qui cum ipso sene in confessione 

perduravit. 

u Kal. 


101 


d: 


A4. 


. VII 


. VII 


. VII 


VI 


vli 


Ox-m xm US m 


l4 CQ Um5D m"v'ov 


eu 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSBIS 192 


Kal. Mart. 


vi Non. 
v Non. 


iv Non. 


ni Non. 
iz Non. 


Nona. 


vil Id. 


vii ld. 


v] ld. 


v ld. 


Iv Id. 
ui id. 
Hu Id. 


Idus. 
xvii. K. Apr. 


xvi Kal. 
xv Kal. 


xiv Kal. 
xi] Kal. 
xit Kal. 
xi Kal. 
x Kal. 
IX Kal. 


viii Kal. 


MENSIS MARTIUS 


HABET DIES XXXI ; LUNA XXX. 


Sanctorum martyrum ducentorum sexaginta temporibus Claudii, qui 
via Salaria arenam fodientes damnati fuerant. 
Roma, Jovini et Basilei. 
Et plurimorum martyrum sub Alexandro capitali sententia damna- 
torum. 
SS. Hemitherii et Cheledonii apud Calogurrim martyrio corone- 
torum. 
Cxsare, Marini militis, et Asterii senatoris. 
Lucii papa et martyris. 
Et martyrum nongentorum qui sunt positi in coemeterio ad sanctam 
Ceciliam. 

Antioche, Phocs martyris. 

Et sancti Eusebii Palatini et aliorum octo [Ado, novem] mart. 

Nicomediz, Victoris et Victorini, qui in carcere cursum vitz imple- 
verunt. 

In Mauritania civitate Turburbitanorum, SS. martyrum Perpetus et- 
Felicitatis. 

Apud Carthaginem, sancti Pontiani diaconi, B. Cypriani, qui Domi- 
num semper in passionibussuisglorificans, coronam vitz» promeruit. 

In Nyssena civitate: sancti Gregorii episcopi fratris Basilii. 
Barcinone, Paciani episcopi. 

Apamia, Alexandri et Caii de Eumenia. 

In Perside, martyrum numero quadraginta duorum. 

Apud Sebastem Armenise minoris, quadraginta militum, tempore 
Licinii regis. 

SS. pontificum Gregorii et Innocentii. 

Nicomedis, Petri martyris, Dorothei et Gorgonii martyrum sodalis. 

Nicomedis», Macedonii presbyteri, Patritie uxoris, et filie Medestse. 

Rome, martyrum quadraginta et octo qui baptizati sunt a beato 
Petro apostolo, cum teneretur in custodia ; qui omnes Neroniano 
gladio consumpti sunt. 

Thessalonic$, Matronzs ancillze et martyris. 

Roms, Cyriaci martyris, Largi, et Smaragdi, et Crescentiani martyris, 
et aliorum viginti. 

S. Patritii episcopi, qui primus apud Scotos przdicavit. 

Saneti Alexandri episcopi, qui cum Narcisso Hierosolymitana Ecclesi: 
gubernaculum suscepit. 

In Penarense civitate, B. Joannis, magn: sanctitatis viri. 

Apud Surrentum, Quinti, Quintille, Quartille, Martivw [Ado, Marci]. 
cum aliis octo [Ado, novem]. 

Archippi, commilitonis Pauli apostoli. 

In Cassino castro, Benedicti abbatis. 

Et Serapionis anachoretz. 

Narbone, sancti Pauli episcopi, discipuli apostolorum. 

In Africa, martyrum Victoriani, Frumentii, item et Frumentii, et duo- 
rum germanorum Vandaliea persecutione sub Hunnerico rege pas- 
sorum. 

Rome, Pigmenii presbyteri et martyris, sepulti in ccemeterio Pon- 
Liani. 

Annuntiatio Dominica, et crucifixio. 

Roma, Cirini martyris. 


MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. 456 


Nicomedise, Dulo» martyris. 
Apud Sirmium, Irenai episcopi et martyris. 





96. 1 F vi] Kal. Roms, sancti Castuli Zatarii palatii. 
Apud Pantapolim Lybiz, Theodori episcopi. 
T7. G vi Kal. Apud /Egyptum, Joannis Eremit», prophetici spiritus viri. 
98. m H v Kal. Apud Czsaream Palestine, martyrum Prisci, Malchi, et Alexandri, qui 
persecutione Valeriani bestiis traditi sunt. 
29. 1V I iv Kal. Apud Africam, confessorum Armogastis, Archinimi, et Satyri, tempore 
Vandalicz persecutionis. 
30. v K ni Kal. Roms, Quirini tribuni et martyris, patris sanct: Balbins,. 
31. vI L tt Kal. Roms, S. Balbine virginis, sepulta in coemeterio Pretextati juxta pa- 
trem Quirinum. 
MENSIS APRILIS 
HABET DIES XXX, LUNA XXIX. 
j. vit M Kal. Apr. Roma, Theodota sororis martyris Hermetis, qux sub Aureliano mart y- 
rizavit, sepulta via Salaria. 
23. 1 N Iv Non. Apud Cesarem Cappadociam, S. Theodosis» virginis et martyris capitis 
cm82. 
3. H 0 mi Non. Thessalonica, virginum Agapes et Chioniz. 
Tomis, Evagrii et. Benigni. 
Apud Tauromenium, sancti Pancratii. 
k. mm P » Non. Mediolani, B. Ambrosii episcopi et confessoris. 
5. Iv Q Nona. Thessalonica, S. Irenes virginis. 
Apud Agyptum, Martianz, Nicanoris, Apollonii. 
6. v R virt Id. Xysti pap: et martyris, temporibus Adriani passi. 
7. n S vil Id. Hegesippi, qui vicinus apostolicorum temporum exetitit. 
8. vit T vi Id. Turonis, Perpetui episcopi. 
9. I V v Id. Antiochi:, Prochori diaconi, qui unus est de septem. 
Apud Sirmium, vri virginum, quae in unum coronato sunt. 
10. n À Iv ld. Ezechielis Prophet. 
Roma, Martyrum plurimorum, qui ab Alexandro papa baptizati sunt. 
11. m B m Id. Gortinz, Philippi episcopi, qui claruit Antonini Veri et Lucii tempo- 
ribus. 
12. 1v C n Id. Via Aurelia, Julii pap: et confessoris sub Constantio ariano. 
13. v D Idus. Apud Pergamum Asiz, Carpi episcopiet Papyrii, Agathonice et aliarum 
multarum. 
14. vi E xvm K. Mai. Romse,inccemeterio Protextati, martyrum Tiburtii, Valerianiet Maximi. 
15. vm F xvi Kal. Cordubs, Olympiadis et Maximi. 
In Italia, Maronis, Eutychetis, et Victorini. 
16. 1 G xvi Kal. Apud Corinthum, Callisti et Carisii, cum aliis vrt, in mare mersorum. 
17. u H xv Kal. Apud Africam, sancti Mappalici. 
Antiochiz, Petri diaconi et Hermogenis. 
18. ni I xiv Kal. Apud Mesanam Apuliz, Eleutherii episcopi, et Anthis: matris ejus. 
Roma, Apollonii senatoris. 
19. 1v K xui Kal. Apud Corinthum, Timonis diaconi de septem. 
In Militana, Hermogeni, Caii, Expediti, Aristonici, Rufi Galata. 
20. v L xi Kal. Inventio sanctarum reliquiarum multarum instabel *. 


Inventiosauctarun reliquiarum mullarwn insta- 


est, quod hic postea habetur 17 Novembris : De- 








bel. Bic vero non mediocriter hzmsi, et etiamnum 
hereo. Nihil hujus rei in Adone vel in alio Mart yro- 
logio occurrit. Suspicor additum hoc ab exscriptore, 
ei designari celebre monasterium apud Eburones 
Stabeletum sou S'labuleiuwm.Suspicionismes fundus 


dicato sancti Petri ad Malfdar, quod Maimtnda- 
rium esse, vicinum Stabuleto monasterium, ibi fir- 
mabimus. Sed qua mult» hz, et quando invent» 
reliquis in Stabuleto ? Certius dixerim, quando re- 


.conditz et occultat sint. Sigebertus in Chronico 


158 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


136 


Sulpitii et Serviliani. 


In Perside, S. Simeonis episcopi et cum aliis centum, et Ustazadis et 


Rom: in coemeterio Calisti, Caii papa. 


In Perside, Martyrum plurimorum sub Sapore Persarum rege. 
Cordule, Parmenii, Helimenz et Chrysoteli presbyterorum ; et Lucz et 


In Perside civitate Diospoli, Georgii mart. 


Nicomedix, Anthimi episcopi cum innumera multitudine martyrum. 
Ravennz, sancti Vitalis martyris, patris SS. Gervasii et Protasii. 
Alexandrie, Theodore virginis, et Didymi. 

Apud Paphum, Tychici- apostolorum discipuli. 


Roms, Victoris episcopi et martyris. 

21. vi M xl Kal. 
Abdelle, et Ananiz, et Pusicii. 
22. vii N x Kal. 
Mucii, diaconorum. 

23. 1 0 Ix Kal. 
25. wu gd vri Kal. 
25. m Q vir Kal. Alexandric, Marci evangelista. 
20. iv R vi Kal. Roms, Anacleti pap: et martyris. 

Et Marcellini, pap: et martyris. 
27. Y L v Kal. Sancti Anastasii Papa. 
28. v1 T Iv Kal. 
29. vn Á I" Kal. 
30. 1 B it Kal. 


collatorum. 


Quirini martyris 5. 


Martyrum Mariani et Jacobi, in Lambesitana urbe cum aliis multis de- 


Et Vigilia apostolorum. 


anno Christi 882: Eodem anno Godefridus et.S'igifri- 
d«us reges Noríkmannorum, cum inastimabili mul- 
tiludite juzía Mosam in loco Hajfton considentes, 
Leodiwm, Trajectum, Tungros, Coloniam Agrippi- 
sam, Bounam cum adjacentibus castellis combu- 
runt. Aquisinpalatioeguos stabulantes, oppidum et 
alatiwn incendunt. Praeterea monasterio Stabu- 
ns, Mabnundariwn,Indam,Prwmiam sacri Ordi- 
dís í& ulroque sexu ministri, ubi poterant opportu- 
sius, latebant; elsanctorum corpora etpignora locis 
tutioribus absconderant.Paria habet Anselmus cano- 
nicus Leodiensis in Gestis pontifieum Leodiensium, 
c. 37, qui exhibet, apud Haíos juz(ía Mosam conscen- 
denies. Atque haec Northmannica vestatio aliquot an- 
nostenuit. Unde fleri potuit, ut reliquis ante annos 
aliquot occultat: post inventz fuerint, et inventio- 
nis memoria in sacros fastos prolata. 

Vocis etymon exprimit Harigerus, abbas Lobien- 
sis, in Gestis episcop. Leodien. cap. 52. Znvenit tan- 
dem locum (Remaclus) operi futuro competentem 
cui ob conffuentiam ferarwn undique il 

ium vel ad pasbwn concurrentiuwn, velut ad sta- 

lun, inditwn Stabulaus antiquitus erat tocabu- 
lum. Va vocis affinitate etymon venatur Harigerus. 
Non minus festive Everbelmus, abbas Altimontensis, 
in vita sancti Popponis Stabulensis abbatis, 25 Jan. 
c. 921. Stabulaus, «bi stabilis laus a li- 
bus perpetuo concinitur. Ut appareat nullo ho- 
rum respectu nomen olim inditum, sed post pro cu- 
jusque etymon accomodatum. Conditum hoc fuit mo- 
nasterium anno 651 aSigeberto rege, Sigebertoteste 
in Chronico. Vide infra ad diem 17 Novemb., nbi de 
Malmundario. 

e Erminonis confessoris. Deest hic Adoni,et in 
nullo Martyrologio, ea quidem terminatione, compa- 
ret. Existimo indicari S. Erminwm, episcopum et 
abbatem Lobbiensem quem hoc die invenio in Mar- 
tyrologio Usuardi aucto a Carthusia Coloniensi 


uc tel ad 


anno 1521, de quo ita Molanus in Additionibus ad 
Usuardum, 925 Aprilis ex proprio loci Martyrologio : 
Laubiis transitus S. Ermini, episcopietconfessoris. 
Ex quo Baronius Martyrologio Romano a se aucto 
inservit. Sed vetusta Ermini memoria in hoc veteri 
Romano Martyrologio. Quanquam cum BErminws 
Adoni desit, qui sanctos omnes veteris Romani mar- 
tyrologii exprimit videtur Adonistempore non fuisse 
in veteri Romano Martyrologio, sed post additus, 
fors. a religioso S. Pataleonis Coloniz, ubi liber hic 
scriptus est. 

Moyerus, lib. t Annal. Flandri» notat eum suc- 
cessisse S. Ursmaro in regimine episcopatus et ab- 
bati: annoseptingentesimo decimotertio.Florarium 
meum sanctorum ms. ponit ejus obitum anno Chri- 
sli septingentesimo trigesimo septimo. Meminit ejus 
Trithemius Do vir. illustr. Ord. sancti Benedicti lib. 
itt, cap. 160, et lib. rv. cap. 180, ubi utrobique ZZer- 
4010 pro Ermints. Meminit et Molanus in Indiculo 
et Natalibus SS. Belgii. Acta ejus Laubiis seu Lobiis 
in monasterio apud Binchium reperiuntur scripta a 
synchrono. 

Nec mirum hic Ermitonem dici ab aliis Erminwm. 
Sic qui nunc usitate S'ervcatius dicitur, dictus est 
olim etiam S'ervatio, ut habetur apud Severum Sul- 
pitium lib. m Hist. sacr. 

b Quirini martyris. Deest hic hoc loco Adoni, 
aliisque Martyrologiis. Putointelligi Quirinum mar- 
tyrem, cujus natalem hic ante habes 30 Martii. Hoc 
autem loco rursus insertus est a Martyrologii hujus 
exscriptore ob translationem corporis ejus de qua 
ita Carthusia Coloniensis ad Usuardum 30 Aprilis ; 
in diocesi Coloniensi,oppido Nwssia, translatio S. 


Quirini iribuniei martyris. Cujus saerwm $"o- 
bilis domina, Gepa abbatissa a papa impetr ,0b 
wrbe Roma Nussiamiransiulit,etinswomonasterio 


venerabiliter collocacit. Atque hinc existimo sua 
Molanum ad Usuardum hausisse. 





157 MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. 158 
MENSIS MAIUS 
HABET DIES XXXI, LUNA XXX 
1. u C Kal. Mai. Jeremise Propheto. 
Et Apostolorum Philippi, et Jacobi fratris Domini. 
2. im D vi Non. Athanasii Alexandrino urbis episcopi. 
Et Saturnini et Neopolis, qui in carcere requieverunt. 
3. IV E v Non. Hierosolymis, Inventio sanctse Crucis. 
Roma via Numentana, Alexandri Papa, et Eventii et Theoduli presbyte- 
rorum. 
&. v F Iv Non. In civitate Gaza Sylvani episcopi cum plurimis clericorum suorum coro- 
nati. 
$. vi G m Non. Alexandriae, sancti Euthymii diaconi in carcere quiescentis. 
Thessalonica», Irensi et Peregrini. ' 
6v n MH m Non. B. Evodii Episcopi, qui primus ab apostolis Antiochia ordinatus cst. 
Et S. Lucii Cyrenensis, qui Cyrenz» ab apostolis episcopus ordinatus est. 
Et S. Joannis apostoli quando ante portam Latinam in ferventis olei do- 
lium missus est. " 
7. 1 [ None. Juvenalis martyris. 
Et Flavio Domitilla. 
Nicomedix, Augusti et Augustini. 
8. m K vii Id. Mediolani S. Victoris martyris. 
9. rU L vil Id. In Perside martyrum cccx. 
Apud Nazianzi oppidum, Gregorii episcopi theolog. 
10. 1v M vI Id. Job propheta. 
Via Latina, Gordiani et Epimachi. 
Et Calepodii senis presbyteri. 
Ht. v N v Id. Rome via Salaria, S. Anthimi. 
12v: O0 iv Id. In cemeterio Pretextati, Nerei, et Achillei fratrum. 
Via Aurelia, sancti Pancratii martyris. 
Et Dionysii. 
i3.vn P m Id. Servatii Episcopi. . 
S. Mari» ad martyres dedicationis dies agitur, a Bonifacio Papa sta- 
tutus. 
1k. 1 Q I Id. In Syria, Victoris et Corona martyrum. 
15. n R Idus. Torquati, Ctesiphontis, Secundi, Indalecii, Cecilii, Esicii, Euphrasii, qui 
Rome ab apostolis ordinati sunt. 
16. mi S xvm K. Jun. In Isauria, Aquilini et Victoriani. 
17. 1v T xvi Kal. In Tuscia, Torpetis martyris sub Nerone. 
18. v V xv Kal. Apud Egyptum, Dioscori lectoris. 
19. vi À xiv Kal. Roms, Potentiango virginis. 
Et Prudentis, discipuli Pauli. 
) Et Caloceri et Partheni Eunuchorum. 
30. vi B xm: Kal. Via Salaria, S. Basilie virginis et martyris. 
21. 1 C xm Kal. In Mauritania Cesariensi, Timothei, Polii. 
33. m1 D x1 Kal. In Africa, Casti et /Emilii. 
23. m E x Kal. 
24. IY F ix Kal. S. Vincentii martyris. 
In Istria, Zoelli, Silvani. 
25. v G vi Kal. In coemeterio Pretextati, S. Urbani episcopi et martyris. 
26. | H vi Kal. Apud Athenas, Quadrati discipuli apostolorum. 
TZ. vu [ vi Kal. In Mosia civitate Dorostorensi, Julii martyris. 
38. 1 K v Kal. Joannis Pape. 


In Sardinia, JEmilii, Felicis. 





S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 100 
29. i1 L IV Kal. Via Aurelia, Restituti, 
Via Tiburtina, Septem germanorum. 
Treveris, S. Maximi episcopi confessoris. 
30m — M I Kal. Via Aurelia in cemeterio, Felicis papa. 
Turribus Sardinie, Crispuli et Gabinii. 
94 1v N Hu Kal, Roms, Petronillz virginis. 
Aquileie, Cantii, Cantiani, Cantianilla. 
MENSIS JUNIUS 
HABET DIES XXX, LUNA XXIX. 
4. v 0 Kal. Junii. Dedicatio saneti Nicomedis martyris. 
Et sancti Pamphili martyris. 
2. P iv Non. Roma, Marcellini presbyteri, et Petri exorcista. 
3wvn1 OQ ur Non. Apud Aretium Tusciae, martyrum Pergentini et Laurentini. 
In Campania, Erasmi episcopi et martyris. 
&. 1 R n Non. Apud llliricum civitate Siscia, sancti Quirini episcopi et martyris. 
Ü. m S Nonas. Bonifacii martyris apud Tharsum xiv, die mensis Maii passi, Roma Nonis 
Junii sepulti. 
6. IU T viri Id. Philippi diaconi de vit apud Caesaream. 
Roma, Artemii, Candide, et filie eorum Paulinzs. 
Apud Tharsum, xx martyrum. 
7. Iw V vit Id. Apud Constantinopolim, Pauli episcopi. 
In Cappadocia, Luciani martyris. 
8. v À vt Id. 
9. vi B v Id. Rome in Colio monte, Primi et Feliciani martyrum. 
10. vi C iv Id... Romz via Aurelia, Basilidis, Tripodis et Mandalis, et aliorum xx. 
Et Getuliimartyris, et Cerealis. 
Barnabz apostoli 9. 
1. 1 D mr dd. Et Sosthenis apud Corinthum, discipuli Pauli 5. 
Aquileiz, Felicis et Fortunati. 
12. i1 E n Id. Mediolani, Nazarii et Celsi, quorum inventio it. Id. Junii, martyrium v. 
Kal. Augusti. 
13. rm F Idus. Roms S. Felicula virginis martyris. 
1&4. iv G xvi K. Julii. Elisei propheta. 


In Cappadocia, sancti Basilii fratris Gregorii et Petri. 


* El sancti Maurini martyris. Deest hic Adoni. 
Non expressi hunc in textu, quia ascriptus erat re- 
centiori manu : haud dubie a religioso S. Pantaleo- 
nis, libri hujus exscriptore. Nam Colonie in S, 
Pantaleonis, templo, corpus S. Maurini in venera- 
tione habetur. Ibidem martyrio coronatus est die10 
Junii, cujus sepulcrum usquead annum 965 occultum 
fuit. Quod quomodo detectum sit, post obitum Bru- 
nonis archiepiscopi Coloniensis, praesule Folemaro 
ejus successore, vide apud Stephanum hujus inven- 
Lionis descriptorem cirea annum Domini 990, ad 
Christianum abbatem, cujus inventionis memoria 
recolitur 13 Octobris. Hac autem die passum te- 
statur sarcophagi inscriptio, que apud eumdem 
exstat. 

Hic requiescunt osse bons memorise Maurini 
Qui in atrio ecclesise Martyrium pertulit 
Sub die quarto Idus Junii. 

Quo veroanno hie martyrium pertulerit, non inve- 
nio expressum : nam quod Baronius ad diem 10 Ju- 
nii, et. Erhardus Winheim in sacrario Agrippin:, 
notant annum 670 ex Trithemio de vir. illustr. Ord. 
' S. Benedicti lib. ri, cap. 13&, vereor ut labantur. 
Non enim de nostro hoc Maurino agit Trithemius, 


sed de alio, Claroangi olim in Arvernia abbate, so- 
cio S. Przjecti episcopi, quorum natalis dies in Ro- 
mano Martyrologio apud Baronium exstat 25 Janua- 
rii, qui Maurinus, nunc Marinus, nunc Marianus nunc 
Amarinus, dicitur. Labendi occasionem dedit, quod 
Maurinus noster dicatur in atrio Ecclesie marty- 
rium pertulisse. Et paria de altero Maurino scribit 
Trithemius: quanquam in Przjecti et Maurini marl y- 
rio 25 Januarii nulla atrii Ecclesie mentio habea- 
tur, sed occisi dicantur ix Joco quodam, quem, Vo- 
lonicum appellant : unde forte Trithemius, quod de 
Maurino Coloniensi martyre in sarcophago legitur, 
Maurino Arverno martyri attribuit. 

b Et Sosthenis apud Corinthum, discip. Pauli. 
Infra 88 Novembris /S'ostÀenis discipuli apostolo- 
Tw. Ita Martyrologium hoc duos videtur facere 
Sosthenes, et alterum ab altero distinguere. Du- 
plex Sosthenis memoria in sacris litteris Actorum 
c. 18. Apprehendentes autem. Sosikenem, priuci- 
pem s8ynagoge, et I Cor. 1 Paulus vocatus aosto- 

Jesu Christi per voluntatem Dei, et Sosihenes 
Jrater. Interpretes unum eumdemque hunc sta- 
tuunt. Qua si vera sententia, potuit ejusdem di- 
verso die diversas ob causas memoria agi. 





161 

49. V H 
16. vi | 
17. vii K 
18. ! L 
19. n M 
90. 1 N 
91. IY 0 
39. Y P 
23. vl Q 
44. vil R 
25. 1 S 
36. n T 
37. n1 A 
98. Ww B 
29. v C 
39. v1 D 


* K(econmsnemoratio Nazarii et Celsi. Deest quidem 


xvi] Kal. 


xvi Kal. 
xv Kal. 
xiv Kal. 
xim Kal. 


xm Kal. 
xr Kal. 
x Kal. 

| IX Kal. 


vir Kal. 
vii Kal. 


vi Kal. 
v Kal. 
iv Kal. 


im Kal. 
it Kal. 


MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. 102 

In Sicilia, Modesti, Viti ev Crescentis martyrum. 

Dorostori, Esychii militaris. 

Antiochia Cyrici et Julittze matris ejus, et aliorum cccci 

Rome, Martyrum ccLxit. 

Rom» via Ardeatina, martyrum Marci et Marcelliani. 

Mediolani, Gervasii et Protasii. 
Et Commemoratio Nazarii et Celsi *. 

Ravenne, Ursini martyris. 

Rom, Novuti, fratris Timothei presbyteri, qui ab apostolis eruditi sunt. 

Syracusis, martyrum Rufini et Martia. 

Roms, Demetric virginis. 

Albani martyris ^. 

Nol: Campanis, Paulini episcopi. 

Sancti Joannis presbyteri, via Salaria vetere sepulti. . 

Nativitas Precursoris Domini. 

Apud Pyrriberceanf, Sosipatris discipuli Pauli. 

Alexandris, Gallicani martyris. 

Roma, Lucis virginis cum aliis xri. 

Roma, Joannis et Pauli fratrum. 

Apud Galatiam, Crescentis discipuli Pauli apostoli. 

Apud Tiburtinem Italie, Symphorosz cum vir filiis. 

Rome, Leonis papa. 

Alexandrie, Plutarchi, Sereni Heraclidis, Herois, Potamiosnse, Marcelle 
et aliorum. 

Roma, apostolorum Petri et Pauli. 

Natalis Lucie, discipule Apostolorum. 


zarii et Celsi. 


horum commerhoratio hoc loco in Adone, tam vul- 
gato quam ms. Idem tamen 12 Junii, cum de In- 
ventione Nazarii et Celsi agitur, addit : Commemora- 
lio eliam eorum publica ef celebrisindiesanctorum 
Gervasii et Prolasii a. ftdelibus populis frequenta- 
fur, e venerabiliter ezcolitur ; qui hic ipse diesest. 
Com quo convenit Florarium sanctorum ms., quod 12 
Junii, in die inventionis SS. Nazari ct Celsi habet : 
Apud quosdam in die sanctorum Gervasii et Protasii 
agitur eorum (Nazarii et, Celsi) festica commemora- 
lio. Quare vides non sine ratione vetus hoc Mart y- 


rolium Romanum, hoc die, quo de Gervasio et Pro- - 


lasio agitur, etiam junxisse commemorationem Na- 


b Albani maríyris. Correctum erat. Albis, uti 
etiam in Adone est. Quod factum puto in posterio- 
ribus exemplaribus scriptis post annum 991. Nam 
cum eo anno Theophania Othonis II uxor, S. Albani 
corpus Roma Coloniam transferens sanctorunt Ger- 
vasii et Protasii templo huic, olim six vocato, nunc 
S. Pantaleoni sacro donasset, veniens ex itinere 
Moguntiam, in differentiam Moguntinensis Albaniz, 
deconsilioejus loci episcopi, hunc Albinum, qui sub 
Diocletiano anno 286, mense Junii 22, passus est, 
vocavit. Ita Erhardus Winheim in Sacrario suo 
Agrippina pag. 141. Vide Sacrarium nostrum rerum 
Moguntiacarum I. i, c. 28. 





MENSIS JULIUS 


HABET.DIES XXXI LUNA XXX. 


Kal. Julli. In monte Hor, Aaron, sacerdotis, prima sub lege. 
In coemeterio Damasi, Processi et Martiniani, ab apostolis Petro et Paolo. 


Et trium militum, qui cum Paulo apostolo passi sunt. 
Et martyrum Aristonis, Crescentiani, Eutychiani, Urbeni, et alierum. 


Apud Sirmium, Innocentii, Sabbatii, cum aliis XXX. 


1. vi E 
2. 1 F vi Non. 
baptizatorum. 
3. mn G v Non. Translatio Thome apostoli. 
' Apud Constantinopolim, Eulogii. 
Laodicis, Anatolii episcopi. o 
Et Gregorii martyris. 
Á. iii I iw Non. Oses et Aggzi. - 
Jocundiniani martyris. 
D. iv I nr Non. In Syria, sancti Domitii martyris. 
Roms, Natale Zox», uxoris Nicostrati. 
0. v K m Non. Isaie et Joel prophetarum. 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


Et octava Apostolorum. 

Et primus ingressus apostoli Pauli in urbem Romam. 

Et Tranquillini martyris. 

Et natalis sancti Goaris confessoris. 

Alexandriz, sancti Pant:ni. 

Roms, martyris Nicostrati primiscrinii. 

Claudii, Castorii, Victorini, Symphroniani. 

In Asia minori, Aquilz et Priscilla uxoris ejus. 

In Palestina, Procopii martyris. 

T Maralana, civitate Brictii episcopi. 

Roma ad Guttam jugiter manantem, Zenonis et aliorum x. M. CCIII. 

In civitate Tyrie Anatolim et Audacis. 

Cyrilli episcopi et martyris. 

Roma, Septem fratrum. 

In Africa, Januarii Marini, Naboris et Folicis. 

Roma, Rufinae et Secunda. . 

In Armenia minore, martyris Januarii. 

Aquilei», Hermagor episcopi, discipuli sancti Marci. 

Apud Cyprum, Nasonis, antiqui Christi discipuli. 

Esdrz» et Joel prophetarum. 

Et SS. Confessorum Eugenii episcopi, universi cleri Ecclesis. 

Apud Pontum, Phocas episcopi civitatis Synopis. 

Nisibi, Jacobi episcopi. 

Rome in Portu, Eutropii, Zozimc et Bonosx sororum. 

In Ostia, sancti Hilarini martyris. 

Apud Antiochiam Syris, Eustachii episcopi. 

Carthagine, martyrum Scillitanorum, Sperati, Narthali, Cythini, Be- 
thurii, Felicis, et aliorum vi. 

Carthagine, S. Guddenes virginis martyris. 

Hispali, SS. Justa et Rufinz. 

Joseph, qui cognominatus est Justus, qui a Judsis pro Christo multa 
perpessus, victor in Judea quievit. 

Danielis prophet. 

Roms, Praxedis virginis. 

Massili»e, Victoris martyris. 

S. Mari» Magdalenes. 

Et Syntyches, quz Philippis dormit. 

Ancyra, Platonis martyris. 

Ravenne Apollinaris, episcopi et martyris. 

Roma via Tiburtina, Vincentii. 

Apud Emeritam Hispanis, Victoris militaris. 

Circa lacum Vulsinum in Italia, Christine virginis. 

Jacobi Zebedzi apostoli. 

Civitate Samo, Christophori martyris. 

Rom: in Portu, S. Hyacinthi martyris. 

In Sicilia, Simeonis monachi. 

Nicomedi», Harmolai presbyteri. 

v Kal. Nicomedizs, sancti Pantaleonis martyris. * 


163 164 


Nona. 
8. vii M viii. Id. 


vit Id. 


vi Id. 


eo 


10. ti 


v Id. 
iv [d. 


m Id. 


i Id. 
Idus. 


xvüi K. Aug. 
xvi Kal. 
xv Kal. 


xiv Kal. 
xir Kal. 


ob 
c 
tj coucou » *€* "vu ww Ov 


94. vi xi Kal. 


xi Kal. 


x Kal. 
ix Kal. 


Nr 


93. 
24. 11 


viri Kal. 


vir. Kal. 
vi Kal. 


26. 1v 
2,7. v 


E cm 


28. VI 


* Nicomeie, S. Pantaleonis martyris. Scripta 
haec erant capitalibus iisque miniatis litteris, quod 
scilicet hic Patronussit templi et monasterii S. Pan- 
taleonis Coloniz, ubi Martyrologium hoc exscriptum 
est. Habent ibi caput sancti Pantaleonis, quod eo 
Constantinopoli delatum est ab equite Henrico van 
Ulmen, anno Christi 1208. Cujus translationis me- 
moria Coloni: celebratur 18 Jan., ut habet Marty- 
rolog. P. Canisii. Alius igitur Pantaleon, cujus caput 
Lugdunum delatum, ut habet Sigebertusin Chronico 
anni Christi 802. Legati imperatore Caroli ab Aaron 
Amira venientes in catera munera, eliam ossa, Cy- 
rí ani Carthagintentis martyris, e( Sperati prim 


mit caput 


Scillitanorunmarlyrumn,etcaput Pantaleonis mar 
tyris in Franciam a ferunt. Fortassis hic Pantaleon 
unus fuit esociis Sperati, aliorumque Scillitanorum 
martyrum ; etsiinter eos Pantaleonis nomen in Mar- 
tyrologiis non exprimatur. Colligere quis possit ex 
Adone in Chronico anno 806. T'w»c temporis delata 
sunt ossa, B. Cyprian a Carthagine cum reliquis 
beatorum Sciltanorum martyrum Sperati socio- 
ue ejus et posita sunt inecclesia B.Joannis Ba- 

tisie in civitate Lugdunensi. Non meminit hic Ado 
antaleonis, fors. eum sub Sperati sociiscomprehen- 
dens. Quanquam idem in Martyrologio 17 Julii expri- 
antaleonis, et a reliquiis Scillitanorum 





 MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. 106 


168 

99. vil N IY Kal. 
30. t 0 nr Kal. 
34. n P n Kal. 
mari yrum distinguit. A 





l. i" 


Kal. Aug. 


iv Non. 


ui Non. 


nm Non. 


Nona. 
viit. Id. 


vit Id. 


vi Id. 

v Id. 

iv Id. 

in Id. 

i1 Id. 

Idus. 

xix K. Sept. 
xvin Kal. 

. xvri Kal. 


xvi Kal. 


xv Kal. 
xiv Kal. 


xni Kal. 


bardus quoque Lugdunen- 
sis episcopus carmine de harum reliquiarum adven- 
tu, Pantaleonis nomen exprimit. Plures igitur fue- 
runt Pantaleones. Certe in Martyrol. Rom. 27. Jul. et 
Pantaleomonem medicum Nicomedis habes, et Pan- 


Rome, Felicis papse et martyris sub Constantio. 

Et Simplicii, Faustini et Beatricis. 

Roma, Abdon et Sennis. 

Turbulo Lucernarie, Maximo, Donatilla et Secunda virginum. 
Cesarem, Fabii martyris. 


taleomonem Vigiliis in Apulia. Pantaleon autem et 
Pantaleemon idem quibusdam nomen: nam qui Pan- 
taleon Rom. Martyrol. Pantaleemon in Menologio 
dicitur : ubi et alius Pantaleon17 Septembris socius 
Charalampi martyris. 


MENSIS AUGUSTUS 
HABET DIES XXXI, LUNA XXIX. 


Roma, ad S. Petrum ad Vincula. 

Antiochim, SS. Machabzorum. 

Philadelphi2 martyrum Cyrilli, Aquile, Petri et aliorum. 

Vercellis, Eusebii episcopi. 

Roma, Stephani papas et martyris. 

In Bithynia, Theodot: cum tribus filiis. 

llierosolymis, Inventio corporis beati Stephani, Gamalielis, Nicomedi, 
Abibon. 

Constantinopoli, Hermelli martyris. 

Aristarchi discipuli apostolorum. 

In erypta Arenaria, Tertullini martyris Roma. 

In civitate Augusta in Rhzatia, sanctz:& Afra martyris. 

Roma via Appia, Xisti papz et mart yris. 

Felicissimi et Agapiti diaconorum in coemeterio Preotextati. 

Apud Aretium, Donati episcopi et martyris. 

Roma, Petri, Juliana, cum aliis xvi. 

Mediolani, Fausti martyris. 

Rome, via Ostiensi, Cyriaci martyris cum aliis xxi quando vim die mensis 
Augusti reconditi sunt. 

Roma, Romani militis. 

Vigilia sancti Laurentii. 

Rome, Laurentii archidiacon martyris. 

Et militum cixv. 

Roma inter duas lauros, Tiburtii martyris. 

Et Susanns virginis martyris. 

Catana, Eupli diaconi et martyris. 

In Syria, Macarii et Juliani. 

Rom, Hippolyti martyris cum familia sua, et S. Concordis, nutricis ejus, 

In foro Syll, Cassiani. 

Roma, Eusebii presbyteri et confessoris, sub Constantio Ariano, sepulti 

In cemeterio Callisti. 

Sancta MaRrEe dormitio. 

Sancti Tharsitii acolythi et martyris. 

In Nicea Bithynix», Ursatii confessoris sub Licinio. 

Roma, Serent&o, uxoris Diocletiani Augusti. 

In Africa, martyrum Liberati Abbatis, Bonifacii diaconi, Servii et Rustici, 
et aliorum sub Wandalica persecutione. 

Caesareo, Mammetis martyris. 

In Praenestina civitate, Agapiti martyris. 

Roms, Joannis et Crispi presbyterorum. 

Sancti Magni seu Andrea: martyris, cum sociis duobus milibus pxcvtt. 

Romz, Julii senatoris et martyris. 

Samuelis prophelo. 


107 


Sz 


43. 


24. 


. VII 


e uo 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 468 


Et Porphyrii hominis Dei. 

Salone, Anastasii martyris. 

Rome via Ostiensi, Timothzsi martyris. 

Et Antonii martyris. . 

Et peregrinorum martyrum Martialis, Epicteti. Saturnini cum sociis 
eorum. 

Roma, Hippolyti, Quiriaci et Archillai. 

Zachsi episcopi. 

Theonz episcopi. 

Bartholomzi apostoli et martyris. 

Mass» Candide, Carthagini. 

Romz, Genesii martyris, mimi. Thymelicz artis magister fuit. 

Et sancti Genesii Arlelatensis. 

Roms, quatuor martyrum Eusebii, Pontiani, Peregrini et Vincentii. 

Zephyrini papa. 

Irengi, Abundii. 

Bergamis, Alexandri. 

Apud Victimilium, Secundi martyris. 

Capus, Rufi martyris, Apollinaris discipuli. 

Tomis, Marcellini et Mannez. 

Roma, Hermetis martyris. 

In Africa, Augustini episcopi. . 

Constantinopoli, sancti Alexandri episcopi. 

Roma ad Arcum Faustini, Sabinz martyris. 

Eo die veneratur decollatio S. Joannis Baptista. 

Via Ostiensi, Felicis et - Audacti martyrum. 

Apud Athenas, Aristidis, qui Adriano Principi de religione Christiana 
libros obtulit. 





- 


€ UC X 


Kal. Sept. 


iv Non. 
mui Non. 


u Non. 


Nona. 


vii Id. 


vit. Id. 


vi Id. 


v Id. 


MENSIS SEPTEMBRIS 
HABET DIES XXX, LUNA XXX 


Jesu Nave et Gedeon prophetarum. 

Capus, Prisci martyris, de illis antiquis Christi discipulis. 

Apud C»saream Cappadocis, Longini militis et martyris, qui latus Do- 
mini in cruce aperuit. 

Apud Apamiam, Antonini martyris. 

Roma, Seraphim virginis, rv Kal. Augusti passe, rm. Kal. sepulte 
nr Non. Septembris memoria passionis ejus celebrior. 

Moysis propheta. 

Ancyre, martyrum trium puerorum, Rufini, Silvani, Vitalicz. 

Roms, Victorini martyris, fratris Severini, qui post miram poenitudinem 
Amiternzs urbis episcopus et martyr factus est. 

Rome, Herconi. 

Zacharie propheta. 

Et Onesiphori Pauli discipuli. 

Et confessorum Donatiani et czterorum. 

Joannis martyris, qui Nicomedis sub Diocletiano librum iniqua legis 
minutatim discerpsit. 

Nativitas Dei Genitricis MARL£. 

Et Adriani martyris cum xxim martyribus. 

Et Natalia. 

Nicomediae, Dorothei et Gorgonii martyrum quorum unus, Gorgonius, 
Romam transfertur. 

In Sabinis, Hyacinthi, Alexandri Tiburtii. 





T" MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. 170 


10. 1 R "iv ld. [n Africa, episcoporum Nemesiani, Felicis, et aliorum vit. 
Apud Chalcedonam, Sosthenis et Victoris. 
1. i" S mj Id. Roms», Hyacinthi et Proti eunuchorum. 
12. ri T m Id. Ticini, confessoris Syri, et Eventii, dis:ipulorum Hermagorz, Aquile- 
iensis primi episcopi et martyris. 
13. 1v V Idus. In Alexandria, Philippi episcopi et martyris, qui primum praefectus fuit 
14. v A xvrit K. Octob. Roma, Cornelii episcopi et martyris.  . 


Carthagine, Cypriani episcopi et martyris. 
Exaltatio sanct: Crucis, ab Heraclio imperatore a Persis Hierosoly- 
mam reportatc, quando et Roma lignum sa,utiferum Crucis a Sergio 


. . papa inventum ab ommi populo veneratur. 
15. vi B xvit Kal. Romas, Nicomedis martyris. 
16. vi C xvii Kal. Chalcedone, Euphemis virginis. 
Rome, Lucia et Germiniani martyrum. 
17. 1 D xv Kal. Romo Justini presbyteri, ad quem B. Laurentius in vico Patricii nocte 
venit. - 
Item Narcissi et Crescentiani. 
18. nt E xiv Kal. Methodii, Olympi Lycia», et postea Tyri episcopi, qui sub Diocletiano 
martyrio coronatus est. 
19. nt F xut Kal. Neapoli, Januarii, Socii, Festi, Desiderii, Proculi, Eutychetis, Acuti, 
Et Pelei, et Nili. 
90. iv xi Kal. [n Cyzico, Fausto virginis, et Evilasii. 


x Kal. Mauritii cum sociis, qui Thebzi fuisse referuntur, sub Maximiano pássi 
ix Kal. Mesenathz, Sosii diaconi, annorum xxx martyris. | 
Et Theclz virginis, Seleuci» quiescentis. 
vill Kal. Conceptio Joannis Baptista. 
vir Kal. Cleopha, cui Dominus post resurreetionnem in via apparuit. 
v1 Kal. Roms, Cypriani episcopi Antiochim passi, et cum martyre Justina 
Romam translati. 
v Kal. In JEgza civitate, Cosm» et Damiani, Anthimi, Leontii et Euprepii. 
iv Kal. Corduba Faus.i, Januarii et Martialis martyrum. 
1r Kal. In monte Gargano venerabilis memoria archangeli Michaelis. 
Et Romze, dedicatio ecclesie ejusdem archangeli, a B. Bonifacio papa 
constructzs in Circo, qui locus Internubes dicitur. 
30. v R u Kal. Bethleem, Hieronymi presbyteri. 


G 

H xt Kal. Matthaei apostoli. 
I 

K 


331 
[n] 


nu usn» SE 
« - 2n 


z 
Oo ZEE 


«t 
-— 





. MENSIS OCTOBER 


HABET DIES XXXI, LUNA XXX. 


1. 1 S Kal. Octob. Tomis civitate, Prisci, Crescentii et Evagrii. 
Et Remis civitate sancti Remigii episcopi 
2. n T vl Non. Nicomedia», Eleuterii martyris sub Diocletiano, et innumerabilium alio- 


rum, quos iratus Diocletianus pro incenso palatio, diversis tormentis 
odio Christiani nominis occidit. 
3. imn V v Non. Athenis, Dionysii Areopagit:e *, sub Adriano diversis tormentis passi, ut 
Aristides testis est in opere, quod de Chiistiana religione composuit : 
,hoc opus apud Athenienses inter antiquorum memorias clarissimum 
tenetur. 


* Athenis Dionysii Areopagita, sub Adriano di- — Notkerus. Ut suspicio esse non possit apud hos ali- 
versis tormentis passi, etc. Mox 9 Octobris: Pari- quid post adlitu n, cum ipsi, quod in veteri hoc 
siis, Dionysii episcopicum sociis suis a, Fescennino — Romano Martyrologio invenerunt, ex flde dederint. 

ladio animadversi. Yid :8 auctoritate hujus Marly- — Acc iratam hujus:» rei diaq iisitionem audio in viri 
rologii, duos distingui Dionysios die et loco. Nec ali- — docti manibus esse ; quare supersedeo. 
ter vetusti martyrologii, Beda, Usuardus, Ado, 


ParRoL. CXXIII. 6 








171 S. ADONIS ARCHIEPISCOPI VIENNENSIS 172 
&. 1v A iw Non. Apud Corinthum Crispi et Caii. 
' Apud Egyptum, Marci et Martiani fratrum, cumque eis innumerz mul- 
titudinis. 
Üv B nt Non. Eumenis, Thrases episcopi, apud Smyrnam coronati, qui unus fuit ex 
antiquis. | 
6. vi C nm Non. Pagaris episcopi Laodicensis, de antiquis Pauli apostoli discipulis. 
T. vil D Nons. Romse, Marci papa. 
Et Juli», Sergii, et Bacchi. 
Marcelli, et Apuleii, qui primo adhsserunt Simoni Mago, deinde apo- 
stolo Petro: sub Aureliano consulari viro, martyrio coronati. 
8. 1. E virt Id. Gortinz, Philippi episcopi. 
Thessalonicz, Demetrii martyris. 
9. mn F vii Id. Abrahz patriarcha. 
Parisiis, Dionysii episcopi cum sociis suis a Fescennino gladio animad- 
versi. 
10. um G vi Id. Loth prophet. 
Creta, Syniti inter episcopos nobilissimi. 
11. iv H v Id. Apud Tharsum, martyrum Tharaci, Probi, et Andronici. 
12. v I iv Id... Ravenne,, Hedistii. 
Apud Africam, sanctorum confessorum quatuor millium DCCCC LXXVI, 
sub persecutione Wandalica passorum. 
13. vi K i Id. Troade, Carpi, apostoli Pauli discipuli. 
Antiochi, Theophili episcopi, qui sextus ab apostolis fuit. 
15. vi L n Id. Rome Callisti pap: et. martyris, et Privati militis. 
18. i M Idus. 
10. n N xvi K. Non. Sanctorum martyrum Martiani et Satyriani, cum düobus fratribus eorum 
et aliorum ccLxx, pariter coronatorum Wandalica persecutione. 
17. m 0 xvi Kal. Martha sororis Lazari. 
Et Arisvionis, qui fuit unus de LXX Christi discipulis. 
18. 1v P xv Kal. Luce evangeliste 
Et Asclepiadis, Antiocheni episcopi. 
Roma, Triphoniz, uxoris quondam Decii Czsaris. 
19. v Q xiv Kal. Antiochis, Beronici, Pelagiz: et aliorum xuIx. 
Et Ptolomsi, qui a quodam centurione Urbicio Judici traditur, et Lucii 
ac Tertii simul decollatorum, qui Alexandrie sepulti sunt. 
20. vi R xm Kal. * 
291. vil S xu Kal. Nicomedis, Dasii, Zotici, Caii, cum xri militibus. 
Et sancti Hilarionis monachi. 
22. 1 T xi Kal. Hierosolymis, Marci, qui primus ex gentibus episcopus ibi factus est. 
. Et Salomz, quae in Evangelio legitur. 
23. 1I V x Kal. Antiochis, Theodoreti presbyteri. 
In Hispaniis, Servandi et Germani. 
24. m A IX Kal. Venusiz, Felicis episcopi Tubzocensis, et Audactis et Januarii presby- 
terorum, et Fortunaciani et Septimi lectorum 5. 
2U. IV B vit Kal. Roms via Salaria, xuvt militum, qui baptizati a Dionysio papa jubente 
Claudio decollati sunt. 
20. v C vi Kal. In Africa, Rogatiani presbyteri, et Felicissimi martyris. 
27. VI D vi Kal. Abeli civitate, Vincentii, Sabin: et Christetes martyrum. 
28. vil E v Kal. Simonis et Thadzi apostolorum. 


* [n ms. hic erant sancti seq. diei, et 91 die Mar- 


Roma, Cyrille, filie Decii Cazsaris. 


cus et Salome, et 22 vacabat. Sed Ádo et omnes ut 
hic impressum. 

» Dedicatio S. Pantaleonis. Hoc additum erat ad 
marginem post sanctoseo die positos. Quare non ex- 
pressi in textu. Certum enim hoc ascriptum postea 
a religioso S. Pantaleonis, Martyrologii hujus ex- 
scriptore, qui solemnitatem sux ecclesie hic quo- 


que exstare voluit. Nam et Adoni deest, qui anti- 
quior est illa dedicatione, cum ille circa annum Do- 
mini 779 vixerit, et Romanum Martyrologium acce- 
perit, ecclesia vero S. Pantaleonis primum fundata 
sit anno Christi 95& a Brunone, Coloniensi archie- 
iscopo, uti habet Sacrarium Agrippinz a F.Erhardo 
inheim edito, p. 14. 


—— — REPRE M ————————————————- 


- — -- 008 004 0 ——————m su 





178 MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. 174 
39. .1 F iv Kal  Narcissi Hierosolymorum episcopi, viri sanctitate, et patientia, ac fide 
laudabilis. 

Sidon», Zenobii presbyteri et martyris. 

30. " G m Kal. Tingitans, Marcelli centurionis et martyris. 
In Africa, martyrum ccxx. 
34. mJ H » Kal. Nemesii, diaconi, et Lucill: fili: ejus, vrir Kal. Septembrium passi, sed 
pridie Kal. Novembrium a Sixto papa sepulti. 
MENSIS NOVEMBER 
HABET DIES XXX, LUNA XXX. 
1. Iv I Kal. Nov. Festivitas Sanctorum, qua celebris et generalis agitur Roms. 
Czsarii diaconi et martyris, et Juliani presbyteri. 
Et Severini monachi, de Tiburtina civitate. 
2. Y K iv Non. Laodicee, Theodoti episcopi, qui arte medicus fuit. 
3. vi L nr Non. Quarti discipuli apostolorum. 

In Cappadocia, martyrum Germani, Theophili, Czsarii, Vitalis, sub De- 
ciana persecutione. 

&. vn M um Non. Alexandris, Hierii presbyteri, vita purissimi, in Scripturis nobiliter 

. eruditi. 

$. 1 N Nonm. Zacharie propheta, patris Joannis Baptista. 
Terracine, Felicis presbyteri, et Eusebii monachi. 
6. u 0 vit Id. Toniza Africz, sancti Felicis martyris. 
Civitate Theopoli, x martyrum. 
7. iu P vii Id. Alexandrie, Achillez episcopi. 

Apud Perusinam, Herculani episcopi et martyris. 

8. IY Q vi Id. Romz, martyrum Claudii, Nicostrati, Symphroniani, Castorii, Simplicii, 
artificum insignissi morum. 

Et ipso die, Iv Coronatorum Severi, Severiani, Carpophori, Victorini, 
quorum festivitatem statuit Melchiades papa sub nominibus quinque 
martyrum celebrari, quia nomina eorum non reperiebantur ; sed in- 
tercurrentibus annis cuidam sancto viro revelata sunt. 

9. v R v Id. Euchait2, sancti Theodori martyris. 

10. vi S Iv Id. Chersona Lycie, Martini papse, qui ob Catholicam fldem ibi relegatus 
vitam finivit. | 

11. vin T ni Id. Turonis, Martini episcopi, miraculorum patratoris. 

In Seythia, Menne martyris, Constantinopolim translati. 

12. 1 V s Id. In Africa, Archadii, Paschasii, Probi, et Eutychiani, Vandalorum per- 
secutione martyrum. | 

13. n À Idus. Ravenne, Valentini, Solutoris, Victoris martyrum. 

14. mI B xvin K. Dec. Alexandris, Serapionis, qui sub Decio precipitatus martyr efficitur. 

15. Iv C xvi Kal. Felicis episcopi, qui a quintodecimo anno miraculorum gloria insignis 
fuit, eL sub Martiano cum xxx martyrium complevit, in Nolensi eccle- 
sia sepultus. | 

16. v D xvi Kal. | 

17. v E xv Kal. Dedicatio sancti Petri ad Mal. m dar * 


* Dedicatio S. Petri ad Malm Dar. Nulla hujus 
memoria apud Adonemexstat, nec dubium mihi quin 
et hoc addititium sit. Voluit Coloniensis exscriptor 
duo antiquissima et celeberrima, in Arduenne saltu 
ad agruin Eburonum, hic intexere monasteria. Supra 
XX April. habuimus Sabuletum, vulgo S'(avelo, hic 
vero Mi tn, vulgo Malmedy. De utroque 
ita Sigebertusin  hronico anno Christi 651 : « Rex Si- 
gebertus, de posteritate prolis desperans, duodecim 
monasteria hinc inde Deo construxit, in quibus Sta- 
bulaus et Malmundarium eminepant, cooperante sib- 


in his majore domus Grimoaldo ; et Trajectensium 
episcopo Remaclo. Qui Remaclus non multo post, 
perta2sus sz:cularium kumultuum, in ipso Stabulaus 
monachiez vitz» assumpsit habitum.» 
Quod vero S. Petro dedicatum sit Malmundarium, 
ejus rei meinoria exstat apud Notgerum in Vita S. 
Remacli, iH sept., cap. 20, ubi hoc regis Sigeberti 
fundatoris diploma: « Sancta ac venerabilia monas- 
teria Stabulaus sive Malmundarium cognominata, 
ubi vir venerabilisRemaclusepiscop.et abbas, Chris- 
to auspice, praeesse videtur, quz vir illustris Gri- 


S. ADONIS ARCHIBPISC. VIENNENSIS 170 
Alexandrie, Dionysii episcopi, in multis ssepe confessionibus elam, 


Et Fausti diaconi, et Eusebii college ejus, martyrum visitatorum. 


Rufi, quem Apostolus ad Romanos scribens salutat. 


Sancti Petri Alexandri episcopi cum aliis DCLX. 


Et B. Alexandri episcopi et martyris, passi xi Kal. Octobr. a papa Da- 
maso vt Kal Decemb. translati, quando festivitatem ei dicavit. 


Et sancti Rufi martyris cum omni domosua per Chrysogonum lucrati. 
In Africa, Papinii et Mansueti episcoporum. 
Roma, Saturnini martyris, et Sennis, et Sisinnii diaconorum. 


176 
Valeriani et Gallieni temporibus. 
18. vil F viv Kal. Antiochis, Romani monachi et martyris. 
Et sancti Esychii Palatini et martyris. 
19. 1 G xin Kal. Romae, Maximi presbyteri et martyris. 
20 1 H xi Ral. Romo, Pontiani papse et martyris. 
Messana, Ampeli et Caii. 
21. 1v l xi Kal. 
22. 1i K x Kal. Rome, Cecilie virginis et martyris. 
23. v L IX Kal. Sancti Clementis episcopi. 
Et Felicitatis, matris vir filiorum. 
2&. vI M virt Kal. Rome, Chrysogoni martyris, et Zoili. 
QU. vil N vil Kal. 
26. 1 0' vi Kal. Romo Lini papa. 
27. 1 P v Kal. Bononie, Vitalis et Agricola martyrum. 
28. m1 Q iv Kal. Sosthenis discip:ili apostolorum. 
29. Iv R itt. Kal. 
30. v S n Kal. Andres apostoli. 


moaldus, major domus, in honore sancti Petri ac 
sancti Pauli vel sancti Martini, séu caterorum sanc- 
torum, suo opere Ín vasta eremi Ardennensis silva 
construxit, quedmadmodum nos loca ipsa ad ipsa 
monasteria, «:dificanda pro nostra praceptione ex 
foreste nostra concessimus, » etc. 

Nescio an de hac prima monasterii templique de- 
dicatione intelligendus sit locus hic Martyrologii. 
Nec enim certum diem vel Sigebertus vel Notgerus 
exprimit. Quare certius, ad secundam monasterii 
templique Malmundariensis dedicationem respicere 
Martyrologium. Ita enim Gesta mss. abbatum Mal- 
mundariensium: « Quintus decimus abbas Absalon, 
anno801.Hic anno817,indictione x,renovari fecit mo- 


.- 


nasterium Malmundariense, tempore Ludovici regis 
piissimi, eujus adjutorio et sumpta renovatum fuit. 
Quod xv Kalendas Decembris dedicatur ab Willli- 
berto, archiepiscopo Coloniensi.» Quod Gestorum 
indicium R. P. Agidio Bouchier, strenuo chronolo- 
gie indagatori, debeo. 2L 

De nominis etymo Harigerus, abbas Lobiensis, 
cap. 85 de Gestis Leodien. episc., ubi de S. Re- 
maclo : « Et quia eumdem locum a superstitionum 
emundavit pollutione, Malmundarium, quasi a malo 
mundatum, placuit vocitare. » 1ta videlicet tunc 
lacuit ex syllabarum aucupio etymon quoque cap- 
are. 





MENSIS DECEMBER 


HABET DIES XXXI; LUNA XXIX. 


Romo, Chrysanti et Dari» martyrum, et Diodori et Mariniani, cum iufi- 


Romae, Claudii tribuni, et Hilari uxoris ejus, et Jasonis et Mauri, 


Roma, Simphronii et Olympii, Exsuperie et Theodoli die vir Kalenda- 
rum Augusti passorum; a beato Xysto via Latina m Nonas Degem- 
bris translatorum, quando eorum festus dies celebrior agitur. 


In Africa, Dionysiz, Dativz, Leontis, et Emiliani medici, et aliorum. 
Alexandrie, Agathonis martyris et militis sub Decio. 


1. vi T Kal. Dec. 
nita multitudine martyrum, 
2. vil V iv Non. Roma, Viviane (a7., Bibiane] martyris. 
Fausti martyris et Dafrosz filis. 
3. 1 A ur Non. 
Lxx militum sub Numeriano. 
Á. i B n Non. 
5. ni C None. Crispin: martyris. 
Et Dalmatii martyris. 
6. iv D viii Id. Nicolai episcopi Myrorum Lycis. 
7. V E vil Id, 
8. vi. F vi Id. 


Roma, Eutychiani papa et martyris, qui cccxLm martyres sua manu se- 
pelivit. 
Alexandrie, Macarii martyris, genero Lybici. 


33. viu 


ou: 


"V 


"- dun 


v. Id. 
iv Id. 


ur Id. 


"u id. 


Idus. 
xix Kal. Jan. 


xvin Kal. 
xvii Kal. 


xvi Kal. 


xv Kal. 
xiv Kal. 


xi Kal. 
xit Kal. 


x1 Kal. 


x Kal. 


ix Kal. 
viii. Kal. 
vil Kal. 

vi Kal. 

v kal. 
Iv Kal. 


51r Kal. 


n Kal. 


MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. 178 


Leocadim virginis. 

Eulalie virginis et martyris. 

Spoleti, Carpophori presbyteri, et Abundii diaconi. 

Danielis propheta. 

Rome, Damasi papa. 

Et martyrum Pontani, Preetextati, et Thrasonis qui martyribus de facul- 
tatibus suis ministravit. 


Alexandrim, Epimachii et Alexandri. 

Et sanctarum quatuor mulierum, Ammonari:, Mercurise, Dionysis, et 
Amonaris. 

Syracusis, Lucia virginis et martyris. 

Antiochiz, Drusi, Zosimi, et Theodori. 

Alexandrizx, Heronis, Arsenii, et Isidori, et Dioscori. 

In Cypro, Spiridionis episcopi. 

In Africa, Valeriani episcopi et confessoris, Vandalica persecutione. 

Martyrium sanctorum Ananiz, Azarie, Misaelis. 

In Tuscia, Barbare virginis et martyris. 

Translatio Ignatii episcopi et martyris Antiochiz. 

Et Lazari, quem Christus resuscitavit, et Marthe sororis ejus in Be- 
thania. 

Rufi et Zosimi de primis discipulis Christi, per quos Ecclesia de Judois 
et Grecis primitiva fundata est. : 

Apud Egyptum, Nemesii martyris, qui per calumniam quasi latro judici 
delatus est. 

Alexandris, Ammonis, Zenonis, Ptolomgi, Ingenui, Theophili. 

Thoma apostoli. 

In Tuscia, Joannis et Festi. 

Rome, xxx martyrum sub Diocletiano, via Lavicana inter duas lauros 
sep ultorum. 

Alexandrix, Ischirionis martyris. 

Et aliorum quamplurimorum, inter quos senex Cheremon. 

Ron:z, Victori? martyris. 

Nicomedie, martyrum xx. 

Romz, Cervuli :egritudine dissoluti, in ecclesia beati Clementis sepulti, 
ubi Dominus per illum mira operari dignatur. 

Vigilia Natalis Domini. 

Apud Spoletum, Gregorii presbyteri et martyris. 

NariviTAS DourNI secundum carnem. 

Romae, Anastasiz. 

Et Eugenia. 

Stephani protomartyris. 

Joannis apostoli et evangelista, apud Ephesum. 

Bethleem, sanctorum Innocentium. 

David regis. 

Et Trophimi episcopi, discipuli apostolorum. 

Apud Spoletum, Sabini episcopi, Exsupemantii, et Marcelli, et Venustiani 
cum uxore et filiis : qui passi vir Idus Decembris, festivitatem sepul- 
ture habent mi Kalend. Januarii. 

Roma, Sylvestri pap: et confessoris. 

EX sanct» Columbse virginis. 


e 


————— ÁiultbÁiÁ;un»-9-9-0-«— ——————— 


179 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


180 





QUO GENERE CULTUS SANTI MARTYRES VENERANDI SUNT. 
Eo libris B. Áugustini episcopi (lib. xx contra. Faustum. cap. 21.) 





Populus Christianus memorias martyrum reli- A et sacragentilium. Quorum similitudo in quibusdam 


giosa solemnitate concelebrat, et ad excitandam imi- 
tationem, et ut meritiseorum consocietur, atque ofra- 
tionibus adjuvetur : ita tamen, ut nulli martyrum, 
sed ipsi Deo martyrum, quamvis in memoriis mart y- 
rum constituamus altaria. Quis enim antistitum in 
locis sanctorum corporum assistens, altarialiquando 
dixit : Offerimus tibi Petre, aut Paule, aut Cypriane? 
Sed quod offertur, offertur Deo, qui martyres coro- 
navit, apud memorias eorum quos coronavit ; ut ex 
ipsorum locorum admonitione major affectus exsur- 
gat, ad augendam charitatem, et in illos quosimitari 
vossumus, et in illum quo adjuvante possimus. Coli- 
mus ergo martyres eo cultu dilectioniset societatis, 
quo et in hac vita coluntur sancti homines Dei, quo- 


rum cor ad talem pro evangelica veritate passionem p 


paratum esse sentimus; sed illos tanto devotius, 
quanto securius post incerta omnia superata ; quanto 
etiam fidentiori laude pradicamus jam in vita feli- 


ciori victores, quam in ista adhuc usque pugnantes. 


At illo cultu, qui GraeceAaecpea dicitur, Latine uno 
verbo dici non potest, cum sit quadam proprie di- 
vinitati debita servitus, nec colimus, nec colendum 
docemus, nisi unum Deum. Cum autem ad hunc 
cultum pertineat oblatio sacrificii (unde idololatre 
dicuntur, qui hoc etiam idolis exhibent ) nullo modo 
tale aliquidofferimus aut offerendum prazcipimus, 
vel cuiquam martyri vel cuiquam sancta anima vel 
cuiquam angelo, et quisquis in hunc errorem delabi- 
tur, corripitur per sanam doctrinam, siveut corriga- 
tur,sive ut caveatur.Etiam ipsi sancti,vel homines, 
velangeli,exhiberi sibi nolunt,quod uni Domini debe- 
ri norunt. Apparuit hocin Pauloet Barnaba (Acft.xiv), 
cum commoti miraculis, qux per eos facta sunt, Ly- 
caonii tanquam diis immolare voluerunt: conscissis 
enim vestimentissuis, confitentes et persuadentes se 
deos nonesse, ista sibi fleri vetuerunt. Apparuit et in 
angelis,sicut in Apocalypsilegimus (C'ap.xix et xxi), 
angelum se adorari prohibentem ac dicentem adora- 
tori suo : Conservus tuus sum et fratrum tuorum, 
Dominum adora. Ista sibi plane superbi spiritus exi- 
gunt, diabolus et angeliejus, sicut per omnia templa 


etiam superbis hominibus expressa est : sicut, de 
Babyloni: quibusdam regibus memori: commenda- 
lum tenemus. Unde sanctus Daniel accusatores ac 
persecutores pertulit, quod regisedicto proposito, ut 
nihil a quoquam Deo peteretur nisi a rege solo, Deum 
suum, hoc est unum et verum Deum adorare de- 
precarique deprehensus est : qui autem se in fnemo- 
riis martyrum inebriant, quomodo a nobis appro- 
bari possunt, cum eos, etiamsi in domibus suis id 
faciant, sana doctrina condemnet ? Sed aliud est quod 
docemus, aliud quod sustinemus, aliud quod przci- 
pere jubemur, aliud quod emendare przcipimus, et 
donec emendemus, tolerare compellimur; alia est 
disciplina Christianorum, alia luxuria vinolentorum, 
vel error infirmorum, verumtamen et in hoc ipso di- 
stant plurimumculpa vinolentorum et sacrilegorum, 
Longe quippe minoris peccati est, ebrium redire a 
martyribus, quam vel jejunum sacrificare martyri- 
bus. Sacrificare martyribus dixi, non dixi sacrificare 
Deo in memoriis mariyrum : quod frequentissime 
facimus, illo duntaxat ritu, quo sibi sacrificari Novi 
Testamenti manifestatione przcepit : quod pertinet 
ad illum eultum qui Jerpta dicitur, et uni Deo debe- 
tur. (Proinde verum sacrificium, quod uni vero de- 
betur Deo, quo ejus altare solus Christus implevit, 
in victimis pecorum imitata dzwmonia sibi arrogan- 
terexposcunt, unde Apostolus dicit : Que immolant 
gentes demoniis immolant, et non Deo ( I Cor.x ),non 
quod offerebatur culpans, sed quia illis offerebatur. 
Hebrzi autem in victimis pecorum quas offerebant 
Deo multis et variis modis, sicut re tanta dignum 
erat, prophetiam celebrabant future victimz, quam 
Christusobtulit.Undejam Christiani peracti ejusdem 
sacrificii memoriam celebrant sacrosancta oblatione 
et participatione corporis et Sanguinis Christi.] Hu- 
jus sacrificii caro et sanguis ante adventum Christi 
per victimas similitudinem promittebatur; in pas- 
sione Christi per ipsam veritatem reddebatur; post 
ascensum Christi per sacramentum memoria ce- 
lebratur. 





ROSWEIDUS BENEVOLO LECTORI 


Aloysius Lipomanus episcopus Veronensis, ilustre D rum, succedaneum Surio dedit, hoc Martyrologium 


Itali: decus, tomo suoquarto de VitisSS. ann., 1554 
Venetiis edito, non pauca ex Adonis Martyrologio 
ms. delibavit quod ille tanti fecit, ut ipse scribat : 
Omne aurum wi ilduaiin comparatione illius.Dein- 
de Jacobus Mosander, Carthusiz Coloniensisinsignis 
alumnus, anno 1581, tomo septimo de Vitis sancto- 


Adonis integrius edidit. 

Sed cum hic et ordinem mutaverit, et quaedam ab 
aliena manu inseruerit, paucula dempserit, nonnulla 
quoque assecutus non fuerit ; placuit rursus Adonem 
recensere, eumque pristino nitori restituere, et ve- 
teri Martyrologio Romano, sicut ipse olim fecit, sub- 


181 | MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS 182 
nectere. Quod ut ex fide prestarem, tres mihi vete- A rere, et gloriosof milites velut in aciem educere: 


res codices fuere subsidio, perbenigne a diversis an- 
tiquitatis ecclesiasticz fautoribuscommunicati. Pri- 
mus fuit sancti Pantaleonis Coloni», quem suppe- 
ditavit Carthusia Coloniensis, ex qua Ádo curante 
Mosandro prodierat. Secundum nactus sum ab Ever- 
bodiensi abbatia juxta Sichemium ; tertium, a Petro 
Scriverio.Quiet $1 singulise vetustatesua probarent, 
tertius Lamen eminebat nisi quod huic prima omnia 
deerant, usque ad Martium, et pars in Junio Julio- 
que. Reliqui integrum Adonem representabant, eo 
ordine modoque, quo nunc exhibeo. Litterz singulis 
Martyrologii diebus prefix», in solo erant codice 
Everbodiensi. 

Quare ne mireris, lector, hic in fronte martyro- 
logi Adonis comparere /ibellum de festivitatibus 
sanctorum aposto et reliquorwn,qui discipuli 
a«wt vicini successoresque ipsorum | apostolorum 
fuerunt. Nihil enim sibi auctoribus, libris, iisque 


voluit eosdem rursus in principiis et post principia 
(ut strenui ducés solent) intercurrere, quod cur 
mutemus ? 

Adonem vero Viennensem archiepiscopum, non 
Trevirensem (quod existimarunt Aloysus et Mosan- 
der) uti Martyrologii, ita et hujus libelli auctorem 
esse, fidem facit codex Everbodiensis, qui hunc titu- 
lum przfert: Ado Viennensis Vig dre er) quasi 
epitogatum compilavit, insipiens a. festivitatibus 
apostolorum, aut discipulorum, aut. successorum 
eorum. Nam quem ante titulum dedi, est e codice 
sancti Pantaleonis , in quo Ado ante vetus Marty 
rologium Romanum, ut supra habes, prefatur, nulla 
dictincLione episcopatus adjecta. Viennensis hic Ado 
multo Trevirensi est antiquior, nam ille vixit tem- 
pore Joannis VIII, circa anuum 879: ed eum enim 
annum Chronicon suum perduxit. Alter vero sive 
Ado sive Udo tempore Gregorii VII, circa annum 


vetustissimis dedi ; nihilin vulgato Adone, nisi iisdem B 1076 Adonis Viennensis natalis inter sanctos recen- 


suffragantibus mutavi.Et vero libelli hujusauctorita- 
tem tuetur ipse Ado in suo Martyrologio 2 Julii, ubi 
postquam breviter sanctorum Processi et Martiniani 
martyrum meminit, addit : Quorum passio in libello 
apostolorum supra notata est: qu: verba in vulgato 
Adone desiderantur, uti et nonnulla alia. Quod inde 
accidit, quod Mosander libellum hunc apostolorum, 
passim martyrologio Adonis, locis suis inseruerit, 
inis submotis, qua breviculetantum de iisdem sanctis 
notata erant. Sed aliud Ado ipse consilium inierat. 
Voluit apostolos, eorumque successores viros apos- 
tolicos, velut ducesin frontegenerosi exercitus appa- 


situs habetur 16 Decemb. Vienne beati Adonis 
episcopi et con fessoris. 

Quod hic in martyrologio Adonis initium sumitur, 
non a Kalendis Januarii, ut hactenus editum, sed a 
Vigilia Navitatis Domini, scias hoc est Romano 
Ecclesi: ritu factum, qux» anni epocham olim habuit 
Nativitatem Christi, et a Vesperis Vigilie ipsius 
Nativitatis annum auspicabatur. Constanter ita ex- 
hibebant tria ms. exemplaria, quibus usus sum. 
Vide et Cl. V. Pauli et Petavii Syntagma de Epo- 
cha annorum. 





LIBELLUS DE FESTIVITATIBUS SS. APOSTOLORUM 


Et reliquorum qui discipuli aut vicini successoresque ipsorum apostolorum fuerunt. 


E. Ill KaL. Jour (20. Jenii). 

(Hieron, de S'eript. Bccl. c. 1.) Romo natalis bea- 
torum apostolorum Petri et Pauli, qui passi sunt 
sub Nerone, Basso et Tusco consulibus. Petrus se- 
cundo Claudii anno, post episcopatum Antiochensis 
Ecclesise, et pra dicationnem dispersionis eorum, qu! 
de cireumcisione crediderant, in Ponto, Galatia, 
Cappadocia, Asia, et Bithynia, ad expugnandum Si- 
monem magum Romam missus est; ibique vigint! 
quinque annis cathedram sacerdotalem tenuit, 
usque ad ultimum annum Neronis, a quo et affixus 
cruci, martyrio coronatus est, capite ad terram 
verso, et in sublime pedibus elevatis, asserens se 
indignum, qui crucifigeretur ut Dominus suus. 
Sepultus in eadem urbe, in Vaticano, juxta viam 


C Evangelium Christi, Romam vinctus missus est; et 


sicut ipse in secunda Epistola ad Timotheum scribit, 
liberatus de ore leonis (77 Tim. i), videlicet fero- 
cissimi persecutoris Neronis, Evangelium Christi in 
Occidentis quoque partibus praedicavit. Et hic ergo 
quarto decimo Neronis anno, eodem die quo Petrus 
Rome pro Christo capite truncatur, sepultusque est 
in via Ostiensi anno post passionem Domini trige- 
simo septimo. Seribit autem novem, ad septem 
Ecclesias, epistolas: ad Romanos unam ; ad Corin- 
thios duas; ad Galatas unam; ad Ephesios unam; 
ad Philippenses unam; ad Colossenses unam ; ad 
Thessalonicenses duas. Prseterea ad discipulossuos: 
Timotheo duas, Tito unam, Philemoni unam; Epi- 
stola autem, quz» fertur ad Hebraeos, non ejus cre- 


Triumphalem totius orbis veneratione celebratur. p) ditur, propter styli sermonisque dissonantiam : sed 


Scripsit duas epistolas, qu: Catholice nominantur; 
quarum secunda a plerisque ejus negatur, propter 
styli cum priore dissonantiam ; sed et Evangelium 
juxta Marcum, qui auditor ejus et interpres fuit, 
bujus dicitur. Libri autem, e quibus unus Actorum 
ejus scribitur, alius Evangelii, tertius Praedicatio- 
nis, quartus AzoxelUje»c quintus Judicii, inter 
apocryphas scripturas repudiantur. 

(Ibid., c. 2.) Paulus quoque post passionem Do- 
mini vigesimo quinto anno, id est secundo Neronis, 
postquam ab Jerusalem usque Illyricum replevit 


vel Barnaba, juxta Tertullianum; vel Luca evan- 
gelistae, juxta quosdam ; vel Clementis, Romz post 
Ecclesie episcopi, quem dicunt, sententias Pauli 
proprio ordinasse et ornasse sermone ; vel certe 
(quia Paulus scribebat ad Hebrzos, et propter invi- 
diam sui apud eos nominis, titulum in principio 
salutationis amputaverat ; scripserat autem ut He- 
brzus Hebraice, id est suo eloquio disertissime) ea 
quz eloquenter scripta fuerant in Hebrzo, eloquen- 
tius vertisse in Graecum et hanc esse causam, quod 
a cxteris Pauli epistolis discrepare videatur. Ejus 


183 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


184 


itaque esse, non alterius, tota Ecclesia jam firmis- A Ecclesi» fldem, confestim hane descriptam in 


sime tenet. Legunt quidam ct ad'Leodi enses, sed 
ab omnibus exploditur. Hic de tribu Benjamin, et 
oppido Judz, Gigas-alis [24., Gischalis]| fuit : quo 
a Romanis capto, cum parentibus suis Tharsum S;- 
licia commigravit ;a quibus ob studium legis missus 
Jerosolymam, a Gamaliele doctissimo viro eruditus 
est (Act. vit ef 1x). Cum autem interfuisset neci mar- 
tyris Stephani, et acceptis epistolis a pontifice tem- 
pli, ad prosequendos eos qui Christo crediderant, 
Damascum pergeret, revelationecompulsusad fidem 
vas electionis de persecutore translatus est,cumque 
primum ad przedicationnem ejusSergius Paulus pro- 
consul Cypri credidisset, ab eo, quod eum Christ! 
fide subegerat, sortitus est nomen. 


F. I1 Kar. DecEMuBRIS (30 Noo.). 


In civitate Patras provinciz Achaiz, natalis beati 
Andre apostoli, qui etiam apud Scythiam pradica- 
. vit. Hic beatissimus apostolus ab /Eg:xea proconsule 
Achai$ comprehensus, cum perseveranter in fide 
Christi et Evangelii ministerio duraret, insuperabi- 
lisque maneret, carcere primum clausus, inde co- 
ram proconsule gravissime ctesus, ad ultimum cruce 
ligatis manibus et pedibus, funibusque toto corpore 
tensus, ut longius cruciaretur, biduo inibi super- 


vixit, non cessans ea qua Christi sunt populum. 


docere. Cumque hi, qui per enm Christo Domino 
crediderant, satis agerent ut deponeretur, /Egaam- 
que, ut hoc perficeret, nolentem impellerent, apo- 
stolus Domini circumstante populo, et Egx»a pro- 


consule, ut solveretur, agente, post verba orationis C 


fulgore calesti fere una desuper circumfulsus hora, 
cum ipso lumine abscedente emittens spiritum, 
perrexit fine beato ad Dominum. (Euseb. in cÀron,) 
Cujus sanctissimum corpus Maximilla potentissima 
matronarum reverenter depositum sepelevit ; sed 
emergentibus annis, sacratissima ejus ossa, vicesimo 
Constantii imperatoris anno, ab Achaia Constanti- 
nopolim translata sout. 


D. VIII KAL. Aucusri (25 Julii). 


Natalis beati Jacobi apostoli, fratris Joannisevan- 
geliste, qui decollatus est ab Herode rege Jeroso- 
limis, ut liber actuum apostolorum docet (cap. 12). 
Hujus beat ssimi apostoli sacra ossa ad Hispanias 
translata et in ultimis earum finibus, vedelicet con* 
tra mare Britannicum condita, celeberrima illarum 
gentium veneratione excoluntur. 


D. VI Kar. JaNvuani (27. Dec.). 


(Hieron. de Eccl. Scrip., c. 9). Natalis beati 
Joannis apost li evangelista, quem Jesus amavit 
plurimum, qui secundam post Neronem persecutio- 
nem movente Domitiano, posteaquam in oleo ignito 
demersus nihil passus est, in Pathmum insulam 
relegatus vidit Apocalypsim. Interfecto autem D.- 
mitiano, et actis ejus ob nimiam crudelitatem a 
Senatu rescissis, sub Pertinace r«d.ii Ephesim. 
Et quià concussam se absente per hereticos vidit 


Evangelio suo, verbi Domini zternitate stabilivit. 
Rogatus siquidem ab Asie episcopis adversus 
Cerinthum aliosque hzreticos, et maxime contra 
Ebiomatarum dogma tunc consurgens, qui asse- 
runt Christum ante Mariam non fuisse, compulsus 
est scribendi Evangelii sanctum opus suscipere. 
Ferunt et aliam causam hujus scriptura»; quod 
cum legisset Matthai, Marci, et Luc: volumina, 
probaverit quidem textum historiz, et vera eos di- 
xisse f)rmaverit, sed unius tantum anni, in quo et 
passus est Christus, et post carcerem Joannis, histo- 
riam tenuisse. Prietermisso itaque anno, cujus acta- 
8 tribus exposita fuerant, superioris temporis, ante- 
quam Joannes clauderetur in carcerem, gesta narra- 


p vit.Sicut manifestum esse poterit his, qui diligenter 


quatuor Evangeliorum volumina legerint ; qua res 
et &tagoviav, id est dissonantiam qua videbatur 
Joannis esse cum ceteris tollit. Ipse autem usque 
ad Trajani principistempora perseverans, totas Asiae 
fundavit rexitque Ecclesias; et confectus senio, 
sexagimo octavo post passionnem Domini anno mor- 
tuus, juxta eamdem urbem sepultus est: Scripsit 
autem et unam epistolam, cujus exordium est : Quod 
fuit ab inilio, qu: ab universisecclesiasticis et eru- 
ditis viris probatur. Reliquae autem duse, quarum 
principium est : S'enior Electi domina et natis ejus ; 
et sequentis : S'enior Gato charissimo, Joannis pre* 
sbyteri esse ab aliquibus putantur ; sed nunc jam 
generalis Ecclesi» consensus habet, quod ha$ quo- 
que epistolas Joannes apostolus scripserit. 


B. Kar. Mar (1 Maii). 


Natalis beatorum apostolorum Philippi et Jacobi ; 
ex quibus Philippus cum pene Scythiam ad fidem 
Christi convertisset, diaconibus, presbyteris et epi- 
scopis ibi constitutis, reversus est ad Asiam, ubi 
continua. priedicatione per aliquot annos insistens, 
multitudinem populorum Christo laboris piis sem- 
per inserviens lucratus est. Quique apud Hieropo- 
lim Asie civitatem dormivit, cum patribus suis 
beato fine sepultus. 

(Hieron. de Eccl. Script. c. 2.)Jacobus vero, qui et 
frater Domini legitur, cognomento Justus post pas- 


" sionem Domini statim ab apostolis Hierosolymorum 


episcopus ordinatus est. Hic de utero matris sanctus 


D fuit, vinum et siceram non bibit, carnem nullam 


comedit ; nunquam attonsus est,nec unctus unguen- 
to, nec usus balneo. Huic soli licitum erat ingredi 
Sancta sanctorum : siquidem vestibus laneis non 
utebatur,sed lineis; solusque ingrediebatur tem- 
plum, et fixis genibus pro populo deprecabatur, in 
tantum ut camelorum duritiem traxisse ejus genua 
crederentur. Hic itaque cum publice in concilio com- 
pelleretur a lud:zisut Christum DeiFilium denegaret 
et ille voce maxima protestaretur ad populum dicens: 
Quid me interrogatisde Filio hominis? Ecceipse sedet 
a dextris virtutis Dei, et venturus est cum nubibus 
coli ; precipitatus de pinna templi, confractis cruri- 








183 


MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. 


186 


bus, adhuc semiaminis tollens ad ccelum manus di- À consummaverunt ; honorifice sepultia populis Chri- 


ceret : Domine, ignosce eis, quod enim faciunt, ne- 
* sciunt ; fullonis fustein cerebro percussus occubuit. 
Hic est de quo apostolus Paulus scribit ad Galatas : 
Alium autem aposlolorum vidi neminem, nisi Jaco- 
bum fratrem Domini (Gal. 1). Et apostolorum super 
boc crebrius acta testantur. Evangelium quoque, 
quod appellatur secundum Hebrzos, et beato Hiero- 
nymo in Gracum sermonem Latinumquetranslatum 
est, post resurrectionem Salvatoris de eorefert : Do- 
minus autem cum dedisset sindonem servo sacerdo- 
lis,venitad Jacobum Jusium et appartát ei.Jurave- 
ratautem Jacobus senoncomesiurum panem abilla 
Aora,qua biberatcalicem Domini,donecvoideret eun 
resurgentem a dormientibus. Rursusque post pau- 


lum : A ferie, ait Dominus, mensam et panem. Sta- p 


timque additur: Tif panem, et benedizilt,etfregit, 
etdedíl Jacobo Justo,dizilque ei : Frater mi,comede 
' yanens iuum, uia Alius hominis surrezita dormien- 
libus Triginta itaqueannis Hierosolyma rexit Eccle- 
siam,id est usque ad septimum Neronis annum ; et 
juxta templum ubi precipitatus fuerat, sepultus 
est.Quidam in monte Oliveti eum conditum putant, 
sed falsa eorum opinio est. Scripsit autem unam tan- 
tam Epistolam, qux de septem canonicis est. 
E. IX KaL. sEPTEMB. (24 Av .J. 

Natalis beati Bartholomaei apostoli ; qui apud In- 
diam Christi Evangelium praedicans, decollatione 
martyriumcomplevit. Hujus apostoli sacratissimum 
corpus primum ad insulam Liparis, quz Sicilis» vi- 


stianis, quos Domino ipsi genuerant. Quod quidam 
putant Simonem apostolum unum de duodecim ip- 
sum esse qui sub Trajano crucem passus sit, om- 
nino falsum est. Nam et Beda sanctus presbyter, qui 
hoc super Acta apostolorum sentit, Isidorum secutus 
in libro Retractationum se hoc non bene sensisse 
reprehendit. Sed et Historia Ecclesiastica, non de 
apostolo, sed de alio Simone gesta narrat. (Euseb., 
lib. m, cap. 16). 
K. VI Nonas Marr (2 Maii). 


Natalis beati Simeonis episcopi et martyris *, qui 
propinquus Salvatoris secundum carnem, Jerosoly- 
morum episcopus post Jacobum fratrem Domini est 
ordinatus; et persecutione Trajani multo tempore 
suppliciis affectus, martyrio consummatus est, om- 
nibus qui aderant, et ipso judice mirantibus, ut 
centum viginti annorum senex crucis supplicium 
pertulisset. (Euseb., lib. it, cap 20.) 

F. VI KaL. Manri (24 Febr.). 

Natalis sancti Matthiz: apostoli, qui post ascen- 
sionem Domini a beatis apostolis sorte electus (Act. 
1), atque in locum Jud: proditoris Domini subroga- 
tus, apud Judzam Christi Evangelium przdicavit. 

A. III Inus Joui (11 Junii). 

(Hier. de Script Eccl. c. 6.) Natalis sancti Barna- 
ba apostoli, qui cum esset Cyprius, cum Paulo gen- 
tium apostolus ordinatus est (Act x1). Hic postea 
propter Joannem discipulum, qui et Marcus vocaba- 


cina est, deinde Beneventum translatum pia fide- C tur, separatusaPaulo, nihilominusEvangelic: pr&- 


lium weneratione celebratur. 
E. XII KaL. Jancanim (21. Dec). 


Natalisbeati Thoms apostoli ; qui Parthis et Medis 
Evangelium praedicans, passus est in India. Corpus 
ejus in civitatem, quam Syri Edessam vocant, 
translatum, ibique digno honore conditum est. 


F. JI KaL. Ocronnis (21 S'ept.). 


(Hier. de S'cript. Eccle. v1.) Natalis beati Matthaei 
apostoli et evangelistz,, qui primus in Judza Evan- 
gelium Christi Hebrzo sermone conscripsit (Matt. 
n; Zuc .v); post vero apud /Ethiopiam praedicans, 
martyrium passus est. Evangelium, ejus stylo scri- 
ptum, ipso revelante, tempore Zenonis imperatoris 
inventum est. Idem autem Mattheus in Evangelio 
levi appellatur. 


G. V Kar. NovEus. (28 Ocí.). 


(Isid. de Vit. et ob. S'S. c. 81.) Natalis beatorum 
apostolorum Simonis Chananzi, qui et Zelotes scri- 
bitur, et Thadzi, qui etiam Judas Jacobi legitur et 
alibi appellatur Lebzus, quod interpretatur corcu- 
is. E quibus Thadaus apud Mesopotamiam, Simon 
vero apud Egyptum traditur przdicasse : inde si- 
mul Persidem ingressi, cum fidei Christi innumeram 
gentis ipsius multitudinem subdidissent, et Eccle- 
siam Dominilate jam fundatam viderent, martyrium 


ibi, cursum temporis explentes, beato certamine 


In Martyrol. Adonis, est 18 Febr. 


dícationis injunctum sibi opus exercuit. Cujus cor- 
pus tempore Zenonis imperatoris, ipso revelante, 
repertum est..Hic unam ad xdiflcationem Ecclesiz 
pertinentem epistolam composuit, quz tamen inter 
apocryphas legitur. 

D. XV KaL. NovEus. (18 Oct.). 

(Hier., de Script. Eccl. d. 7; Euseb. in CÀron.) 
Natalis sancti Luc: evangelistz, qui fuit natione 
Syrus Antiochiensis, arte medicus, discipulus apo- 
stolorum ; Paulum secutus usque ad confessionem 
ejus serviens Domino sine crimine; neque uxorem 
unquam habens neque filios. Septuaginta et trium 
annorum obiit in Bithynia, plenus Spiritu sancto. 
Sepultus autem nune Constantinopoli ; ad quam ur- 


D bem vicesimo Constantii anno, ossa ejus, cum reli- 


quiis Andrez apostoli, translata sunt. Seripsit Evan- 
gelium, quod non solum ab apostolo Paulo didicit, 
qui cum Domino in carne non fuerat, sed et a cz- 
teris apostolis. Quod et ipse quoque in principio 
voluminis sui declarat,dicens : S'icuttradideruntno- 
bis qui a principio ipsi viderunt, et ministri fuerunt 
sermonis (Luc. 1). Aliud volumen edidit egreginm, 
quod titulo Apostolicarym rlgaté»vprenotatur. Cu- 
jus historia usque ad biennium Roma commorantis 
Pauli pervenit, id est, usque ad quartum Neronis 
annum. Ex quo intelligimus in eamdem urbem li- 
brum esse compositum. 


187 
C. VII Car. Mart (25 Apr). 


(Hier de Script. Bcc, c. 8.) Natalis sancti Marci 
evangelist:. Hic discipuluset interpres apostoli Pe- 
tri, rogatus Roma a fratribus, scripsit Evangelium, 
quod quanto tardius ceteris inchoavit, tantum in 
longiora scribendotempora porrexit. Ab initionam- 
que evangelicze praedicationis, quod per Joannem 
factum coepit, ad illud usque tempus narrando per- 
venit, quo apostoli idem Evangelii verbum totum 
praedicando disseminavere per orbem. Quod cum 
Petrus audisset probavit, et Ecclesiis legendum sua 
auctoritate edidit : quo assumpto, idem Marcus 
perrexit Egyptum, et primus Alexandria» Christum 
annuntians, constituit ecclesiam, tanta doctrina et 
vitz:? continentia, ut omnes sectatores Christi ad 
exemplum sui cogeret. Meminit hujus Marci et Pe- 
trus in prima Epistola, sub nomine Babylonis figu- 
raliter Romam significans : S'aiutat vos que est Ba- 
bylone coelecta, et Marcus fllius meus (I Petr. v). 
Quique constitutis et confirmatis Ecclesiis per Ly- 
biam, Marmoricam, Hammoniacam, Pentapolim, 
Alexandriam, atque Egyptum universam ; ad ulti- 
mum tentus est a paganis qui remanserunt Alexan- 
dri». Qui videntes eum die sancto Pasch: missas 
facientem, miserunt funem incollo ejus, et trahebant 
eum ad loca Bucoliz, quz erant juxta mare sub ru- 
pibus, ubi erat ecclesia constructa, et defluebant 
carnes ejus in terram, ac saxa inficiebantur san- 
guine. Vespere autem facto miserunt eum in car- 
cerem, ubi circa mediam noctem primo angelica 


visitatione confortatus est; deinde ipso Domino oi ( 


apparente,ad coelestia regna vocatus est. At mane 
dum traheretur ad loca Bucoliz, gratias agens, et 
dicens : Domine, in manus tuas commendo spiritum 
meum, defunctus est, et a viris religiosis sepultus 
in loco lapidis excisi cum gloria. Ordinaverat autem 
prose Alexandri» episcopum Anianum. Mortuus 
est autem octavo Neronis anno. 


C. VII Kar. Jauvanrm (20.. Dec.). 


Natalis beatissimi Stephani protomartyris : qui 
non multo post ascensionem Christi ab apostolis,cum 
esset plenus fide et Spiritu sancto, diaconus ordi- 
nalur. Hic faciens signa et prodigia magnain populo, 
plenus gratia et virtute, in nomine Domini nostri 
Jesu Cbristi a quibusdam, qui erant. de Synagoga 


qua dicitur Libertinorum et Cyrenensium, et Ale- D 


xandrinorum, et qui a Cilicia et Asia cum eo dispu- 
tantibus,et conquirentibus atque altercantibus, nec 
resistere valentibus, sapienti: et Spiritui sancto, 
quo loquebatur; concitato populo ac senioribus, 
scribisque adversus eum commotis : raptus et ad- 
ductus in concilium est. Cumque insimularetur ad- 
versus locum sanctum et legem docuisse, plenus 
Spiritu sancto, ostendit quomodo Jesus Christus ex 
lege monstraretur et prophetis. At illi stridentes 
dentibus in eum, et frementes in cordibus suis, at- 
queauressuascomprimentesimpetu facto, ejecerunt 
eum extra civitatem, et lapidatus martyrobdormivit 


. $. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 
A (Act. vi, vit). Cujus beatissimum corpus viri ti- 


188 


morati comportaverunt et fecerunt. planctum ma- 
gnum super eum. Scribit beatus Lucas evangelista 
beatissimam ejus passionem in Actibus apostolo- 
rum. 

C. VIII Inus Jonuu (6 Jun.) 


(Euseb., lib. ri, c. 1, et lib. mi, c. 25.) Natalis Phi- 
lippi, qui fuit unus de septem diaconibus qui cum 
beato Stephano statim post ascensionem Christi ab 
apostolis sunt ordinati; de quo beatus Lucas in 
Actibus apostolorum (c. vit, xxi) refert, quod signa 
et prodigia faciendo, przedicatione sua Samaritas ad 
fidem Christi convertit, et Candacis regina: /Ethio- 
pum studiosum in Seripturis eunuchuim, in fonte, 
qui est in vico Bethsoro, in tribu Juda, euntibus ab 


p &lia ad Hebron, in vicesimo lapide baptizavit ; qui 


postea apud Casaream requievit. Juxta quem tres 
virgines flliz: ipsius prophetiss: tumulatz jacent : 
nam quarta filia illius plena Spiritu sancto in 
Epheso occubuit. Quidam tamen putant, apud Hie- 
rapolim eas tumulatas, ubi apostolus Philippus 
unus de duodecim quiescit. Cujus fuisse filie ab 
aliquibus scriptoribus putat:z sunt. 


A. V. Ipus APRILIS (9 Apr... 

Beati Prochori diaconi, preclarissimi fide et mi- 
raculis, viri, apud Antiochiam martyrio consum- 
mati, ibique quiescentis. 

C. IV. Ipvs JaNvanrt (40 JGA.). 


Beati Nicanoris diaconi, gratia fidei virtute ad- 
mirandi, apud Cyprum gloriosissime coronati, ibi- 
que venerabiliter sepulti. 


D. XIII KaL. Mart (19 Apr J. 


Sancti Timonis diaconi apud Beroam, qui primo 
doctor resedit, deinde verbum Domini disseminans 
venit Corinthum, ibique a zelantibus Judais et 
nomen Christi persequentibus Graecis traditus, ut 
ferunt, primo flammis injectus, sed nihil lesus; 
deinde cruci affixus martyrium suum implevit. 
Sepultus apud Corinthum gloriose. 


B. X Kar FEBRUAnII (235 Ja4.). 


Sancti Parmenz diaconi, qui traditus gratiam Dei 
3 fratribus injunctum officium pr:edicationis plena 
fide consummavit, martyrii gloriam adeptus, Phi- 
lippis quievit. 
C. IX KaL FEBRUARII (24 Ja5.). 


Natalis sancti Tiinothei discipuli beati Pauli apo- 
stoli, qui apud Ephesum a beato apostolo episco- 
pus, ordinatus, post multos pro Christo agones 
dormivit. Cujus cum reliquiis beati Andrez et Lucae 
vicesimo Constantii anno Constantinopolim trans- 
latum est. 

D. II Nox. JaNuanit (4 Ja5.). 

Natalis beati Titiapostolorum discipuli ; qui ordi- 
natus ab apostolo Paulo Cretensium episcopus, cui 
etiam Epistolam omni Ecclesie Dei celeberrimam 
idem apostolus misit, post przedicationis officium 
fidelissime consummatum, beatum finem adeptus. 





189 


MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. 


190 


sepultus est in ecclesia ubi a beato Apostolo fuerat A quem remisi : tu autem illum, id. est viscera mea 


dignus minister constitutus. 
C. VII Ipvs Marr (9 Maii). 


Natalis sancti Herm», cujus apostolus Paulus ad 
Romanos scribens meminit : S'alutate Phlegontham, 
Hermen, Patrobam,Herman et quisuntcum eisfra- 
ires ( Rom. xvi). Hunc asserunt auctorem esse libri 
qui appellatur Pastor : et apud quasdam Graecis 
ecclesias etiam publice legitur. Revera utilis liber, 
multique de eo scriptorum veterum usurpavere 
testimonia ; sed apud Latinos pene ignotus est. 
Qui digne Deo semetipsum sacrificans acceptabi- 
lisque Deo hostia factus, virtutibusc]arissime funda- 
tus, ceeliregna petivit.Sepultusapud Urbem Romam. 
Titulus nomine ipsius, juxta quod baptisterium ex 
facultatibus sancta Praxedis est extructum, et 
beato Pio discipulo apostolorum operante studio 
consecratum, venerabiliter ei statutus est. 


E. XIV Kar. Manri (16 Febr). 


Natalis sancti Onesimi, de quo beatus Apostolus 
Philemoni familiareslitteras mittit. Obsecro te de meo 
flio quem genui in vinculis Onesimo, q«i tibi ali- 
quanxdoinutilis fuit,nunc autem et miM ettibi utilis, 

* Trans Pontwn mare ineremo quod adjacet civi- 
lati Chersone.Ad verbumex Actisapud Mombritium 
tom. I, quibus consentiunt mea mss. Ita Beda quo- 
que et Rabanus. Menzea, xxiv Novembris : 'Ey ip 
mó)si rapaxupáévn ti) Xspcovit, it desería civcitatequa 
adjacet Chersoni. Metaphrastes eadem die cum Me- 
n2ais: Ultraet Ponbwn,in desertam civitatem, sitam 


suscipe (Philem.1; quem beatusidem Apostolus epi- 
scopum ordinans, prazedicationisque verbum ei com- 
mittens, apud Ephesiorum civitatem reliquit ; cui 
episcopus post beatum Timotheum et ipse resedit. 
De quoet beatusignatius Ephesiis mittens Epistolam 
ita dicit (7gnat. ep.1&ad Eph.) : Quoniam ergo sus- 
cepi multitudinem vesiram in nomine Domini in 
Onesimo, dilecto praeceptore nostro, vestro autem 
episcopo ; obsecro eum secundum Jesum Christum di- 
ligerevos,elvos omnesin concordia ejus inipsoesse ; 
benedictus enim Dominus, qui vobis talibus talem 
episcopum donavit habere in. Christo. Hic Romam 
perductus, atque ibi profide Christi lapidatus, sepul- 
tusest Christi martyr primum ibi; inde ad loca ubi 
fuerat ordinatusepiscopus, corpus ejus est delatum. 


E. IX Kar. DEcEMbn. (23 Nov.). 


(Hieron., de Eccl. Script.,c. 19 ; Pontiftcale,c. 4). 
Natalis sancti Clementis, de quo apostolus Paulus 
ait : Cum Clemente et ceteris cooperatoribus meis, 
quorunnomina suntin librovite (PÀil.w).Hic quar- 
tus post Petrum Roma cpiscopus (siquidem secun- 
dus Linus fuit, tertius Anacletus) sub persecutione 
Trajani*, trans Pontum mare in eremo, quod adja- 


SS. lib. x, cap. 98, qu: et ipse Baronius recitat 
tom. X Annalium anno Christi 867 : « Leo, inquit, 
episcopus Ostiensis, tradit quod tempore Michaelis 
imperatoris Constantinopolitani, quidam Philippus 
sacerdos Chersonz veniens, de his narrantur in 
Historia sancti Clementis, de marisaperitione habita- 
tores interrogavit. Qui nihil de hoc scire professi sunt 


proge Ckersonem. Ita vides có) a quibusdam con- C eo quod adven» magis quam indigens erant. Siqui- 


Junctam cum ipnpo, ut quasi £enpónoX seu deserta 


civitas indicetur; ab aliis verocum Xspaów ut quasi ' 


eremus adjacens civitati Chersonz insinuetur. 

Sed quis locusexsiliisancti Clementis papz fuerit, 
nondum video clare explicatum. Breviarium Roma- 
num ante postremam correctionem exhibebat : A 
Trajano imperatore relegatus est in insulam Ly- 
cie; nunc proin insulam Lyciae, substitutum érans 
ware Pontum. Utrumque in Actis  lementis habes 
apud Mombritium. Quod autem Baronius ad diem 
xxim Novembris ait Actis Clementis nullam de Lycia 
hàberi mentionem, recte quidem de Actisapud Meta- 
phrastem intelligat. Nam apud Mombritium, tom. I, 
ad calcem Actorum ita habetur : « Passus est autem 
venerabilis Dei sanctus, Clemens episcopus urbis 
Romz, sub Trajano imperatore et Aufidiano duce in 
Chersona civitate Lycis, sub die ix Kalendas De- 
cembris. » Quanquam haee in mss. Actis desint in 
fine. Quidquid sit, creditum olim Clementem passum 
in Chersona Lycia vel insula Lycie, ut Breviarium 
olim exhibebat. 

Sed quz» haec CAhersona vel issula Lycia? Baronius 
ad Martyrologium Romanum xxiu Novemb. respi- 
ciens,opinor ad verba Breviarii Romaniante ultimam 
correctionem, ait : « Quod autem Lycia Chersone- 
sus dicta reperiatur, non utique ex ea causa, quod 
sit in provincia Lyciae in Asia, in qua nulla reperi- 
tur nominata Chersonesus, sed irrepsisse puto er- 
rorem, ut pro Z2ycia, Lycia scriptum sit. Alluit enim 
Bycia palus ; sic dicta a Byco fluvio, Chersonesum 
a superiori parte, ut docet Ptolomaeus tab. vit 
Europas. » Atque hactenus Baronius. 

Plausibilis sane conjectura, si litterarum affinita- 
tem spectes. Sed non est passus Clemens in Cherso- 
neso Byciz paludi proxima, sed in alia insula, Cher- 
soneso vel Chersonz proxima. Clare Acta inventio- 
Discorporisejusapud Petrum a Natalibusin Catalogo 


dem miraculum illud jamdudum ob habitantium cul- 
m cessaverat ; et 4b incursu barbarorum templum 
illud destructum erat, et arca cum corpore marinis 
fluctibus obruta. Tunc assumpto episcopo Georgia 
civitatis cum cleroet populo, accesserunt ad insulam 
in qua putabant esse martyris corpus. Ubi divina 
revelatione fodientes corpus invenerunt, et ancho- 
ram cum qua fuerat in mare projectum. » Quare 
alia insula Chersonz vicina investiganda est. 
Venia, spero, mihi dabitur, sicertumexsilii locum, 
inquem Clemens papa relegatus fuit, coner produce- 
re ; idque non tam conjecturis quam certo indicio. 
Existiino igitur eum in Zet;casm insulam, qua Achil- 
lea insula dicitur, Chersoma: proximam relegatum. 
Quod si quis Zeuce nomen post in Zycia migrasse 
velit, non magnopere refragabor. In Leucam autem 
insulam ablegatum Clementem papam astruo : 
Primo quia Anastasius Bibliothecarius in Vitis 


D pontiieun, cap: 4, de Clementeait : Qui etiam sepul- 


lus estin Grecia Quem locum Baronius, Notation. 
ad Martyrolog. Romanum, xxii Novembris, mendo- 
sum existimavit. At vero sanum esse vel inde patet 
quod Marius Niger, homo geographis peritissimus, 
asserit etiam hodierno die Leucam insulam vocafi, 
vulgo Greciariam; quod quam parum abit ab Ana- 
stasii Grecia? apud quemforte etiam Greciaria le- 
gendum quis divinaverit. Forte Grecia vel Greciaria 
dicta ea insula, quod Taurica Chersoneus, in qua 
hzc insula, teste Ammiano Marcellino, lib. xxt, 
plena sit coloniarum Grzcarum, ut ibidem habet. 
Secundo, quia hzc insula exsiliis aptissima, quia 
deserta Arrianus in Periplo Ponti Euxini , H 96 viae 
&vOpormov plv lyüyn éavw. Insula Àec desería est aà 
Aominibus. Ammianus Marcellinus, lib. xxm: « In 
hac Taurica (CAersoneso) insula Leuce sine habila- 
tionibus ullis Achilli est dedicata. In quamsifuerint 
forte quidam delati, visis antiquitatisvestigiis, t^ 


191 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


193 


cet civitati Chersong, relegatur exsilio ; ubi cum À episcopus ordinatus est, de quo beatus Ignatius ad 


per doctrinam ejus plures converterentur ad Domi- 
num, paganis insistentibus, invidiosa relatio cucur- 
rit ad imperatorem Trajanum, qua diceret ibi per 
Clementem Christianorum populum accrevisse. Qui 
misit ducem Aufldianum qui cum videret (multos 
Christianos occidens) fixum in omnibusbeatum Cle- 
mentem, et penitus mutari non posse, jussit preci- 
pitari eum in mari medio, ligata ei ad collum an- 
chora; talique martyrio discipulus Petri coronatur, 
et nominis ejus memoriam usque hodie Roms ex- 
structa ecclesia custodit. 


D. Kar. FEBRUCARU (3 Febr.). 


(Hieron., de Bcct. Script., c. 16). Natalis sancti 
Ignatii episcopi et. martyris, qui tertius post Po- 
trum apostolum Antiochenam rexit Ecclesiam : qui 
persecutione Trajani damnatus ad bestias Romam 
vinctus mittitur ; ubi presente Trajanocircumseden- 
te senatu, pilis plombeis scapulz ejus primum con- 
tusz, deinde ungulis latera ejus dilaniata, et lapidi- 
bus asperis confricata. Post expans: manus ejus et 
igni repletz? papyro oleo infuso et insenso latera 
ejus adusta. Post super carbones pavimento asper- 
808, ubi sancte plant illius steterunt. Post lectum 
flammantem, post dorsum ejus ungulis discussum 
et dilaceratum, post aceto et sale plagas ejus perfu- 
Sa8, post vinculis ferreis beata membra illius astri- 
cta, et pedes ejusin ima carceris ligno conclusos, ubi 
tribus diebus ac noctibus panem non comedens et 
aquam non bibens mansit, sedente Trajano pro tri- 
bunali in amphitheatro, concurrente omni turba 
Romanorum,ligatus duobusobjicitur leonibus. Cum- 
que jam projectus bestias rugientes audiret, ardore 
patiendi ait : Viri Romani, qui hoc certamen specta- 
tis, non sine causa laboravi, non propter pravitatem 
hzc patior, sed propter pietatem ; frumentum 
Cbristi sum, dentibus bestiarum molar, ut panis 
mundus inveniar. Hzc illo dicente accurrerunt ad 
eum leones, et ex utraque parte super eum inciden- 
tes prefocaverunt eum tantummodo, et non tetige- 
rTUnl carnes ejus, ut reliquis ejus tuitio essent 
Romanorum et magna» Urbis, in qua Petrus cru- 
cifixus est, Paulus decollatus, Onesimus lapida- 
tus. Passus est undecimo Trajani anno, consulatu 
Attici et Marcelli Kalend. Febr. Reliquiz corporis 
ejus a fratribus, qui eum usque ad martyrium dedu- 
xerant, Antiodhiam relatze, jacent extra portam Da- 
phniticam in coemeterio Ecclesix, xvi Kalendas Ja- 
nuarii delata. 


G. PRiDIE Nonas Mart (6 Maii). 
Natalis sancti Evodii, qui ab apostolis Antiochiz 


ploque et donariis eidem heroi conseratis, vesperi 
repetunt naves. Aiunt enim nonsine discrimine vita 
illic quemquam pernoctare. » Atquiin Actis Clemen- 
tis locus exsilii ejus£pnpoc seu desertus dicitur. 
Tertio, quia insula illa tota saxosa. Unde Festus 
Avienus in orbis terr» descriptione : 
Celitin inis aia Foper! ul ette dehlpeum 
nu rupes; saxa debiscunt. 
Molibus exeais, et curvo jornios pendent, 


Jam vero in Actis Clementis habes : « Invenerunt 


e* 


Antiochenam Ecclesiam (epist. 12) : Pauli et Petri 
facti estis discipuli : nolite perdere depositum, quod 
vobis commendacerunt. Mementote digne beatissimi 
Evodii,pastorisvestri,gui primus oobis ab apostolis 
antistes ordinatus est. Non confundamus pabrem, 
sed eficiamur certi Alii et won adwlterini. Hic mar- 
tyr apud Antiochiam urbem, cui praefuit, sepul- 
tus est. 


Á. X Kar. Avucusrt (23Jt1ii). 


Natalis sancti Apollinaris episcopi *, qui Roms» 
ordinatus ab apostolo Petro Ravennam missus est, 
qui etiam in Emilia przdicavit, et in partibus Co- 
rinthiorum, et in Mosia, et in Ripa Canubii, et in 
partibus Thracizs, in quibus locis exsilio relegatus 


B est, et ubicunque pervenit, innumeras virtutes fecit, 


et passiones sustinuit ; nam nimia cmde pene ma- 
ctatus, et diutius fustibus cz:sus, ac nudis pedibus 
Super prunas impositus, rursum casus et equuleo 
appensus, tortus est, et saxo os ejus contusum est, 
et cum gravissimo ferri pondere inclusus in carcere 
honorifico, atque in ligno extensus est, ubi ab ho- 
minibus quidem neglectus, sed ab angelo publice 
pastus est ; deinde catenatus, et inexsilium directus 
est, in quo rursum diutius fustibuscssus, et rursum 
in Ravenna ligatus, a paganis ezsus et vulneratus, 
ei rursum in carcerem missus et czsus, sic mar- 
tyrium consummavit sub Vespasiano Cesare, De- 
mosthene patricio. Rexit Ecclesiam annos octo et 
viginti, dies quatuor, mensem unum. 


E. VII KAL. FEBRUARII (26 Ja/.). 


Natalis sancti Polycarpi ^, qui beati Joannis disci- 
pulus, et ab eo Smyrnz episcopus ordinatus, totius 
Ási$ princeps fuit. Postea vero, regnante Marco 
Antonio, et Lucio Aurelio Commodo, quarta post 
Neronem persecutione, Smyrna sedente procon- 
sule, et universo populo in amphitheatro adversum 
eum personante, igni traditus est. Cum quo etiam 
alii duodecim, ex Philadelphia venientes : apud 
prefatam urbem martyrio consummati sunt. 

Tunc etiam Germanicus, athleta Christi insignis, 
glorioso martyrii agone translatus est. Nam cum a 
judice damnatus fuisset ad bestias, ultrosibi przpa- 
ratam bestiam provocavit, despiciens videlicet tem- 


D poralem mortem, et coronam vitz zterns» veloci 


fine adipisci desiderans. Scripsit idem beatus Poly- 
carpus ad Philippenses valde utilem epistolam, qu» 
usque hodie in Asi: conventu legitur. 


L. III Invs Jvur (14 Julii). 
Natalis sancti Siles [a7., Silz] apostoli, qui cum 


ibi ad secanda saxa amplius quam duo millia Chri- 
stianorum, diuturna relegatione damnatos. 

Atque hzc de insula in quam se Clemens papa 
relegatus, disputata sunto ; tum ad lucem veteris 
Breviarii, tum ad Anastasi lectionem stabiliendam 
et explicandam, qus» omnia doctiorum judicio sub- 
mitto, non tam docere quam discere paratus. 

* Vide in Martyr. Adonis de hoc fusius. 

» Vide i?id. 





193 


MARTYROGIUM CUM ADDITAMENTIS. 





194 


esset unus de primis fratribus, et ab apostolis ad A rinthios beatus Apostolus se dicit baptizasse ( Gor. 


Ecclesias gentium destinatus, cum Barnaba et Juda 
postea ab apostolo Paulo assumptus (Ac£.xv, xvi, 
XVI, XVII), praedicationis officium, gratia Domini 
plenus, instanter consummavit, atque apud Macedo- 
niam in passionibus suis Christum clarificans, post- 
modum requievit. 


D. XIV Kar. AvucusrI (19 Julii). 
Natalis beati Epaphrz, qui a beato Paulo Colossis 


ordinatus episcopus (Codoss. 1 et 1v ; PAilipp. I1), 
clarus virtutibus, martyrii palmam pro ovibus sibi 


commendatis virili agone percepit. Sepultus apud. 


eamdem urbem. 


D. XV Kar. Avousri (16 Julii). 
Natalis Erasti, qui Philippis a beato Paulo episco- 


pus relictus (Acá. xix; om. xvi), ibi martyrio co- B 


ronatus quievit. 


B. XV Kar. Jaxvanm (18 Sept. ). 

Natalis beatorum Rufi et Zosimi, dequorum agone 
felici sanctus Polycarpus in epistola ad Philippenses 
scribit, dicens : Deprecor autem vos omnes obedien. 
fie operam dare,ac meditaripatientiam quam vidis- 
fis in Ignatio et Rufo et Zosimo beatissimis viris, 
scientes quod M non invacuum, sed per tdem et Jus- 
lifiam cucurrerunt, donec venirent ad locum sibi a 
Domino praeparatum ; quoniam quidem passionum 
ejus participes exstiterunt, nec dilezerunt prasens 
seculum, sed eum qui pro ipsis et pro omnibus 
moríiuus est et resurrezit. 

F. II Nonas AucusrI (4 Aug.). 

Natalis beati Aristarchi, de quo apostolus Paulus 
Colossensibus scribit : S'adwtat vos Aristarchus con- 
captious meus (Col. w); qui comes individuus Apo- 
stolo permansit usque ad ejus confessionem ; qui 
constitutus Thessalonicensium episcopus (Act. xix, 
XX, XXVII), post longos et beatissimos agones u Chri- 
so coronatus quievit. 


D. VIII Ipvs SePrEMBRIS (6 S'epf.). 

Natalis sancti Onesiphori, de quo ad Timotheum 
scribit Apostolus : Detmisericordiam Dominus One- 
sipkori domi, quia sape me refrigeravit, et cate- 
Sam vean sos erii : sed cum. Romom venisset, 
tollicitleme qwosicit, et invenit. Detilli Dominus in- 
veniremisericordiama Domino inilla die. Et quan- 
ia EpAesi minisiravit, melius tunosti (III Tim. 1). 

B. VII KaL. Ocronnis (26 S'ept. ). 

Natalis Cleopha, qui unus fuit de septuaginta 
Christi discipulis ( Zuc. rv). Cui post resurrectionem 
eunti cum alio condiscipulo in castelium nomine 
Emmaus, quod Nicopolis nunc dicitur, Dominus 
apparuit. Quem traduut in eadem urbe, eademque 
domo in qua mensam quasi peregrino Domino para- 
verat, pro confessione illius, quem ibi ipse recogno- 
verat, a Judais occisum, et gloriosa memoria etiam 
sepultum. 

D. IV Nox. Ocrosnis (4 Ocf.). 
Natalis sanctorum Crispi et Caii, quos apud Co- 


1). Cujus Caii meminit idem Apostolus ad Romanos: 
Salutalvos Caius hospes meus, et universa Ecclesia 
( Rom. xvi). Cujus et beatus Joannes, scribens ei 
epistolam, meminit : S'enior Caio charissimo, quem 
ego diligo ín veritate (Joan., Ep. wm.). 

F. IV KaL. Januant (29 Dec.) 

Natalis saneti Trophimi, de quo scribit Apostolug 
ad Timotheum: Zrophimuma«temreliquiinfirmum 
Mileti ( II Tim. v1). Hic abapostolis Romzordinatus 
episcopus, primus ad Apelatem urbem Galli» ob 
Christi Evangelium praedicandum directus est. Ex 
cujus fonte, ut beatus papa Zozimus scribit, totz 
Galli: fidei rivos acceperunt : qui apud eamdem 
urbem in pace quievit. 

D. XI KaL. ApniLIs (22 Mar.). 

Natalis sancti Pauli, quem beati apostoli ordina- 
tum urbi Narbona episcopum miserunt. Quem tra- 
dunt eumdem ipsum fuisse Sergium Paulum procon- 
sulem, virum prudentem, a quo ipsePaulum sortitus 
est nomen,quia eum fidei Christi subegerat : quique 
ab eodem sancto apostolo, cum ad Hispanias presdi- 
candi gratia pergeret, apud prefatam urbem Nar- 
bonam relictus, predicationis officio non segniter 
impleto, clarus miraculis coronatus sepelitur. 

D. XII KaL. FEsRuanmI (21 Ja. ). 

Natalis sancti Publii Athenarum episcopi, qui 
princepsinsula Melite vel Militene, cum navigantem 
beatum apostolum Paulum Romam, sub custodia 
detentum ( Ac(. 28) per triduum hospitio receptum, 


C humane tractasset, ut beatus Lucas refert, patrem 


ipsius Publii contigit febribus et dysenteria jacere. 
Ad quem cum intrasset beatus Apostolus, et impo- 
suisset illi manus et orasset, sanavit eum (Ewseob., 
lib. 1w,c.22). Quem Publium adhzrentem sibi beatus 
Apostolus postea ordindtum episcopum, ad prsdi- 
candum direxit, qui postmodum Atheniensium ec- 
clesiam nobiliter rexit, et przeclarus virtutibus et 
doctrina prefulgens, ob Christi martyrium gloriose 
coronatur; nam primusDionysius, inde Publius, iste 
Athenis praefuit. 
F. VII Kar. Juut1 (26 Mai). 

(Hier. de S'erípt. Eccl.,c.49.) Natalis sancti Qua- 
drati apostolorum episcopi discipuli, qui in lo- 
cum beati Publii Athenarum substituitur et Eccle- 


D siam grandi terrore dispersam fide et industria 


sua congregat. Cumque Adrianus Athenis exisset 
hieme invisens Eleusinam, et omnibus pene Grzcix 
sacris initiatus, dedisset occasionem his qui Chri- 
stianos oderant absque prz:ceptoimperatoris vexare 
credentes, porrexit ei librum pro nostra religione 
compositum valde utilem plenumque rationis et fl- 
dei, apostolica doctrina dignum, in quo et antiqui- 
tatem su: wtatis ostendens, ait plurimos a se visos, 
qui variis in Judzea oppressi calamitatibus, a Do- 
mino sanati fuerant, et qui a mortuis resurrexe- 
rant; quia una cum filiabus Philippi ( Acf. xx1) et im 
prophetica gratia celeberrimus fuit ( Deest hoo Hier.) 


195 
C. V NoNas OcrosRis (3 Octob. ). 

Natalis sancti Dionysii Areopagitz, qui ut liber 
Actuum apostolorum indicat (Act. xviy, ad przedica- 
tionem beati Pauli apostoli apud Athenas ad fidem 
Christi conversus, primus ejusdem civitatis episco- 
pus ab eodem est constitutus. 


G. IX Kar. Avcosri (22 Julii). 

Natalis sanct& Maris» Magdalenz, de quá ut Evan- 
gelium refert, septem d:monia ejecit Dominus. Qu:e 
etiam inter alia dona insignia Christum a mortuis 
resurgentem prima videre meruit. 


G IX KaL. Ocronnis (23 Sept. ). 

Natalis sancta Theclae virginis de Iconio civitate 
Orientis, que a Paulo apostolo instructa, in con- 
fessione Christi ignes ac bestias devicit, et post 
multa certamina ad doctrinam multorum veniens 
Seleuciam, requievit in pace. 


A. III Nonas SEPTEMBRIS (3 S'epf. ). 
Natalissanctz Phoebes, de qua beatus Apostolus Ro- 
manis scribit : Commnendo autem vobis PAaben soro- 
remnosiram,que est in ministerio Cenchris,ut eam 
8uscipiatisin Domino digxe sanctis et assistastis ei 
in guibuscumque desideraverit;vesiris etenim ipsa 
quoque assistitmullis,etiam eb miM ipsi ( Rom.xvi). 
À. VI NoNAS Juurt (2 Julii). 


Natalis sanctorum Processi et Martiniani, qui cum 
essent * magistriani Mello principi, et viderent mira- 
bilia quzxe faciebat per beatos apostolos suos Petrum 
et Paulum DominusJesus Christus, mirari cceperunt. 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


196 


À sunt baptizati Processus et Martiniauusa beato Pe- 


tro apostolo et alii promiscui sexus numero xxii (sic). 
Quod cum nuntiatum esset Paulino, scilicet quod 
Processus et Martinianus magistriani effecti essent, 
misit milites et tenuit eos, jussitqueincustodiam re- 
trudi. Sequenti die educti cum constantissime Chri- 
stum faterentur, jussit Paulinus, ut lapidibus os 
eorum contunderetur ; sed illi gloriam in excelsis Deo 
dicebant. Allata est et tripoda et supra eam Jovis 
aureus. Illicum viderent, risum facientesexspuerunt 
in Jovem, et in tripodam. Tunc jussi sunt in equuleo 
suspendi, et attrahi nervis, et cedi fustibus. Jussum- 


. que est ut flamma ponerentur circa latera eorum. 


B 


Erat autem ibi matrona nobilissima nomine Lucina, 
qua confortabat eos, dicens : Milites Christi, con- 
stantes estote, et nolite metuere poenasqus ad tem- 
pus sunt. Iterum appensi in equuleo, a militibus cae- 
si sunt scorpionibus, iterum retrusi in custodiam, 
ubi venerabilis femina Lucina ministrabat eis. Post 
triduum Paulinus arreptus a daemonio exspiravit. 
Czsareus prefectus hoc Neroni intimavit, cui Nero 


' pracepit,;dicens: Nontardentur, sed celeriusexstin- 


Eranttunc temporis beatissimi apostoli traditi Pau- C 


lino sub custodia Mamertiniin monte Tarpeio, ubide 
montesuisorationibusaquam manare fecerunt. Tunc 


* Magistrianimelloprincipi.Locus hic mire hacte- 
nus depravatus fuit. Ado vulgatus legit : Magistri 
Animelli principis. Suriusin Actis horum mariyrum 
xi Julii : Magisiriani me oprincipis : Dotatque in 
margine, A«imelli. Ja vel Mellum vel Animellum 


roprium principis alicujus nomen existimarunt.. 


ombritius tom. XI in horum Actis habet: Magistri 
principes : quem puto Me/lo vel Animello, omisisse, 
tanquam nihil verbum. Veralectioest quam exhibui, 
qua nunc explicanda. 

. Magistriani, seu magisteriani ex officio sunt mili- 
ti palatinz, qui et agentes in rebus. Gloss: Latino- 
Graeco agens in rebus, M tattpteyóc : quos eosdem 
cum Casírensiis seu Casirensianis faciunt Glossa 
Basilicorum in quibus, Meyuertptavóg ó Kactpn vatoc. 
Codex Justin. lib. xir, diverso titulo agentes in rebus 
a castrensianis distinguit. Castrensiani tamen etiam 
magistro officiorum suberant ( uti magistriani)ut ha- 
bet titulus xxvi. Aliisunt magisterianiapud Suidam, 
qui et Kavorpíctor dicti a xaverpio, Canistro, qui 
magistratus est ecclesiasticus. Vide Meursium in 
Glossario Grzco-barbaro. In glossis Basilicorum 
Meyiüptesóg dicitur quoque Maróarop. Magisteriani 
Occurrunt in AactisS. Abercii, episcopi Hieropolitani 
Xxii Octobris, apud Metaphrastem, ubi Antoninus 
Imperator. Valerium et Bassianum magisterianos 
divinorum nostrorum offciorum misimus. Et apud 
Evagrium lib.n,cap. 16. OU rap coU; Meytatprayose 
&mtot&)ncav. Malchus in Bysanticis : "AGtyavroic Sí 
T«Ura muÜUpsyoc, mpomípmtt vy Emmtby ty. fBjoDuxém 
Tty& ov; Mayiotouxvodc x«Aooot. 

Meilloprinceps est qui proximus est principatui, 
qui proxime futurus princeps. Ita uv et Graecum 


guantur. Tunceducti foras muros urbis Roma, in via 
quz? Aurelia nupcupatur, gladio cz:esi sunt. Corpora 
eorum beatissima Lucina collegit, ct cum aromatibus 
pretiosis sepelivit in przesidio suo in Arenario juxta 
locum ubi decollati sunt, die vi, Non. Julii. 


F. II KAL. Jut. (30 Julii). 


» Natalisbeatissima» Lucina qua a beatis apostolis 
baptizata et instructa est, quas de facultatibus suis 
sanctorum necessitatibus communicans vincula et 
carceres eorum semper sublevare studuit, atque 
eorum sepulturis venerabiliter inservire. Quorum 


Graecis et cum Latinis vocibus componitur. Gra- 
ca compositio notior, quam ut exemplis sit opus La- 
tina rarior. Apud Jurisconsultos habes melloprozi- 
$08. Cod. Justin. lib. xit, tit. 19, I. 0, 7 et 14; id est 
qui proximi snnt ad gradum proximatus, seu qui fu- 
turi sunt proximi scriniorum. 

Sed quis hic princeps, cui proximus est melloprin- 
ceps ? Turbat hic varia codicum lectio. Si legas, qi 
erant magisirianimelloprincipi vel mel, ncipis, 
videtur insinuari quod Processuset Martinianus mox 
futuro principi alicui inservierint. Sed nullus Nero- 
nis imperio proximus fuit, ad principatum : quippe 
cui nec proles fuit, qui princeps juventis esse pos- 
set, nec ullus alius adoptatus. Quare veriorem le- 
clionem hanc quorumdam mss. judic : q«i eran 
magisiriani melloprincipes. Inter magistrianos seu 
agentesin rebus, quidam erant principes. Unde Cod. 
Justin. lib. xit, tit. 29 : De principibus agentium in 
rebus ; ubi,l.1 dicitur: Agentes in rebus postpalmam 
laboris emeriti principatus e remuneramus. 
Hinc qui proximi erant huic principatui, dicebantur 
melloprincipes. Tales erant Processus et Martinia- 
nus; non magistrianitantum, sed et (elloprincipes. 
Formulam magisteris dignitatis, cui subserviebant 
magistriani et de ejusexcellentia habes aptid Cassio- 
dorum lib vt, form. 6, ubi ejus offlcia exprimuntur; 
et tandem dicitur : Sic nominis sui gravitate perfun- 
ctus ornat actibus principatum. Et post : Offcium 
veroejus (antageniprorogativa decoratur ,«tmili- 
lio perfunctus muneribus, ornetur nomine princi- 


gatus. 


b Vide gesta SS. Processi et Martiniani 2 Jul. 





197 


confessione Christi adepta, atria Jerusalem intrare, 
vota sua Domino persolvendo, meruit: ac Roma in 
crypta laudabili, quam ipsa ad condendum mart y- 
rum corpora construxerat, honorabiliter sepulta. 


(G. XII Kaz. FEBRUARII 21 Jaa.). 


Natalis beatissimz Agnetis virginis et. martyris, 
qua tertiodecimo :tatis sus» anno in urbe Roma 
passa est. Hzc dum ab scholis revertitur, a prafecti 
filio adamatur:cujus parentes dum requisisset, coe- 
pit offerre plurima, et plura promittere ; denique 
detulerat secum pretiosissima ornamenta qua a 
beata Agnete veluti quzdam stercora sunt recusata. 
Unde factum est ut juvenis majori perurgeretur sti- 
mulo, et putans eam meliora velle accipere orna- 


MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. 
meritis et ipsa sociata, pretiosissimam mortem A et 


198 


penitus nec sibi possunt aliquid nec aliis przs- 
are. Praefectus autem videns tanta mirabilia, obs- 
tupuit; sed veritus proscriptionem, si contra pon- 
tifices templorum ageret, quiseditionem populorum 
concitaverant, et Agnetem contra sententias suas 
' defensaret, vicarium ad seditionem populi judicem 
derelinquit. Ipse autem tristis abscessit, quod eam 
non potuit posi resurectionnem filii sui liberare. 
Vicarius vero Aspasius nomine jussit in conspectu 
omnium ignem copiosum incendi, et in medio eam 
precepit flammarum jactari. Quod dum fuisset 
impletum, statim in duas partes divis: flanrmma» 
hinc atque illinc seditiosum populum exurebant. 
Beata aütem Agnes expandens manus suas, in me- 
dio ignis orationem fudit ad Dominum. Completa 


menta, omnem lapidem pretiosum secum defert et B oratione ita omnis ignis exstinctus est, ut nec te- 


gloriam, et per se ipsum, et per notos et affines coe- 
pit aures appellare virginis, divitias, domos, posses- 
siones, familias, atque omnes mundi divitias, repro- 
misit, si consensum suum ejus conjunctioni non 
negaret. Sed cum beatissimam virginem inclinare 
nullis donis aut promissionibus possct, insanus juve- 
nis amore corrumpitur czco, inter augustias animi 
et corporis anhelo cruciabatur spiritu. Inter hzc 
lecto prosternitur, et per alta suspiria amor a medi- 
cis aperitur. Fiunt nota patri, qu: fuerant inventaa 
medicis, et eadem paterna voce, qux fuerant jam 
dictaa filio, ad petitionem virginis revolvuntur. Ab- 
negat Agnes beatissima, et se nul'o pacto asserit 
prioris sponsi fcedera violare. Tunc przfectus coepit 


vehementer inquirere quis esset de cujus se Ágnes c 


potestate jactaret. Exstitit quidam qui diceret hanc 
Christianam esse ab infantia,et magicis artibusita oc- 
cupatam, ut dicat Christum sponsum suum. Audiens 
hec prz:fectusSymphronius, lztus officitur, et missa 
apparitione cum ingenti strepitu suis eam tribunali- 
bus przecepit assisti. Quam cum nec blandimentis nec 
terroribus posset abstatu sui propositi movere, jussit 
eam exspolari, et nudam ad lupanar duci sub voce 
pr::conia dicentis: Agnem sacrilegam virginem, diis 
blasphemiam inferentem, scortum traditam lupana- 
ribus. Statim autem ut spoliata est, crine resoluto 
tantam densitatem capillisejusgratia divina conces- 
sit, ut meliuseorum fimbriis videretur quam vestibus 
tecta. Ingressa autem turpitudinislocum,angelumil- 
lie Domini praeparatum ita invenit, ut circumdaret 
eam immensolumine. Cumque sein oratione Domino 
substravisset, apparuit ante oculos ejus stola candi- 
dissima, et apprehendenseam induit se; erat autem 
ad mensuram corpusculi ejus indumentum nimio 
candore conspicuum. Interea przfecti filius venit ad 
locum, credens se ludibrium exercere: et audacter 
ingressus, vidit tantum lumen circa eam; sed quia 
non dedit honorem Domino, cecidit in faciem suam, 
et prefocatusa diaboloexspiravit. Hunctamen virgo 
post paululum orando resuscitavit, qui egressus fo- 
ras, ccepit clamare: Unus Deus in ccelo, et in terra, 
et in mari, qui est Deus Christianorum: nam om- 
nia templa vana sunt ; dii qui coluntur vani sunt, 


por quidem incendii remansisset. Tunc Aspasius 
seditionnem populi, qui hoc non virtutibus divinis 
sed maleficis reputabant, minime ferens, in gutture 
ejus gladiv» mergi przcepit : atque hoc exitu san- 
guinis sui rubore perfusam, Christus sibi sponsam 
et martyrem consecravit; parentes vero ejus cum 
gaudioabstulerunt corpus ejus, et posuerunt illud in 
pradio suo, non longe ab Urbe, via Numentana xi 
Kal. Febr. ubi basilicam post aliquot annos, petente 
Constantia filia, Constantinus Augustus construxit. 
" Fuerat enim ab obsessis vulneribus eadem regina 
et virgo, ad sepulerum Agnetis sanata, ibique mau- 
soleum sibi ipsa constituit. Passa est autem beata 
Agnes sub prefecto urbis Symphronio, vicario 
ejusdem urbis Aspasio. - 


A. Novis FEBRUARII (5 Pebr.). 


Sanctae Agatha virginiset martyris, in Sicilia civi- 
tate Catan: sub Quincliano proconsule, imperatore 
Decio: qui consularis vir Quinctianus cupiens mul- 
Lifaria intentione ad eam pertingere, quod esset no- 
bilissimis orta natalibus, fecit eam arctari, et cui- 
dam matrona tradi nomine Aphrodosiz, qux habe- 
bat novem filias turpissimas, ut mutaret animum 
ejus. Quis videns mentem ejus immobilem, post tri- 
ginta dies abiit ad Quinctianum, et dixit ei : Faci- 
lius possunt saxa molliri et ferrum in plumbi molli- 
tiem verti, quam ab intentione Christiana mens 
istius puella revocetur. Jussit igitur eam Quinctia- 
nus ad secretarium suum adduci, et sedens pro tri- 


D bunali, beatissimam Agatbam interrogat: Cujuscon- 


ditionis es? Agatha respondit : Non solum ingenua, 
sed et spectabilis genere, ut omnis parentela mea 
testatur. Cui dixit QuincLianus : Et si ingenua pro- 
baris et nobilis, cur moribus servilem personam te 
habere ostendis ? Cui beata Agatha inquit : Ancilla 
Christi sum, ideo me servilem habere ostendo per- 
sonam. Cumque in confessione Christi fortissime, 
quze fldei sunt, prosequeretur, jussit eam Quinctia- 
nus alapis cz:di; deinde constantius Christum pr:e- 
dicantem jussit ad carcerem trahi. Agatha autem 
lztissima et glorianter carcerem introivit, et quasi 
adepulasinvitata, itagaudensagonem suum Domino 


199 


$. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


200 


precibus commendabat. Sequenti die iterum aspecti- A Agatha investigaret et ut teneret omnes de paren- 


bus judicis pressentatur, quam jussit in equuleo in- 
genti suspendi et torqueri. Tunc post alia Agatha 
judici respondit: Sicut qui videt, quem diu deside- 


rabat ; aut sicut qui invenit thesauros multos, ita et . 


ego delector in his poenis corporalibus posita. Non 
enim potest triticum in horreo reponi, nisi theca 
ejus fortiter fuerit conculcata, et redacta in paleas. 
]ta et anima mea non potest in paradisum Dei cum 
palma intrare martyrii, nisi diligenter foceris cor- 
pus meum à carnificibus attrectari. Jussa est deinde 
in mamilla torqueri, quam diu tortam fecit impius 
judex abscindi. Recipitur beata virgo iterumin car- 
cerem, ubi neque aqua ministraretur ei : et ecce 
circa noctem mediam venit qnidam senex, qui se 


medicum esse commemorabat, ferensdiversa medi- B 


camenta, quem antecedebat puer luminis portitor, 
qui inter alia virgini dixit : Consideravi, inquit, et 
vidi,quia potest salutem tua mamilla suscipere. Cum- 
queilla verbis senis non praeberet assensum, putans 
quod vellet carnalem adhibere sibi medicinam, dixis- 
se(que seni inter alias: Habeo Salvatorem Dominum 
Christum Jesum, qui verbo curat omnia, et sermo 
ejus solus restaurat universa ; subridens senior : Et 
me, inquit, ipse misit ad te; nam et ego apostolus 
ejus sum, et in nomine ejus scias te esse salvatam; 
et sic ab oculis ejus sublatus est. Post quatuor dies 
reducta iterum ad Quinctianum est, qui testas acu- 
tas et carbones jussit spargi, et nudo corpore eam 
supra volutari : et ecce subito totus ille locus com 
motus est, et pars parietis cecidit et opressit duos- 
consiliarum judicis, et amicum ejus. Quinctianu, 
igitur fugiens, quia ex uno latere terrae motum, ex 
alio latere seditionem populi formidabat, iterum 
jussit eam in carcerem recipi: qus ingressa expan- 
dit fnanus suas ad Dominum et dixit : Domine, qui 
me creasti, et custodisti ab infantia mea, et fecisti 
me juventute viriliter agere, qui tulisti a me amo- 
rem szculi, qui corpus meuma pollutione separasti, 
qui fecisti me vincere tormenta carniflcis, ferrum, 
ignem, et vincula; qui mihi inter tormenta virtutem 
patienti» contulisti: deprecor ut accipias spiritum 
meum modo quia tempus est, ut me jubeas istud sz- 
culum derelinquere, et ad tuam misericordiam per- 
venire.Hzc dicens beatum ccelo misit spiritum:cujus 
sacrum corpus auferentes Christiani populi, posue- 
runt conditum aromatibus in sepulcro novo. Cum 
autem collocaretur, venit quidam juvenis sericis 
vestibus indutus, quem sequebantur amplius quam 
centum pueri albati et pulchri, et introivit adlocum 
ubi condebatur corpus sancta virginis, et posuit 
tabulam brevem marmoream ubi scriptum est : Men- 
tem sanctam et spontaneam, honorem Dei, et patrie 
liberationem : et tandiu ubi stetit idem juvenis, 
donec sepulerum cum diligentia clauderetur, et 
abscedens non est ulterius visus in tota provincia 
Siculorum. Unde non dubitandum quod angelus fue- 
rit. Passa est autem beata Agatha Non. Febr. Quin- 
ctianus post hzc iter arripuit ut facultates beatz 


tela ejus, qui Dei judicio in medio flumine interiit, 
G. VIII KaL. Juv'1 (2& Junii). 

Nativitas beati Joannis Baptista pracursoris Do- 
mini, Zachariz et Elisabeth fllii, qui Spiritu sancto 
repletus adhuc in utero matris sus, ét antequam 
exiret inde, sanctiflcatus, usque ad diem ostensionis 
sux adIsrael,confortatus Spiritu agebat in desertis, 
vestitus pilis camelorum, habens zonam pelliceam 
circa lumbos suos, esca autem ejus erat locusta et 
mel silvestre (Marc. 1). Tricesimo setatis anno impe- 
rii Tiberii Cassarís, cum procurator esset in Judaea 
Pilatus, jamque regnum Juda2orum in quatüor prin- 
cipatus esset divisum, venit in omnem regionem 
Jordanis praedicans baptismum poenitentis, in re- 
mi8sionem peccatorum (Zee. 1 et m). 


C. IV Kar. SgPTEMBRIS (20 Atg.). 

Passio et decollatio vel potius inventio capitis 
ejusdem beatissimi Joannis Baptist, quem Herodes 
tetrarcha, ut evangelista» referunt, tenens ligavit in 
carcere, propter Herodiadem uxorem fratris sui Phi- 
lippi, quia duxerat eam ; dicebat enim illi Joannes : 
Non licet tibi kabere uzorem fratris lui (Marc. v1; 
Luc. ui ; Matth. xw). Hac de causa insidiabatur illi 
Herodias, et quz:rebat occidere eum, et non poterat. 
Herodesautem metuebat Joannem,sciens eum virum 
justum et sanctum esse. Sed cum Herodes ipse diem 
natalis sui ageret, filia Herodiadis saltantein medio, 
Sxviente matre, inter delicias et lascivias convivan- 
tium, temere ab Herode juratur, et impie quod ju- 


(C, ratur, in nece prophete impletur. Non enim poterat 


Severitas z: quo animo tolerare, quod homo Dei mo- 
nebat, quia vicerat regem libido. Vinctus autem erat 
sanctus Baptista in Arabia, castello Macheronta. 
Misso itaque speculatore, decollatus est in carcere, 
et allatum est caput ejus in disco, puelleque datum. 
Quod audientes discipuli ejus, venerunt et tulerunt 
corpus ejus, et posuerunt illud in monumento apud 
Sebasten, urbem Palestina, que quondam Samaria 
dicta est: ubi per aliquot annos jacuit usque ad 
tempora Juliani impiissimi Cesaris. Qui cum Chri- 
stianis esset infestissimus, pagani apud Sebasten 
sepulerum ejusdem Joannis Baptist: invadunt, ossa 
dispergunt ; eadem rursum collecta et cremata, la- 
tius dispergunt : sed Dei providentia adfuere quidam 
ex Hierosolymis monachi, qui misti colligentibus, 
quaque ipsi poterant, ablata ad patrem suum Phi- 
lippum pertulere. Ille confestim hzc (supra se cum 
ducebat tantumthesaurum propriis servare vigiliis) 
ad pontificem maximum tunc Athanasium per Julia- 
num diaconum suum mittit: qus ille suscepta, 
paucis arbitris sub cavato sacrarii pariete inclusa, 
prophetico spiritu profutura generationi postera 
conservavit. Cujus presagium sub Theodosio princi- 
pe, per Theophilum ejusdem urbis episcopum com- 
pletur. Qui destructo Serapis sepulero, sancti Joan- 
nis ibidem consecravit ecclesiam. Porro caput suum 
duobus monachis Orientalibus, qui causa orationis 
venerant Hierosolymam, idem beatus Joannes juxta 


- -——rüáÁ——pe om RRRPENENNNEEAa- — up RENE" 








201 MARTYROLOGIUM CUM ADDIMENTIS. — MENS DEC. | 202 
Herodis quondam regis habitaculum revelavit * A mo Deus altissimus. Ad quam missus est angelus 


* quod deinceps Emesam Ph:enicie urbem perla- 
tum,et digno honore cultum est. 


A. VIII Ipus Ocrosnnis (8 Octob.) 

Natalis beatissimi senis Simeonis, de quo beatus 
Lucas evangelista refert : Et ecce homo erat in Je- 
rusalem, cui nomen Simeon, el homo iste justus et 
limoratus ezspecíans consolationem Israel, et Syi- 
ritus sanctus erat in eo. Responsum autem accepit 
ab Spiritu sancio non visurum se mortem, nisi 
prius videret Christum Domini. Et venit in Spi- 
ritu in templum. Et cum inducerent puerum Jesum 
parentes ejus ut facereni secundum consuetudinem 
legis pro eo, et ipse accepit eum in manibus, et be- 
wedizit Deum,eldizit: Nunc dimittis seroum tuum, 


Gabriel a Domino in civitatem Galilzeze, cui nomen 
Nazareth, cum esset desponsata viro Joseph de do- 
mo David. Et ingressus angelus evangelizavit eam, 
et dixit : Ave, gratia plena, Dominus tecum, bene- 
dicta tu inter mulieres (Luc. 1). Ipsa autem ut vidit 
eum, mota est introitu ejus, et erat cogitans quod 
sic benedixisset eam. Et ait ei angelus : Ne timeas, 
Maria, invenisti enim graliam apud Deum : et ecce 
concipies in ulero, et paries fllium,et vocabis nomen 
ejus Jesum (Ibid.). Quo tanto nuntioclarificata, Spi- 
ritu sancto fecundata, ab illo, qui de illi sumere 


carnem dignatus est, prz» hominibus sublimata ma- 


net in s:eternum, venerabiliter benedicta. Cujus dor- 
mitionem xvm Kalend. Septembr. omnis celebrat 


Domine, seoundwum verbum tuum in pace (Luc.w). B Ecclesia : cujuset sacrum corpus non invenitur su- 


F. Kar. SEPTEMBRIS (1 S'ept.) 


Natalis beatissime Ann: prophetissz, filis Pha- 
puel, de tribu Aser, cujus sanctitatem Evangelicus 
sermo prodit : Zec processerat in diebus multis, et 
vizerat cum viro suo annis seplem virginitate sua : 
el ec vidua usque ad annos octoginta quatuor : 
que «402 decedebat de templo, jejuniis et orationi- 
bus serviens nocte ac die (Luc. y. 

F. VI Inus SEPTEWBARiS (8 S'ept.) 

Natalis beatissima: Dei Genitricis Mari: perpetus 
Virginis, quam Spiritus sanctus custodivit, et ele- 
ctam sanctificavit, ut ex illius utero nasceretur ho- 


* Quod deinceps Emesam, etc. Loco hujus clau- 


pra terram : sic nec beati Moysi sepulcrum. Tamen 
pia mater Ecclesia, qua suis observationibus inte- 
gerrima fide fundata consistit, ejus venerabilem me- 
moriam sic festivam agit, ut pro conditione carnis 
eam migrasse non dubitet. Ubi autem venerabile 
Spiritus sancti templum illud, id est caro ipsius 
beatissimae Virginis Mari; divino nutu et consilio 
occultatum sit, magis elegit sobrietas Ecclesise cum 
pietate nescire, quam aliquid frivolum et apocry- 
phum inde tenendo docere. Sufficiunt enim ei ad 
sanctitatem et vitam Virginis et Matris Domini com- 
mendandam evangelistarum testimonia, nec de ea 
quarere ultra necessarium putat. 


conditum fuerat, eodem angelo revelante, sustulit, 


sule Everbodiensis codex substituit, sed recentiore Ci et ad Aquitaniam in territorio Engolismo detulit. 


manu : « Quod inventum, sed negligenter servatum, 
perditum fuit. Sed ab aliis inventum, apud Edissam 
civitatem Phoenicia delatum, et ignobiliter reposi- 
tum latuit, donec Jurioramus, ejusdem civitatis epi- 
scopus, indicante Marcello abbate, cui se caputque 
suum idem Joannes ostenderat, reinventum honori- 
fice collocavit, et ex ea die decollatio ejus celebrata 
est. » Vide apud Adonis Martyrologium xxiv Febru- 
arii de hac re fusius. Sigebertus in Chronico anno 
Christi 761 juxta Aquicinctinum et Ortelianum co- 
dicem : Caput Joannis Baptiste in Eumesa civitate 
lransfertur. Ubi ex Lipsiano codice alia fusior at- 
texitur historia : « Caput Joannis Baptist:z ab Alex- 
andria in Aquitaniam transfertur hoc modo. Quidam 
laudabile vitz:e monachus, nomine Felicianus, ex 
Galliarum partibus cum paucis sociis Hierosolymam 
gratia orationis adiit, et post expleta piz» devotionis 
obsequia,, angelica allocutione commonitus, Alexan- 


Pippinus rex tunc morabatur ibidem in palatio . 
quod Ángiriacum dicitur, cernensque per eui quo- 
tidiana indigenis beneficia, sibique crebras ex hos- 
tibus Aquitanicis victorias provenire, regii operis, 
basilicam construxit, non longe a Vulturni flumi- 
nis littore, et in ea ciborio constructo mirifici ope- 
ris, caput decenter adornatum recondidit Przcur- 
soris. Monachorum etiam eznobium illic const.tuit, 
et przdiis regiis magnifice ditavit. Idem rex fecit 
fontem lacunarium, de quo a duobus fere milllibus 
sub terra, per zdificia ccemeteria in palatium ejus 
aquaductus influebat, et ipsam dividens aquam, in 
basilicain sancti Joannis Baptist:e per ferrum et zs 
introduxit, ita ut sub ciborio per marmoream colum- 
nam interius concavam ebulliret, ibique sacri bap- 
tismatis ablutio in honore Domini nostri Jesu Christi 
et sancti Joannis Baptista fieret, atque iterum in 
ipsa lacunaria remearet. Hoc cenobium Anglis 


driam expetivit, et caput Baptistz» Joannis a loco in [) vocatur. » Hactenus apud Sigebertum, a Mirzo, 


quo olim a Theophilo, ejusdem urbis episcopo, re- 


amico nostro, recensitum. 





INCIPIT 
MARTYROLOGIUM 


MENSIS 


À. IX KALEND. JANUARII. 
Vigilia Nativitatis Domini. 


ParnoL. CXXIII. 


DECEMBER 


Eodem die apud Antiochiam Syris, natalis sancta- 
rum virginum quadraginta, qu; persecutione Decia- 


1 





203 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


294 


na per diversa tormenta martyrium consummave- À est ad insulas Palmarias: ubi per manus, et pedes 


runt. 

Eodem die, apud Spoletum civitatem Tusciz, na- 
tale sancti Gregorii martyris et presbyteri, tempo- 
ribus Diocletiani et Maximiani imperatorum, sub 
judice Flacco. Quem ad se adductum ita Flaccus ag- 
greditur : Tu rebellis es deorum, et principum con- 
temptor? Cui beatus Gregorius respondit : Si vere 
vis scire, ab infantia mea nundum a Deo meo re- 
cessi, qui me ex limo terr: formavit. Cumque per- 
severantissimus in fide confessionis maneret, fusti- 
bus nodosis dorsum ejus dissipatur. Inde ligatus ma- 
nus et pedes, in craticula superponitur, lignis sup- 
positis. Et continuo terremotu cecidit una regio in 
civitate Spoletana, et. oppressit plusquam trecen- 


tos homines idolis servientes. Post ferro constric- B 


tus, sub custodia militum in carcere retruditur, ubi 
angelica visitatione consolatur. Eductus e carcere, 
. cardis ferreis in genibus percutitur. Sed et ardenti- 
bus lampadibus latera ejus sunt incensa, dicente 
beato martyre impio judici : Si totum corpus meum 
perdas, przstoest mihi medicus Dominus Jesus Chri- 
Slus, qui me sanat et corroborat. Tunc Flaccus jus- 
8it Tyrcano cuidam, ut beatum Gregorium tractum 
in amphitheatro decollaret. Quo facto, jussit Tyrca- 
nus feras terribiles dimitti, ut corpus sancti marty- 
ris absorberent : sed nulla earum corpus sanctum 
attigit. Quse dam autem mulier, Abundantia nomine, 
petivit corpus martyris : sed quia non potuit obti- 
nere aliter, datis triginta quinque aureis Tyrcano 


corpus recepit et, ut decuit martyrem sepelivit , 


juxta pontem lapideum, et rivum qui Sanguinarius 
appellatur ad muros civitatis, nono die Kalendar. 
Januar. 


G. VIII KALENDAS JANUARII. 
(35 Dec.) 


Jesus Christus filius Dei in Bethleem Judz nasci- 
tur, anno Czesaris Augusti quadragesimo secundo, 
Olympiadis centesima nonagesim: terti», ab Urbe 
condita anno septingentesimo quinquagesimo se- 
cundo: compressis cunctarum per orbem terrae 
gentium motibus, et firmissima verissimaque pace, 
ordinatione Dei a Cesare Augusta composita : 
quando Quirinus ex coonsilio senatus Judzam mis- 


sus, census hominum possessionumque describe D 


bat,sextamque mundi :»tatem suo piissimoconsecra- 
vit adventu idem Dominus noster Jesus Christus. 

Eodem die, natalis sanct: Anastasis, qus tem- 
pore Diocletiani, primo diram et immitem custo- 
diam a viro suo Publio perpessa est : in qua tamen 
a Chrysogono confessore Christi multum consolata 
et confortata est. Deindea praefecto Illyrici ingravis- 
sima z:que atque diutina custodia macerata est. In 
qua duobus mensibus refecta est celestibus escis, 
per sanctam Theodoten, quz martyrium prius passa 
est. Deinde navi imposita cum ducentis viris, et 
quingentis feminis, ut demergeretur in mare, perlata 


* Vide libellum de Festivit, Apost, ; Pontificale, 
cap, 42, 


extensa, et ligata ad palos fixos, circa media ejus 
ignis accensus est, in quo martyrium consummavit. 
Et omnes qui cum illa venerant, variis interfectio- 
nibus martyrium celebrarunt. Inter quos omnes, 
unus erat Eutichianus nomine, innocentissimze na- 
tur: : qui sublatis sibi (cum dives esset) omnibus 
facultatibus, tacuit, nihil cogitans,nihilque metuens, 
nisi ho», ne facultates ac divitias fidei perderet. 
Quotiescunque de: ique fuisset auditus, quotiescun- 
que interrogatus, nihil aliud dicebat : Christum 
mihi non tollet, etiam qui caput abstulerit . Tunc 
Apollonia Christiana matrona, tollens corpus beatze 
Anastasie, exosculabatur, et aromatibus condiens, 
dignisquelinteaminibus obvolvens, intra viridarium 
domus sua fabricata basilica, ut decuit martyrem, 
sepelivit. 

Ipso die Rome in cowmoeterio Aproniani, passio 
sanci:» Eugeniz virginis, quz tempore Gallieni im- 
peratoris, post multa virtutum insignia, et sacros 
virginum choros, quas Christo Domino aggregave- 
rat, sub Nicetio urbis praefecto alligata saxo, et 
pracipitata in Tiberim mergi non potuit. Inde ther- 
mis ignitis inclusa, illzesa reperta est. Novissime in 
custodia gladio jugulatur : et sublatum est corpus 
ab affinibus ejus Christianis, et positum non longe 
ab Urbe, via Latina, in predio ejus proprio, ubi 
multorum ipsa sepelierat membra. 

C. VII KAL. JANUARII. 
(26 Dec.) 


? Natale sancti Stephani protomartyris, non longe 
post ascensionem Domini passi, eodem scilicet 
anno passionis Christi. 

Eodem die Zosimi papas, qui sedit Roma anno 
uno. Hic constituit, ut diaconi l:»vam tegerent pal- 
liis : et precepit ut nullus clericus poculum in pu- 
blico propinaret, nisi tantum in cellis fidelium et 
clericorum. | 


D. VI KAL. JANUARH. 
(237 Dec.) 

» Natalis sancti Joannis apostoli et evangelista, 
dilecti Domini, qui obiit anno 68 post ascensio- 
nem Domini, tatis autem sux nonagesimo nono, 
Ephesi. 

Rom sancli Dionysii papze, qui sedit in episco- 
patu annos sex, sepultus via Appia in coemeterio 
Calixti. Hie ecclesias presbyteris dedit, et paro- 
chias diocesis dedit atque constituit. 


E. V KAL. JANUARII. 
(28 Dec.) 


(Euseb. Lib. 1. c. 8). Bethleem, natale sanctorum 
Innocentium; quos Herodes, cum Christi nativita- 
tem Magorum indicio cognovisset, trigesimo quinto 
anno regni sui interfici jussit (MatfA. 1) : qui anno 
trigesimo sexto morbo intercutis aquse, et scaten- 
tibus toto corpore vermibus, miserabiliter et digne 
moritur. 


» Vide ibid. 


F. IV KAL JANUARII. 
(39 Dec.) 


& David regis. 
Item apud Arelatam, natalis sane(i Trophimi,episco- 
piet confessoris, discipuli apostolorum Petriet Pauli. 
Eodem die, sancti Crescentis, apostoli Pauli disci- 
puli, Viennensis Ecclesiz primi doctoris ( 77 Tí1.1v). 


G. III KAL. JANUARII. 
(80 Dec.) 


Apud Spoletum, passio S. Sabini episcopi, Exu- 
perantii et Marcelli diaconorum, et Venustiani cum 
uxore et filiis, sub Maximiano Augusto. Qui beatus 
Sabinus cum esset clarus in omnibus divinis instru- 
elionibus, et sermone eloquentissimus, tentus est a 
presideTuscix Venustiano, cum duobus diaconibus 
Exuperantio et Marcello, et multis clericis. Cui Ve- 
nustianus deum suum Jovem, quem habebat in cubi- 
culo, ex lapide Coralite mire formatum in vesti- 
mentis aureis, ad adorandum obtulit. Quem bea- 
tus Sabinus in manibus acceptum, facta oratione, 
continuo illisit in pavimentum, et confregit. Quod 
factum videns Venustianus, cum furore jussit 
u( przciderentur ei manus, et in conspectu ejus 
Marcellum et Exuperantium equuleo suspendi, ac 
fustibus macerari, unguibusque radi latera eo- 
rum, et ignem supponi. Hoc facto, in confessione 
Domini spiritum  emiserunt. Quorum corpora 
pracepit jactari in fluvium, Sabinum vero epi- 
scopum in carcerem retrudi. Audiens hoc qui- 


dam piscator, et presbyter, collegit corpora sancto- C 


rum, et sepelivit juxta viam, pridie Kalend. Januar. 
Serena vero, Christianissima vidua, curam habens 
sancli Sabini episcopi, adduxit ad eum in carcerem 
Bepotem suum Priscianum, qui erat cxcus. Tunc 
sanctus Sabinus truncos suos super oculosipsius po- 
suit, et in fide Christi oratione facta, eum illumina- 
vit. Videntes autem illi, qui in custodia erant, 
miserunt se ad pedes ejus, et baptizati sunt eo die 
numero undecim. Quod cum nuntiatum esset Ve- 
nustino presidi (indoluerant enim ei oculi, et pro 
dolore nequecibum neque somnum capere poterat), 
misit uxorem suam, et duos filios suos, ut adducerent 
beatum Sabinum ad domum ejug de carcere. Addu- 
cto itaque, postravit se ad pedes ejus Venustianus 


* Vide ibid. 


MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. — MENS. JAN. 


206 


À cum fletu, uxorque ejus et fllii, agentes peniten- 


tiam, et rogantes se baptizari. Mox baptizatus, ut de 
pelve levatus est, nullum dolorem occulorum sensit. 
Hoc nuntiatum est Maximiano, qui iratus przcipit 
Sabinum damnari, et ipsum Venustianum eapite 
truncari. Veniens autem Lucius tribunus, sine au- 
ditione beatum Venustianum cum uoxre et filiis ne- 
cavit in civitate Assisinate : sanctum vero Sabinum 
adduxit in civitatem Spoletum, et tandiu precepit 
c2 di, quousque deficeret. Cujus corpus collegit ve- 
nerabilis Serena, qu: jam manus ojus in dolio vi- 
treo cum aromatibus condiderat, et infra domum 
suam posuerat, et sepelivit eum a civitate Spoleta- 
na milliario plus minus uno, sub die septimo Idus 
Decembris. Festivitas tamen ejus et supra nomina- 


p torum martyrum tertio Kalendas Januarii agitur. 


A. PRIDIE KAL. JANUARII. 
(84 Dec.) 


( Pontif.,cap. 34 ) — Romse, natalesancti Silvestri 
episcopi et confessoris, qui post beatum Petrum tri- 
cesimus quartus sedit annos vigintitres, menses de- 
cem, dies undecim. Cujus industria synodus przcla- 
rissima toto orbe terrarum, trecentorum decem et 
octo Patrum, apud Niczeam urbem Bithyniz celebra- 
tur, sub consulatu Constantini Augusti, et Licinii, 
xij Kalendas Julii; attamen Julii pap: tempore 


 eonsummatur. Fecit autem ordinationes sex mense 


Decembri, presbyteros quadraginta duos, diaconos 
viginti quinque, episcopos per diversa loca sexagin- 
ta quinque. Sedit autem ex die Kalendarum Februa- 
riarum usque in diem Kalendarum Januariarum. Se- 
pultus est in coemeterio Priscillz via Salaria, millia- 
rio tertio ab urbe Roma, pridie Kalendas Januarii : 
et cessavit episcopatusejus dies quindecim. Hic con- 
stituit chrisma ab episcopo confici, et ut baptizatum 
liniat presbyter:et ut nulluslaicus crimen audeat cle- 
rico inferre:et dalmaticis in ecclesia uti, et ut pallio 
linostimolz:va eorum tegeretur,scilicet diaconorum, 

Apud Senonas, sanct? Columbz virginis, quz su- 
perato igni gladio caesa est. 

Item apud Senonas, natale beatorum Sabiniani et 
Pontentiani, qui a beatis apostolis ad predicandum 
directi, prefatam urbem martyrii sui confessione il- 
lustrem fecerunt. 





* LITANLE INDICENDE. 


MENSIS JANUARIUS 


HABET DIES XXXI, LUNA VERO XXX. 





B. KAL. JANUARIT. 
Octavas bomini. 


* Lilanie indicende. Hoc singulis mensibus in 
ms8. (ribus premittitur. Unde apparet olim initio 
cujusque mensis Litanias indictas fuisse : sed que 


Roms, natalis sanci Almachii martyris : qui ju- 
bente AlippioUrbis praefecto, cum diceret, Hodie oc- 
ille et quo die celebrata, non habeo affirmare. Pre- 


ter duas per totam Ecclesiam solemnissimas Lita- 
nias ; ?najorem videlicet, auctore Magno, ut fertur, 


207 


&. ADONIS ARCHIEPISC. YIENNENSIS 


208 


tav: Dominici diei sunt, cessate a superstitionibus AÀ templi exussit,et multitudinem populi occidit. Tunc 


idolorum et sacrificiis pollutis; a gladiatoribus hac 
de causa occisus est. 

Item Rom, nalale S. Martin: virginis et marty- 
ris : qu: cum esset sublimis genere, et patre consu- 
le nata, dives nimis rerum, quas misericorditer in- 
digentibuserogabat,tenta ab Alexandroimperatore, 
jussa est sacrificare Apollini. Sed mox ut orationem 
fudit beata virgo, terr: motus factus est magnus, ut 
civitas concuteretur. Ac sic pars templi ipsius Apol- 
linis destructaest, simulacrumcomminutum,et mul- 
titudo magna cum sacerdotibus fani op pressa. Iratus 
valde Alexander imperator, jussit alapis faciem ejus 
c:edi, et uncinis palpebras ejus.disrumpi. Carnifices 
autem qui ad ezedendum eam deputati fuerant, defi- 


perculsus terrore imperator, tradidit eam cuidam 

Justino przfecto, ut impelleret eam ad sacrifican- 

dum. Qui mox extendi eam jussit in conto, et spathis 

membra ejus incidi, et cirea mamillas ungulis attre- 

ctari, usque dum centum et octodecim incisiones 
ab uncinis flerent. Sed cum adhue ut ille speraverat 
non exspirasset, deposita de conto recipitur in car- 
cerem. Quz et iteram in amphitheatrum a Justino 
prz:efecto praesentata imperatori, feris est injeeta.Sed 
leo immanissimus de cavea laxatus, rugiendo usque 
ad pedes sanctze martyris pervenit, ubi statim fero- 
citatem deposuit, eamque nullo pacto attigit. Sed 
cam reduceretur in caveam, Emenium imperatoris 
cognatum interfecit. Et iterum recepta est, jubente 


cientes, clamare ceperunt videre se quatuor viros p imperatore, incarcerem. Exinde post duos dies cum 


splendidos, qui eam confortarent, sibique potius 
ponam inferent. Inde testarum fragmentis czsa, 
cum invictissima durasset, illi, quibus hoc impium 
officium delegatum fuerat, tandem pietate divinacir- 
eumdati lumine (erant enim octo). erudele illico mi- 
nisterium exsecrantes, crediderunt, aec Dominum 
verum Christum Jesum confessi sunt. In quos ac- 
census valde imperator, suspensis fecit carnes eo- 
rum spathis lacerari. Deinde capitibusamputatis,sz- 
culi hujus vitam finiere, decimo septimo die, mense 
Novembrio : sicque felicia regna martyres Christi 
facti petierunt. Iterum facta Martina poenis pulsa- 
tur:nam exspoliata vestibus, incisa est toto corpore 
ac deinde quatuor palis extensa ;a duobus centurio- 
nibus fustibus cz:esa. Cumque in confessione perse- 
verarct, mutati sunt qui per vices eam caderent 
septem centuriones. Sed illa sibi suppl'cia illata 
forti animo risit. Inderecepta in carcerem. Inde adi- 
pibus et pinguedine superuneta, et ad imperatorem 
iterum adducta, eL jubente eoin fanum deorumintro- 
missa. Sed mox oratione facta ab illa, ignis de coelo 
cecidit, et idolum in favillam redegit ; sacerdotes 


Gregorio, qu: xxv Aprilis qui D. Marco fixus et 
permanens dies sacer est, peragitur; et minorem, 
auctore Marmeto, Viennensi archiepiscopo, cui tri- 
duum HRogationum aute Domini Ascensionem im- 
penditur; plurcs ali Litaniz in annocelebrari soli- 
(ze, pro Ecclesiarum diversitate. Gregorius Magnus 
lib. vir, epist. 76, indict. rt, ad Castorium, notarium 
Ravenne, quatuor aut quinque solemnium me- 
minit Litaniarum, quibus episcopus Ravennatium 


iret ad sacrificandum imperator, exhibita martyr, 
cum fixa in Domino maneret, suspensa iterum, un. 
gulis rasa : rasisque capillis, in quibus credebant 
quod magica ars consisteret, videntes eam insupe- 
rabilem, in templo Dianz trib.is diebus et tribus no- 
tibus eam includunt. Cumque precibus suis in p :1- 
verem redegisset simulacrum, ed cta de fano, ad 
ultimum gladio ferienda ab imperatore destinatur. 
Ilujusmodi fine martyr venerabilis cceli regnum 
meruit. 

Eodem die apud Spoletum civitatem Tusciz, na- 
talis sancti Concordii martyris temporibus Antonini 
imperatoris. Hic ortus est Rom, cujus pater Gor- 
dianus dicebatur,sanctissima conversatione presby- 
ter, detitulo pastoris, ordinatus subdiaconusasan- 


C eto Pio urbis Romana,episcopo.Qui nihil aliud cam 


patre suo, nisi jejuniis et orationibus die noctuque 
vacabat, elemosynis pauperum semper inserviens. 
Factum est, ut cum consilio patris sui apud beatum 
Etychen, qui tune morabatur in przdiolo sao, via 
Salariajuxta civitatem habitaret, audiens famam eo- 
rum Torquatus comes Tusciae, qui versabatur in ci- 


constitutum in Ecclesia, et decrevit ut per omnem 
hebdomadam Sabbato die, exeat Litania a B. Apol- 
linare, et ad B. Petrum apostolum cum hymnis et 
canticis populus omnis occurrere debeat. » Apud 
eumdem in Stephano lll, circa annum Christi 722 : 
« Hic beatissimus vir pro salute provincix et oin- 
nium Christianorum,omniSabbatorum die Litaniam, 
omni postposito neglectu, fieri statuit, uno quidem 
Sabbato ad sanctam Dei genitricem ad Presepe; 


allio utebatur, c::jus usum eidem concedi non vult [) alio vero ad beatum Petrum apostolum, et alio a 


in aliis Litaniis communibus, seu non solemnibus. 
Menstruanarum aliquot Litaniarum, certo solem- 
nitatis die, meminit Ánastasias bibliothecarius in 
Vitis Pontificum, in Sergio I, cirea annum Domini 
687 : « Constituit autem ut diebus Annuntiationis 
Domini, Nativitatis et Dormitionis sancelz Dei geni- 
tricis semperque virginis Mari:z, ac S. Simeonis, 
uod Hypapantem Graci appellant, Litania exeat a 
.Adriano,et ad sanctam Mariam populusoccurrat.» 
Ubi 2 Februarii diem habes pro Hypapante, 25 Mar- 
tii pro Annuntiatione ; Dominica 15 Augusti pro 
Dormitione S. Dei genitricis ; 25 Decembris pro 
Domini Nativitate. 
[Iebdomadarium Litaniarum, et quidem stato 
Sabbati die, mentio apud eumdem Anastasium in 
Honorio I, cirea annum Domiui 626 : « Hic fecit 


beatum Paulum apostolum. » 

Pridianz Litaniarum indictionis memoria exstat 
apud Gregori im I papam, lib. xr Registr., cap. 11 : 
« Grastina die, primo diluculo, ad septiformem Li- 
taniam juxta distributionem inferius designatam 
devota mente cum lacrvmis veniamus. » Quz litania 
procedebat trigesimo Augusti die. De qua vide Ba- 
ronium tom. VIII Annalium, anno Christi 590, et 
aurcolos Serarii nostri libellos Litaneuticos. 

Litaniarum sanctorum originem refer Walafridus 
Strabo ad Martyrologium. Ita enim ille lib. de rebus 
Eccles. cap. 28 : « Litania autem sanctorum postea 
creditur in usum assumpta, quem Hicronym:is Mar- 
tyrologium, secutus Eusebium Casariensem, per 
anni circulum conscripsit. » 








- 


900 MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. — MENS. JAN. 210 
vitate Spoleti, mittens accersivit sanctum Concor- À gzi, Narcissi, et Marcellini pueri, qui sub Licinio 


dium, et dixit ei : Quo nomine vocaris? Respondit 
sanctus Concordius : Christianus sum. Dicit ei co- 
mes : De nomine requiro, non de Christo tuo. San- 
ctus Concordius respondit : Christianussu:n,et Chri- 
stum confiteor. Cumque impelleretur ad sacriflcan- 
dum, et illein fide Christi fortiter perduraret, jussus 
est fustibusczedi. Sequenti nocte venit ad eum beatus 
Eutychescum Anthimoepiscopo,et rogaverunt comi- 
temutaliquot diebus cum eis permitteretur morari. 
Erat namque Anthimusepiscopusamicus comitis qui- 
que beatum virum Concordium fecit illis diebus pres- 


'"byterum.Peractisaliquibus diebus, revocatusest be- 


atus Concordius, et vcnit ad comitem. Cui et dixit 
coines : Quid tractasti cirea salutem tuam? Sanctus 
vir respondit : Salus mea Christusest, cui quotidie sa- 
crifico sacrificium laudis. Iratus comes, jussit eum 
suspendi inequuleo. Cruciatus diu, revocatur arcta- 
tus ferro in carcerem : ubi meruit consolationem 
angelicam. Post tres noctes missi sunt ad eum, qui 
eum aut sacrificantem laxarent, aut nolentem pu .i- 
rent. Venientes autem missi, dixerunt ei : Aut sa- 
erifica Jovi, aut capitalem sen'entiaimn accipies. Fe- 
rebant autem statunculam Jovis. Beatus Concordius 
dixit : Gratias tibi, Domine Jesu Christe. Et exspuit 
in faciem Jovis. Tunc unus de satellitibus evaginato 
gladio amputavit caput ejus: atqueitainconfessione 
Domini emisitspiritum. Venientesautem duo clerici, 
cum religiosis viris, tulerunt corpus ejus, et sepc- 
lierunt non longe a Spoleto, in loco ubi aqux» multze 
emanant. 

Item Rom: via Appia, corone militumtriginta, 
las sub Diocletiano pro confessione verz fidei per- 
cipere meruerunt. 

Apud Africam, natalis sancti Fulgentii, Ecclesize 
Ruspensis episcopi et confessoris, qui tempore Van- 
dalicz» persecutionis, ob catholicam fldem et exi- 
miam doctrinam, ab Arianis multa perpessus, et diu 
apud Sardiniam exsilio relegatus, tandem ad Eecle- 
siam suam redire permissus, et vita et triumpho 
clarus, sancto fine quievit, annum sui episcopatus 
agens vigesimum quintum, vitz:» autem totius sexa- 
gesimum quintum. 

Apud Alexandriam, sancta» Euphrosynz virginis, 
quz orationibus patris sui Paphnutii de sterili ma- 
tre progenita, in puerili z::itate constituta, clam se 
tonderi fecit, et monasticam vitam expetiit ; Sma- 
ragdi sibi nomen imponens. Post etiam in reclusione 
viginti et octo annis in omni sanctitate perdurans, 
tacta xgrotationis incommodo, et mortem sibi ad- 
esse cognoscens, manifestavit se religioso et laery- 
mis multoties quzvrenti eam patri. 

In territorio Lugdunensi monasterio Jurensium, 
S. Eugendi abbatis, cujus virtutibus et miraculis 
plena refulsit. 

D. IV NONAS JANUARII. 
(2 Jan.) 
Natalis beati Lacarii abbatis. 
Et in Ponto civitate Tomis, trium fratrum, Ar- 


inter tyrones comprehensus, cum nollet militare 
casus ad mortem et diu in carcere maceratus, in 
mare mersus, martyriumconsummavit. Corpusejus 
ad littus delatum, et a religiosis viris depositum, 
magnis coruscat virtutibus. 


C. III NONAS JANUARII. 
(3 Jan.) 

(Pontificale, cap. 20). Romz, natalis sancti Ante- 
ros papa et martyris, qui vicesimus post beatum 
Petrum eum duodecim annis, mense uno, diebus 
duodecim rexisset Ecclesiam, passus est sub Maxi- 
mino, et in coemeterio Calixti sepultus via Appia, 
Ilic gesta martyrum a notariis diligenter exquisivit, 
et in ecclesia recondidit. 


B Apud Parisios, sanct: Genofevzse virginis, qux a 


beato Germano Antisiodorensi episcopo Christo di- 
cata, admirandis virtutibus et miraculis late claruit, 
et usque octoginta annos in Christi servitute con- 
senuit. 

Eodem die sancti Florentii Viennensis episcopi et 
martyris, octavi ejusdem urbis. 


D. II NONAS JANUARII. 
(& Jan.) 

(Ado, CÁÀron., an. 241, supra Vide libellum de 
Festivitat; apost.) Natalis sancti Titi apostolorum 
discipuli. | 

Apud Africam, natalis sanctorum Aquilini, Ge- 
mini, ;Eugenii, Martiani, Quinti, Theodeti, Tripho- 
nis, preclarassimorum martyrum, quorum gesía 
habentur. 

Eodem die apud urbem Remam, sanctorum mar- 
tyrum Prisci presbyteri, et Priscilliani clerici, at- 
que Benedictz r'eligiosissimz» feminz, sub tempore 
Juliani impiissimi Augusti, qui gladio marlLyrium 
compleverunt. 

Item apud urbem Romam, beatz Dafross, uxo- 
ris Fabiani martyris, qua post damnationem beati 
viri sui primum relegata exsilio, deinde ab impio 
Juliano capite jussa est puniri. 

E. NONIS JANUARII. 
'(8 Jan.) 

(Pontiftcale, cap. 9.) Roms natalis sancti Tele- 
sphori,quiseptimus post Petrum apostolum pontifex 


ordinatus, sedit annos undecim, menses tres, dies 


viginti unum, illustreque martyrium duxit. Hiccon- 
stituit ut sex hebdomadibus ante Pascha jejunium 
celebraretur, et Natali Domini Jesu Christi nocte 
misse celebrarentur, et hymnus angelicus, id 
est, Gloria in ezcelsis Deo, hora sacrificii misso 
diceretur. 

Item apud Antiochiam depositio sanctis Simeonis 
monachi admirandz virtutis viri, qui decimo tertio 
$tatis anno huic szculo abrenuntians, monasterii 
claustra expetiit, ubi mira abstinentia vix septimo 
die cibum sibi indulgens, Psalterium inter quatuor 


. menses didicit. Deinde nimia domandi corporis in- 


tentione, fune palmiceo renes sibi constringens, 


211 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


212 


duriter laniatus est. [nde in quodam puteosereclu- À tissima, inter verba orationis dulcissimis suspiriis 


dens, et ex eo fratribus violenter ad monasterium 
reductus, clam fugiens, eremum petiit. Ubi multo 
commorat:s tempore in columna editiori sanetitate 
fervens sereclusit. Ubi non modo nulliextranez mu- 
lieri, sed nec propric: matri se videre permisit. Et 
usque hodie basilicam columna illius feminarum 
nulla egreditur. Nam quzdam mulier veste induta 
virili ingredi voluit, et mox ut limen attigit, retror- 
sum mortua cecidit, 
F. VIII IDUS JANUARII. 
(6 Jan.) 

Epiphania Domini. 

Eodem die passio sanct: Macro virginis, quam 
cum Rictiovarus przses torqueri et in ighem preeci- 


pitari jussisset, ill:esa permansit. Deinde mamillis B 


abscisis, squaloreque carceris afflicta, super testas 
acutissimas et prunas volutata, orans migravit ad 


Dominum. 
G. VII IDUS JANUARII. 


(7 Jan.) 

Relatio pucri Jesu ex "Egypto. 

Item natalis sancti Luciani Antiochen:e Ecclesiz 
presbyteriet martyris,viri doetissimiatqueeloquen- 
tissimi, qui passus est Nicomediz: ob confessionem 
Christi persecutione Maximini, sepultusque Heleno- 
poli Bithyni: ; quam urbem (cum prius Drepana 
vocatur) in honorem ejusdem gloriosi Martyris, 
Constantinus imperator instaurans, ex nomine ma- 
tris sum Helenopolim nuncupavit. 

Item apud Antiochiam, beati Cleri diaconi, qui 
ob confessionem Christi septies tortus, et incarcere 
diu maceratus, ad ultimum decollatus martyrium 
consum mavit. 

A. VI IDUS JANUARH. 
(8 Ja.) 

Apud Neapolim Campani: sancti Severini con- 
fessoris * fratris beatissimi Victorini clarissimi viri 
miraculis. Qui et ipse fratris imitator, post mul- 
'arum virtutum perpetrationem, sanctitate plenus 
quievit. Sepultus in loco, ubi primum abstinentissi- 
mus, quam ad episcopatum vocaretur, conversatus 
fuerat. ' 

Belvaci, sanctorum Luciani et Messiani. 

B. V. IDUS JANUARII. 
(9 Jan.) 

Iu Mauritania C:esariensi, natalis sanctze Martiang 
virginis et martyris. 

Item die apud Antiochiam, natale sancti Juliani 
inart yris, et Basiliss:e conjugis ejus. Hi itaque san- 
ctissimo voto casti conjuges, aliquot annos pariter 
vixerunt ; carnem saam Christo virginem servantes, 
monasteria de rebus suis, quia erant parentibus et 
genere clarissimi, instituerunt, ut ad decem millia 
monachorum pater beatus J .lianus fieret. Basilissa 
vero multarum mater virginum. Quarum multitudi- 
nem eum jam victricem premisisset ad Dominum, 
ipsa conversatione vitz, et doctrinz studiis proba- 


* Vide plura de eo 5 Sept. 


plena reddens Domino spiritum, angelorum consor- 
tia'in coelo conjunxit. Julianus vero postmodum a 
Martiano przside requiritur, quotempore rabies cru- 
delitatis ad persequendum sanctos Dei sub Diocle- 
tiano et Maximiano exarserat, ad quem multitudo 
sacerdotum et Ecclesie Christi ministrorum confu- 
gerat propter immanitatem persecutionis. Compre- 
hensus itaque cum hacingenti multitudine ipse prae- 
sidis audienti reservatur ; c:teri servi Dei, jussu 
crudelis judicis ingenti accenso igne, eisque appo- 
sito, in quo consistebant loco consumpti sunt. Ubi 
ad commendandam pretiosam mortem sanctorum, 
tertiam, sextam, nonam psallentiam chori feruntur 
audiri, sed et vespertinos, et matutinoshymnos Deo 
cecinere. Beatus vero Julianus primum auditus, ri- 
gidissimis fustibus c:sus est. Cumque czderetur, 
unus ministrorum przsidi necessarius oculum ami- 
sit. Quem beatoJulianooranteillico recepit, et Chri- 
sto credens statim ab insano judice decollatur. Inde 
beatusJulianus ductusad fanum demonum, simula- 
cra cristallina et eleetrina, atque diversigeneris me- 
tallo acquisita, ita comminuta atquein pulverem re- 
daeta sunt,.ut quid fuerint omnino non pareret. 
Deinde sanctus martyr vinculis ferreisarctatus, per 
civitatem sub voce pr:econiscireumducitur. Cumque 
pervenisset ad locum, ubi filius prazsidis ia scholis 
erudiebatur, puer idem Celsus nomine vidit multitu- 
dinem albatorum cirea sanctum martyrem, et coro- 
nam pretiosissimislapidibusrenitentemsuper caput 
cjus. Qux visa cum suis condiscipulis narraret, su- 
bito divinitusinspiratus projecit volumina magist ro- 
rum, et vestimenta quibus erat indutus, et celeri 
cursu pervenit ad pedes vincti martyris. Ad quod 
faetum stupens tota pene civitas accurrit ; cum re- 
liquisprzses et mater pueri ejulantesadveniunt. Sed 
cum puerum a societate beata separare non possent, 
c im beato Juliano imo carceris mancipatur. Ubi di- 
vino lumine consolati, et odore mirifico sunt re- 
spersi, ita ut milites qui eos servabant, circiter vi- 
ginti, commoti, et stupore perculsi, Christo Domino 
crederent. Ad hos itaque visitandos in carcerem 
fratres septem una cum Antonino presbytero vene- 
runt, officioque sancti Antonini presbyteri,tam puer 
quam viginti milites baptizati sunt. Quod audiens 
prasses, septem fratres diu custodia maceratos, ad 


D ultimum tradi igni prz:cepit, porro milites gladio 


Lrucidari; sicque martyrium victores consumnmave- 
runt. Sanctum veroJulianumatque Celsum puerum, 
sanctumque Antonium presbyterum sibi przsenta- 
tos, necnon et Anastasium, quem beatus Julianus a 
morte suscitatum participem gratis Christi fecerat, 
in cuppas pice et adipe ferventes injecit, sub quibus 
lignorum ct sarmentorum copiam aggregari jussit. 
Sed beati nihil l:esi sub igne, in confessione invicti 
persistunt. Ductiergoiterumsunt in custodiam. Cum 
puero autem mater ipsius Martionilla, ut eum mu- 


Lare posset, volens inclusa est. Sed dum cupit filium 


213 


MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS, -- MENS JAN. 


214 


predam fleri diabolo, ipsa predata Christo, ejus- À sancti Salvii. In hujus natali sanctus Augustinus 


que ancilla fidelis facta baptismi gratiam recepit. 
Quo audito impius conjux piam Christi famulam in 
ima carceris trusam martyribus sociavit. Quos ite- 
rum suis conspectibus przsentari fecit, et ad fanum 
dz::monum, sacerdotibus fani intro exspectantibus, 
ut sacrificaturi mittuntur. Sed mox sanctis oranti- 
bus templo ad solum dejecto, sacerdotum ad mille, 
cum paganorum multitudine, oecisisunt. Sed iterum 
ab irato impio praeside sancti retruduntur; Qui di- 
vina consolatione nocte sunt mirabiliter confortati. 
Sequenti vero luce producti sunt de custodia : 
* oleoque infuso liciniis, manus et pedes eorum li- 
gantur, ignisque ita s'pponitur. Sed cum invicti 
perdurarent, Juliano et Celso cutem capitis auferri 


jubet, Antonino et Anastasio lumina effodi, Martio- B 


nille equuleum parari. Hzc cum illi fortissime per- 
vicissent, feris inLromissis in amphitheatrum ad dc- 
vorandum eos objecerunt. Sed fere pedes sancto- 
rum lingebaht. Cumque omnia pervicissent, militi- 
bus eos ferire jussit. Atque tali certamine palmam 
adepti, regna mansura perceperunt. 

C. IV IDUS JANUARII. 

(10 Ja.) 

Apud Thebaidem, natalis sancti Pauli primi ere- 
mita, quia sexto decimo statis su: anno usque ad 
centesimum etter(ium decimum solus in eremo per- 
mansit. Cujus animam inter apostolorum et prophe- 
tarum choros ad coelum ferri ab angelis sanctus 
Antonius vidit. 


b S. Hyginii papze, qui sedit Rom annos quatuor. ( 


Hic constituit clerum, et distribuit gradus. Sepul- 
tus in Vaticano iv [dus Januarii. 

Apud Cyprum, beati Nicanoris, qui unus fuit de 
septem primis diaconibus. 

* EL adventio sancti martyris Hermetis. 

D. Ill IDUS JANUARII. 
(11 Jan.) 

Apud Alexandriam, natalis sanetorym confesso- 
rum, Petri, Severi, Lucii, quorum gesta habentur. 

(Possid. in Zzdic., c. 3 et 9.) In Africa, natalis 


Disposi'& pinguem ncbulam vomuere lucernae. 


Si enim a luce dicerctur, non staret versus. Licinius 
autem quasi lucinius, est enim cicendela lucerna. » 
Vide eumdem lib. xix, cap. 19, et lib. xvm, cap. 6 
Glossarium Camberonense ms. : « Licinium dicitur 
illud quod de licinio candele ardentis in fumo ex- 
stinguitur, » Omitto alia recentiorum glossogra- 
phorum loca. 

* Pontificale, c. 10. Vide libellum de Festivitat. 
Apost. 


verbum fecit ad populum Carthaginis. 
E. PRIDIE IDUS JANUARII. 
(12 Ja.) 

Apud Achaiam, natalis saneti Satyri martyris, 
civis Arabi:, qui transiens ante quoddam idolum, 
cum exsufllasset illud, signans sibi frontem, statim ' 
corruit ; ob quam causam decollatus est. 

(Zeno Veron., sermon. propr.) Eodem die natalis 
sancti Árcadii martyris, genere et miraculis clari. 
F. IDIBUS JANUARII. 

(13 Jan.) 

Rome, via Lavicana, coronz militum quadra- 
ginta, sub Gallieno imperatore. 

Pictavis,sancti Iilarii episcopi et confessoris, qui 
ob catholicam fidem quadriennio apud Phrygiam re- 
legatus. Inter alias virtutes fertur quod mortuum 
susciLaverit. 

Apud Viennam, saneti Veri episcopi, qui prase- 
dit Ecclesi: post sanctum Evantium. 

G. XIX KAL. FEBRUARII. 
(14 Jan.) 

Apud Nolam Campaniz, natale beati Felicis pre- 
sbyteri. Hic a Maximo Nolan urbis episcopo pre- 
sbyterii honore przditus est. Cum autem imperato- 
rum decreta Christianosinsequi przcipissent, maxi- ' 
mus pontifex jam senio pragravatus, putans se non 
posse ferre supplicia, silvarum saltus adiit. Quos 
dum turbidus de persecutione pererrasset, affectus 
fame, gelu attritus, solo corruit semivivus. At bea- 
tus Felix presbytercaptus, et vinculis astrictus, ante 
prxssidem Draecum adductus, cum multa de porten- 
tis deorum, quod nihil essent, disputaret, eumque 
praefectus immolare impelleret, respondit : Inimici 
estis deorum vestrorum. Ad quz:ecumque enim me 
deorum vestrorum templa duxeritis, hoc eis eveniet 
quod evenit illis ad qua meum fratrem Felicem vos 
duxisse ponituit. Sedsi vultis probare virtutem Do- 
mini mei Jesu Christi, me ad Capitoliam ire jubete, 
ut ipsumJovem, principem daemoniorum vestrorum, 
ruere faciam. Moximpius judex compressis auribus 


e Etadveentiosanctimartyris Hermetis. Non recte 
Invulgato inventio. Intelligit enim sancti Hermetis 
translationem Roma in Gallias. Atque huc refer 

uod Molanus, exactissimus sanctorum historiz in- 


D dagator, in natalibus SS. Belgii ad diem 28 Augusti 


notat, sein vetusto quodam Martyrologio annotatum 
observasse: 1v Zdus Januarii, adcentio sancti Her- 
metismartyris apud Indam. Atque hzec de die primae 
translationis. Annumexprimit Sigebertusinchroni- 
co 851 : « Reliqui: sancti Hermetis martyris per Lo- 
tharium imperatorem in Gallias mittuntur, et apud 
Indam monasterium honorifice conduntur. » Inda 
locus est juxta Aquisgranum, ubi S. Cornelii mo- 
nasterium, in quod hz reliquie primo fuere illata. 
Inde Rothnacum, qua villa Brabantiz est, anno 860 
deductae 6 Julii, ut habetur in Martyrologio proprizx 
Ecclesiz: 7pso die translatio corporis sancti Herme- 
lis martyris in, Rothnaco. Hinc Danis Belgicam vas- 
tantibus Othone imperatore rursus Indam relata; 
Post, rebus pacatis, ad Rothnacenses rediere. 


215 


suis, jussit eum fustibus czdi, deinde equulei tor- 
mentisapplicari ; inde carceri includitur, in quonon 
mediocribus vinculis astrictus, cochleis ac Lestulis 
suppositus extenditur.Et ecce nocte media angelus 
Domini, confractis catenis, scissaque trabe qua pe- 
desejus conclusi tenebantur, ait illi : Surge et cgre- 
dere, ac require sacerdotem luum, inventumque re- 
duc ad urbem, et absconde, ne inedia ac fame de- 
pereat, donec desinat persecutio. Dumque beatus 
Felix egressus sacerdotem.et episcopum suum re- 
quireret, invenit illum solo prostratum, clausis ocu- 
lis, strictisque dentibus vix spirantem. Et cum anxie 
requireret quid alimenti defecto seni porrigeret, 
ecce subito de sentibus uvam pendere miratur : de 
qua aliquibus granisin osconfessoris Christi expres- 


sis, paululum senior refocillatussurrexit. Quem hu- p 


. meris impoaitum Felix ad civitatem detulit, et 
sub tuguria cujusdam vidus commendatum, ali- 
mentis pavit. Deinde captus, in exsilium deporta- 
tur beatus martyr, in monte qui vocatur Circeis, 
ubi lapides excidebantur, ut ipse cum damnatis 
pari modo lapidum c:zesor esset. Ubi Probi cujusdam 
tribuni flliam a d:emonio liberavit, uxoremque ejus 
ab hydropisi morbo curavit, ipsumqueProbumcum 
uxoreet filia, et pluribus aliis, in Christo baptizavit. 
Post deinde cum regressus esset, crescente perse- 
cutione, iterum mitlitur persecutor ex numero ap- 
paritorum, qui beatum Felicem teneret. Quem cum 
sollicite requireret, eteumdem Felicem interrogaret 
si nosset ubi Felix presbyter lateret : Hac, inquit, 
Felix parte abiit. Persecutore discedente, Felix 
latebram petiit. Sed nec mora, persecutor ipse sub- 
sequitur. AL martyr inter parietes dirutos occulo- 
batur, ubi in ipso primo domus introitu araneorum 
tele dependentes, intus neminem tunc intrasse, fi- 
dem fecerunt. Qua visione delusus inimicus absces- 
sit. Sic martyr ad alium locum demigrans, a mu- 
liere quadam per tres menses pastus est; cujus 
tamen faciem, dum iisdem latibulis celaretur,nullo 
modo vidit. Postmodum vero apud Nolam pontificem 
dz:moniorum ad Christum convertens, templum 
Apollinis, prius daemone qui responsa dabat expul- 
so, divina virtute dejecit. Virtutibus itaque adeo 
illustris, cum vellet universus populus Nolanus ut 
levaretur episcopus, non consensit, sed alterum in 
sede pontificali eligens, ipse post duodecim annos, 
quos apud Nolam cessante persecutione fecerat, 
Dominica die mysteriis confectis, data pace omni- 
bus, se in pavimentum oraturus projecit : moxque 
beati viri anima de carnis ergastulo egressa, post 
gravia tormenta, quz patienter tulerat pro Christo, 
felicia regna ipse vere Felix conscendit. Sepultus- 
que juxta urbem in loco qui dicitur Pincis, ubi 
claris semper fulget virtutibus, ab Helpidio, vc- 
nerabili et sancto presbytero. Hic etiam bentissi- 
mus marliyr et confessor hzreticis inviclissime 
restitit. 


? Ligatis manibus sursum, et pedibus insum. lta 
constanter mss.iusum vel iosum pro iursum,iorswn, 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 
A Apud Viennam sancti Celdi episcopi (Ado in 


216 


Chron. anno 680.) 


A. XVIII KAL. FEBRUARII. 
(45 Jan.) 


Abacucet Micha prophetarum, quorum corpora 
sub Arcadio imperatore divina revelatione reperta 
sunt. 

Item beati Macarii abbatis, discipuli beati Anto- 
nini, vita et miraculis celeberrimi. 

Item beati Isidori sanetitate vitz, fide ac mira- 
culis przclari. 

Apud Bituricas civitatem, translatio Sulpitii epi- 
scopi et confessoris, qui a pueritia sacris litteris 
cruditus et sanctze conversationis luce conspicuus, 
etiam laicus virtutibus claruit. Post etiam corona 
deposita monachorum Pater exstitit ; aque inde ad 
episcopalem provectus cathedram, vita clarus, mi- 
raculis gloriosus quievit. 


p. XVII KAL. FEBRUARII: 
(46 Jan.) 


Roms via Salaria in coemeterio Priscilla, natalis 
sancti Marcelli pap:e, qui, jubente Maximino impe- 
ratore, primo fustibus c:esus et a facie ejus quem 
corripiebat expulsus est. Deinde audiens quod do- 
mum sanct: Lucinz,quam ipse proscriptione dam- 
naverat, eo quod de facultatibus suis Christianis 
donaverit, ecclesiam faceret, et in ea missas cele- 
braret, in media civitate jussit in eadem ecclesia 
plancas sterni ad animalia catabuli publici, et ejus- 


C dem stabuli episcopum ad servitium animalium de- 


putavit cum custodia publiea. Ubi etiam post multos 
annos serviendo, indutus amictucilicino, defunctus 
est : et conditus aromatibus a Joanne presbytero 
ac a beata Lucina, sepultus in cemeterio Pris- 
cilla. 

Apud Arelatem, sancti Honorati episcopi, cujus 
vita doctrina ac miraculis illustris refulsit. 


C. XVI Kal. FEBRUARIT. 
(47 Jan) 


In £gypto apud Thebaidem, beati Antonii mona- 
chi, qui sine ulla scientia litterarum Scripturas 
divinas, et memoriter audiendo tenuisse, et pruden- 
tercogitandointellexisse pr:edicatur. Multorum mo- 
nachorum Pater, vita et miraculis prazeclarissimus 
vixit. Cujus corpus sub Justiniano imperatore di- 
vina revelatione repertum, Alexandriam dela- 
tum est, et in ecclesia beati Joannis Baptista hu- 
matum. 

Apud Linguonas, natale sanctorum geminorum 
Speusippi, Eleusippli et Meleusippi. Qui cum essent 
viginti quinque annorum, cum avia sua Leonilla, et 
Ionilla, ct Néone, martyrio coronati sunt, tempore 
Aureliani imperatoris. Gemini quidem in una arbo- 
re suspensi, ligatis inanibus sursum, et pedibus in- 
sums, ita extenti, ut pene putarentur ab ipsa mein- 


Dro, quo vulgo substitutum deorsum. Sic infra xiv 
aii: Deindetriduo capite iusum suspendi: ubi non 





217 


MARTYROLOGSIUM CUM ADDITAMENTIS. — MENS JAN. 


218 


brorum compage separari; et post hao in ignem À martyrii. Educitur iterum ad certamen, circum- 


przecipitati, nec tamen lzsi, inter verba orationum 
simul migrarunt ad Dominum. Ionilla hoc videns, 
confessa est se etiam esse Christianam. Et post 
comprehensa a turbis, ac capillis suspensa, multis- 
que afflicta suppliciis, cum Christum negare noluis- 
set, cum Leonilla est simul gladio perempta. Neon 
exceptor gestorum, et ipse Christi nomen confessus, 
mariyrio coronatus est. Docuit autem et baptizavit 
geminos bos Benignus presbyter, quem misit ab 
Oriente beatus Polycarpus, Joannis apostoli auditor 
in Galliam, cum Andochio presbytero et Thyrso dia- 
cono. Sepulti sunt autem iidem gemini in secundo 
milliario ab urbe Linguonum. Turbon autem, scri- 
bens vietorias confitentium Dominum, non post 
mullum temporis martyrium perpessus est. 
Apud Bituricas, SepulLii episcopi. 
D. XV KAL. FEBRUARII. 
(48 Jan.) 


Cathedra sancti Petri apostoli, qua primum se- 


dii Roma. 

Eodem die, natalis sanciz Prisem virginis et 
martyrs. 

Et in Ponto, natalis sanctorum martyrum Mo- 
&ei el Ammonii, qui cum essent milites, pri- 
mo ad metalla deputati, novissime igni traditi 
sunt. 

E. XIV. KAL. FEBRUARII. 
(19 Jan.) 


* [n Smyrna, natalis sancti Germanici martyris, 
qui cum primzva ztatis venustate florercet per gra- 
tiam virtutis Dei, metum corporez fragilitatis ex- 
cludens, sponte preparatam sibi bestiam, damna- 
tus a judice jam provocavit : cujus dentibus com- 
minutus vero pani, id est Domino Jesu Christo, 
pro ipso moriens, meruit incorporari. 

Eodem die, natale sancti Pontiani martyris, apud 
Spoletum,temporibus Antonini imperatoris, sub ju- 
dice Fabiano. Ante quem adductus, et interrogatus 
quo nomine vocaretur, respondit : À parentibus no- 
men mei impositum est Pontianus ; majus autem 
nomen, Christianus. Tunc iratus Fabianus, exspo- 
liarieum et virgis czedi jussit, donec videretur san- 
guis ipsius in terram fluere. Iterum jussit super 
carbones nudis pedibus ambulare. Cui beatus Pon- 
tianus : Ego in nomine Domini mei Jesu Christi 
ambulo super carbones ardentes ; tu, si potes, mitte 
in nomine Jovis manum in aquam calidam. Iratus 
Fabianus jussit equuleum parari, et uncicos fer- 
reos fieri, et ibi eum suspendi. Sed deflcientibus 
ministris impiis, truditur martyr Dei in ima carce- 
ris, ubi a religiosis viris confortatur ad agonem 


recte vulgatus : deinde jussit capite suspendi. Prie- 
cessitenim jussit quod et illi membro respondet.Jus- 
sit igitur Sebastianus, dux Alexandriz, victorem ca- 
pile iusum suspeudi, id est deorsum. Non dubium 
mihi,antiquum adverbium esse,ea forma qua suwsumn. 
Habes apud Varronem libro tv de L. L. et Catonem de 
Re R., cap. 87, pro sursum. Wa susum,iusum vel 


spectante populo inamphitheatro, et dimittuntur ei 
duo leones. Qui mansuefacti, beatum Pontianum 
minime tetigerunt. Quod videntes populi, exclama- 
verunt : Vere magnus est Deus Christianorum, ita 
ut seditio fieret. Iterum beatus martyr retruditur in 
carcerem per duodecim dies ut fame deficeret, ubi 
ab angelo confortatus, et ccelesti cibo pastus est. 
Post duodecim vero dies putantes eum defecisse, 
ministri venerunt, ut corpus ejus tollerent, et inve- 
nerunt eum psallentemet laudes Deo dicentem. Edu- 
ctus iterum decarcereest, etextensus super lectum 
ferreum, jubente impio judice, ae plumbo ferve- 
facto dorsum illius perf:sum. Sed cum martyr ta- 
lia parvipendens invictus maneret, confusus Fabia- 


p nus dictavit sententiam ut capite minueretur. Sic- 


que ab spiculatore percussus, quievit in pace. Con- 
summavit autem martyrium suum xix Kal. Februa- 
rii. Et sublatum corpus ejus a Christianis sepultum 
'est xv Kal. Celebris vero dies ipsius agitur xiv Kal. 
Februarii, quando iterum sacrum corpus ejus mu- 
tatum est. 
F. XIII KAL. FEBRUARIT. 
(30 Jan.) 

( Pontificale, c. 21.) Roms, Fabiani episcopi : 
qui, cum quatuordecim annos, menses undecim, ac 
duodecim dies Ecclesie pr:eesset, passus est mar- 
tyrium tempore Decii, el in coemeterio Calixti se- 
pultus. 

Eodem die, natale sancti Sebastani ; martyris, qui 
in tantum charus erat imperatoribus Diocletiano et 
Maximiano, ut principatum ei primz cohortis trade- 
rent. Quem Diocletianus ubi Christianum cognovit, 
nec a fide posse revocari, jussit ligari in medio cam- 
po,quasi signum ad sagittam,et sagittari a militibus. 
Qui cum sagittis plenus staret quasi hericius, pu- 
tanteseum mortuum, abierunt. Nocte autem veniens 
quxdam mulier nomine Hirene tollere corpus, in- 
venit eum viventem, et adduxit in domum suam, et 
euram ejus egit ; qui ubi convaluit, multos in fide 
confortavit. Nec mora, ipsis imperatoribus appa- 
rens, hos, prout digni erant, corripuit. Tunc jussit 
eum Diocletianus in hippodromum palatii duci, et 
fustigari donec deficeret; quem mortuum in maxi- 
mam cloacam miserunt. Sed ille apparuit in somnis 
sanct»: matrona Lucinz, dicens : Juxta circum in- 
venies corpus meum, pendens in unco, hoc sordes 
non tetigerunt; dum levaveris, perduc ad Cata- 
cumbas, et sepelies me in crypta juxta vestigia 
apostolorum. Quz: ipsa nocte cum servis veniens, 
totum ita complevit. 

Eodem die, Roma natalis sanctorum martyrum 
Marri et Martha, cum filiis suis, Audifax et Abacuo 


ios olim dietum, quod poste sursum, dorsum seu 


. deorsum. Scaliger quoque ad lib. v Manilii ex ve- 


tustissimo Martyrologio prid. Id. Maii citat, capite 
iorsum suspendi : qui hic ipse locus est quarto de- 
cimo die Maii quem produxi. 

? Euseb. I. iv, cap. 9. Vide libellum de Festiv. 
Apost. in Polycarpo. 


219 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


220 


nobilium de Persida, qui ad orationem venerant À — Adaquas Salvias natale saneti Anastasii martyris 


Romam tempore Claudii principis; e quibus post 
toleratos fustes, equuleum, ignes, ungues, manuum 
precisionem, Martha in Nympha necata, caeteri de- 
collati, et caetera corpora eoruni sunt omnia incensa 
et dissipata. 
G. XII KAL. FEBRUARII. 
(34 Jan.) | 

* Roma natalis sanct: Agnetis virginis et mart y- 
ris, qua» sub praefecto Urbis Symphronio, ignibus 
injecta, sed his per orationem ipsius extinctis, 
gladio percussa est. 

Item apud Athenas, beati Publiiepiscopi, ob Chri- 
sti martyrium coronati. 

In Hispaniis, civitate Tarracona, natalis sancto- 


et monachi de Perside, qui post plurima tormenta 
carceris, verberum et vinculorum, qux in Cxesarea 
Pal:stinze perpessus fuerat, a Persis postremo in 
Perside multa poena affectus, atque ad ultimum 
decollatus est a rege eorum Chosroe cum aliis 
septuaginta. Reliqui: corporis ejus primo IIieroso- 
lymis ad monasterium suum, deinde Romam delat:z, 
venerantur in monasterio beati Pauli apostoli quod 
dicitur ad aquess Salvias 
B. X KAL. FEBRUARII. 
(33 Jan. ) 

Roma,natalis sanctae Emerentianz, virginis Chri- 
sti et martyris, quz eraj collectanea sanctae Agne- 
tis; et dum oraret ad sepulcrum ejus, ac simul 


rum martyrum Fructuosi episcopi, Augurii et Eulo- B orantes a gentilium lzesione defenderet, lapidata est 


gii diaconorum,qui, tempore Gallieni,sub Emiliano 
preside, primo in carcerem trusi, deinde flammis 
injecti, exustis vinculis, manibus in modum crucis 
exponsis,orantes ut urerentur, obtinuerunt. Et mox 
unus e fratribus, et filia preesidis qua astabat, vide- 
runt animas sanctorum colum conscendere coro- 
natas. 

Apud Trecas, passio sancti Patrocli martyris. 

A. XI KAL. FEBRUARII. 
(22 Jan.) 

In Hispaniis, natale sancti Vincentii diaconi et 
martyris, qui cum sancto Valerio episcopo suo a 
Cesaraugusta civitate Valentiam usque gravibus 
nexus catenis, jubente Daciano, perductus est ; ibi- 


ab cis. 

[n Mauritania, civitate Neocz;sarea, natalis sancti 
Serverini et Aquila? uxoris ejus, ignibus combusto- 
rum 5, 

Apud Philippos, beati Parmenz diaconi, qui unus 
fuit de septem diaconibus. 

C. IX KAL. FEBRUARII. 
(24 Jan.) 

€ Apud Ephesum, natalis sancii Timothei apos- 
toli. 

Apud Antiochiam, sancti Babyle episcopi, qui 
persecutione Decii posteaquam frequenter passio- 
nibus suis et cruciatibus glorificaverat Dominum, 
glorioszx vitze finem sortitus est in vinculis. De quo 


que fame et squalore carceris diu maceratus, tor- C in decimo ecclesiastice Historic libro grande nar- 


mentis equulei et ungularum horrenda laceratione 
vexatus, agrabatoetiam ferreo diutissime ustulatus, 
arvin: guttis, et crepitanti sale respersus est. Post 
hoc in tererrimo carcere missus est, divaricalisque 
in nervo cruribus, super acutissima testarum frag- 
menta projectus est. Ubi nocte lux ingens apparuit, 
et virtute Dei solut. s martyr,inter angelos, a quib: s 
visitari meruit, hymnum canebat, ita ut ipse custos 
carceris crederet Christo.Manea::tLem faeto,cum jus. 
Sisset eum Dacianus in lecto mollissimo reclinari,ut 
aliquantulum recreatus acrius denuo torqueretur, 
infatigabilem spiritum Christo reddidit. Tunc Dacia. 
nus corpus ejusin campum projici,et feris atque avi. 
bus jussit exponi. Sed mox corvus divinitus ad cu. 


ratur miraculum. Nam cum Julianus imperator, ad 
idolorum cultum conversus, quodam tempore, Da- 
phnis in suburbio Antiochiz, juxta fontem Castalium 
litaret Apollini, et nulla ex his qua requirebat re- 
sponsa susciperet, causasque silentii percontaretur 
a sacerdotibus, responderunt daemones, Babyle 
martyris sepulcrum prope assistere, et ideo re- 
sponsa non reddi. Tunc ille venire Galilaeos (hoc 
enim nomine nostros appellare solitus erat ) et au- 
ferre martyris sepulcrum jubet. Mox igitur Chri- 
sLiani convenientes, magna exultatione succincti, 
sust'ilerunt aream martyris, psallentes in auribus 
profani principis, per sex millia passuum summis 
vocibus et cam exultatione dicentes : Conf'undan- 


stodiam ejus datus, non solum alias aves arcebat, ) (ur omues qui adorant sculptilia, et gloriantur in 


sed mox et immanem lupum a sancto corpore repu- 
lit. Q :od cum Daciano nuntiatum esset, jussit eum 
insutum culeo, in profundum maris cum gravissimo 
saxi pondere immergi. Sed prius virtute Dei super 
undas innalans ad littus delatus et arenis conditus 
est, quam remiges portum tangere potuissent. In- 
de autem cum se sanctus martyr cuidam fideli anui 
revelasset, cessante persecutionis rabie, a Chri- 
stianis reverenter sublatus, et in basilica conditus 
est. 


* Vide libellum de Festiv. Apost. Prudent., 


hymn. 6. 
5 Vide lib. de Fest. Apost. 


simulacris suis ( Psal. xcvi). 

[tem in Neocasarea civitate, natalis sanetorum 
martyrum Mardonii, Musonii, Eugenii et Metelli, qui 
omnes igni traditi sunt, et reliqui: eorum in Axum 
fluvium dispersa. 

D. VIII KAL. FEBRUARII. 
(35 Jan.) 

Conversio saneti Pauli ( Ac£. 1x, 23). 

Eodem die, natalis Ananie apud Damascum, 
qui beatum Paulum baptizavi. 


« Vide lib. de Fest. Apost. Euseb. I. x, c. 35, ex 
versione Ruffini. 








221 


MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. — MENS. JAN. 


Apud Gabalensem civitatem, sancti Severiani A capitis sui flammis consumeretur, Qua cum dicto 


episcopi mirandz sanctitatis et doctrinz viri. 
Item natalis sancti Prejecti Arvernensi epis- 
scopi. 
E. Vil KAL. FEBRUARII. 
d (20 Jean.) 


* Apud Smyrnam, natalis sancti Polycarpi episco- 
pi, qui beati Joannis apostoli discipulus, et ab eo 
Smyrna episcopus ordinatus, totius Asi: princeps 
fuit. Postea vero regnante Marco Antonio, et Lucio 
Aurelio Commodo, quarta post Neronem persecu- 
tione, Smyrnz sedente proconsule, et univero po- 
puloin seacclamationibus incitato, primum compel- 
lentibus et deprecantibus eum suis, ad vicinum lo- 
eum semel et iterum succedit. Deinde comprehen- 
sus ab inquisitoribus, apponi eis mensam jubet, 
atque eis epulas largius ministrari. Hore unius spa- 
tio ab eis orationis gratia impetrato, instante hora 
progreditur. Cumque interrogaretur a proconsule, 
si ipse esset Polycarpus, se esse confitetur. Ergo, 
inquit, habeto atatis tude reverentiam, et parcens 
ultimze senectuti tuze, jura fortunam Czesarisgerens 
de prioribus poenitudinem, et conelama sacrilegos. 
Tune Polycarpus torvo vultu ad populum qui in sta- 
dio residebat aspiciens, elevata ad ccelum dextera, 
cum gemitu proclamavit, et dixit: Tolle sacrilegos. 
Sed insistente proconsule, et dicente : Jura fortu- 
nam Cesaris, et dic in Christum convicia, et ego 
dimitto te. Polycarpus ad hzc dixit : Octoginta et 
sex annis servio ei, et nihil me lzsit unquam : quo- 


modo possum blasphemare Regem meum, qui salu- (1 


tem mihi dedit ? Cumque rursus vehementius urge- 
retur, ut fortunam Cesaris juraret, ait: Si hanc 
jactantiam quaritis, ut ego fortunam Cesaris ju- 
rem, et quis sim ignorare te simulas, cum omni li- 
bertate audi a me, quia Christianus sum. Replebatur 
igitur confldentia simul et lztitia, ita ut alacrita- 
tem vultus ejus, responsionunque constantiam pro- 
consul maximo stupore miraretur. Misso igitur cu- 
rionead populum, jubet voce magna protestari Poly- 
carpum tertio confessum Christianum se esse. Quo 
audito, universa multitudo, tam gentilium quam Ju- 
deorum Smyrnensis civitatis, cum ingenti furore 
acclamabat : Hic est totius Asie doctor, et pater 
Christianorum,nostrorum autem subversor deorum. 
Ipse est qui multos docet ne immolent, neve adorent 
deos. Omnesque pariter conclamabant, ut Polycar- 
pus vivus arderet. Oportebat enim visionem ejus 
impleri. Viderat siquidem in visione, quod cervica] 


* Vide libellum de Festivit. Apost. 
.NJusserunt propius accedere confectores.Eusebius 
lib. wv, cap. 14 hoc ipso Latino con/ectoris verbo in 
eamdem de Polycarpo narratione utitur: Ilipag oov 
iévttg oi &vopot px Suvapáévoy Tó GGp.& UmÓ T0) TUpOc 
Jenevnjvat éxiMsucav npoct)0óv-a «ot xopgizropa 
xapaGocat to Gigoc, Ubi Christophorsonus xopoéxtopa 
carnificem vertit. Ad extremum igitur cumnefariiet 
impii komines ejus corpus abigne minime possecon- 
3umi viderent, carnifici mandata dederunt ut pro- 


citius gererentur, ipsis populis ligna, vel de bal- 
neis, vel de publicis quibusque locis, et sarmenta 
congregantibus, przcipue Judais ardentius ad hzc . 
ex mare ferventibus, cum omni velocitate exstru- 
ctus est rogus. Tunc depositis senior indumentis, 
ac zona. resoluta, calceamenta quoque de pedibus 
tentabat educere, quz: numquam nisi a religiosis 
quibusque, fide et devotione semetipsos invicem 
pravenientibus, resolvi consueverant. Iía namque 
in omni reliqua vita sua venerabiliter etiam ab om- 
nibus colebatur. Ut ergo expedita sunt qua ad 
ignem pertinebant, cum eum vellent rogo imposi- 
tum, etiam clavis afflgere, ait : Sinite me; qui enim 
dedit mihi ignis ferre supplicium, dabit ut et sine 


B clavorum affixione, flammas immobiliter perferam. 


Tunc illi omissis clavis, solis usi sunt vinculis, 
quibus post tergum manibus revinctis, velut elec- 
(us aries, et ex magno grege assumptus, aecopta- 
bile holocaustum omnipotenti oblatus est Deo, 
orationemque ut complevit subjiciunt ignem homi- 
nes ignis :terni. Cumque flamma ingens reluxisset, 
viderunt miracula omnes quibusea Deus viderecon- 
cessit. Flamma etenim in modum camera, curvata 
specie, quasi velum navis vento sinuatum supra 
corpus martyris stetit. Quod corpus in medio posi- 
tum non erat ut caro ardens, sed tanquam si aurum 
aut argentum in fornacecandesceret. Tunc przeterea 
odorem naribus circumstantes hauserunt, tanquam 
incensi, vel pretiosissimi unguenti. Ad ultimum vi- 
dentes scelerum ministri, corpus igni non posse 
consumi, ^ jusserunt propius accedere confectore et 
corpus, cui ignis cesserat, mucrone transfodere. 
Quod facto, tam largus profusus est sanguis, ut re- 
stingueret rogum. Populusautem cum miraculi stu- 
pore discessit. Sed :mulus totius boni, satis agere 
cepit, ut reliquias ejus nemo ad sepulturam de- 
ferret, Jud:eis in hoc maxime instantibus. Ubi au- 
tem vidit centurio obstinatam Judzorum contentio- 
nem positum in medio ipsum corpus exussit ; et 
ita postmodum adusta ossa, pretiosissimis gemmis 
cariora, et omni auro probabiliora per ignem facta, 
a fratribus colliguntur, ac sicut conveniebat, ex 
more conduntur. Quo in loco, praestante Domino, 
solemnes aguntur celebresque conventus. Cum eo 
etiam alii duodecim ex Philadelphia venientes, 


C apud przfatam urbem martyrio consummati sunt. 


Eodem die, sanctorum martyrum Theogenis cum 
aliis triginta sex, qui contemnentes temporalem 
mortem, coronam vitz eterna adepti sunt. 


pius advogwm progressus ilium enseconstricto con- 
Joderet. Sed proprie confectores ferarum sunt, ut 
apud Suetonium in Augusto cap. 43: « [n circo auri- 
gas cursoresque, et confectores ferarum, et non- 
nunquam ex nobilissima juventute, produxit. » 
Non plura de his, quia res jam nota. quod in Glos- 
sis Dasilicorum est xopgzxtop, xavaaxsvac tác non est 
confector, ut exponit Meursius in Glossario Graco 
barbaro, sed compacítor, huc non spectans. 


223 e 
F. VI KAL. FEBRUARII 
(*7 Jan.) 


Natalis sancti Joannis episcopi Constantinopoli- 
tani, qui Chrysostomus appellatur. 

Item beati Marii abbatis monasterii Badonensis, 
cujus vitam plenam virtutibus vir illustris ac patri- 
cius Dynamius scribit. 

Et apud Bethleem Judz, dormitio sanct: Paule, 
matris Eustochii, virginis Christi. Quz» cumesset ex 
nobilissimo senatorum genere, abrenuntians szeculo, 
et opibus suis in pauperescrogatis, Christi consecu- 
ta est paupertatem, et apud prefatum oppidulum 
Dominica nativitategloriosum, monasterii virginalis 
exstitit mater. Hujus vitam virtutibus admirandam 
sanctus Hieronymus scribens (ep. 27, ad Ewstach,), 
testatur eam longo coronatam esse martyrio. 

G. V KAL. FEBRUARII. 
(28 Jan.) 

Natalis sanct: Agnetis secundo. 

Et incivitate Apollonia, Leucii, Thirsi, et Galenici 
martyrum, qui tempore Decii imperatoris, sub 
presidibus Combricio,Sylvano et Baudo, diversis 
tormentorum generibus excruciati; primus et ulti- 
mus abscisione capitis, medius celesti voce evoca- 
tus, spiritum reddens, martyrium consummaverunt 
in Grzcia. 

Eodem die apud Alexandriam, beati Cyrilli epi- 
8COpi, qui catholice fidei przclarissimus exstitit 
propugnator, 

Item in monasterio Reomanensi, sancti Joannis 
presbyteri viri Dei. 

À. IV KAL. FEBRUARII. 
(29 Jan.) 

Roms, natalis Papie et Mauri militum, tempore 
Diocletiani. Qui videntes constantiam Saturnini et 
Sisinnii martyrum,conversisunt ad fidem, statimque 
jussum est a Laodicio prefecto Urbis, ut corum ora 
quibus Christum confitebantur, lapidibus contun- 
derentur, et retruderentur in carcerem, ubi bap- 
tizati erant a beato Marcello papa. Quos post duo- 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 221 
A decim dies eductos, jussit sterni in terram, et fos- 


tibusczdi ; dein levatos de terra, plumbatis percuti 
donec expirarent. Quorum corpora colligens noctu 
Joannes presbyter, sepelivit via Numentana ad 
Nymphas beati Petri, ubi ipse baptizabat. Seriptum 
est in gestis beati Mareclli papae. . 

Eodem die Treviri, depositio beati Valerii epis- 
copi discipuli sancti Petri apostoli. 

B. II] KAL. FEBRUARII. 
(50 Jan.) 

Apud Antiochiam, passio sancti Hippolyti marty- 
ris, qui Novati schismale aliquantulum deceptus, 
operante gratia Christi correctus, ad charitatem 
Ecclesiz rediit : pro qua, ct in qua illustre marty- 
rium postea consummavit. 

(Euseb., I. iv, c. 5.) Hierosolymis, beatissimi 
Matthizx episcopi de quo mira et plena fide gesta 
narrantur ; qui multa pro Christo perpessus, ultimo 
in pace vitam finivit. Hic octavus post Jacobum 
rexit Ecclesiam. 

Itein beati Alexandri. Hic Deciana persecutione, 
pro confessione fidei, judiciis sistitur, et vinculis 
carceristraditur. Quiquecuin longzvz setatis vene- 
randa canitie prefulgeret, postquam frequenter 
passionibus suis et cruciatibus glorificaverat Dom:- 
nui, de vinculis ad tribunalia, et a tribunalibus 
revocaretur ad vincula, inter ipsa vicissim sibi suc- 
cedentia tormenta, bono fine quievit. 

C. PRIDIE KAL. FEBRUARII. 
(84 Jan.) 


C Apud Alexandriam, natalis sancti Metrani mar- 


tyris quem pagani correptum, jubent impia verba 
proferre; quod illo recusante, omne corpus ejus 
fustibus colliserunt, vultumque et oculos acutis 
calamis terebrantes, extra urbem cum cruciatibus 
expulerunt, ibique quod in eo supererat spiritus 
lapidibus ejecerunt. 

[tem sanctorum Saturni, Thyrsi et Victoris. 

Eodem die apud Trieutinam urbem, beati Vir- 
gilii episcopi et martyris. 





LITANLE INDICEND.E 


MENSIS FEBRUARIUS 


HABET DIES XXVIII 5 IN BISSEXTILI VERO XXIX ;. LUNA, XXIX 


D. KAL. FEBRUARII. 
4 Febr.) 

Apud Smyrnam, natalis sancti Pionii martyris, 
dui persecutione Antonini Veri, post insuperabilem 
responsionum constantiam, et squalorem carceris, 
ubi multos fratrum ad martyrii tolerantiam suis 
exhortationibus roboravit, àd ultimum cruciatibus 
multis vexatus, clavis confixus, ct ardenti rogo su- 

* Vide libellum de Fest.'Apost. 


D perpositus, beatum pro Christo flnem vitz sortitus 


est. Passi sunt cum eo et alii quindecim. 

Eodem die beatus Ephr:xin, Edessense Ecclesie? 
diaconi. . 

* Eodem die apud Antiochiam, beati Ignatii, epi- 
scopi et martyris. 

Item apud Scotiam, sanc Drigid: virginis, cujus 
vita miraculis claruit ; quxe cum lignum altaris in 


225 MARTYROLOG:UM CUM ADDBITAMENTIS. — MENS. FEBR. 


226 


testimonium virginitatis suz tetigisset, viride fac- A ille inhumanus et crudus, nec multitudinis contem- 


tum est. 

Eodem die sancti Pauli episcopi civitatis Trecas- 
sida, cujus et vita virtutibus claruit, et mors pre- 
tiosa miraculis commendatur. 

E. IV NONAS FEBRUARII. 
(à Febr.) 

Hypapante Domini. 

Apud Caesaream, beatissimi Cornelii centurionis, 
queu beatus Petrus baptizavit ; quique apud prz- 
fatam urbem, episcopi honore sublimatus, quievit. 

Eodem die Roma, sancti Aproniani* martyris. 
Qui sub persecutioue Maximiani imperatoris cum 
presentasset aspectibus Laodicii praefecti beatum 
Sisinnium diaconum eductum de carcere (erat enim 


Commentariensis) et subito faciam lucem de colo B 


vidisset, vocemque pariter hausisset, tremefactus 
. eecidit ad pedes Sisinni dicens : Adjuro te per 
Christum, quem confitcris, ne tardes me baptizare, 
faciasque me pertingere tecum ad coronam. Quem 
beatus Sisinnius baptizatum adconsignandum saero 
chrismate Marcello papa: obtulit. Quo prasses com- 
perto, jussit eum capitalem subire sententiam. Per- 
ductus itaque via Salaria, Miliaro secundo, capite 
truncatus, martyr virtorque decessit. 


F. III NONAS FEBRUARII. 
(5 Febr.) 

In Africa, beati Celerini diaconi et confessoris. 
Et sanctorum martyrum Celerinz avizeejus, et Lau- 
rentini, et Ignatii. Quoruin prior patruus, sequens 
avunculus ipsius fuit. De quorum omnium gloriosis 
laudibus exstat beati Cypriani epistola, quas de his 
inter czetera ita loquitur: Avia, inquit, ejus Celerina 
martyrio coronata est. Item patruus ejus etavuncu- 
lus Laurentinusel Ignatius, in casirisetipsis quon- 
dam secularibus militantes : sed veri et spiritua- 
les Dei milites, dum diabolum Christi confessione 
prosternunt, palmas Domini et coronas illusiri pass 
sione meruerunt. Sacrificia proeissemper (u(meni- 
tislis) offerimus quoties mariyrum passiones e( dies 
asniversariacelebrationecommemoramus, etc. Non 
invenio quembeatioremmagis dicam, wlrunneillos 
deposteritatetamclara,an unc de origine gloriosa. 

G. PRIDE NONAS FEBRUARII. 
(^ Febr.) 

Incivitate Egypti, qu: appellatur Thmuis, passio 
beati Philze, ejusdem urbis episcopi, et. Philoromi 
tribuni militum Romanorum : cum quibus etiam in- 
numera fidelium multitudo ex eadem urbe, pastoris 
tui vesligia sequens persecutione Diocletiani, mart y- 
"lo coronata est. ^» Sedente namqueprotribunalibus 
sevissimo preside, offeruntur innumeri fldelium 
populi. Quos ille singulos per ordinem confessos se 
Christianos, capite plecti jubet, cumque certatim se 
el sponte confessione przmissa, gladio subjicerent, 

* De eo in Vita S. Marcellini, 16 Januarii. 


* Euseb. I. vii, c. 9, 10, ex. ver:ione Ruff. qui 
plurima inseruit. 


platione, nec virtutis eorum magnanimitate permo- 
tus, duci nihilominus omnes et czxdi capite jubet. 
Verum hi constanter et fortiter cumlztitia et exsul- 
tatione mortem prxsentem velut aternza vitz prin- 
cipia rapiebant. Denique cum prioresquiquejugula- 
rentur, reliqui non desidiz aut torpori animos in- 
dulgebant, sed psallentes et hymnos Deo canentes, 
locum quisque sui martyrii exspectabat, ut hzc 
agentes, ctiam extremos spiritus in Dei laudibus 
exhalarent. O vere mirabilis et omni veneratione 
dignus grex ille beatorum, turma virorum fortium, 
coronasplendoris glorizx Christi ! Hancsanecoronam 
pretiosior omnium lapis, ect gemma nobilior ador- 
nabat ; hanc turmam pr:eibat ductor illustrior, hunc 
gregem pastor nobilor decorabat : Phileas huic no- 
men est, qui erat episcopus urbis ipsius. Hic nobi- 
litatem primi generis, secundum animi virtutem de 
coelestibus trahebat : de terrenis vero, quantum ad 
seculum pertinet, primis in Romana republica ho- 
noribus fructus. Eruditione quoque liberalium lit- 
terarum, et omnibus quz? ad animi virtutem perti- 
nent exercitiis, apprime eruditus. Hic cum pluri- 
mos propinquos et consanguineos nobiles viros in 
eadem urbe haberet, frequenter ad przesidem du- 
cebatur : ejusque monitis acquiescere, tot et tantis 
proquinquis exorantibus, respectum habere uxoris 
et contemplationem suadebatur suscipere libero- 
rum, neque in copta presumptione persistere. 
Ast ille velut si saxum immobile unda allideretur, 
garrientium dicta respuere, animos ad ccelum ten- 
dere, Deum in oculis habere, parentes et propin- 
quos sanctos martyres et apostolos ducere. Aderat 
tune quidam vir agens turmam militum Romano- 
rum, Philoromus nomine, qui eum videret Phileam 
circumdatum lacrymis propinquorum, et praesidis 
calliditate fatigari, nec tamen flecti aut infringi 
ullatenus posse, exclamat : Quid inaniter et super- 
flue constantiam viri tentatis? Quid eum, cogitis 
negare Deum ut hominibus acquiescat ? Non videtis 
quod aures ejus vestra verba non audiunt, quod 
oculi ejus vestras lacrymas non vident ? Quomodo 
potest terrenis lacrymis flecti, cujus oculi coeles- 
Lem gloriam contuentur? Post hec dicta, cuncto- 
rum ira in Pholoromum versa ; unam eamdemque 
sententiam, eumcum Philea subire poscunt. Quibus 


D libenter annuens judex, utrumque plecti capite ju- 


bet. Passi sunt hi beati martyres sub persecutione 
Diocletiani 9. 
À. NONIS FEBRUARII. 
(8 Febr.) 


? In Sicilia civitate Catanensium, passio sanctis 
Agathe virginis, sub imperatore Decio, proconsule 
Quinctiano, quz: post alapasetcarcerem, post equu- 
Jeum et tortiones, post, mamillarum abscissionem, 
sed a Domino sanationem, post volutationem in te- 


? Male in ms. erat Deciana. 
4 Vide libellum de Fest. Apost 


227 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


228 


stulis et carbonibus, tandem in carcere consum- À secutores omnes primum dentes excusserunt, 


mata 

Vienna, beati Aviti episcopi, eujus fide et indus- 
tria atque admirabilii doctrina, tempore. Gundo- 
baldi regis, ab infestatione Arianz hareseos Gallia 
defenso» sunt. 

B. VIil IDUS FEBRUARII. 
(6 Febr.) 

Apud Czesaream Cappadociz, natalissanctz Doro- 
tha» virginis, qu: sub Apricio [27. Sapricio.], pro- 
vinci ipsius przeside primum equulei extensione 
vexata, dein palmis diutissime e:sa, ad ultimun ca- 
pitalisententia punita est. Cumque egrediens de pra;- 
torio duceretur ad mortem, Theophilus quidam scho- 
lasticus ait ad eam : Eia tu sponsa Christi, mitte 


mihi mala de paradiso sponsi tui. Quz statim promi- B 


Sit se esse missuram. Ubi ergo ventum est ad locum 
in quo, jugulanda erat, paulisper oratione facta, 
protulit orarium suum ; et vocato ad sequodam pue- 
rulo annorum sex, misit Theophilo, dicens : Dic ei, 
Dorothea ancilla Dei mittit tibi mala de paradiso 
sponsi sui Christi. Accipiens ille, et gratias agens 
quod petitionem ejusimplesset, ccpit sibi faciem ter- 
gere, tantaque repente suavitate perfususest, ita ut 
tota mente mutatuscum grandi exsultatione et clara 
voce saxpius replicaret : Benedictum nomen Domini 
mei Jesu Christi. Ob quam confessionnem mox et 
ipse tentus, ae suspensus in equuleo tanta crudeli- 
tatetortusest,uLomnescircumstantes horrescerent ; 
novissime ezso capite martyrium consummavit. 

Eodem die, natalis sancti Antholiani, qui apud 
urbem Arvernam martyrio coronatus est. 

C. VII IDUS FEBRUARII. 
(7 Febr.) 

In Britanniis civitate Augusta, natalis sancti Au- 
guli episcopi et martyris. 

Item sancii Moysetis venerabilis episcopi, qui 
primo quidem in eremo vitam solitlariam ducens, 
meritis ac virtutibus et signis, qu: faciebat per 
illum Deus magnifice innotuerat. Qui postmodum 
petente Mauvia Saracenorum regina, episcopus 
gentis illius facetus, fldei catholic: custodivit inte- 
merata consortia, et gentem cui datus fuerat epis- 
copus, ex grandi parte ad fidem Christi convertit. 
Sicque perfectus in virlitutibus, in pace quievit. 

D VI IDUS FEBRUARII. 
(8 Febr.) 

* Apud Armeniam minorem, natalis sanctorum 
Dionysii miliani et Sebastiani. 

Eodem die, apud Alexandriam, natalis sancta 
Cointhz martyris. Hanc pagani correptam ad idola 
perducentes, adorare cogebant. Quas cum illa exse- 
crans recusaret, vincula pedibus ejus innectentes, 
et per plateas totius civitatis eam trahentes, hor- 
rendo supplicio discerpserunt. 

E. V IDUS FEBRUARII. 
(9 Febr.) 
b Alexandrig, sanct: Apolloniz virginis ; cui per- 


e Euseb. ]. vi. c. 34, vel, 31, ex versione Rufflni. 


deinde cum minarentur, constructo ac succenso 
rogo, eam se vivam incensuros, nisi cum eis impia 
verba proferret, illa paululum, quid ageret, intra 
semetipsam deliberans, repente de manibus impio- 
rum prorupit, e& in ignem quem  minabantur, 
sponte prosilivit. 
F. IV FEBRUARII. 
(10 Febr.) 

Roma, natalis sanctorum martyrum Zotici, Ire- 
ne, Hyacinthi et Amantii. : 

Eodem die in Oriente,sanctzSoteris virginis, qus 
graviter e diutissime alapis caesa, cum csetera 
quoque poenarum genera vicisset, gladio marty- 
rium consummavit. 

Item Rome via Lavicana decem militum. 


G. HI IDUS FEBRUARII. 
(44 Febr.) 

Apud Viennam, sancti Symplidis episcopi, et 
confessoris. 

Item apud Alexandriam, depositio sancte Eu- 
phrasis virginis, quz in monasterio mira virtute 
abstinentia? et miraculis claruit. 

À. PRIDIE IDUS FEBRUARII. 
(42 Febr). 

In Hispaniis civitate Barcinona, natalis sancte 
Eulalie2 virginis et martyris,qua passa est tempore 
Diocletiani imperatoris, sub pr: fecto Hispaniarum 
Daciano, quando sub eodem, apud Barcinonam san-. 


C; ctum Gucuphatum, et apud Gerundam sanctum Fe- 


licem, gloriosas constat martyrii accepisse coronas. 
Scriptum in passione sanct: Leocadiz. (9Dec.) 
In África, passio saneti Damiani militis. 
Et in Alexandria, Modesti et Ammonii infantum. 


B. IDIBUS FEBRUARII. 
48 Febr.) 
* Natalis S. Agabi prophete in Novo Testamento, 
apud Antiocham : dequo beatus Lucasin apostolicis 
Actibusita dicit : Conservantibus nobis Antiochia, 
surgens, unus ez prophelis nomine Agabus, signi- 
Jicabatper spiritum famem magnam futuram in wni- 
verso orbe terrarum, que facta est sub Claudio Ce- 
&are (Act. xy). Et iterum, cumB. Paulus, Hierosoly- 
mam Pentecosten facturus pergeret, jamque Czesa- 


D ream venisset : Commorantibus, inquit, s0bis in 


Cesarea per dies aliquot, supervenit quidam vir 
a Judea prophela, nomine Agabus, et venit. ad 
^08, el tollens zonam Pauli, lignans sibi manus ei 


pedes, dizit : Hec dicit Spiritus sanctus : Viren 


hunc cujus est hec zona, sicalligabunt ewm is Je- 
rusalem Iudei, et tradent in manus natiouwm. 

Item in Militena civitate Armeniz, natalis sancti 
Polyeueti martyris, qui Latine interpretatur AMsel- 
bun orans. | 

C. XVI KAL. MARTII. 
14 Febr.) 
Rom, natalis S. Valentini presbyteri, qui post 


^ Euseb, 1, vr, c. 34, vel 31, ex versione Rufini. 


229 


MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. -- MENS. FEBR. 


230 


multa sanitatum et doctrin:x insignia, fustibus e:x- À spectu Domini pretiosam miracula crebra testan- 


sus, et sic decollatus est, sub Claudio Cesare. 

Eodem die, natalis sancii Valentini Interamnen- 
sis episcopi, qui tentus a paganis, ac virgis e:esus, 
et post diuturnam ez:dem,custodix mancipalus,cum 
superari non posset, medix noctis silentio cjectus 
de carcere, decollatus est jussu furiosi Plaeidi, Ur. 
his przffecti. Tunc Proculus, Ephybus et Apolloni- 
bus discipuliejus,transferentes corpus cjusad suam 
ecclesiam Interramnz urbis, noctu sepelierunt. Ubi 
cum quotidianis vigiliis incubarent, tenti a gontili- 
bus custodi: sunt traditi,consulante Leontio : quos 
ille jussit noctis medio suis tribunalibus przsenta- 
ri; et cum a fide revocari nec blandimentis nec 
minis possent, jussit. capite czxedi. Qui non longe 
Sunt a corpore S. Valentini sepulti. 

Item apud Alexandriam, natalis sanctorum mar- 
tyrum Bassi, Antonii, Protolici, qui in mare mersi 
sunt. 

Item Cyrionis presbyteri, Moyseos, Bassiani lec- 
toris, el Agathonis exorcitz, qui omnes igne com- 
busti sunt. 

Item Dionysii et Ammonnii, decollatorum. 

Eodem die Roma, sanetorum mari yrum Vitalis, 
Feliculze et Zenonis. 

D. XV KAL. MARTITI. 
45 (Febr.) 

Roms, sancti Cratonis martyris?, quicum habe- 
ret filium Ch:remon nomine, scholasticum, qui in- 
ciderat in wgritudinem gravissimam, eumque beato 


Valentino episcopo ad sanandum obtulisset, sub C 


tali conditione, ut si puer sanaretur, ipsc cum omni 
domo sua fieret Christianus, sanato puero, quod 
promiserat implevit atque cum uxore et universa 
domo baptizatus, non multis post diebus, marty- 
rio est consummatus. 

Et apud Sebasten civitatem, passio S. Blasii (v1$., 
Blavii) episcopi, qui multorum patrator miraculo- 
rum, sub preside Agricolao, post diutinam czesio- 
nem, post carcerem, atqre inde suspensionem in 
ligno, ubi pectinibus ferreis carnes ejus disruptae 
sunt, post iterum teterrimum carcerem, post de- 
mersionem laci, unde supervadens salvus exivit, 
jubente iniquissimo judice, capite ad extremum 
eum duobus pueris truncatur, felicia regna ita cum 


ipsis ingressus. Ipso autem adhuc agonizante, sep- [) 


tem mulieres beatissima, qua gutlas sanguinis 
ejus przterfluentes de beatissimis plagis corporis 
ipsius colligebant deprehenss quod essent Chri- 
stianz,, post carminum ignis ubi plumbo superfuss 
Sunt, post pectines ferreos, quibus carnes earum 
disruptz, post :reas tunicas excandentes, novis- 
simx sententia data, percusssm gladio, datoque 
pretio sanguinis, vitam mercantur :xternam. 

In Galliis, civitate Vasioni (a/.. Wangionensi), de- 
positio S. Quinidii episcopi, cujus mortem in con- 


* De eo in gestis Valentini Inter. 14 Febr. 
* Vide libr. de Fest. Apost. 
* Vide libellum de Fest. Apost. in quo 2 Maii, De 


iur. 
E. XIV KAL. MARTII 
(46 Febr.) 

* Natale sancti Onesimi apostoli. 

Et in Cumis, natale S. Julian: virginis, quz: tem- 
pore Maximiani imperatoris, primo a suo patre 
Africano essa, et graviter cruciata, deinde et a 
prafeeto Eolasio [Eleusio], quem sponsum habue- 
rat, nuda virginis czsa, et a capillis suspensa, et 
plumbo soluto a capite perfusa, ac rursum in car- 
cerem recepta, ubi palam eum diabolo conflixit, et 
rursus evocata, rotarum tormenta, flammas ignium, 
ollam ferventem superavit ac decollatione capitis 
martyrium consummavit. Quas passa est quidem 


B in Nicomedia, sed post paucum tempus Deo dispo- 


nente in Campaniam translata. 

Eodem die apud Egyptum, Juliani cum aliis nu- 
mero quinque millibus. 

F. XIII KAL. MARTII 
Q7 Febr.) 

In Perside, natalis beati Polychronii, Babylonis 
et Ctesiphontis, episcopi, qui presente Decio per- 
secutore, os lapidibus cessus, manibus extensis, 
oculos ad ccelum elevans, emisit spiritum. Seriptum 
in passione sancti Laurentii. (10 Aug.) 

G. XII KAL. MARTII. 
(48 Febr.) 

€ Hierosolymis, beati Simeonis episcopi et mar- 
tyris, qui traditur propinquus Salvatoris secundum 
carnem fuisse. 

Eodem die sanctorum martyrum Claudii et uxoris 
ejus Prepedigna, ac filiorum Alexandri et Cutis 
et fratris Claudii beati Maximi : qui cum essent 
praclarissimi generis, agente fratre eorum Gabinio 
presbytero, baptizati sunt a beato Caio pontifice 
Romano, et postmodum tenti sunt, jubente Diocle- 
tiano, a judice impio Julio. Et Claudius quidem, 
cum uxore sua el filiis, deportatus est in exsilium; 
denique incendio concremati, odoriferum sacrifi- 
cium martyrii Deo reddirerunt, ac sie postmodum 
apud Ostiam in rheuma jactati ; quorum reliquias 
Christiani perquisitas juxta civitatem sepelierunt. 

À. XI KAL MARTII 
(49 Febr.) 

Roms, sancti Gabinii 4, presbyteri, patris bea- 
tissimz:: Suzanns qui a Diocletiano diu in custodia 
vinculis afflictus, pretiosa morte coeli gaudia com- 
paravit. 

B. X KAL. MARTII. 
(20 Febr.) 

Apud Tyrum, qu: est urbs maxima Phoenicis, 
beatorum martyrum, quorum numerum solius Dei 
scientia colligit : quos, jubente Diocletiano, Vetu- 
rius magister militie diversis tormentorum gene- 


his in gestis Susanne: 11 August. 
4 De hoc in Vita Susanne 11 Aug. 


231 


$. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


232 


ribus sibi invicem suecedentibus occidit *. Primo A domesticis ejus uxorem, hora incongrua in horto, 


flagris per omne corpus martyres Dei carpebantur, 
post hzc tradebantur ad bestias, adhibebantur 
leones, ursi, pardi, atque omne ferarum genus ; 
apri quoque, sed et Lauri, quibus ferro et igni feri- 
tas addebatur. Statuuntur denique Dei cultores, nu- 
datis membris, in medio arenz loco, et bestiz intra 
caveas incilatz? sievioresque in semetipsis effectz, 
proruunt elaustris, replent subito stadium, cireum- 
dant ecclesiam martyrum in medio sitam, circum- 
eunt sspius et oblustrant; ac divinse virtutis 
adesse eis custodiam sentientes, procul ab eorum 
corporibus abscedunt. Sed illico furor, qui repri- 
mebatur in belluis, transit in homines : gladiis ergo 
peragunt quod bestiis nequiverunt, et ut in omni- 
bus ostenderent se belluis esse nequiores, prohi- 
bebant etiam cadavera mandari terre, scd jube- 
bant fluctibus dari 5. Horum gloriosissimam multi- 
tudinem, celique exercitum, ducebant, et incita- 
bant ad victoriam beatissimi Tyrannio episcopus 
et Sylvanus episcopus, qui parvo tempore interpo- 
sito *, bestiarum morsibus martyrium complevit ; 
et Peleus atque Nilus episcopi, qui igne cum plu- 
rimis clericis consumpti sunt ; Zenobius quoque 
venerabilis presbyter capite cxesus. 

Item in Alemania beati Galli abbatis, mire san- 
ctitatis viri, discipuli sancti Columbani abbatis. 

C. IX KAL. MARTII. 
(4M Febr.) 

' Apud Siciliam, sanctorum martyrum septuaginta 
novem, qui sub Diocletiano per diversa tormenta, 
confessionis sux: coronam, a Christo sibi paratam, 
percipere meruerunt. 

D. VIII KAL. MARTII. 
(22 Febr.) 

Apud Antiocham Cathedra sancti Petri. 

Eodem die apud Alexandriam S. Abilii episcopi, 
qui post beatum Marcum secundus episcopus, tre- 
decim annos sacerdotium ministravit. 

Apud Hieropolim, sancti Papi: episcopi, audito- 
ris S. Joannis apostoli. 

Item B. Aristionis, qui fuit unus de septuaginta 
duobus Christi discipulis. 

Viennse, S. Paschasii confessoris atque pontifi- 
cis, admiranda sanctitatis. 

E. VII KAL MARTII. 
(233 Febr.) 

Apud Syrmium, B. Syreni (a7. Syneri) monachi, 

qui cum tempore Maximianis imperatoris, unius ex 


? Euseb. l. vir, c. 7, ex versione Ruffini. 

» Euseb. l. vri, c. 22 et 25. 

^ Bestiarum morsibus martyrium complevit. Ita 
mss. Male vulgo, complecerunt. Nec enim Tyrannio 
et Sylvanus episcopi pari mortis genere palmam 
martyrii adepti sunt. Nam Tyrannio non bestiis fuit 
objectus, sed in mare demersus. Eusebius, libro vir, 
Cap. 25 : O píy OcXactiou n«pado0tic fButoic ó &miaxo- 
toc, Tyranni episcopus in profundos maris vortices 
demergitwur. De Sylvano vero et aliis sociis : "AJ1& 
oUrog pt» Ünpiew Bop pv! (ré ev. ín eótuc  Epiane 


quem ipse sibi excolebat, deambulantem, acrius 
increpando repulisset, jubente Maximiano tentus, 
et Christianum sc esse confessus, capite czxsus est. 

Item aliorum sexaginta duorum, qui ibidem 
passi sunt. 

Ipso die sancti Polycarpi 4 presbyteri et con- 
fessor:s, qui cum beato Sebastiano plurimos ad 
fldem Christi convertit, atque ad martyrii gloriam 
exhortando perduxit. 

F. VI KAL. MARTII. 
(24 Febr 
. * Natalis S. Matthiz apostoli. 

Et inventio capitis Pr:ecursoris, tempore Martiani 
principis,quandoisdem precursor duobus monachis 
ubiidem caput ejus celatum jaceret, revelavit. Con- 
Stat auten quia imminente festivitate Paschali fue- 
rit, sicut in Evangelio apparet, decollatus ; et anno 
post hunc sequente, cum denuotempus Paschale re- 
diisset, mysterium Dominic: passionis esse comple- 
tum. Et propterea quod f in libro Sacramentorum 
natale vrKalendarum Septembrium die notatumest, 
et in Martyrologio, quod Eusebii et Hieronymi voca- 
bulis insignitum est, legitur : Quarto Kalendas 
Septembris in Emeso civitate Phanicie provincie, 
natale sancti Joannis Baptisle,quo die decollatus : 
non specialiter ipsum diem deocollationis ejus sed 
diem potius, quo caput ejus in eadem Emesa civi- 
tate repertum, atque in Ecclesia conditum, desi- 
gnat. Siquidem duo monachi Orientales venerant 
adorare Hierosolymis et loca sancta videre. Quibus 
perrevelationemassistensidem Praecursor Domini, 
precepit, ut ad Herodis quondamregis habitaculum 
accedentes, caput suum ibi reduirerent, et inven- 
tum digno honore reconderent. Quod ab eis inven- 
tum et assumptum, sed non multo post culpa in- 
curie perditum, perlatum est Emesan ab illis, et in 
quodam specu, in urna sub terra non pauco tem- 
pore ignobiliter reconditum, donec denuo sese 
suumque caput ostendit Marcello cuidam religioso 
presbytero, dum in eodem specu habitaret. Ex 
quo tempore coepit in eadem civitate beati precur- 
soris decollatio ipso die, quo caput ejus inventuin 
sive elevatum est, celebrari. 

Item apud Caesaream Cappadociae, natalis beati 
Sergii martyris, cujus gesta preclarissima haben- 
tur. 

G. V. KAL. MARTII. 
(25 Febr.) 
Apud Egyptum, natale sanctorum Victorini, Vi- 


gtvopsvog, xopoic «vt)ngUn papvcupeoy, Hic Sylbanus 
cum aliis in eadem urbe Emesa bestiarum prada 
factus in martyrum chorum relatus fuit 

4 De hoc in gestis S. Sebast. 20 Jan. 

e Vide libellum de fest. Apost. Vide infra. 

f In libro sacramentorum. Intelligit, opinor, li- 
brum Sacramentorum divi Gregorii, in quo rv Ka- 
lendarum Septembrium habes : Eodem díe, decol- 
latio sew passio Joannis Baptiste. Quem librum 
D. Gregorio asserit doctissimus Pamelius in Pro- 
legomenis ad tomum II Liturgicorum. 





233 MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. — MENS. MART. 234 
ctoris, Nicophori, Claudiani, Dioscori, Serapionis et À ut genua flectentes orarent cum ipso : cum com- 


Papie, sub Numeriano imperatore, agente Sabino 
duce. Quorum primus in pilam ex robore cavam, et 
undique cireumforatam missus, ac per singula fora- 
mina diutissime transpunctus est ; cumque nimius 
sanguis efflueret, eductus e pila, capite casus est. 
Secundus manibus ac pedibus amputatis,ineamdem 
pilam missus, prioris tormenta sustinuit, et novissi- 
me gladio czsus est. Tertius cum ultro in pilam 
fuisset ingressus, indignatus Judex jussit eum inde 
produci, et super craticulam prunis substratam 
aliquantisper assari et inverti : cumque in confes- 
sione persisteret, sublatus inde, minutatim gladio 
concisus spiritum reddidit. Reliquorum quatuor, 
Claudianus et Dioscorus flammis incensi. Serapion 
et Papias gladio consummati sunt. 

À. IV KAL. MARTII. 

(26 Febr.) 

Incivitate Perge Pamphiliz, natale beati Nestoris 
episcopi : qui persecutione Decii, cum diu noctuque 
orationi insisteret postulans ut grex Christi custodi- 
retur, comprehensus a quodam Irenarcho, qui erat 
princeps curi: civitatis, velut aries sine malitia 
oblatus est przsidi Pollioni. Et cum nomen Christi 
mira libertate et alacritate confiteretur, deosautem 
gentium daemonia pessima esse memoraret, jussus 
ab eodem przxside suspendi in equuleo, et crudelis- 
sime torqueri, lzttus psallebat, dicens : Benedicam 
Domixwum in omni tempore, semper laus ejus in ore 
1n£0 ( Psal. xxxi.) Presses vero stupens super tan- 


plesset orationem, et dixissent omnes, Amen, red- 
didit spiritum : consummavit autem martyrium 
quinta Sabbati, hora tertia. 

^ Eodem die B. Alexandri, Alexandrinz civitatis 
episcopi, gloriosi senis, qui post B. Petrum, Arium 
presbyterum suüm, hzretica impietate depravatum, 
et divina veritate reconvictum, de ecclesia ejecit : 
el postea inter treeentos decem et octo Patres, 
eumdem in Niczno concilio damnavit. 

B. III KAL. MARTII. 
(27 Febr.) 

Apud Hispaniam. civitate Hispali, sancti Leandrib, 
episcopi et oonfessoris, ad quem beatus Gregorius 
libros Moralium scribit ; cujus praedicatione et in- 


B dustria,tota Gothorum gens per Reccaredum regem 


ab Ariana impietate conversaest. Qui etiam fratrem 
ejus Erminigildum regem,vivente adhuc patrebzre- 
tico, ab eadem Ariana hzresi ad catholicam fidem 
correxit ; atque usque ad gloriosam martyrii pas- 
sionem, suis exhortationibus perduxit. 

c item eodem die in Alexandria, natalis sancti Ju- 
liani martyris, quicum ita podagra constrictusesset, 
ut neque incedere neque stare posset, cum his, qui 
eum in sellula portabant, judici offertur : quorum 
unus quidem statim negavit, alter nomine Eunus, 
cum Juliano sene in Domini confessiono perdurat : 
quique jubentur eamelis impositi, per totam eir- 
eumduci urbem, et flagris, hinc inde inspectante 
populo, laniari, usquequo finem ipsis verberibus 


la tolerantia, et volens eum blandis verbis a fide re- (; sortirentur. 


vocare dixit ei : Vis esse nobiscum, aut cum Chri- 
sto tuo? Cui sanctus Nestor cum magno gaudio 
respondit, dicens : Cum Christo meo et eram, et 
sum, et ero. Tunc indignatus praeses dedit adversus 
eum sententiam, ut quia Jesum crucifixum sub Pon- 
tio Pilato fateretur, tanquam devotus Deo suo illius 
subiret sententiam, et ligno crucifixus resolveretur 
à vita. Illegratias agens Deo cumjam affixus esset pa- 
tibulo, docebat assistentem populum Christianum, 
ut persisterent in fide et charitate Christi et liben- 
tissime compaterentur, ut et simul glorificarentur. 
Post hzc petens omnem astantem turbam fidelium, 


* Euseb. I. x, c. 1, et Ruf. I. 1. c. 4. 
* De eo Greg. in praefat. Moralium. 


item apud Lugunum, S. Baldemeris, viri Dei 

cujus sepulcrum crebris miraculis illustratur. 
C. PRIDIE KAL. MARTII. 
(28 Febr.) 

In territorio Lugdunensi locis Jurensibus beati 
Romani abbatis, qui primus illic vitam eremeticam 
duxit, et multis virtutibus ac' miraculis clarus, 
plurimorum postea pater exstitit monachorum. Ve- 
nerabile corpus ejus situm est in finibus Vesun- 
tionum. 


^ Euseb. I. vi, c. 34. 





LITANLE INDICEND E. 
MENSIS MARTIUS 


HABET DIES XXXI; LUNA VERO, XXX. 





D. KAL. MARTII. 
(4 Mart.) 
* Roma, sanctorum martyrum ducentorum sexa- 
ginta, temporibus Claudii, qui via Salaria arenam 


* De his in Vita S. Valent. presb. 
PargoL. CXXIII. 


fodientes, damnati fuerant pro Christi nomine (44 
Febr.) ; quosjussit Claudius ut in figlina foris muros 
porta Salariz mitterentur, et eo loco inclusi, in civi- 
tatis amphitheatro militum sagittis ipterficerentur. 


235 
E. VI NONAS MARTII. 
(2 Mart.) 

Romze, via Latina, sanctorum martyrum Jovini et 
Basilei, qui passi sunt sub Galieno et Valeriano im- 
peratoribus. 

Eodem die, martyrum plurimorum, sub Alexan- 
dro imperatore passorum, quos diu cruciatos, im- 
pius Alexander capitali sententia in extremo dam- 
navit. 

F. V NONAS MARTII. 
(5 Mart) 

Natalis sanctorum mart yrum Emiterii et Cheledo- 
nii, qui primum apud Legionensem Gallzciz civita- 
tem milites, exsurgente persecutionis procella, pro 
confessione nominis Christi plurimis afflicti tormen- 
tis, Calagurrim usque perducti, atque ibi martyrio 
coronati sunt. Cumque eorum capita lictor incide- 
ret, miraculum populis magnum apparuit. Nam unius 
annulus, orariumque alterius nube susceptum, et in 
coelos evectum est. (Prud., Ayqman.1.) Viderunt hac 
omnes qui aderant, et usquequo acies oculorum in- 
tendere potuit, fulgorem auri, candoremque lintei, 
attonito sequebantur intuitu. Scribit h»c Aurelius 
Clemens in libro Coronarum. 

Apud Czsaream Palestinz, sanctorum martyrum, 
Marini militis, et Asterii senatoris, sub persecutione 
Valeriani; quorum prior, cum accusatus fuisset a 
commilitonibus quod Christianus esset, et interro- 
gatus a Judice Christianum se esse clarissima voce 
testaretur, tres illi hore ad deliberandum indult: 


&unt.Cumque atribunalibus fuisset egressus,a beato C 


Theotecno,ejusdem urbisepiscopo, plurimum in fide 
confortatus, repetens continuo tribunaljudicis,con- 
fidentissime respondit : Obedire oportet Deo magis 
quam hominibus ( Act. v). Illico martyrii coronam 
capitis abscissionesuscepit. Cumque praefatus Aste- 
rius capitetruncatum martyris corpus subjectis hu- 
meris et substrata veste, quainduebatur, exciperet, 
honorem quem martyri detulit,continuo ipse martyr 
accepit. Scriptum in Historia Ecclesiastica, libro 
Septimo (cap. 44). 
G. IV NONAS MARTII. 
(4 Mart. ) 

* Natalis sancti Lucii pap: et martyris, qui perse- 

cutione Valeriani et Galieni, ob fidem Christi exsilio 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 
A Eodem die, sancti Caii Palatini, in mare mersi. 


A. III NONAS MARTII. 
(5 Mart.) 
b Apud Antiochiam, passio sancti Phoca; mart.v- 


ris : qui post multas, quas pro nomine Redemptoris ^ 


est passus injurias, qualiter de antiquo illo serpente 
triumphaverit, hodieque populis declaratur. Deni- 
que si in quempiam in his locis coluber morsum 
stringens, venena diffuderit,exemplo qui percussus 
est, ut januam basilic: martyris credens attigerit, 
evacuata virtute veneni, salvatur. 

Item ipso die, sancti Eusebii Palatini, et aliorum 
novem martyrum. 

B. PRIDIE NONAS MARTII, 
(6 Mart.) 


B Nicomedis, natalis sanctorum Victoris et Victo- 


rini, qui per triennium cum Claudiano, et Bassa 
uxore ejus, tormentis afflicti, et retrusi in carcerem, 
ibidem vitz:? sux: cnrsum impleverunt. 
C. NONIS MARTII. 
(7 Mart.) 

In Mauritania, civitate Tuburbitanorum, passio 
sanctarum Perpetuz et Felicitatis martyrum,etcum 
eis Revocati, Saturini et Secunduli, quorum ulti- 
mus [in carcere quievit; reliqui omnes ad bestias 
traditi, sub Severo principe, die natalis ejus. Quique 
dum adhuc servarentur in carcere, et Felicitas par- 
turiret, omnium sanctorum commilitonum precibus 
impetratum est, ut octavo mense pareret, Jam vero 
Perpetuz inter alia concessum est, ut ejus mens 
quodammodo averteretur a corpore, in quo vacca 
impetum pertulit, ita ut adhuc futurum exspecta 
ret, quod in se jam gestum esse nesciret- 

D. VIII IDUS MARTII. 
(8 Mart.) 

* Apud Carthaginem, sancti Pontii, diaconi beati 
Cypriani episcopi, qui usque ad diem passionis ejus 
cum ipso exsilium sustinens, egregium volumen Vi- 
tz» et passionis ipsius reliquit, atque Dominum in 
passionibus suis semper gloriflcans. coronam vitse 
promeruit. 

E. VII IDUS MARTII. 
(9 Mart.) 
4 Apud Nyssenam civitatem, sancti Gregorii epi- 


relegatus et postnodum divino nutu ad ecclesiam C scopi, fratris beati Basilii Czesareenis, viri doctis- 


suam redire permissus, martyrium capitis obtrun- 
catione complevit. Positus est autem via Appia ad 
sanctum Sixtum. Hic precepit ut duo presbyteri et 
tres diaconiin omni locoepiscopum non desererent, 
propter testimonium ecclesiasticum. Sedit autem 
in episcopatu annos tres, menses atque dies tres. 

Item Roma via Appia, sanctorum martyrum no- 
ningentorum qui positi sunt in coemeterio ad san- 
ctam Czciliam, 


& Pontiflcale, c. 23. 
b Greg. Tur. de Gloria. Mart. c. 99. 
? Hier. de Script. Eccl, c. 68. 


.simi et eloquentia clarissimi. 

Apud Barcinonam, sancti Paciani episcopi, tam 
vita quam sermone clari, qui optima senectute mor- 
tuus est, Theodosii principis tempore in pace. 

F. VI IDUS MARTII. 
(40 Mart. ) 

€ Natalis sanctorum martyrum Alexandri et Caii 
de Eumenia, qui apud Apamiam, persecutione Anto- 
nini Veri, martyrio coronati sunt.Scribit Appollinaris 


4 Hieron. supra c. 198. 
* Euseb. I. v, c. 198. 


236 


i 


[- 


237 MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. — MENS. MART. 238 
Hieropolytanus episcopus, in libro adversum Cata- A num inclinari si viveret, tollenseum super humeros 


phrygas. 
In Perside, natalis sanctorum martyrum numero 


quadraginta duorum. 


G. V IDUS MARTII. 
(14 Mart.) 


* Apud Sebasten Armenis minoris, natalis qua- 
draginta militum, tempore Licinii regis, sub preside 
Agricolao. Qui post vincula et carceres creberri- 
mos, post cxsas lapidibus facies, missi sunt in sta- 
gnum ubigeluconstrictacorpora eorum nocte dirum- 
pebantur. Unus autem de numero quadraginta, effec- 
tus pusillanimis,refugit ad balneum; et mox ut attigit 
calorem, statim resolutus reddidit spiritum. Quod 
videnles c:xeteri, in laudes omnipotentis Dei, sancto 
Spirituconfortati, eruperunt. Et circa horamtertiam 
noctis resplenduit velut sol lumen fervens super eos 
et glacies dissoluta est. Porro quieoscustodiebant, 
somnogravabantur, clavieularius tnntum solus vigi- 
labat. Qui audiens eos orantes, vidensque tantum 
lucem, atque glaciem solutam, respiciens unde or- 
tum lux ipsa haberet, vidit super sanctos coronas 
descendentes nuinero triginta novem. Coepitque co- 
git are secum, dicens : Quadraginta sunt, unius coro- 
na ubiest ? Expergefaciensitaque reliquos custodes 
projecit vestimenta sua in facies eorum, et exsilivit 
in stagnum, c'amans et dicens: Christianus sum, 
Christianus sum. Mane autem facto impiissimi ty- 
ranni satellites invenerunt clavicularium ipsum con- 
numeratium martyribus, unde unus ceciderat. Cum- 
que vere fidelem eum comperissent, eosdem omnes 
tractos ad littus, baculis cruraeorum confregerunt, 
atque ita crurifragio martyrium consummaverunt. 

Nomina vero horum martyrum hzc sunt : Domi- 
tianus, Eunoicus, Sisinnius, Heraclius, Alexander, 
Joannes, Claudius, Athanasius, Valens, Helian, Me- 
liton, Hecditius, Achatius, Vibianus, Helius, Theo- 
dulus, Cyrillus, Flavius, Severianus, Cyrion, Vale- 
rius, Chudion, Sacerdon, Priscus, Eutychius, Sma- 
ragdus, Philoctimon, Aetius, Micallius, Lisimachus, 
Domnus, Theophilus, Euthycius, Xantius, Aggius, 
Leontius, Ysitus, Caius, Gorgonius, Candidus. Quo- 
rumunus Meliton nominecumesset omnium ztateju- 
nior, et cruribus fractis adhuc superViveret, timens 
beatissima materejus, qua: martyribus adstabat, ne 
incruciatibus deficeret ,virili animo hortabatur eum, 
dicens: Filii, modicum sustine; ecce Christus ad ja- 
nuam stal adjuvanste. Cumque*^sanctorum corpora 
birotis, id est plaustris, superposita ferrent ad in- 
cendendum ministri diaboli, videns pia mater solum 
filium relictum, quem ministri ad hoc reliquerant, 
quia sperabant ejus animum posse culturis d2mo- 


* Basil, homil. 920. 
b g'asctorwn corpora birotis, id est plaustris, su- 
sita. Explicatio hzc birotarum, que Vulgato 
deerat, ita erat in mss. Biroia, vehiculi genus, no- 
men suum a duabus rotis sortitur. [nfra etiam oc- 
currit xurr Junii, ubi non birota, sed birotis dicitur: 
Bi per noctem ín birole perd«ost ad casellam suam. 


suos viriligressu sequebatur vehicula. Cumque fer- 
retur puer, inter amplexus maternos animam colo 
reddidit. Perveniensque mulier ad locum ubi sancto- 
rum corpora cremabantur, superjecit ossa ipsius 
super ossa martyrum, ut morte etiam et sepultura 
martyribus sociaretur. Combusta sunt igitur corpora 
eorum, et in fluvium projecta. Sed divina dispensa- 
tione reliquiz: eorum integra» sunt reperta, et ho- 
nore digno condit»; 
À. IV IDUS MARTII. 
12 Mart.) 


? Roma, beatorum pontificum, Gregorii, doctoris 
et apostoli Anglorum, qui sedit ibi annos tredecim, 
menses sex, dies decem. 

4 Et Innocentii, qui rexit Ecclesiam annos quin- 
decim menses duos, dies unum et viginti. 

* Apud Nicomediam, beati Petri martyris, qui 
unus fuit ex Dorothei et Gorgonii martyrum sodali- 
bus, qui in cubiculo regis erant. Hic jubente Diocle- 
tiano, eo quod de immensis martyris sancti nomine 
suppliciis liberius causaretur, in medium educitur, 
atque immolare compellitur. Abnuens, imperatur 
appendi et flagris toto corpore laniari: videlicet ut 
doloris necessitate faceret, quod precipiebatur invi- 
tus. At ille cum maneret immobilis, visceribus jam 
pellenudatis, jubetur acetoet sale perfundi. Cumque 
eliam id tormenti genus constanter ac fortiter tole- 
rasset, craticula prunis subterstrata poni jubetur 
in medio, ibique quod reliquum fuerat in verberibus 


C assumpti corporis superponi; et non ad subitum, 


sed sensum paulatimque succendi; quo scilicet 
poena protelaretur in longum. Cumque ministri 
scelerum, hinc modo corpus, modo inde versantes, 
per membra singula poenas inciperent, et supplicia 
renovarent, sperantes ab eo elicere se posse con- 
sensum, ille firmus in fide, et quasi in spe consum- 
ptis jam et igne resolutis carnibus suis, ultimum 
spiritum in fide letus exhalat. TaliPetrus (hocenim 
et nomen ejus) martyrio decoratus, vere Petri exsti- 
tit et fidei heres et nominis. 

Item Nicomedis, natalis sanctorum Egduni pres- 
byteri et aliorum septem, qui diebus singulissuffo- 
cati sunt ut czvteris metus incuteretur. 

Eodem die, passio sancti Máximiliani martyris. 


B. III IDUS MARTII. 
(45 Mart.) 
Apud Nicomediam, natalis sanctorum Macedonii- 
presbyteri, et Patriti: uxorisejus, et filis Modesto. 
Nicea civitate, sanctorum martyrum Theusetz et 
Horris filii ejus, Theodore, Nymphodota, Marci' 
Arabie, qui omnes igni traditi sunt. 


Mentio ejus in Cod. Theod. de Curs. publ. : «Statui- 
mus: rhed:» mille pondo tantummodo superponi, 
birotz: ducenta, veredo triginta. » 

9? Pontif. cap. 05. Est Gregor. I. 

4 Pontif. cap. 41. Est Innocem. I. 

€ Euseb., lib. vri, cap. 6. 


C. PRIDIE IDUS MARTII. 
(44 Mart.) 
Roma,passiosanctorum martyrum quadraginta et 
septem * qui baptizati sunt a beato Petro apostolo, 
cum teneretur idem apostolusin custodia Mamertini 
cumcoapostolo suo Paulo ubi novem menses detenti 
sunt. Qui omnes sub devotissima fidei confessione, 
Neroniano gladio consumpti sunt. 
D. IDIBUS MARTII. 
45 Mart.) 
b Roma, Zacharie pontificis, qui Rom: sedit 
annos decem. 
Apud Thessalonicam civitatem, natalis sanctz 
Matronz, quas cum esset Plautille cujusdam vidus 
ancilla, et occulte Christum colens, quotidie furtivis 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


ÁÀ 


240 


soris, qui primus ibidem Christum evangelizavit. 
Eodem die, natalis sanct: Gertrudis virginis. 
G. XV KAL. APRILIS. 
(48 Mart.) 

e Natalis sancti Alexandriepiscopi, qui de Cappa- 
docia civitate sua veniens, cum desiderio sancto- 
rum locorum Jerosolymam pergeret, et Narcissus 
episcopus ejusdem urbis jam senex regeret Eccle- 
siam ; et ipsi Narcisso, et multisclericorum ejus re- 
velatum est, altera die mane intrare episcopum, 
qui adjutor sacerdotalis cathedrze esse deberet. 
Itaque re ita completa, ut przdicta fuerat, cunctis 
in Pabestina in unum congregatis, adnitente vel 
maxime Narcisso Jerosolymitanae ecclesie cum eo 
gubernaculum suscepit. Quique persecutione Decii, 


orationibus ecclesiam frequentaret, deprehensa a B cum jam longzva xtatis veneranda canitie przful- 


domina sua, et in scamno extensa et ligata, et pene 
usque ad mortem flagellata, atqueita vincta in scam- 
no, obsignatis diligentissime januis, per noctem re- 
licta, ibi die altero divinitus soluta,ac cum ingenti 
oris gratia orans inventa est. Rursumque nervis 
crudis ineodem scamno constricta, et loris quousque 
obmutesceret czsa est, ibique per triduum obsigna- 
tis januis relieta. Facta autem die tertia, iterum 
soluta divinitus, et orans inventa est. Tunc robustis 
fustibus usque ad mortem casa, in confessione 
Christi incorruptum spiritum reddidit. 


E. XVII EAL. APRILIS. 
- M6 Mart.) 
Rome, natale sancti Cyriaci, qui post longam car- 
ceris macerationem, quam sub Maximiano pertulit, 
cum Sisinnio condiacono suo, et Smaragdo, et Largo 
post multa facta miracula, in quibus filiam Diocle- 
tiani Artemiam, ipsius rogatu a dzemonio curavit, 
ac baptizavit; filiam quoque $aporis regis Persa- 
rum Jobiam, missus illo pro hoc Diocletiano, que 
liberavit a daemonio, ac baptizavit; cum ipso rege 
et aliis quadragintis: triginta, rediens Romam post 
mortem Diocletiani, tentus est inter alios Christia- 
nos a filio ejus Maximino, et in custodiam missus, eo 


quod sororem suam Christianam fecisset. Deinde 


precepit ut die processionis su: nudus catenisque 
obligatus, anterhedam ejus traheretur. Et post hoc, 
eductus de carcere cum sociis Largo, Smaragdo et 
Crescentiano, per Carpasium vicarium, pice reli- 


C 


geret, ductus Caesaream, et clausus carcere, ob 
confessionem Christi martyrio coronatus cest. 
À. XIV KAL. APRILIS. 
' (49 Mart.) 

Apud Penarensem urbem, natale beati Joannis, 
magna sanctitatis viri, qui de Syria oriundus per- 
venit ad Italiam. Cumque quaereret locum habita- 
Lionis sux, orationem Tudit ad Dominum: Te de- 
precor, Domine, qui lumen es verum, si prosperum 
facis iter meum, hoc mihi signum fiat : ubicunque 
ambulavero, si psalterium meum dedero, et eadem 
die midi redditum fuerit, ibi sit permansionis mex 
locus. Factum est. Recepit eum hospitio matrona 
quadam, cui vir Dei psalterium suum dedit ; requi- 
Sivit, eique mox a muliere redditur. Hoc itaque si- 
gno, ut stationem suam ibi vir Dei faceret, confir- 
matur; ac inde non longe plus minusve quam dua- 
rum sagittarum progressus, habuit angelum Dei 
obvium, qui ei dixit : Serve Dei, hic tibi locus per- 
mansionis a Domino parabitur. Erat autem hiems, 
et sedebat vir Dei sub arbore. Venatores vero cum 
per locum transitum facerent, viderunt eum seden- 
tcm, atquearborem illamjuxta illum foliis vestitam. 
Requirentes autem virum quis esset, ob Domini ser- 
vitium se de ultramarinis partibus locisve venisse, 
morarique hic velle respondit. Nutiantibus igitur 
illis, famaque vitam beati viri longius spargente, 
tanta frequenéia populi Dei undequaque illuc adve- 
nit, ut monasterio facto congregatio magna servo- 


quata caput ejus perfusum est. Et rursum post dies [) rum Dei simul habitantium ibi fieret. Cui prefuit 


quatuor, eductus denuo de carcere, in catasta ex- 
tentus, ac tractus nervis, et fustibus czesus, post 
dies jubente Maximiano capite truncatus est cum 
Largo et Smaragdo et aliis viginti. Scriptum est in 
gestis Marcelli Papa (46 Jas.). Porro ipso tempore 
Maximinus interfecit sororem suam Artemiam. 

ltem apud Viennam, sancti Isicii episcopi. 

F. XVI KAL. APRILIS. 
(47 Mart.). 
In Scotia, natale sancti Patricii episcopietconfes- 


* De his in passione Processi et Martiniani- 
9 Julii. 


multis elarus virtutibus beatus Joannes quadra- 
ginta quatuor annos requiescens in pace : deposi- 
tus est sub die xiv Kal. Aprilium in loco ubi pras- 
tantur beneficia Dei usque in hodiernum diem. 

Eodem die apud Surrentum, sanctorum Quinti, 
Quintilli, Quartille, Marci, cum aliis novem. 

B. XIII KAL. APRILIS. 
(20 Mart.) 

In Britanniis, sancti Chutberti, qui ex anachoreta, 

Ecclesix Lindisfamensis antistes, totam ab infantia 


b Pontif. cap. 92. 
^ Euseb. I. vi, c. 7, 9, 10, 29, ex versione Ruflini. 


241 MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. — MENS. MART. 


usque ad senium vitam miraculorum signis inclytam A 


duxit. Cujus dum undecim annos maneret corpus 
humatum, incorruptum post hze, quasi eadem hora 
defunctum, simul cum veste qua tegebatur, inven- 
tum est. Scripsit Beda presbyter de Vita ipsius. 


C. XII Kal. APRILIS. 
(34 Mart.) 

Apud Cassinum castrum, natale sancti Benedicti 
abbatis, cujus vitam virtutibus et miraculis glorio- 
sam, in Dialogorum libris beatus papa scribit Gre- 
gorius . . 

Eodem die, B. Serapionis anachoretz. 

Et in territorio Lugdunensi, sancti Lupicini ab- 
batis Jurensium, cujus vita sanctitatis et. miracu- 
lorum gloria illustris fuit. Corpus ejus in finibus 
Vesontionum, apud Laoconense monasterium cele- 
bralur 

D. XI KAL. APRILIS. 
(33 Mart.) 

b [n Galliis civitate Narbona, natale sancti Pauli 

episcopi e& confessoris, discipuli apostolorum. 


E. X KAL. APRILIS. 
(93 Mart.) 

* [n Africa, sanctorum martyrum Victoriani, Fru- 
mentii, et alterius Frumentii, et duorum germano- 
rum, qui omnes persecutione Vandalica, sub Hunne- 
rico rege Ariano apud Africam proconstantia catho- 
lice confessionis immanissimis suppliciis excru- 
ciati, egregie coronati sunt. 

F. IX KAL. APRILIS. 
(34 Mart.) 
Roms, natale sancti Pigmenii presbyteri. Hic Ju- 


lianum apostatam et impium a puero nutrivit, et 
litteris etiam sacris erudivit. Sed factus imperator 


culturam pietatis postquam reliquit : audito quod . 


corpora sanctorum martyrum, qui ab eo necaban- 
tur, idem Pigmenius sepeliret, mandavit ei : Perge 
quo volueris ; hic enim non mercabitur vita tua, 
lamen servitiis tuis premium reddo, non tibi. Tunc 
sanctus Pigmenius perrexit ad Persidem, ubi demo- 
ratus annos quatuor factus estcezcus. Inde monetur 
in somnis a Domino, ut reverteretur Romam. Cum- 
que post quatuor menses reversus, elivum Sacre 
vie cum uno puero stipem petendo conscenderet, 
factum est ut offenderet Julianum imperatorem in 
rheda aurea sedentem. Qui eminus conspiciens Pig- 
menium, vocari eum przcepit dixitque ei : Gloria 
dis deabusque meis, quia te video. Cui vir Dei Pig- 
menius illico respondit : Gloria Domino meo Jesu 
Christo Nazareno crucifixo, quia te non video. Ad 
hanc vocem iratus Julianus, jussit eum per pontem 
in Tiberim przcipitari. Cujus corpus inventum et 
collectum, sepultum estin coemeterio Pontiani, non 
longe a sanctis Abdon et Sennes. 


* Lib. rr Dialog. Greg: Tur., de Vita PP., cap. 1. 
» Vide libellum de Fest. Apost. 
* Vietor Afr. 1. mr. 


212 


G. VIII KAL. APRILIS, 
(35 Mart) 

Apud civitatem Galile: Nazareth, Annuntiatio 
Dominica. 

Et in Nicomedia, natalis S. Dulze, ancillze militis, 
qua: pro castitate occisa est. 

Romse, sancti Cirini, qui interfectus a Claudio, et 
in Tiberim jactatus, in insula Lycaonia inventus, et 
in eometerio Pontiani conditus est. Scriptum in 
passione sancti Valentini (44 Febr.) 

Et apud Syrmium, natale sancti Irenzi episcopi, 
qui tempore Maximiani imperatoris, sub preside 
Probo, primo tormentis acerrimis vexatus, deinde 
diebus plurimis in carcere cruciatus, novissime ab- 
8visso capite consummatus est. 

À. VII KAL. APRILIS. 
(26 Mart.) 

Romae, via Lavicana, in cemeterio ejusdem nata- 
lis S. Castuli, qui cum esset zsetarius palatii, et ho- 
spes sanctorum, ut in gestis B. Sebastiani legitur 
(30 Jan.), a persecutoribus arctatus, et tertio ap- 
pensus, tertioque auditus, in confessione Domini 
perseverans, missus est in foveam, et demissa est 
super eum massa arenaria, atque ita cum palma 
martyrii migravit ad Christum. 

Eodem die apud Pentapolim Libys, Theodori 
episcopi, Irenzi diaconi, Serapionis et Ammonii le- 
ctorum. 

Et apud Syrmium, natale sancti Montani presby- 
teri, qui cum Maxima uxore sua tentus, et in flu- 


C vium przecipitatus est; corpora eorum nono ab 


urbe lapide inventa et sepulta sunt. 
B. VI KAL. APRILIS. 
(27 Martí.) 

Apud Egyptum, beati Joannis Ercmite, admi- 
rande sanctitatis viri, qui etiam prophetico spiritu 
plenus, Theodosio imperatori Christianissimo, vi- 
ctorias de tyrannis maximas przedixit 4. 

C. V KAL. APRILIS, 
(38 Mart) 

Apud Cssariam Palestine, sanctorum martyrum 
Prisci, Malchi, et Alexandri : qui persecutione Va- 
leriani, cum suburbanum agellum supradicta urbis 
habitarent, atque in ea coelestis martyrii propone- 
rentur corone : divino fidei calore succensi, ultro 
judicem adeuntes, cur tantum in sanguinem pio- 
rum desaviret, objurgant. Quos ille continuo, pro 
Christi nomine, bestiis tradidit devorandos. 

Et apud urbem Cabillonensium, depositio Gunth- 
ranni regis Francorum, viri religiosi, qui ita se 
spiritualibus actionibus mancipavit, ut relictis 82- 
culi pompis, thesauros suos ecclesiis et pauperibus 
erogaret. 

e [tem Sixti pape, qui Roma sedit annos octo. 
Hic criminatorem suum, Bassum nomine, nutu di- 


4 Ruf. I. tr, cap. 19. 
e Pontificale c. 43- Est Sixtus im. 


243 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS | 244 


vino mortuum manibus suis cum linteaminibus et. A es Alexandro. Dixit ei Quirinus : Ego Christianus 


aromatibus tractans, sepelivitapud beatum Petrum. 
D. IV KAL. APRILIS. 
(29 Martí.) 


Depositio abbatis Eustasii, discipuli sancti Co- 
lumbani, qui pater ferme sexcentorum exstitit mo- 
nachorum, et vit: sanctitate conspicuus, etiam mi- 


raculis claruit. 


* Eodem die apud Africam sanctorum confesso- 
rum Armogastis, Archimini, et Satyri : qui apud 
Africam tempore Vandaliez: persecutionis, sub 
Genserico rege Ariauo cum essent lucidissima mem- 
bra Ecclesi» Christi, et pravitatem Arianorum li- 
bertate catholica frequenter arguerent, pro confes- 


sione veritatis, multa et gravia perpessi supplicia 
atque opprobria, cursum gloriosi certaminis imple- 
verunt. 
E. III KAL. APRILIS. 
(50 Mart.) 

Roma, natale sancti Quirini P, tribuni et martyris, 
sub Trajano imperatore : qui cum ex przcepto ejus 
beatum Alexandrum papam (3 Maii), et Hermem 
praefectum in vincula conjecisset, haberetque filiam 


cujus collum struma circumdederat, auditis exhor- 


tationibus beati Herma de fide Christi, et visissignis, 


qua» Deus in martyribus suis Alexandro et Herme 
operabatur, ipsam eadem filiam suam obtulit ad 
sanandum. Cui dixit B. Alexander: Tolle boiam de 
collo meo, et impone ei. Quod cum obedienter pater 


ejus exsequeretur, divino nutu subito sanata est, 
Vocabatur autem ipsa Balbina : atque ita pater ejus 


Quirinus et ipsa, cum universis qui in custodia te- 


nebantur, omnique domo sua, baptizatus est. Quod 
ut nuntiavit Commentariensis Aureliano judici, 
iratusjussit adduci Quirinum ad se, et dixit ei: Ego 
te quasifilium dilexi ; tu autem irrisisti me deceptus 


* Victor. Afr. sub finem l. I 


sum factus ; vis occidere, vis fustigare, vis incen- 
derc? aliud non ero. Nam omnes qui erant in car- 
cere, feci fieri Christianos, et dimisi eos, sed nolue- 
runt usquam ire, Iratus Aurelianus, fecit eilinguam 
abscindi, deinde in equuleo suspendi. Qui dum 
Aureliani non cederet injuriis, jussit ei manus et 
pedes abscindi, et sic eum decollari, et canibus 
projici : sed Christiani corpus ejus raptum, in via 
Appia sepelierunt, in ccemeterio Prztextati. 


F. PRIDIE KAL. APRILIS. 
(84 Mart.) 


Rom:e, natale sanct: Balbinz, filiz» Quirini mar- 
tyris. Qui beatus martyr tollens boiam de collo Ale- 


B xandri papa secundum jussionem ejus, cum perge- 


ret ut collo fili: su» strumam habentis imponerel, 
ecce subito puer cum facula apparuit : quem con- 
stat angelum Dei fuisse et venit ad puellam, dicens: 
Salva esto, et in virginitate tua permane, et ego te 
faciam videre sponsum tuum, qui pro amore tuo 
sanguinem suum fudit. Perveniens igitur pater ut 
perficeret, quod de boia ei jussum fuerat, videt su- 
bito filiam suam sanam, qu: postmodum a sancto 
Alexandro baptizata est, et instructa in virginitate, 
plena operibus bonis permansit. Cui saepe osculanti 
boiam ipsam B. Alexandri dixit sanctus Alexander : 
Desine hanc boiam osculari, sed potius require Do- 
mini mei Petri vincula, et ea osculare. Tunc dedit 
operam, et summo studio post desiderium magnum 


C, pervenit ad illa tradiditque S. Theodore religiosi8- 


simz feminz, sorori S. Hermetis przefecti et marty- 
ris. Ipsa vero virgo Balbina post devictum szculi 
hujus cursum, sepelitur juxta patrem suum mart y- 
rem Quirinum, via Appia, in cemeterio Protextat! 
I Kal. Aprilis. 


» De eo in gestis Alexand. papa. 


UGG GGG DD D DD GGG GGG UU UU UU UC UM... 


LITANLE INDICEND/E 


MENSIS APRILIS 


HABET DIES XXX; 


G. KAL. APRILIS. 
4 Apr.) 

Roms, beatissimz: Theodore 5, sororis illustris- 
simi martyris Hermetis quam beatus Alexander papa 
et martyr instruxit, baptizavit, atque in fide Christi 
docuit. Qnasub Aureliano imperatore martyrizavit. 
Sepulta juxta fratrem suum martyrem, via Salaria, 
non longe ab urbe Roma. 

Eodem die S. Venantii episcopi et martyris. 

Et in pago Wimnoensi, sancti Walarici confes- 
soris, cujussepulerum crebris miraculis illustratur. 


* De ea in gestis Alex. Papa. 


LUNA VERO, XXIX. 


A. IV NONAS APRILIS. 
(3 Apr.) 

Natalis S. Nicetii, Lugdunensis episcopi, cujus el 
vita miraculis claruit, et pretiosa mors nihilominus 
miraculis commendatur. 

b Et apud C:saream Cappadocizm, passio sanct? 
Theodosi:x virginis : que tempore Diocletiani, cum 
esset annorum octodecim, ultro se sanctis coufes- 
soribus in custodia socians, tenta ab Urbano pr-- 
fecto, et in equuleo cruciata ; deinde ferro onusta, 
et in carcerem trusa : ibi virtute Dei, omnia vincula 


5 Euseb. I. vrit, c. 17. 


243 . 


mersa est ; sed mox littoribus incolumis reddita, 
bestiis, in amphiteatro projectz, et ab his intacta, 
martyrium capitis abscisione digne complevit. 
B. Ill NONAS APRILIS. 
(8 Apr.) 

Thessalonim, natalis SS. virginum  Agapis et 
Chionis, sub Diocletiano : qu: primo in carcere 
macerata, post in ignem missas sunt, sed intactce 
a flammis, post orationem ad Dominum fusam, ani- 
mas reddiderunt. 

Apud Scythiam, civitate Tomis natalis SS. Eva- 
grii et Benigni. 

Apud Tauromenium Sicilis, S. Pancratii. 

C. PRIDIE NONAS APRILIS. 
(4 Apr.) 

Mediolani, depositio B. Ambrosii episcopi et 
confessoris, cujus studio, inter catera doctrinz et 
miraculorum insignia, tempore Ariana perfidia, 
tola Italia ad Catholicam conversa fidem est. 

D. NONIS APRILIS. 
(5 Apr.) 

Thessalonics, natalis S. Irenis virginis, qua post 
tolerantiam carceris, sagitta percussa et a Sisi- 
nio comite sub quo et sorores ejus simul Agapes 
et Chionia martyrizaverunt. 

Item apud /Egyptum, natalis SS, Martiane, Ni- 
canoris et Apollonii. 

Apud Caesaream Lycis, natalis S. Amphiani. 

E. VIII IDUS APRILIS. 
(6 Apr.) 

* Roma S. Sixti pap: et martyris, qui rexit Ec- 
clesiam annos decem, menses duos, diem unum. 
Passus est autem temporibus Adriani imperatoris. 

F. VII IDUS APRILIS. 
(7 Apr.) 

Egesippi viri sanctissimi, qui vicinus apostolico- 
rum temporum, omnes a passione Domini usque 
ad suam atatem Ecclesiasticorum actuum texens 
historias, multaque ad utilitatem legentium perti- 
nentia, hinc inde congregans, quinque libros com- 
posuit, sermone simplici, ut quorum vitam secta- 
batur, dicendi quoque exprimeret characterem. AÁs- 


MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. — MENS. APRIL. 
ejus disrupta sunt. Post hzc saxo alligata, in mare A 


240 
G. VI IDUS APRILIS. 
(8 Apr.) 

Turonis, sancti Perpetui episcopi, admiranda 
sanctitatis viri, cujus opera templum super vene- 
randa ossa beati Martini episcopi, perfectum est ; 
cujusque sacrum corpus de loco ubi primum tu- 
mulatum fuerat, ad locum ubi nunc condigne venc- 
ratur, translatum et reconditum est. 

A. V IDUS APRILIS. 
(7 Apr.) 
Apud Sirmium, natalis septem virginum, quz in 


unum meruerunt coronari quinto Idus Aprilis. 


Apud Antiochiam, sancti Prochori diaconi ?, qui 
unus fuit de septem primis. 

B. IV IDUS APRILIS. 
(40 Apr.) 

Ezechielis propheta. 

Et apud Romam, beatorum martyrum plurimorum 
quos beatus Alexander papa et martyr baptizavit 
cum teneretur in carcere, et ipsi relegati pariter 
cum illo. Hos omnes Aurelianus imperator, navi 
vetusta impositos, in altum mare deduci, et illic 
collo ligatis lapidibus, mergi in profundum maris 
fecit quarto Idus Aprilis. 

C. III IDUS APRILIS, 
44 Apr.) 

Apud Cretam, urbe Cortynz, beati Philippi epi- 
scopi, qui vita et doctrina claruit, temporibus An- 
tonini Veri, et Lucii Aurelii Commodi imperatorum. 

D. PRIDIE IDUS APRILIS. 
(43 Apr.) 

(Pontif. cap. 36.) Romz via Aurelia milliario ter- 
tio, in cemeterio Calepodii natale sancti Julii epi- 
scopi et confessoris, qui sub Constantio Ariano filio 
Constantini, decem menses tribulationes el exsilia 
perpessus : post ejus mortem, cum magna gloria ad 
suam sedem reversus est. 

E. IDIBUS APRILIS. 
(48 Apr.) . 

(Euseb. 1. iv, c. 1&.) Apud Pergamum Asis ur- 
bem, natalis sanctorum Carpi episcopi et Papirii 
diaconi, et Agathonicz optime» femins, aliarumque 
multarum qus» probatisconfessionibus martyris co- 
ronatz sunt. Cum quibus et vir mirabilis Justinus 


serit se venisse sub Aniceto Romam, qui decimus T) philosophus, qui habitu quoque philosophorum in- 


post Petrum episcopus fuit, et perseverasse usque 
ad Eleutherium ejusdem urbis episcopum, qui Áni- 
ceti quondam diaconus fuerat. Isdem quoque Egesip- 
pus in libris suis refert de conversatione sua, quam 
habuit a gentili philosophia ^. Na et ego ipse, in- 
quit, secfís platonicis institutus, audiens infamari 
Christionos, et videns eos impavidos ad suscipien- 
dam mortem, atque omne supplicium tolerandwm, 
considerabam quod. impossible esset. in. malitia 
€os et in. libidine conversari. 


* Pontiflcale, c. 8. Est Sixt. 
* Hieron, de Script. Eccl. c. 22. Euseb. l. iv, 


cedens, pro religione Christi plurimum laboravit, 
in tantum, ut AntoninoPio et filiis ejus, et Senatui, 
librum contra gentes scriptum daret, ignominiam- 
que Crucis non erubesceret. Cumque jam secundum 
librum successoribus prefati imperatoris, id est 
Antonino Vero et Aurelio Commodo, pro religionis 
nostre defensione porrexisset, remunerationem 
linguz fidelis, martyrii munus accepit. 

(Id., ibid., c. 8 et 11.) Apud Hispaniam, natalis 
sancti Hermenigildi, quem pater ejus, Leovigildus 


c. 8, 10 et 12. 
e Vide libellum de Fest. Apost. 


247 


: S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS : 


248 


Arianus, Gothorum rex, ob fldei Catholic: confes- A el rapientes In suumterritorium transtulerunt. Ma- 


sionem, inexpugnabilem videns, in carcerem, et 
vincula conjecit ; ubi nocte sancta Dominic resur- 
rectionis, jussu perfidi patris, securi percussus in 
capite, regnum coeleste pro terreno, rex et martyr 
intravit. Scribit beatus papa Gregorius (l. im Diaz, 
c. 31). 
F. XVIII KALEND. MAII. 
(4& Apr.) 

Rom» via Appia, in coemeterio Preetextati, nata- 
lis sanctorum martyrum Tiburtii, Valeriani, et Ma- 
ximi * sub Almachio praefecto, quorum primi fusti- 
bus essi, et gladio sunt percussi (22 Jov.), ulti- 
mus tam diu ad plumbatas verberatus donec spi- 
ritum redderet. 

Interamnz, sancti Proculi martyris. 

Item sanct» Domns virginis, cum sociis virgini- 
bus coronatz. 

Apud Alexandriam, sancli Frontonis abbatis, 
cujus vita exstitit sanctitate et miraculis gloriosa. 
G. XVII KALEND. MAII. 

45 Apr.) 

In civitate Cordula, natalis sanctorum Olympia- 
dis et Maximi » nobilium, qui jubente Decio fustibus 
casi, et deinde plumbatis, ad ultimum capita eo- 
rum securibus tonsa, donec emitterent spiritum. 

Item in Hispaniis (40 Aug.) civitate Casarau- 
gusta, natalis sanctorum octodecim martyrum, Op- 
tati, Luperci, Successi, Martialis, Urbani, Julii, 
Qunctiliani, Publii, Frontonis, Felicis, Czciliani, 
Evoti, Primitivi, Apodemi, et reliquorum quatuor, 
qui omnes Saturnini vocati referuntur. 

Apud Italiam, natale sanctorum martyrum Maro- 
nis Eutychetis, et Victorini? qui cum beata Flavia 
Domitilla apud insulam Pontiam longum ducentes 
exsilium, eamque in Christi confessione pio foventes 
solatio, invidia atque insectatione Aureliani sponsi, 
et persecutoris ejus quem illa ob Christum contem- 
pserat, postmodum a principe Nerva eidem Aure- 
liano in servitutem traditi snnt. Quos ille primum 
quasi servos per sua przdia singulos divisit, jussit- 
que eos terram fodere per totum diem, ad vesperam 
vero cantabrum manducare. Deinde cum plurimos 
ad fidem Christi converterent, et populum creden- 
tium ampliarent, repletus ira a diabolo, misit qui 


ronem autem, misso amico suo, nomine Turgio, 
jussit idem Aurelianus duci, et saxo ingenti op- 
primi. Sed protegente Domino, in nullo eum lzdere 
potuerunt. Quem. consularis accepto ab Aureliano 
precepto interfecit, corpusque ejus Christianus 
populus rapuit, et condigno honore sepelivit. 
A. XVI KALEND. MAII. 
(416 Apr.) 
Apud Corinthum, Callisti et Carisii cum aliis 
septem, omnium in mare mersorum. 
B. XV KALEND. MAII. 
47 Apr.) 
Apud Africam, natale S. Mappalici, qui cum aliis 
pluribus martyrio coronatus est. Scribit B. Cypria- 


B nus in epistola ad martvres et confessores de illo 


hoc modo: Voz plena SpirituS. demaríyrisorapro- 
rupit, cum Magppalicus beatissimus inter oruciatus 
$uo8 procousuli diceret: Videbis cras agonem. Et 
quodille cum virtulis ac fldei testimonio dizit, Do- 
minus implevit. Agon calestis ezhibitus,et Dei ser- 
vus in agonis promissi certamine coronatus est. Et 
post pauca : Zunc igituragonemper prophetas ante 
predictum per Dominum commissum,per apostoluxn 
gestum,Mappalicus suo et collegarum suorum nomái- 
té, proconsuli repromisit : nec fefellit in promisso 
8uo voc fidelis; pugnam quam spopondit, ez hibuit, 
et palmam quam meruit, accepit. Istum nunc bea- 
Lissimuw martyrem, etalios participes ejusdem com- 
gressionis et comites, et fide s(abiles, in dolore pa- 


C lientes,in questione viclores, ut ceteri quoque sec- 


temini el opto pariter et ez hortor : utquosvinculum 
confessionis ,et hospitium carceris simuljunczit. jun- 
gat etiam consummatio virtutis, et corona calestis. 

Apud Antiochiam, natalis sanctorum Petri dia- 
coni et Hermogenis. 

Apud Viennam, sancti Pantagathi espiscopi. 

C. XIV KALENDAS MAII. 
(48 Apr.) 

Apud Messanam [a4., Misenan] Apuliz civitatem, 
natalis sanctorum martyrum Eleutherii episcopi et 
Anthie [g., Evanthie.] matris ejus : qui beatus 
episcopus cum esset et sanctimonia vite, et mira- 
culorum virtute illustris, sub Adriano principe, in 
concessione Christi, lectum ferreum ignitum, cra- 


vario genere poenarum interficerent eos. Nam Eu- [) ticulam, et sartaginem oleo, pice ac resina ferven- 


tichia in media via tam diu cxdi jussit, donec spi- 
ritum exhalaret. Cujus corpus rapuit populus Chri- 
stianorum. Victorinum vero apud eum locum qui 
Cotilias appellatur, ubi putentes aqu: emanant et 
sulphurez, capite deorsum per horastressuspensum 
teneri jussit. Quod cum per triduum pro nomine 
Christi passus fuisset, migravit ad Dominum. Cum- 
que una die jussu Aureliani corpus ejus inhuinatum 
acuisset, venerunt Amiternenses populi Christiani, 


* De his, in gestis Crecilicm. 
* De his, in Vita S, Laurentii. 
* De his, in Vita Nerei et Achillei. 


tem, superans, leonibus quoque projectus, sed ab 
his illasus, novissime, una cum matre, gladio ju- 
gulatur. 

(Euseb., lib. v, c. 20, 21, Ruffini.) Item eodem 
die Roma, sancti Apollonii senatoris, qui sub Com- 
modo principe a servo proditus quod Christianus 
essel, imperatus ut rationem fidei sux: redderct, in- 
signe volumen coinposuit, quod in senatu legit. Et 
nihilominus sententia senatus, pro Christo capite 


4 Cypr.. epist. 9. Item Luciani, Epist. 22, apud 
eumdem de sociis. 


249 


MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. — MENS. APRIL. 


250 


truncatus est : veteri apudeos obtinente lege, abs- À in Christi testimonio immobilis persisteret, jussus 


que negatione non dimitti Christianos, qui semel 
ad eorum judicium pertracti essent. 

In Laubaco monasterio transitus sancti Ursmari, 
episcopi et confessoris. 

D. XII] KALEND. MAII. 
(49 Apr.) 

In Armenia, civitate Militana, natalis sanctorum 
Hermogenis, Caii, Expediti,[Aristonici, Rufl,|Galate, 
una die coronatorum. 

Caucoliberi Hispani», natalis sancti Vincentii 
martyris. 

Apud Corinthum, sancti Timonis, de illis septem 
diaconibus primis (Act. v1). 

E. XII KALEND. MAII. - 
(20 Apr.) 

Roma, sancti Victoris episcopi, qui tertius de- 
cimus post beatum Petrum $*, rexit Ecclesiam 
annis decem, et sub Severo principe martyrio coro- 
natur. 

Item Roms, sanctorum martyrum Sulpitii et Ser- 
viliani ^, qui przdicatjone et miraculis beatz Flavizs 
Domitilla ad fidem Christi conversi sunt (quseetiam 
Sponsas eorum Theodoram et Euphrosynam ad spem 
vite eterna, et perseverantiam sancta virginitatis 
lucrata fuerat) persecutione Taiadi, cum nollent 
idolis immolare, a prefecto Urbis Aniano capite 
cesi sunt. Quorum eorpora Christiani rapientes, 
posuerunt in predio eorum, via Latina, milliario 
secundo. 

(Greg. Tur. de Gl. confess. cap. 69.) Eodem die 
in Galliis civitate Ebredunensi, sancti Marcellini 
primi ejusdem urbis episcopi et confessoris, qui di- 
vino jussu, cum sanctis sociis Vincentio et Domino 
ex Africa veniens, maximam partem Alpium mariti- 
marum et signis admirandis, quibus usque hodie 
refulget, ad fidem Christi convertit, ita ut baptiste- 
rium, quod ipse apud praefatam urbem condidit, in 
sacrosanctis Paschalis festi vigiliis, divina virtute, 
singulis annis aquis subitis inundetur, et per septem 
ejusdem solemnitatis dies, gratia exuberante per- 
maneat. Venerabiles socii ejus apud Diniensium ur- 
bem conditi, gloriosis nihilominus miraculis com- 
mendantur. 

F. XI KALEND. MAII. 
(4 Apr.) 

(Cassiod. lib, n Zistor.trip.) Apud Persidem, na- 
lalis sancti Simeonis episcopi Seleucis et Ctesi- 
phonis, regalium civitatum : qui persecutione Sa- 
poris regis Persarum, jubente eodem tyrauno, com- 
prehensus, ferroque onustus, cum, iniquis tribuna- 
libus exhibitus de Domino Jesu Christo voce libera 
ac constantissima testaretur, primum carcerali er- 
gastulo cum aliis centum, e quibus alii episcopi, 
alii erant presbyteri, alii diversorum ordinum cle- 
rici, longo tempore maceratus est. Novissime, cum 


* Vide libellum de Festivitat. Apost. 
* De hts in gestis Nerei Achilei. 


est cum omnibus pariter decollari : ita ut cum cz- 
teri jugularentur, astaret, et ipse ultimus trucida- 
retur. Cumque omnes sub ejus aspectu caiderentur, 
et ille singulos paternis exhortationibus alacriter 
confortaret, extremo lictoris ictu et ipse occum- 
bens, palmam martyrii adeptus est. Erat autem 
sexta feria septimans majoris in qua ante Resurre- 
ctionis festivitatem annua Christi Passionis memoria 
celebratur. Passi sunt cum eo etiam Ustazadis eu- 
nuchus nutritius regiset major regi: domus, et Ab- 
della, atque Ananias, venerabiles senes ; et Pusitius 
princeps artificum regalium, eo quod videns przfa- 
tum senem Ananiam sub ictu gladii trementem, ex- 
clamaverit confidenter, dicens : Paululum, o senex, 


p claude oculos, et securus esto; mox Christi videbis 


aspectum. Filia quoque ejusdem Pusitii virgo sacra 
simul perempta est. 

Apud Alexandriam, natalis sanctorum Fortunati, 
Aratoris presbyteri, Felicis, Silvii, Vitalis, qui in 
carcere quieverunt. ; 

G. X KALEND. MAII. 
(23 Apr.) 

Rome via Appia, in cemeterio Callisti ^, sancti 
Caii pape, qui cum Ecclesiam undecim annos, 
menses quatuor, dies duodecim rexisset, martyrio 
coronatus sub Diocletiano principe. Frater nam- 
que ejus beatus Gabinius presbyter, in multis cla- 
rissimis passionibus, jam finierat triumphum victos 
ri» sux, sub eodem impio principe, undecimo Ka- 
lendas Martias. 

(Cassiod. lib. rm Zístor. (rip. c. 2.), Apud Persi- 
dem, sanctorum martyrum plurimorum, qui jubente 
Sapore Persarum rege, annuo die quo passionis 
Dominica» memoria celebratur, per totam Persidis 
regionem tanti, ac pro Christi nomine gladio ju- 
gulati sunt. In quo fidei certamine passus est Meli- 
sius episcopus, sanctitate et miraculorum gloria in- 
signis ; Acepimas quoque episcopus cum presbytero 
suo Jacobo, et Mareas et Bicor nihilominus episcopi, 
cum clericis fere ducentis, et quinquaginta mona- 
chis, et sacratis virginibus plurimis, inter quas et 
Simeonis episcopi sororem nomine Tarbuam cum 
pedissequa sua, stipitibus alligantes, serraque fin- 
dentes, crudelissime necaverunt. 


D Eodem die in Cordula civitate, natalis sanctorum 


Parmenii, Helimenz, et Chrysoteli presbyterorum, 
et Luca et Mutii diaconorum de Babylonia. Quorum 
primus precisa etiam lingua loquebatur. Omnes 
primo in equuleo suspensi, et nexibus attracti sunt ; 
dein laminis ardentibus circa latera appositis, us- 
tulati et unguibus lacerati, ac ultimum gladio tru- 
cidati sunt, przesente persecutore Decio. Scriptum 
in passione sancti Laurentii (10 Aug.), 

(Greg. Tur. de Gloria Mar(., c. 64.) Et Lugduno 
Galli» natalis sancti Epipodii martyris, qui perse- 


9 De hoc gesta Sebastiani et Susanne Aug. 11. 
Pontificale, cap. 29. 


- 


361 S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


cutiote Antonini Veri,postgloriososquadragintaoc- A Eodem die Roms, litania major, ad sanctum 


to martyrum agones, qui in eadem urbe passi sunt, 
cum Alexandro charissimo collega tentus, ipso in- 
terim in carcerem truso, primo os diris pugnorum 
ict'bus czsus, deinde equulei extensione vexatus, 
postremo martyrium capitis abscisioue complevit. 

Vienns, sancti Juliani episcopi et confessoris. 

À. IX KALEND. MAII. 
(23 Apr.) 

Dist. 15, c. Sancta Eccl. Rom.) In Perside, civi- 
tale Diospoli, passio sancti Georgii martyris, cujus 
gesta passionis et si inter apocryphas connumeratur 
scripturas, tamen illustrissimum martyrium ejus 
inter coronas martyrum Ecclesia Dei venerabiliter 
honorat. 


In Galliis, civitate Valentia, natalis sanctorum B 


Felicis presbyteri, Fortunatiet Achillei diaconorum, 
qui a beato Ireneo Lugdunensi episcopo et martyre 
ad praedicandum verbum Dei missi, cum maximam 
partem supradicta urbis ad fidem Christi convertis- 
sent, a duce Cornelio in carcerem trusi ; dein duris- 
sima nervorum flagellatione diutissime verberati; 
post etiam revinctis post terga manibus, cruribus- 
que confractis, circa rotarum vertiginem astricti, 
fumi quoque amaritudine supposita, die ac nocte 
continuata equulei extensione suspensi, ad exíre- 
mum gladio consummati sunt. 


In Fontanella monasterio, sancti Wulfranni epi- 


Scopi, praclari in miraculis et doctrina viri. 
B. VIII KALEND. MAII. 
(34 Apr.) 

"Lugdumo Galliz, natalis sancti Alexandri, qui ter- 
tio post passionem Epipodii die productus e carce- 
re, primo ita laniatus est crudelitate verberantium, 
ut crate soluta costarum, patefactis visceribus, se- 
creta anima: panderentur. Dein crucis affixus pati- 
bulo, beatum spiritum exanimatus emisit. Passi 
sunt cum eo et alii numero triginta quatuor. Sepul- 
ti ambo ex utroque altaris latere, in crypta, qua 
in colle superposito civitati, pulchro et antiquo 
opere exiructa. 

(Beda, I. 1. Zistor. Angl., c. 206130, et I .ii, c. 
2 et seqq.) Eodem die, depositio Melliti episcopi in 
Britannia, qui tertius post Augustinum episcopum, 
Dorovernensem ecclesiam suscepit, quam rexit an- 


Petrum. 
Apud Viennam, sancti Clarentii episcopi et con- 
fessoris. 
D. VI KALEND. MAII. 


(26 Apr.) 

( Pontificale, cap. 3.) Roms, natalis sancti Ana- 
cleti papze, qui secundus post beatum Petrum, cum 
rexisset Ecclesiam annis duodecim, persecutione 
Domitiani martyrio coronatus est. 

( Pontif., c. 30.) Ipso die, sancti Marcellini papa, 
qui cum Ecclesiam novem aunis et mensibus qua- 
tuor rexisset, temporibus Diocletiani et Maximiani, 
ab eodem Diocletiano, pro confessione vera fldei, 
cum Claudio, Cyrino et Antonino, capite truncatus 
est, et post dies triginta et quinque, sepultus via 
Salaria, in cubiculo, a Marcello presbytero et a 
diaconibus cum hymnis. Quo tempore fuit magna 
persecutio, ita ut intra unum mensem decem et 
septem millia martyrio coronarentur. 


E. V KALEND. MAII. 


(37 Apr.) 

(Ponlif., c. 40.) Romz,.sancti Anastasii papa, 
qui sedit annos tres, dies decem. 

Apud Nicomediam,natalis sancti Anthimi episcopi 
el martyris, in memoriis piorum fulgentis in regno 
Christi. Hic persecutione Diocletiani, ob confessio- 
nem Christi, martyrii gloriam capitis obtruncatione 
suscepit. Quem tanquam bonum pastorem, viam 


C martyrii preeuntem, universa pene gregis sui inul- 


titudo secuta est ; quorum alios prefatus tyrannus, 
eamdem civitatem tunc temporis residens, gladio 
obtruncari, alios ignibus conflagrari, alios naviculis 
impositos pelago immergi fecit. Ipsis fidelium tur- 
bis tanto per Doi gratiam fidei igne inflammatis, ut 
nec interrogari se paterentur, sed ultro in flammas 
irruerent, vel cedentibus gladiis cervices objecta- 
rent. Scriptum est in ecclesiastica Historia lib. vim 
(.Euseb..vim, c. 6). 


F. IV KALEND. MAII. 
(38 Apr.) 
Apud Ravennam, natale sancti Vitalis martyris, 


patris sanctorum Gervasii et Protasii : qui militans 
cum Paulinojudice, Ravennam ingressus est. Et cum 


nos quinque; sepultus in monasterio, in ecclesia D videret in conspectu judicis sui Christianum nomi- 


beatri Petri octavo Kalendas Martii, anno ab Íncar- 
natione Domini sexcentesimo vigesimo quarto. 
C. VH KALEND. MAII. 
(25 Apr.) 

Apud Alexandriam, natale sancti Marci evange- 
lista * qui martyr defunctus, sepultus est in loco 
lapidis excisi cum gloria. Ordinaverat autem pro se 
Alexandrie episcopum Anianum, aliis quoque longe 


lateque ecclesiis episcopos, presbyteros, diaconos 
dederat. 


* Vide libellum de Fest. Apost. 


ne Ursicinum, arte medicum, natione Ligurium, post 
nimia tormenta capitalem accepisse sententiam, et 
cum venisset ad palmam et expavisset, exclama- 
vit : Noli, noli, Ursicine medice, qui alios curare 
consuesti, teipsum s:xterna mortis jaculo vulnerare ! 
Et qui per passiones nimias venisti ad palmam, co- 
ronam vis perdere a Domino praeparatam ? Utque 
martyrium consummavit idem Ursicinus, statim 
beatus Vitalis corpus ejus rapiens intra Ravenna- 
tium urbem sepelivit, ad judicem ultra venire con- 
temnens. Tentus itaque a Paulino consulari ob id 


3203 


MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. — MENS. APRIL. 


294 


maxime, quia prefatum Ursicinum in passionis À gentilium czco furore et officiis militaribus ad ten- 


agone positum suis exhortationibus roborasset, post 
equulei tormenta jussusest perduci ad palmam. Lo- 
cus autem ubi decollabantur Christiani hoc habe- 
bat vocabulum, eo quod arbores palm» illic essent. 
Et facta fovea quousque inveniretur aqua, ibi supi- 
nus depositus, et terra ac lapidibus oppressus est. 
Conjux quoque ejus Valeria, cum reverteretur ad 
urbem Mediolanensium, Sylvanosacrificantes incur- 
rit ; cumque eam deponentes de sagmario hortaren- 
tur de idolothitis manducare, nec sibi omnino lici- 
tum testaretur, quia esset Christiana : nimia ab eis 
cade mactala est, ut vix seminecem sui homines 
eam ad Mediolanensem urbem perducerent. Que in- 
fra biduum migravit ad Dominum. 


Alexandriz *, natale sanctae Theodora virginis, p 


qua sacrificare contemnens, inlupanar tradita, miro 
Dei favore erepta est. Astante quippe jam adostium 
cellulze multitudine juvenum impudicorum, repente 
quidam ex fratribus, Didymus nomine, plenus fide, 
divinitus inspiratus, sumpto militari habitu, primus 
lupanar irrupit, et saneta virgini cur venissctexpo- 
nens, illi militares imponit exuvias, ipse virginali 
veste induitur. Sic virgo egressa, et a nullo agnita, 
ad civitatem fugiens evasit. Didymus prasidi exhi- 
bitus, et omne factum constanterexponens, Christia- 
num se esse confessus, absciso capite igni traditus 
est. Beata quoque virgo, que protuenda virginitate 
ex lupanari fugerat, amore coronz continuo ad sta- 
dium regressa, simul cum Didymo percussa, et si- 
mul est coronata. 

Eodem die Aphrodisii, Carilippi, Agapii et Euse- 
bii martyrum. 

Item in Pannonia, sancti Pollionis martyris. 

G. III KALEND. MAII. 
(39 Apr.) 

Apud Paphum, Tychici apostolorum discipuli 
(Eph. v1; JI Tim. 1v). 

In Numidia apud Cirthensem coloniam, natalis 
sanctorum martyrum Agapii et Secundini episcopo- 
rum ::qui persecutione Valeriani, post longum 
exsilium apud praefatam urbem, inqua tunc maxime 


* Ambr, lib. r de Virgin. habet Antiochiz. 


tandam justorum fidem rabies diaboli infestantis 
inhiabat, ex illustri sacerdotio effecti sunt martyres 
gloriosi. Passi sunt in eorum collegio JEmilianus 
miles, Tertufla et Antonia sacra virgines, et qua- 
dam mulier cum suis geminis. 


A. PRIDIE KALEND. MAII. 


(30 Apr.) 

Natalis sanctorum martyrum Mariani et Jacobi. 
» quorum prior lector, posterior diaconus erat. Et 
cum jampridem infestationes Decian:x persecutionis 
in confessione Christi evicisset Marianus, iterum 
cum charissimo collegatentusest, apud Cirthensem 
coloniam. Ubi post dira et exquisita supplicia (ita 
ut Marianus per summosapices pollicum suspensus, 
ut gravi pondere pedibus nnexus, crudelissimetor- 
queretur) diu in carcere macerati sunt. Sed divinis 
revelationibus mirabiliter confortati, deinde Lambe- 
sitanam urbem directi ad praesidem, ibi rursum 
longo tempore carcerali ergastulo mancipati sunt ; 
sed iterum divinis revelationibus allevati, novissime 
cum multis aliis gladio consummati sunt. 

(Gregor. Tur. de Gloria martyr., c. 66.) Eodem 
die apud civitatem Santonas, natalis sancti Eutropis 
martyris, qui a beato Clementeepiscopo directus in 
Gallias ; ab eodem etiam pontificalis ordinis gratia 
consecratus, impleto hujus officii ordine, peracta in 
incredulis przdicatione, insurgentibus paganis, 
quos auctorinvidis credere non permisit, illiso ca- 


C pite victor occubuit. Denique post multa annorum 


spatia, cum Palladius ejusdem urbis episcopus, et 
cumeoalii viri Dei, corpus ejus,debiti honoris gratia, 
in basilicam novam transferrent, reserato sarco- 
phago, contemplati sunt cicatricem capitis, quia in 
parte defixum fuerat securis acumen. Cumque se- 
quentinoctestravissent sacerdotes membra quieti, 
apparuit eis per visum, dicens : Cicatricem quam 
contemplati estisin capite, scitote me per eam mar- 
tyrium consummasse. 

Apud Asiam, passio sancti Maximi martyris, cu- 
jus gesta habentur. 


» De his in gestis sanctorum Mariani et Jacobi. 





LITANJE INDICENDJ.E 


MENSIS MAIUS 


HABET DIES XXX; LUNA VERO, XXX. 





B. KALEND. MAII. 
d Maii.) 
Jeremiz: propheta: 
Et natalis apostolorum Philippi et Jacobi * filii 


* Vide libellum de Fest. Apost. 


Mari: quz» fuit soror matris Domini, 'unde fratres 
Domini dicebantur. 

In Galliis territorio Vivariensi, inloco qui vocatus 
est antiquitus gentibus, sancti Aneoli subdiaconi, 


258 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS. 


256 


quem mísit ab Oriente sanctus Polycarpus cum beato A et a grammatico sufficienter Athanasius fuisset ins- 


Benigno et Andochio presbyteris, et Thyrso diacono, 
ad prz idicandum verbum Dei in Galliam. Cujus pree- 
dicatione C:»sar Severus comperta,spinosis fustibus 
crudelissime flagellatum in carcerem trudi prace- 
pit, et alia die productum cum videret superarinon 
posse, jussit ad similitudinem gladii de ligno duris- 
simo ensem fleri, et in crucis modum caput ejus 
scindi. Quod cum factum fuisset, eliso in terram 
cerebro, gloriosa morte translatus est. 

Item civitate Sedunensi, loco Agauno, passio Si- 
gismundi regis filii Gundebaldi, regis Burgundio- 
num. Qui cum se cerneret non posse Francis resis- 
tere, solus fugiens, coma deposita, habitum relig o- 
nis suscepit, et jejuniis, vigiliis ac orationibus die 
nocteque vacans, captus a Francis est cum uxore ac 
filiis, in puteumque demersus occubuit. Post vero 
abbati cuidam revelatus, et ab eo reverenter sepul- 
tus, etiam miraculis claruit. 


C. VI. NONAS MAII. 
(3 Maii.) 


(Hieron. de S'eript. eccl., c. 195. Ruff. T. 1, c. 14.) 
Natalis sancti patris nostri Athanasii, Alexandrinz 
urbis episcopi et confessoris. Qui multa Arianorum 
perpessus insidiis, quadragesimo et sexto anno sa- 
cerdotii sui, post multos agones, multasque patien- 
ti: coronas, quievitin pace. Hic vir acris ingenii, et 
ecclesiasticis negotiis apprime vigilans fuit. Hujus 
origo et a puero institutio, talimodonarratur: Tem- 
pore quo apud Alexandriam Petri martyris diem 
Alexander episcopus agebat, cum post expleta so- 
lemnia conventuros ad convivium suum clericos 
exspectaret, in loco mari vicino videt eminus pue- 
rorum super oram maris ludum, imitantium (ut fieri 
solet) episcopum, atque ea qua inecclesiisgeri mos 
est. Sed cum intentus diutino pueros inspectaret, 
videt ab his geri etiam secretiora qusedam et mysti- 
ca. Perturbatus, illico vocariad se clericos jubet, at- 
queeis quid eminus ipse videret ostendit. Tum abire 
eos, et comprehensos ad se adducere omnes pueros 
imperat. Cumque adessent, quis eis ludus, et quid 
egissent, vel quomodo percontatur. Illi (ut talis ha- 
bet $*tas) pavidi negare primo. Dein rem gestam per 
ordinem pandunt et baptizatos a se quosdam cate- 
chumenos confitentur, per Athanasium, qui ludi 
illius puerilis episcopus fuerat simulatus. Tum ille 
diligenter inquirensab his qui baptizati dicebantur, 
quid interrogati fuerint, quidve responderint, simul 
et ab eo qui interrogaverat : ubi videt, secundum 
religionis nostre ritum cuncta constare, collocutus 
cum consilio clericorum statuisse traditur illisqui- 
bus integris interrogationibus et responsionibus 
aqua fuerat infusa,iterari baptismum non debere, 
sedadimpleri ea quz? a sacerdotibus mos est. Athana- 
sium veroatque eos quos ludus iste vel presbyteros 
visus fuerat vel ministros, convocatis parentibus, 
sub Deiobtestationeeostradit Ecclesi» nutriendos. 
Parvoautemexactotempore, cum a notario integre, 


- 


tructus, continuotanquam fidele Domini commenda- 
tum, a parentibus restituitur sacerdoti, ac veluti Sa- 
muel quidam intemplo Domini nutritur ; et ab eo per- 
gente ad patres in senectu'e bona, ad portandum 
post se Ephod sacerdotale deligitur. Hujus tanti in 
Ecclesia pro fideiintegritateagones fuerunt,ut etiam 
de hoc videatur dictum esseillud quod scriptum est, 
Ego enim ostendam ei quantum pronomine meo eum 
gatioporteat(4 Reg. 1; Act. 1x). Inhujus etenim per- 
secutiones universus conjuravit orbis, e£ commoti 
sunt principesterrz : gentes, regna, exercitus coie- 
runt adversus eum; multasque Arianorum perpes- 
sus insidias, toto orbe profugus agitur; nullus tutus 
ad latendum supererat locus. Tribuni, prepositi, co- 


p mites, exercitus quoque ad investigandum eum mo- 


ventur. (Ruff. lib. 1, c. 18 et 19.) Edictis imperialibus 
premia delatoribus proponuntur, si quis vivum 
maxime, sin minus certe caput Athanasii detulisset. 
Itatotis regni viribus frustraadversuseum (cui Deus 
aderat) certabatur.Interea sex continuis annisitala- 
tuisse ferturinlacucisternz non habentisaquam, ut 
solem nunquam viderit. Sed cum jam sibi nullum lo- 
cumtutum videret (proditus siquidem fuerat per an- 
cillam, qu: sola conscia erat dominorum officiis, qui 
ei latebras prxebuerant), ad Constantem Galliarum 
principem fugit ; a quo satis honoriflce religioseque 
susceptus est. Quique causa ejus, quam fama com- 
pererat, diligentius cognita, scribit ad fratrem, pro 
certo comperisse quod sacerdos Dei summi Atha- 
nasius injuste fugatus, exsilia pateretur. Reversus 
itaque ad Constantium cum litteris, ad Ecclesiam 
suam permittitur ire. Et rursus post mortem illius 
fugaLus, usque ad Joviniani imperium latuit ; a quo 
honorifice et offlciosissimis litteris requisitus eccle- 
siarum disponendarum, jam statutus in sede sua 
accepit potestatem. Moritur Valentinianiet Valenlis 
imperatorum tempore. 

Eodem die, natalis sanctorum Saturnini et Neo- 
polis, qui in carcere requieverunt. 


D. V NONAS MAII. 
(8 Maii.) 


Jerosolymis, inventio sancta crucis ab Helena 
regina, sub Constantino principe, cujus et ipsa ex- 


D Stitit mater. Inventionis autem pretiosi ligni historia 


cognitu digna ita sehabet : Adrianus, qui undecimus 
Csosar et imperator Roma erat, existimans se fidem 
Christianam loci injuria perempturum, in loco pas- 
sionis simulacrum Jovis consecravit. Et Bethleem 
Adonidis fano profanata est, ut quasi radix et fun- 
damentum Ecclesia; tolleretur, si in his locis idola 
colerentur in quibus Christus natus est ut patere- 
tur, passus est ut resurgeret, surrexit ut regnaret, 
judex vel rex judicaret. In Bethleem quoque ubi 
agnoverat bos possessorem suum (782a. 1), et asinus 
praesepe Domini sui, ibi principes hominum inflciati 
Salvatorem Domini, infames hominum amores mo- 
resque coluerunt. Prodita novo sidere regis terni 


257 


MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. — MENS. MAII. 


208 


ubi cunabula supplicescum suis opibus adoraverant A loco testificatione confirmata est. Jussit illico, ur- 


Chaldzi, ibi barbaras libidines sacraverunt Romani 
(JEzecÀ. v). Ubi natum Salvatorem cum exercitu 
Angelorum concinente, coelesti gaudio salutaverant 
illustrata nocte pastores, ibi Veneris amasium mista 
semiviris planxere meretrices. Proh dolor ! quz pie- 
tas hominum hanc impietatem compensare poterit ! 
ubi sacra nati Salvatoris infantia vagierat, illic Ve- 
neris lamenta fingentium lascivis luctibus, infamis 
ritus ululabat ; et ubi Virgo pepererat, adulteri cole- 
bantur. Mansit hoc szceuli prioris nefas in tempora 
Constantini, qui princeps ut esset principibus Chri- 
stianis, non magis sua quam matris Helena fide me- 
ruit. Qux divino, ut exitus docuit inspirata consi- 
lio, rogat fllium ut sibi facultatem daret cuncta illic 


loca Dominicis impressa vestigiis, et divinorumerga p 


nos operum signata monumentis purgare, destructis 
templis et idolis, ab omni profan:e impietatis conta- 
gio, et religioni su: reddere, ut Ecclesia tandem in 
terra originis su: celcbraretur. Itaque prompto filii 
imperatoris assensu, mater augusta, patefactis ad 
opera sancta thesauris, toto abusa fisco est, quan- 
toque sumptu atque cultu regina poterat et religio 
suadebat, :xdificatis basilicis, contexit omnia et 
excoluit loca, in quibus salutaria nobis mysteria 
pietatis sud, incarnationis, el passionis, et resur- 
rectionis, atque ascensionis sacramentis Dominus 
redemptor impleverat. Mirum vero inter hxc, quod 
in basilica ascensionis, locus ille tartum de quo in 
nube susceptus ascendit, captivam in sua carne 
ducens captivitatem nostram ( Eph. 1v), ita sacratus 
divinis vestigiis dicitur ut nunquam tegi marmore, 
aut paviri [7ns. paveri] receperit, semper excussis, 
solo respuente, qu: manus adornandi studio ten- 
tavit apponere (Psa£. cxxxi). Itaque in toto basi- 
lice spatio solus in sui cespitisspecie virens perma- 
net, et impressam divinorum pedum venerationem 
caleati Deo pulveris perspicua simul et attigua 
venerantibus arena conservat, ut vere dici possit: 
Adoraviinus in loco ubi steterunt pedes ejus. Regina 
illa venerabilis, ut venit Jerosolymam, diligenter et 
pie locis illic et cirea omnibus divinorum curiosa 
insignium, et oculis haurire gestiens fldem, quam 
piis auribus litterisque perceperat, crucem Domini 
studiosissime perquirere adorsa est. Sed qui via 
vel ratio inveniendi subesset, cum judex idoneus 


gente sine dubio conceptz revelationis instinctu, in 
ipsum locum operam fossionis accingi ; parataque 
mox civium pariter et militari manu, brevi laborem 
istius molitionis hausit, et contra spem omnium, 
sed secundum ipsius tantum regina fidem, alta 
egeslione reseratis terrz finibus, abditz crucis ar- 
cana patuerunt. Sed cum tres pariter cruces, ut 
quondam fix:e Domino et latronibus steterant, re- 
perta fuissent, gratulatio repertarum coepit anxia 
dubitatione confundi : justo piorum metu, ne forsi- 
tan aut pro cruce Domini patibulum latronis elige- 
rent, aut salutare lignum pro stipite latronis abji- 
ciendo violarent. Aderal quidem et titulus ille qui 
Grecis et Latinis atque Hebraicis litteris a Pilato 
fuerat conscriptus, sed nec ipse satis evidenter Do- 
minici prodebat signa patibuli. Respexit pias fideli- 
ter :&stuantium curas Dominus, et ipsi potissimum, 
qu: tam pi: sollicitudinis princeps erat, hujus con- 
silii lumen infudit, ut aliquem recens mortuum 
inquiri et inferri juberet. Macarius per idem tem- 
pus ecclesie illius episcopus prxsens erat. Nec 
mora, verbum factum, cadaver illatum est. Depo- 
nitur jacenti una de crucibus, admovetur et altera, 
sed eorum ligna mors sprevit. Postremo dominicam 
crucem prodit resurrectio, et ad salutaris ligni 
tactum, morte profuga, funus excussum, et corpus 
erectum est ; tremefactisque viventibus, stetit mor- 
tuus; et funebribus, ut Lazarus quondam, vinculis 
expeditus, illico inter spectatores suos redivivus 
incessit. Ergo crux Domini tot operta statibus et 
Judzis intempore passionis abscondita, neque gen- 
tibus in :dificatione fani, terram sine bubio ad ip- 
sam fabricam egerentibus, revelata, nonne divina 
manu latuit, ut nuncinveniretur, cum religiose que- 
reretur ? Ita ut crucem Christi decuit, experimento 
resurrectionis inventa et probata crux Christi est, 
dignoque mox ambitu consecratur, condita in pas- 
sionis loco basilica, quz: auratis coruscat laqueari- 
bus, et aurcis dives altaribus, arcano repositam sa- 
crario crucis partem servat, quam thecis argenteis 
incomparabilis fide regina conditam dereliquit ibi. 
Namque partem ipsius ligni salutaris dctulit fllio, 
quam episcopus urbis ejus quotannis, cum Pascha 
Domini agitur, adorandam populo, princeps ipse 
venerantium promit. Neque prater hanc diem qua 


nemo inveniri posset, ubi memoriam et curam reli- D crucisipsius mysterium celebratur, ipsa (qui sacra- 


giosz: conscientiz vel observantiz,et antiquitas xvi, 
et superstitionis impie diuturnitasabolevisset ? Ve- 
rum ipso omnium et terriset animis opertorum con- 
scio et teste Domino, fidelis mulier sanctum Spiri- 
tum per affectum pium meruit. Quo aspirante, cum 
rem ab humana conscientia divinitus remotam fru- 
stra diligens requisisset, de loco tantum passionis 
certior fieri studuit. Itaque non solum de Christianis 
doctrina et sanctitate plenos viros, sed et de Ju- 
dzis peritissimos ut proprie (qua miseri et glori- 
antur) impietatis indices exquisiv t, et accitos in 
Jerosolymam congregavit. Tum omnium una de 


mentorum causa est ) quasi quoddam sacra solemni 

tatis insigne profertur: nisi interdum religiosissimi 
postulent, qui hac tantum causa illo perigrinati 
advenerint, ut sibi ejus revelatio, quasi in pretium 
longinqua peregrinationis deferatur; quod solum 
episcopi beneflcioobtineri ferunt. Quz quidem crux, 
in materia insensata vim vivam tenens, ita ex illo 
tempore innumeris pene quotidie hominum votis li- 
gnum suum commodat, ut detrimentum non sentiat, 
et quasi intacta permaneat ; quotidie dividua su- 
mentibus, et semper tola venerantibus. Sed. istam 
imputribilem virtutem et indestructibilem solidita- 


250 


S. ADONIS ARCHIEPISD. VIENNENSIS 


200 


tem, de illius profecto carnis sanguine bibit, quz& A donec deficeret. Hujusmodi fine vir sanctus mar- 


passa mortem, non vidit corruptionem. Clavos quo- 
que, quibus corpus dominicum fuerat affixum, 
eadem venerabilis regina portavit ad filium. Ex 
quibus ille frenos composuit, quibus uteretur ad 
bellum; et ex aliis galeam, nihilominus belli usi- 
bus aptam. 

(Ruff. lib. i, cap. 8. Pontificale, c. 7.) Eodem die 
Roma via Numentana, milliario septimo, sancti 
Alexandri * papz, cum Eventio et Theodulo presby- 
teris sub Trajano principe, Judice Aureliano : qui 
Romane Ecclesie episcopatum, quintus post Pe- 
trum, tenuit annos decem, menses duos dies decem, 
et sanctitate incomparabilis, fide clarissimus, ma- 
ximam partem senatorum Urbis convertit ad Domi- 
num. Qui postmodum, jubente Trajano principe, ab 
Aureliano comite utriusque militiz, carceri manci- 
patus, post stupenda et divina miracula, ubi per 
puerum, qui faculam ferebat ardentem, e carcere 
nocturno silentio per fenestram eductus, ad domum 
Quirini tribuni, ubi beatus Hermes prefectus sub 
custodiatenebatur, perducitur; et postquam sanata 
est fllia ipsius Quirini, Balbina nomine, et ipse Qui- 
rinus conversus baptismi gratiam desideravit, post - 
que liberationem et baptizationem eorum, quos 
vinculis arctatos in carcere Quirinus ipse tenuerat, 
inter quos duos quoque sanctissimos presbyteros 
inter reos constrinxerat, Eventium et Theodulum 
qui de oriente venerant; post ista omnia, et si qua 
sunt alia venerabiliter ab eo gesta, Aureliano comiti 
iterum, principe adhuc Trajano (siquidem Adrianus 


nondum imperabat), exhibitus est simul cum ipsis C 


beatis duobus presbyteris; primoque in equuleum 
levatus, et tortus ungulis, atque lampadibus attra- 
ctatus gravissime fuit. Cumque nullas daret voces, 
dixit ei Aurelianus : Quare taces ? Sanctus Alexan- 
der respondit : Quia tempore orationis Christianus 
homo cum Deo loquitur. Deposito autem Alexandro, 
jussit impius judex applicari Eventium et Theodu- 
lum, et interrogavit beatum Alexandrum : Qui sunt 
isti ? Beatus Alexander dixit : Ambo viri sancti, 
ambo presbyteri. Tunc conversus ad beatum Even- 
tium, judex interrogavit eum : Quando factus es 
Christianus ? Cui beatus Eventius : Ante annos 
septuaginta et annorum undecim sum baptizatus, 
et annorum viginti presbyter ordinatus fui, et nunc 


tyrium suum complevit. Sancti autem duo presby- 
teri gladio consummati sunt. Quorum corpora Se- 
vera femina religiosa collegit, e& beatum Alexan- 
drum atque Eventium in uno sepulcro, sanctum ve- 
ro Theodalum separatim in alio posuit via Numen- 
tana, in predio suo, v Nonas Maii. 

E. IV NONAS MAII. 

(4 Mai.) 

(Euseb. I. virt, c. 14, et I. ix, c. 6. Ruff. ) In 
Pal:stina civitate Gaza, natalis S. Silvani ejusdem 
urbis episcopi. Qui persecutione Diocletiani cum 
plurimis clericorum suorum martyrio coronatus 


est. 
Item in metallo Fanensi, sanctorum martyrum 


B quadraginta qui simul capite caesi sunt. 


Nicomedia», natalis sancts Antonim : qua ni- 
mium torta et variis afflicta cruciatibus ab uno bra- 
chio tribus diebus suspensa, et in carcerem biennjo 
detrusa, a Priscilliano preside ad ultimum flammis 
exus(a esi. 

Eodem die, in Norico Ripensi, loco Lauriaco, 
natalis sancti Floriani, qui przsidis jussu, ligato 
ad collum saxo, in flumen Anisi precipitatus est, 
et mox, omnibus qui circumstabant videntibus, 
oculi prz:cipitatoris ejus crepuerunt. 

Ipso die, beati Quiriaci episcopi et martyris glo- 
riosi, sub Juliano imperatore. 

F. III NONAS MAII. 
(5 Maii.) 

* Apud Alexandriam sancti Euthymii diaconi in 
carcere quiescentis. 

Thessalonic» natalis sancorum Irenzi et Pere- 
grini el [renes ignibus combustorum. 

In Galliis civitate Arelatensi, saneti Hilarii epi- 
scopi, magni,docti et przeclarissimi viri. Qui pauper- 
tatis amator, et erga inopum provisionem non solum 
mentis pietate, sec et corporis sui labore sollicitus 
erat : nam pro reficiendis pauperibus, etiam rusti- 
cationem contra vires suas, homo genere clarus, et 
longe aliter educatus exercuit. Sed nec in spiritua- 
libus neglexit : nam et in docendo gratiam habuit, 
et absque personarum acceptione omnibus castiga- 
tionem ingessit. Inter sua vero opera ingenio im- 
mortali, ad multorum utilitatem necessario opere, 


ago octogesimum et unum ztatis, quem in carcere [) Vitam sancti Honorati decessoris sui composuit. 


et vinculis complevi. Et postquam interrogavit etiam 
Theodulum, et in confessione manentem invenit, 
jussit furnum incendi fortiter, et beatum Alexan- 
drum atque Eventium ligatos in medium przcipita- 
ri. Cum eis et beatus Theodulus sponte in flammas 
prosiluit, decantans cum ipsis et pariter gratias 
agens : Tgne nos examinasti, et non est inventa in 
nobis iniquitas ( Psal. xvi). Quod cum nuntiatum 
impio Aureliano esset, fecit beatissimum Alexan- 
drum punctis creberrimis per tota pungi membra, 


: * Ruff.lib.1,cap. 8. Pontificale, c.7.Est Alexander tr. 
» Gennadius de Viris illust. cap.69. 


Moritum Valentiniano et Martiano imperatoribus. 
Item Viennz, beali Nicelii episcopi, venerabilis 
sanctitatis viri. 
Antisiodori, passio sancti Joviniani, lectoris et 


martyris. 
G. PRIDIE NONAS MAIT. 


(6 Maii.) 
e Natalis sancti Joannis apostoli ante portam La- 
tinam Roma, qui ab Epheso, jussu Domitiani fratris 
Titi, secunda persecutione, quam ipse post Neronem 


^ Hier., lib. 1 contra Jovinian. c. 14, et in c. XX 
Math., ex Tertull. de Prescr. c. 30.- 


261 MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. — MENS. MAII. 
exercuit, ad urbem Romam perductus, presente À 


senatu, ante portam Latinam in ferventis olei dolio 
missus est, agente hoc impio principe qui Christia- 
norum infestissimus persecutor erat. Sed beatus 
apostolus tam liber a poena inde exiit quam à 
corruptionibuscarnis fuerat immunis. Tunc inPath- 
mum insulam relegatur exsilio, ubi Apocalypsim 
vidit. Ad commendandam ergo ipsius dignam me- 
moriam, et pro fide apostolicam constantiam, Chri- 
stiani ecclesiam, venerationem ejus gestantem in 
supradicto loco ante portam Latinam przelaro et 
miro opere construxerunt, ubi festivum concursum 
undecimo. Non Maii usque hodie faciunt. 


Eodem die, beati Evodii, Antiochim episcopi, 
qui primus ab apostolis * ibi est episcopus ordi- 
natus. 

ltem beati Lucii Cyrenensis, qui apud Cyrenem 
primus episcopus a sanctis apostolis institutus est, 
quem in Actibus apostolorum sanctus Lucas com- 
memorat. 


A: NONIS MAII. 
(7 Ma.) 
Natalis sancti Juvenalis martyris. 


Et beatissimz atque illustrissimz: Dei famulae 
Flavie Domitillz:b. Quz: cum esset Flavii Clementis 
consulis ex sorore neptis, et a sancto Clemente sa- 
cro velamine ad integritatis perseverantiam conse- 
erata, persecutione Domitiani, anno principatus 


ejus quinto decimo, ob testimonium quod Christo C 


perbibebat, cum aliis plurimis in insulam Pontiam 
exsilio deportata, longum inibi martyrium duxit. 
Novissime, cum ab Aureliano sponso suo, quem pro 
Christo contempserat, et cujus accusatione exsilio 
fuerat relegata, translata esset ad Terracinam ur- 
bem Campanis, et doctrina ac miraculis primo Eu- 
phrosynam et Theodoram collactaneas et convir- 
ginales suas, deinde etiam alios ad fidem Christi 
convertisset, in er qua magnalia, etiam pradictus 
Aurelianus infestissimus persecutor ejus, divina vir- 
tute exstinctus est; a Luxorio fratre ejus incenso 
eubiculo in quosimul prefatis cum virginalibus suis 
clausa morabatur, cursum gloriosi martyrii suicon- 
summavit sub persecutione Trajani ; altera namque 


die veniens sanctus diaconus nomine Caesarius, in- [) 


venit corpora sanctarum virginum illa ; in facies 
enim suas prostrata, orantes Dominum, recesse. 
runt. Quarum corpora idem sanctus diaconus in 
sarcophago novo simul condiens, in profundo terra 
infodiens sepelivit. 


Eodem die apud Nicomediam, passio sanctorum 
martyrum Flavii, Augustini, et Augustini fra- 
trum. 


* Vide libellum de Fest. Apost. Act. 19. 

b Gregor. homilia 27. De his in gestis Nerei el 
Achillei. 12 Maii. 

Gregor. Tur. de gloria Martyrum, c. 49. 


B. VIII IDUS MATI. 
(8 Maii.) 

€ Mediolani, sancti Victoris martyris : qui natione 
Maurus, et a primava ztate Christianus, cum esset 
in castris imperialibus, miles etiam canitie decora- 
tus, compellente Maximiano ut sacrificaret idolis, - 
in confessione Domini fortissime perseverans, primo 
graviter fustibus cxsus, sed Deo protegente, do- 
loris expers, deinde liquenti plumbo perfusus, sed 
nihil penitus l»sus ; novissime gloriosi martyrii 
cursum capitis abscisione complevit. Erat autem 
civis sanctorum martyrum Naboris et Felicis, qui 
in Africa decollati, simul cum Januario et Marino 
Mediolanum translati sunt. 

C. VII IDUS MAII. 
(9 Maii.) 

4 In Perside sanctorum martyrum trecentorum 
decem. 

Eodem dieapud Nazianzi oppidum, beati Gregorii 
episcopi,qui theologus dicitur,nobilis Atheniserudie 
tus, collega beati Basilii, Caesare: Cappadociz po- 
Stea episcopi. Quique, cum se totum Dei servitio 
mancipasset, tantum decollega? amore presumpsit, 
ut sedentem Basilium de doctoris cathedra depone- 
ret, ac secum ad monasterium manu injecta perdu- 
ceret, ibique per annostredecim omnium Grecorum 
sz:ecularium, libris remotis, solis divin: Scriptura 
voluminibus operam dabant. Igitur apud Nazanzi 
oppidum in loco patris episcopus subrogatus, hare- 
ticorum turbinem fideliter tulit. Reddita vero pace, 
Constantinopolim ad ecclesiam docendam venire 
exoratus, non abnuit. Ubi brevi tempore in tantum 
ademendandum populum, vetustis hzereticorum in- 
fectum venenis, profecit, ut tune primum Christiani 
Sibi fieri viderentur, et novellam lucem veritatis 
aspicere. Sed ubi gloriam subsecuta invidim est, 
obniti quidam et pra:scriptionibus minus sanis uti 
coepere, ut ipso ad propria remeante, alius ordina- 
retur episcopus. Quod iile susurrari tantum et sub 
dente sentiens ruminari, ipse profert, quia dicereei 
nullus audebat. Absit, inquit, ut mei causa, aliqua 
simultas in Dei sacerdotibus oriatur. Si propter me 
est ista tempestas, tollite, et mittite me in mare, et 
desinet a vobis quassatio. Tum regressus, in eccle- 
sia sua quod superfuit vitz» tempus exegit. Et 
quoniam fessa jam state et corpore invalidus erat, 
successorem sibi ipsedelegit, quoecclesiam guber- 
nante, debilitatis et senectutis otio frueretur. 

Constantinopoli, natalis S. Timothei *, quando ab 
Epheso ejus sacra ossa delata sunt. 

D. VI IDUS MAII. 
(40 Maii.) 

Job propheta. 

Roma via Latina in ccemeterio ejusdem, natalis 
sanctorum Gordiani et Epimachi; quos Julianus, 


d lier. de script. Eccles. 117. Ruff. 1. 1, 
cap. 9. 
* Vide libellum de Festivat. Apost. 


263 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS. 


264 


imperator apostata, inter multos Christianos, pu- À subito czci facti sunt. Palmatius hoc videns, timore 


blicis custodiis mancipavit, beatum vero Januarium 


senem presbyterum comprehensum cuidam Vicario : 


Gordiano ad audiendum tradidit. Qui beatum Ja- 
nuarium patienter audiens, spiritu Dei illuminatus 
crederecopit.Quem protinus beatus presbyLer,cum 
uxore Marina nomine, et familia promiscui sexus 
numero quinquaginta et tres, et eo amplius, bapti- 
zavit. Quod factum audiens Julianus, plenus ira, 
damnavit inscriptionibus sanctum presbyterum 
Januarium ; sanctum vero Cordianum similiter dam- 
natum incustodia publica posuit ; atque cuidam Cle- 
mentiano, quem vicarium ejus loco dederat tradidit. 
Uxorem porro ejus ad Aquas Salvias [al..$70mas] ma- 
nere praecepit in servitio rusticorum. Clementianus 


autem pro tribunali residens, beatum Gordianum p 


vinctum catenis sibi przesentari fecit. Ille in confes- 
Sione Christi fixus, diu plumbatis czditur ; in ulti- 
mo capite truncatur. Cujus corpus jussit iniquus 
judex ante templum Apollonis * in Tellude jactari, 
u( a canibus roderetur. Quod nocturno tempore 
Christiani rapientes, milliaro plus minus uno ab 
urbe Roma posuerunt in erypta, ubi jam pridem 
corpus beati martyris Epimachi sepultum fuerat. 
Hic Epimachus apud Alexandriam cum collega suo 
Alexandro multo tempore in vinculis et in crucia- 
tibus carceris tortus, cum in frequenLibus et di- 
versis suppliciis confectus perdurasset in fide, 
ignibus postremum consumitur, deinde reliquia 
ejus Romam translata. 


Item Romse, natalis S. Calopedii senis presbyteri, 


sub Alexandro imperatore; qui eum fecit occidi a 
Laodicio, et corpus trahi per civitatem, atque in- 
jactari, die Kalendarum Maii. Quod inventum pisca- 
tores levaverunt, et narraverunt hoc Callisto epi- 
Scope, Acceptum itaque condivit illud aromatibus 
et linteaminibus,et sepelivit in coemeterio ejus, mil- 
liario ab Urbe tertio, in crypta, vr Idus Maii. Tunc 
decollatus est ab Alexandro Palmatius consul cum 
uxore et filiis, et aliis promiscui sexus de domo sua 
quadraginta duobus. Cum quibus et Simplicius sena- 
tor cum uxore et filiis suis, et familia sua, fere pro- 
miscui sexus sexaginta et octo, et Felix similiter 
cum uxore sua Blanda, qui per doctrinam Callisti 
pape et Calepodii presbyteri, nuper fuerant bapti- 
zati. Hic enim Palmatius consul Alexandro impe- 


perterritus, nuntiavit Alexandro, atque milites in 
conspectu ejus exhibuit. Tunc ccpit Alexander cla- 
mare: O cives optimi, videtis artem magicam ? Re- 
spondit Palmatius: Si per magicamistud factumest, 
ubi sunt virtutes deorum nostrorum? Jubeat itaque 
pietas vestra offerri et immolari diis, ne pereat res- 
publica per eorum incantaliones. Statuitur itaque 
dies, et praconis voce jubentur omnes immolare 
Mercurio, qui in urbe Roma erant. Factum est au- 
tem, dum funderetur sanguis porcinus et vitulinus, 
et sacerdotes virginesque baccharentur per tem- 
plum d:&monis, una ex illis Juliana nomine arrepta 
capit clamare : Deus Callisti,ipse vivus et verus,ipse 
indignatus est pollutionibus reipublice vestre, et 
conteret regem mortalem vestrum, quia non ado- 
ratis veritatem. Audiens hoc Palmatius, cucurrit ad 
beatum Callistum trans Tiberim, ubi erat multitudo 
Christianorum, et cecidit ad pedes ejus : Cognovi, 
inquit, Dominum Christum Deum esse verum, quem 
dz::mones confessi sunt hodie. Per ipsum te conjuro 
ut liberes mea cultura demonum, et baptizes mesi- 
cut przedicas.Quem B.Callistus,indicto jejunio, cate- 
chizavit,et allata aqua baptizavit.Qui baptizatus co 
pit clamare: Vere vidi DominumJesum Christum, lu- 
men verum, qui me illuminavit. Baptizata autem est 
et omnis domus ejus. Ab eadem die omnem facul- 
tatem suam coepit pauperibus Christianis erogare, 
ubicunque invenirentur, ministrans eis victum et 
tegumentum. Post dies triginta requiritur ab Ale- 
xandro; nuntiatum enim est ei quod Christianus 
esset. Tentus igitur a quodam tribuno Torquato, 
missus est per triduum in custodia Mamurtini [a4., 
Mamertini], et vinctus prssentatur Alexandro. 
Quem videns Alexander, jussit solvi, cui et. dixit: 
Sic amens est, Palmati, ut deseras deos, et quaeras 
hominem mortuum? Inter alia respondit Palmatius: 
Feci quasi infelix : modo autem cognovi quod ve- 
rum est. Tunc Alexander tradidit eum cuidam se- 
natori Simplicio, ut revocaret eum ad culturam deo- 
rum mollibus verbis. Sed Palmatius jejuniiis, ora- 
tionibus et vigiliis studens, non cessabat lacrymis 
Deum Patrem omnipotentem et Dominum Jesum 
Christum Filium ejus deprecari. Veniens autem ad 
eum quidam Felix nomine, rogabat eum pro uxore 
sua, qua a quatuor annis jacebat clinica. Beatus 


ratori adeo charus, acceperat ab eo potestatem ut D Palmatius, pr:sente uxore Simplicii et omni familia 


Christianos cogeret sacrificare. Erat autem multi- 
tudo Christianorum collecta in quodam loco trans 
Tiberim, inter quos beatus Callistus episcopus urbis 
cum clero suo, et senex presbyter beatus Calepo- 
dius; ad quos tenendos Palmatius consul milites 
direxit. Qui ingressi ubi erat sanctorum multitudo, 


* 75 Tellude. Idem occurit infra xxx Julii et vr 
Augusti. Acta mss. Cornelii pape xxiv Septembris: 
« Exhibitusque est ei noctu, et in Tellude, przfecto 
quoque Urbis presente, auditus. » Acta Hippolyti, 

usebii et sociorum, 1! Decemb. : « In Tellude sibi 
tribunal parari fecit. » Templum est, in quo sepe 
senatus cogi consuevit,ut apparet ex Cicerone,Dione 


cecidit in terram, et cum lacrymis orare copit : 
Domine Deus, qui illuminasti servum tuum, et do- 
nasti mihi lumen eternum Dominum Jesum Chri- 
stum, salva ancillam tuam Blandam, et alleva eam 
de lecto doloris, ut cognoscant omnes quia tu es 
Creator omnium rerum. Qua illico sana surrexit. 


et aliis. Ubilocushic fuerit, exprimunt Acta Abundii 
et sociorum : « Jussit Diocletianus produci sanctos 
de custodia Abundium et Abundatium, et praesen- 
tari in Tellude, in foro, ante templum. » Omnino 
videtur compositum, ut Tei/udis sit quasi Telluris 
eo eg. 


205 


domo Simplicii erant, coeperunt urgere beatum Pal- 
matium ut baptizarentur. Qui mittens vocavit san- 
ctum Callistum, et baptizati sunt omnes in nomine 
Domini Jesu Christi. 

Item Rome via Latina ad Centum aula, natalis 
sanctorum Quarti et Quinti. 

E. V IDUS MAII. 
(44 Maii.) 

Rome via Salaria milliario vigesimo secundo na- 
talis sancti Anthimi. 

Vienna, beati Mamerti episcopi, qui ob imminen- 
tem cladem, solemnes ante Ascensionem Domini 
litanias instituit. 

F. IV IDUS MAIT. 
(42 Maii.) 

Romz, in coemeterio Pratextati, natalis sancto- 
rum martyrum Nerei et Achillei fratrum, qui fue- 
runt eunichi B. Blavi» Domitille, quique cum ea 
spud insulam Pontiam longum pro Christo duxe- 
rum exsilium. Postmodum veroab Aurelianosponso 
Domitill: (quem ipsa ob amorem Christi spreverat) 
primo verberibus gravissimis attrectati, deinde 
Mommio [a7 Mummio, e£ Memmio] Ruffo consulari 
sunt traditi, a quo cum equuleo el flammis com- 
pellerentur ad immolandum el dicerent se a B. 
Petro apostolo baptizatos, nulla ratione posse 
idolis immolare, capite c:si sunt. Quorum cor- 
pora rapuit Auspicius discipulus eorum, nutritor 
sante virginis Domitilla quai etiam navicula» im- 


MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. - - MENS MAII. 
Quod videntes Simplicius et Felix, et reliqui qui in A 


206 


Ipso die, sancti Servatii Tungrensis Ecclesis epi- 
scopi : qui tempore quo Hunni Germaniam vasta- 
bant, ne civitatis atque ecclesi; suz videret exci- 
d:.um, Domini revelatione commonitus, transiit ad 
vicum Trajectensium ; ipique defunctus, atque in 
medio publicis aggeris est sepultus. Ob cujus me- 
rium hominibus demonstrandum cum tempore 
hiemis omnia in circuitu nix repleret, nunquam 
sepulerum ejus operuit, donec industria civium 
basilica super ipsum zdificata est. 

À. PRIDIE IDUS MAII. 
(44 Maii.) 

Sancti Patris nostri Pachomii^, qui cum esset 
faciis apostolice grati: insignis, fundatoque Jgyp- 
ti ceenobiorum, scripsit monachorum regulas, quas 


B angelo dictante dedicerat, simul et de tempore 


Paschali. 

Ipso die in Syria, natalis Victoris et Corons, 
sub Antonino imperatore, duce Alexandris Sebas- 
tiano. Erat autem Victor miles a Cilicia, cui Sebas- 
tianus in confessione fidei confringi digitos, et evelli 
jussit ungues a cute, deinde illum in caminum ignis 
mitti, ubi triduo permanens, non est lz:sus. Deinde 
venenum bibere jussus, non est mortuus, sed venefl- 
cum polius ad fldem convertit. Postea jussum est, 
nervos corporis ejus tolli ; deinde oleum bulliens 
mitti in pudendis ejus. Post hoc jussit lampades ar- 
dentes suspenso ad latera applicari : post hac ace- 
tum et caleeum simul misceri, et dari ei in ore; 
deinde oculos erui. Deinde triduo jussit capite ju- 


posita, adduxit, et in predio Domitille in crypta ( sum (a4., ioum, id est deorsum) suspendi; et dum 


arenaria sepelivit, via Ardeatina a muro Urbis mil- 
liario uno semis. 

Item via Aurelia, milliario secundo,natalis sancti 
Paneratii martyris: qui cum esset annorum vi- 
ginti quatuor, sub Diocletiano martyrium capitis 
detruncatione complevit. Cujus reverendum cor- 
pus Octavilla illustris femina occulte noctu subla- 
tum, aromatibus conditum sepelivit iv Idus Maii. 

Eodem B. Dionysii * patrui beati Pancratii, cujus 
studio idem Pancratius et baptizatus, et in timore 
Domini confortatus ad martyrium animatus est, 
ipse cum praemiis coléstibus, charus et dignus 
Deo, in pace diem vitz» hujus clausit. 

Sed et tunc temporis passa est virgo sacratis- 
sima Sotheris nomine, et genere nobilis sub Dio- 
cletiano Augusto. 

Eodem die apud Cyprum, S. Patris nostris Epi- 
phanii, Salaminz. 

G. III IDUS MAII. 
43 Maii) 

Natalis S. Marie ad Martyres. Phoca imperatore, 
beatus Bonifacius papa in veteri fano quod Pan- 
theon vocabatur, ablatis idolatri: sordibus, eccle- 
siam beatz semper Virginis Mari» et omnium mar- 
tyrum dedicavit. Cujus dedicationis sacratissima 
dies agitur Roma irr Idus Maii. 


* De eo in gestis ejusdem Pancratii. 


PaArRoL. CXXIII. 


adhuc spiraret, jussit eum excoriari. Tunc Corona 
cum esset uxor cujusdam militis, ccpit beatiflcare 
sanctum Victorem pro gloria:martyrii. Et dum hoc 
faceret, vidit duas coronas de colo lapsas, unam 
Victori, et alleram sibi missam. Cumque et hoc 
cunctis audientibus protestaretur, tenta est a duce; 
jussumque est duas arbores palms curvari adinvi- 
cem, et canabinis funibus ligari Coronam in utrius- 
que manibuset pedibus, et sic arbores dimitti. Quod 
dum fleret, divisa est Corona in duas partes, et sic 
iterna vita»coronam accepit. Erat autem sexdecim 
annorum. Tunc quoque Victor decollatus, et ipse 
victorie perennis triumphum meruit. 
B. IDIBUS MAII. 
43 Maii.) 

Natale sanctorum confessorum Torquati, Clesi- 
phontis, Secundi, Indalecii, Caecilii, Esitii, Euphra- 
sii. Qui Roms a sanctis apostolis episcopi ordinati, 
et ad predicandum verbum Dei ad Hispanos, tunc 
adhuc gentili errore implicatos, directi sunt. Cum- 
que ad civitatem Accitanàm venissent, et propter 
laborem itineris modicum quiescentes, causa vic- 
tus emendi discipulos in urbem misissent ; mox 
paganorum multitudo, qui tunc forte diis suis festa 
celebrabant, eos usque ad fluvium persecuta est, in 
quo pons mire magnitudiniset firmitatis exstructus, 


5 Gennad. de Viris illust. cap. 1. 


207 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS. 


268 


transeuntibus sanctis, Dei nutu, cum omni perse- À navi, simulque canem et gallum projecerunt in de 


quentium multitudine funditus corruit. Ad quod 
miraculum e:eleri territi, et cujusdam magnz sena- 
tricis Ludari» (qux divinitus inspirata eos benigne 
suscipiens credidit) exemplum secuti, relictis ido- 
lis, Christo Domino crediderunt. Post hoc diversis 
urbibus evangelizantes, et innumeras multitudines 
Christi fidei subjugantes, Torquatus Aeci, Ctesi- 
phon Vergii, Secundus Abulz, Indalecius Urci, Cz- 
cilius Eliberri, Esitius Cartesz (a4., Carcerz), Eu- 
phrasius Eliturgi quieverunt. Exstat usque hodie il- 
lustre miraculum ad condemnationem pretiosz 
mortis eorum. Nam eadem solemnitate apud prz- 
fatam Accitanam urbem, ad sepulcrum sancti Tor- 
quati arbor olivae divinitus florens, maturis fruc- 
tibus onustatur. 

Apud insulam Chium, natalis sancti Isidori mar- 
tyris. In eujus Basilica exstat puteus, in quo et 
fertur injectus. De cujus aqua energumeni, febri- 
citantesque, vel reliqui infirmi ssepius potati sal- 
vantur. 

Apud Lamosacum passio sanctorum Petri et, An- 
drez, Pauli et Dionysix *. | 

C. XVI KAL. JUNII. 
(46 Maii.) 

Apud Isauriam, natalis sanctorum Aquilini et 
Victoriani, quorum gesta habentur. 

Apud Antisiodorum, passio sancti Peregrini, epi- 
Scopi primi civitatis ipsius. 

Et in pago Forojuliensi, vico qui vocatur Cali- 
dianus, sancta Maxima virginis, quz multis clara 
virtutibus in pace quievit. 

D. XVI KAL. JUNII. 

47 Maii.) . 

In Tuscia natale sancti Torpetis martyris sub Ne- 
rone principe. Hic magnus in officio Czesaris Nero- 
nis fuit, et a beato Antonino presbytero baptizatus 
et in flde Christi eruditus est. Hunc Nero cum co- 
gnovisset esse Christianum, tradidit cuidam pro- 
pinquo suo Satellico, ut impelleret eum sacrificare. 
Sed cum spiritu Dei confortatus, et in fide funda- 
tus, vir beatus immobilis permaneret, fecit eum Sa- 
Ltellicus alapis, ezdi et ligatum ad columnam tandiu 
verberibus affici, quousque sanguis guttatim de cor- 
pore ipsius defluerct. Sed subito dum martyr cxdo- 
retur, columna cadens oppressit judicem, et quin- 
quaginta cum co viros. Inde tentus a ministris, po- 
situs est in rota. Postea feris objicitur a filio Satel- 
liei, nomine Sylvio, sed minime ab his lz:sus. Cu- 
jus constantiam et virtutem quidam consiliarius 
Neronis Evellius nomine inspiciens, Christo credi- 
dit. Ac post paululum baptizatus decollatus est in 
urbe Roma v Kalendas Maii, martyrique honore co- 
. ronatus. Sed et beatus Torpes jubente Sylvio foras 
civitatem Pisanam ductus decollatione martyrium 
suum complevit ri Kalendas Maii. Hujus corpus mi- 
nistri sceleris impositum pene fracti; et cariosm 


* Gregor. Tur. de Gloria martyrum, 102. 


cursum fluminis. Apparens autem angelus Domini 
cuidam venerabili feminze cujus nomen Celerina, 
monuit ut perqui'reret martyris corpus, et sepeli- 
rel. Quod illa celerius complens inventum cum 
omni reverentia sepelivit et de facultatibus suis, 
cessante persecutione ecclesiam miro opere supra 
construxit. Agitur festivitas martyris et conventus 
civium xvi Kalend. Junii. 
E. XV KAL. JUNII. 
(48 Maii.) 

Apud /Egyptum, natalis sancti Dioscori lecto- 
ris : in quem praeses multa et varia tormenta exer- 
cuit, ita ut. ungues ejus effoderet, et lampadibus 
ejus latera inflammaret; sed coelestis luminis ful- 


B gore territi ceciderunt ministri. Novissime laminis 


ardentibus adustus martyrium consummavit. 
F. XIV KAL. JUNII. 
(49 Maii.) 

Rome, natalis sanct: Pudentiane vel Poten- 
tian: virginis, quz illustrissimi generis Pudentis 
discipuli sancti Pauli apostoli filia fuit ; cujus ma- 
ter Sabinella, soror vero Praxedis; quas piissimus 
pater earum Pudens in omni religione Christi eru- 
divit, virginesque Christo reliquit. Quz: post obi- 
tum sancti patris in omni exercitatione pietatis 
ita excreverunt, ut nocte dieque incessanter hym- 
nis et orationibus cum femina sua Domino inser- 
virent, beatissimo Pio urbis episcopo cum eis in 
laudibus Dei participante. Remunerationem igitur 


C pro piissimis laboribus suis percepturz, quos per 


gratiam Christi fructuose consummaverant ; post 
innumeros agones, post multorum martyrum vene- 
rabiliter exhibitas sepulturas, post omnes faculta- 
tes suas in visceribus pauperum inclusas, Chris- 
toque fideliter commendatas, tandem de terris ad 
Christum migraverunt : Potentiana venerabilis 
quartodecimo Kalendas Junii, posita in coemeterio 
Priscilla via Salaria; Praxedis vero virgo z:que 
sanctissima duodecimo Kalendas Augusti, et ipsa 
cum sorore juxta patrem sanctum Pudentem posita. 

Eodem ipso die, beatissimi Pudentis patris su- 
pra nominatarum virginum, qui ab apostolis Christo 
in baptismo vestitus, innocentem tunicam usque 
ad coronam vite immaculate custodivit, et ser- 


D vavit. 


Item Roma, natalis sanctorum Caloceri, et Par- 
theni eunuchorum uxoris Decii imperatoris : qui 
cum essent, unus prapositus cubili, alter primice- 
rius, nolentes sacrificare idolis, a Decio occisi sunt. 
Corpora eorum juxta viam Appiam posita xiv Ka- 
lendas Junii. 

G. XIII KAL. JUNII. 
(20 Maii.) 

Romz2 via Salaria, natalis sanctz Basille virgi- 
nis et martyris ». Qu: cum esset ex genere regio, et 
haberet sponsum illustrissimum nomine Pompeium 


b De ea in gestis S. Eugenia 28 Decemb. 


209 


[a7., Protum] eL Ilyacinthum conversa ad fidem, 
accusata est a prefato sponso suo quod essel Chri- 
stiana. Decrevit continuo Gallienus Augustus, qui 
tunc Christi persequebatur Ecclesiam, ut aut spon- 
sum reciperet, aut gladio interiret. Conventa de 
hoc respondit, se Regem regum sponsum habere, 
qui est Christus Filius Dei. Et cum hoc dixisset, 
gladio transverberata est. 

* Eodem die in Galliis, civitate Nemauso, natalis 
Baudelii martyris : qui a paganis deorum suorum 
sacrificia celebrantibus comprehensus, cumsacrifl- 
care nollet, et in fide Christi immobilisinter verbera 
et tormenta persisteret, martyrii palmam pretiosa 
morte percepit. 

À. XII KAL. JUNII. 
(944 Maii.) 

In Mauritania Czxsariensi, natalis sanctorum Ti- 
mothei, Polii e& Eutychii diaconorum ; qui apud 
prefatam regionem verbum Domini disseminantes, 
pariter coronari meruerunt. 

Item apud Caesaream Cappadocis, natalis SS. Po- 
lyeucti, Victorii, Donati. 

B. XI KAL. JUNII. 
(22 Maii.) 

In Africa, SS. Casti et milii, qui per ignem 
passionis martyrium consummaverunt. Scribit Cy- 
prianus in libro de lapsis (cap. 6). 

Eodem die apud Corsicam, S. Julie, qu» crucis 
supplicio passa est. 

C. X KAL JUNII. 
(23 Maii.) 

Apud Lingones, passio saneti Desiderii episcopi, 
qui eum plebem suam ab exercitu Wandalorum 
vastari cerneret, ad regem corum, pro ea supplica- 
turus exivit : a quo statim jugulari jussus ; pro ovi. 
bus sibi creditis cervicem libenter tetendit, et per- 
cussus gladio, migravit ad Christum. Percussor vero 
ejus mox amentia correptus inleriit. Sepultus est 
ibidem beatus martyr, in basilicajuxta urbis muros, 
quod fidelium populus a Christo ei commissus, pra- 
cipuo ipsius amore, et pia devotione ad tutelam ci- 
vium fieri procuravit. Passi sunt autem cum eo et 
plures alii de numero gregis sui, et apud eamdem 
urbem conditi. 

D. IX KAL. JUNII. 
(24 Maii.) 

Natalis S. Manahen, Herodis tetrarcha collecta- 
nei (Act. xi1)), doctoris et prophetae sub gratia Novi 
Testamenti, apud Antiochiam in Christo quie- 
scentis. 

Item beatissima Joannz uxoris Chusz procurato- 
ris Herodis, quam commemorant evangelistz (Zuc. 
Viri, ed xxiv). 

Item in Portu Romano, natalis S. Vincentii mar- 
tyris. 

* Greg. Tur. de Gloria mart., c. 78. 


Greg. Tur. de Gloria mart., c. 6. 
* De eo in gestis S. Cecili», 22 Nov. . 


MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. — MENS MAIT. 
per beatam Eugeniam et sanctos Dei viros Protam A 


270 


^ In Galliis, civitate Nannetis, natalis SS. marty- 
rum Donatiani et Rogatiani fratrum. 

In Istria, natalis SS. Joelli, Sirvilii, Sylvani et 
Dioclis. 

E. VIII KAL. JUNII. 
(25 Maii.) 

? Roma via Numentana, in cemeterio Prztextati 
natalis sancti Urbani episcopi et martyris. Cujus 
doctrina, sub persecutione Alexandri, multi mart y- 
rio coronati sunt. 

Mediolani, S. Dionysii episcopi et confessoris. 
Qui ab imperatore Constantio Ariano apud Cappa- 
dociam pro fide catho'ica damnatus exsilio ibidem 
requievit. Reliquias corporis ejus, per sanctum Ba- 
silium prefatz urbis episcopum receptas, B. Am- 


B brosius condigno honore condidit. 


4 Eodem die apud Mssiam, civitate Dorostoro, 
natalis sanctorum martyrum Passicratis, Valen- 
tionis, et aliorum duorum coronatorum. 

Romze, Eleutherii papae. Ilic accepit epistolas a 
Lucio Britannico rege, ut per ejus mandatum Chri- 
stianus fleret. Sepultus est juxta corpus beati 
Petri apostoli. 

F. VII KAL. JUNII. 
(26 Maii.) 

* Apud Athenas, natalis sancti Quadrati epis- 
copi, discipuli apostolorum. 

Item natalis S. Quadrati martyris, in cujus solem- 
nitate S. Augustini sermone habiti inveniuntur. 

f Roma, B. martyrum Symmetrii presbyteri, et 


C aliorum viginti duorum, quos Antonius imperator 


gladio pro Christo puniri fecit : quorum corpora 
nocte beata Praxedis collegit, et sepelivit in ecceme- 
terio Priscill», sub die septimo Kal. Junii. 

Tuder Tusciz, natalis SS. Felicissimi, Heraclii, 
Paulini. 

In territorio Antisiodorensi, passio sancti Prisci 
martyris cum ingenti multitudine. 

In Britanniis, S. Augustiniepiscopiet confessoris. 
Cui missus a beato papa Gregorio, primusgenti An- 
glorum Christi Evangelicum przedicavit, atque illic 
virtutibuset miraculis gloriosus in Christo quievit. 


G. VI KAL. JUNII. 
(27 Maii.) 
Apud Mzsiam, civitate Dorostorensi,natale sancti 


D Juliiquitempore persecutionis cum esset veteranus 


et emerit» militiz, comprehensus ab officialibus, et 
Maximo praesidi oblatus, nolens sacrificare idolis, 
et nomen Domini Jesu Christi constantissime con- 
fessus, capitali sententia punitusest. Cumque duce- 
retur ad locum cxedis implendz, Esychius quidam 
miles, cum et ipse ob fidem Christi comprehensus 
detineretur, rogabat eum dicens : Memor esto mei, 
nam el ego subsequor te. Plurimum etiam saluta 
Passicratem et Valentionem famulos Dei, qui nos 
4 Ambr. eqist. 82 ad Vercell. Pontif., c. 14. 


? Vid. libellum de Fest. apost, 
f Possidonius unius meminit. 


271 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENS:S 


272 


jam per bonam confessionem przecesserunt ad Domi- À sua circumirent, luctuosis ornatibus coronati, Sa- 


num. Julius vero osculatus Esychium dixit : Frater, 
festina venire ; mandata enim tua jam audierunt 
quos salutasti. Sic accepto orario, ligans sibi oculos, 
martyrii palmam gladio czdente percepit. 

In Galliis, civitate Arausica, S. Eulropii episcopi 
cujus vitam,illustrem virtutibus ac miraculis, Verus 
episcopus luculento sermone describit. 


A. V KAL. JUNII. 
(28 Maii.) 

* Natalis sancti Joannis papa, quem (quia ortho- 
doxus erat, et a Justino imperatore orthodoxo Con- 
stantinopolim veniens gloriose susceptus fuerat) 
Theodoricusrex Arianus revertentem in Ravennam, 
in custodiam tantum, ad mortem usque, cum aliis 
seque catholicis viris, perduxit. Hujus meminit S. 
Gregorius in libro Dialogorum. Cujuscorpus, trans- 
latum de Ravenna, sepultum est in basilica. B Petri 
apostoli, quinto Kalendarum Januarii, Olybrio con- 
sule. 

Eodem die apud Parisium, natalis sancti Ger- 
mani episcopi et confessoris 

Item apud Sardiniam, sanctorum /E£milii, Felicis, 
Priami et Luciani. 

B. IV KAL. JUNII. 
(29 Maii.) 


Romse, via Aurelia, sancti Restituti. 
Via Tirburtina, septem germanorum. 
Treviris, beati Maximini episcopi, a quo Athana- 


sius persecutionem Constantii fugiens honorifice C 


susceptus est. 

Item passio sancti Cononis martyris, et filii ejus 
sub Aureliano imperatore, in Iconio, civitate pro- 
vincie Isauriz, judice Domitiano. Hic cum esset fide 
praeclarus, exhibitus judici cum filio suo annorum 
duodecim, Spiritum sanctum in se habitare veraci 
confessione manifestaverunt. Primum itaque ignito 
ferro superpositi; deinde craticulam prunis suppo- 
sitis et oleo superinfuso constanter superaverunt ; 
inde frixoriam ; malleo ad extremum ligneo manus 
eis adhibito, malleo ad extremum ligneus manus 
eorum contrita, in laudem omnipotentis Dei, spi- 
ritum emiserunt. 

Eodem die, natalis sanctorum Sísinnii, Martyrii, 
atque Alexandri : qui in Anauniz partibus perse- 
quentibusgentilibus viris, martyrii coronam adepti 
sunt.HosVigiliusTridentine urbisepiscopuset mar. 
Lyrad regionem viei nam (cui vocabulum Anauniam) 
ad preedicandum misit. Ex quibus unus Sisinnius se- 
nex venerabilis, genere Gracus, ex provincia Cappa- 
docis fuit. Igitur dum per aliquod tempus vcrbum 
Dei przdicarent, turba gentium indigne ferens, ad- 
versus sanctos Dei pugnatura consurgit. Contigit au- 
tem,ut secundum gentilem consuetudinem, per quin- 
quennium cultura ruris sui, diabolica pompasemína 


* Pontif., c. 64; Gre or. Dial. lib. m, c. et 
lib. tv, c. 30. d 95 


turno victimas immolaturi. Tunc et 1psi apprehensi 
a multitudine gentilium immolare jubentur. Quibus 
reluctantibus, tanta cz: de sunt mactati, ut vix ex- 
tremum spiritum traherent. Interim una nocte di- 
lata, mox pervenitur ad coronam martyrii. Nam 
sanctus Sisinnius tuba xrea percussus in capite, 
atque securibus confossus, juxta ipsius ecclesia 
limina decubuerat. Sanctus vero martyrius compre- 
hensus stetit immobilis, et agens gratias Deo, vul- 
neratus capite securibus, atque subditus transfora- 
tus, ducebatur ad idolum ; in quoitinere reddidit spi- 
ritum.Multitudoautem gentilium tunc apprehenden- 
tes sanctorum corpora,et in collo S.Sisinniitintinna- 
bulum suspendentes, insultabant dicentes: Modote 
vindicet Christus.Igitur inter corpora sanctiSisinnii 
et Martyrii vivus Alexander trahendus apponitur, ut 
per iter asperum membratim corpora disjungeren- 
tur. Ubi ergo pervenerunt ad aram Saturni, ignem 
copiosum factum, sanctorum corporibus immise- 
runt. Sanctum autem Alexandrum flagellantes, in- 
terrogabant, si velletevadere flammas, ut sacrifica- 
ret Saturno. Sed ille contemnens impias voces, glo- 
rios: passionisexcepit palmam. Hxc cumsexta feria 
acta fuissent quando Salvator fuerat crucifixus, 
umbra quaedam nigra proxima terre, mox totam 
texit regionem, fulminibus creberrimis discurren- 
tibus, ut eL ipsi impii conflterentur terrore perculsi, 
hoc sanctorum causa fleri. Quorum etiam reliquias 
cum postmodum Mediolanenses summa devotione 
susciperent, quidam czcus ex littore Dalmateno ad- 
veniens, tacto loculo lumen recepit, ut sanctus Pau- 
linus scribit in vita S. Ambrosii. 
C. III KAL. JUNII. 
(4 Apr., 50 Maii.) 

b Rom: via Aurelia in coemeterio, natalis sancti 
Felicis papa. Qui cum annis quinque rexisset Ec- 
clesiam, sub Claudio principe, martyrio corona- 


tus est. 
Turribus Sardiniz, natalis sanctorum martyrum 


Gabinii et Crispuli. 
D. PRIDIE KAL. JUNIT. 
(84 Maii.) 
v? Roms, R. Petronilla virginis. Hxc fuit filia 


D beatissimi Petri apostoli, quz post multa miracula 


sanitatum, cum eam Flaccus comes suo vellet con- 
jugio sociare, tridui inducias postulans, et cum sanc- 
ta virgineFelicula collectanea sua continuis jejuniis 
atque orationibus vacans, tertio celebratis Domi- 
niceoblationis mysteriis, mox ut Christi sacramen- 
tum accepit, reclinans se in lectulo, emisit spiri- 
(um. ] 

Eodem die apud Aquileiam, natalis sanctorum 
martyrum Cantii, Cantiani, et Cantianille fratrum. 

Turribus Sardinim, natalis sancti Crescentiani. 


5 Pontificale, c. 27. 
? De ea in gestis Nerei. 





273 





MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. — MENS JUN. 


271 


LITANLE INDICENDE 
MENSIS JUNIUS 


HABET DIES XXX; LUNA VERO XXIX. 


E. KAL. JUNII. 
—. (4 Jwuhii.) 

* Dedicatio sancti Nicomedis martyris et presby- 
teri apud urbem Romam, cujus martyrium celebra- 
tur xvii. Kalend. Octobris. 

Apud Caesaream Palzstinz, natalis sancti Pam- 
phili presbyteri, viri admirandz fidei et sanctitatis, 
qui sub persecutione Maximini martyrio coronatus 
est. Hujus vitam Eusebius Cxsariensis episcopus 
tribus libris comprehendit. Sed et beatus Hierony- 
mus scribit quaedam volumina manu ejus exarata 
se reperisse. Que (anto, inquit, amplector et servo 
gaudio, w£ Cresi opes habere me credam. Sí enim 
letitia esté unam epislolam habere martyris, quan- 
to magis lot millia ut suum, que mihi videtur sui 


A noster Jesus Christus. Statimque filia eorum, no- 


mine et corpore vírgo Paulina, a spiritu immundo 
vexata, curata est. Et cum hoc fieret, omnes qui in 
domo Artemii erant, crediderunt. Convenitque mul- 
titudo vicinorum amplius quam trecentorum, mu- 
lierum vero abundantior numerus, clamantium : 
Prater Christum non est alius Deus. Cumque omnes 
cuperent fleri Christiani, adduxit vir Dei Petrus 
Marcellinum presbyterum, qui omnes unanimiter 
baptizavit. Sed Artemius omnes qui in vinculiserant 
absolvit, qui et omnes baptismi gratiam percepe- 
runt..Audiens hoc judex Serenus, jussit Marcellinum 
presbyterum et Petrum exarcistam przsentiz exhi- 
beri. Et auditum beatum Marcellinum jussit pugnis 
czedi in ambabus arteriis. At ubi defecerunt cxden- 


105g inis signasse vestigiis ? Ipso die, S. Caprasii B tes, eo Petro separato, jussit ut nudus super vitri 


abbatis monasterii Lirinensis. 
Apud Viennam, sancti Claudii II episcopi. 
F. IV NONAS JUNII. 
(3 Junii.) 

Roma, Marcellini presbyteri et Petri exorcistz, 
sub Diocletiano, judice Sereno. Factum est dum 
teneretur beatus Petrus in obscurissimo carcere 
vinculis ferreis astrictus, ut custos carceris nomine 
Artemius haberet filiam damoniacam, quam unice 
diligebat. Cui vir Dei Petrus dixit : Audi consilium 
meum, Artemi, et crede unigenitum Filium Dei vivi 
Dominum nostrum Jesum Christum, qui est liberator 
omnium in se credentium. Si credideris, salvabitur 
flia tua. Cui Artemius : Miror imprudentiam con- 


silii tui. Te Deus tuus liberare non potest, cum illi C 


eredas, et quotidie pro ejus nomine plagas et vin- 
cula perferas, quomodo poterit filiam meam libera- 
re si ei credidero ? Si me vis credere Deo tuo, ecce 
ego duplicabo super te catenas, et claustra omnia 
carceris muniam ; te autem ipsum in ipsa ima tene- 
brosa solum includam. Si de his omnibus liberaverit 
te Deus tuus, credam ei. Cui beatus Petrus assen- 
sum dedit, promittens ad domum illius se ventu- 
rum z: Hoc, inquam, faciam non ad libitum tenta- 
tionis tus, sed ad declarationem divinitatis Domini 
mei Jesu Christi. Agitans caput Artemius : Iste, 
iaquit, homo nimiis passionibus fatigatus aliena lo- 
quitur, et hzc dicens abscessit. Narravilque gesta 
et dicta uxori sue Candida. Et ecce subito noctis 


initio adest homo Dei Petrus Artemio et Candidz, r) 


indutus vestibus candidis, tenens in manu sua 
lriumphum crucis. In cujus vestigia corruentes illi 
clamabant : Vere unus Deus est, et verus Dominus 


* Hier. de Script. Eccles., c. 75. 


fragmenta steneretur in custodia, et victus ei et 
lumen negaretur. Petrus conversus ad Serenum 
dixit : Cum sis nomine Serenus, totum te nubilum 
et tenebrosum factis ostendis. Tunc et ipsum Sere- 
nus jussit in vinculis recipi, et pedes in cippo ar- 
ctissimo constringi.Factum est dum separati essent, 
apparuit angelusDomini Marcellino presbyterooran- 
ti nudo, et induit eum vestimentis suis, et adduxit 
eum ubi beatus Petrus erat in cippo et ferro. Sed et 
ipsum solvit, el ambos perduxit ad domum ubi 
nuper baptizati orabant. Non post multum vero, 
eum beatus Artemius cum uxore et filia sententiam 
capitalem suscepissent, comprehensi, et illi ab his 
qui sanctos Dei martyres punituri erant, alligati 
sunt manibus retro ad arborem, usque dum nun- 
tiaretur judici Sereno de eis. Ille jussit eos duci in 
Silvam Nigram qus hodieinhonoresanetorumSilva 
Candida appellatur, et in eadem ambos pariter de- 
collari. Cumque ventum fuisset in media silva, ipsi 
sibi manibus suis mundaverunt locum ab spinis, ubi 
orantes simul, et dantes sibi pacis osculum, genu 
posito decollati sunt; et qui eos decollavit, vidit 
animas eorum splendide ornatas ab angelis ferri ad 
celos; et poenitentiam agens, sub Julio papa bapti- 
zatus est in senectute sua nomine Dorotheus. Quo- 
rum corpora, revelantibus se beatis martyribus, tu- 
lerunt postmodum Mucilla et Firmina christianissi- 
m: femin:, et juxta sanctum Tiburtium in inferiori 
parte crypt: sepelierunt quinto Kalend. Septemb. 


P Ipso die Lugduni, sanct» Blandine cum qua- 
draginta octo martyribus, temporibus Marci Aurelii 
Veri et Antonini atque Lucii filiorum, ejus, quando 
per multas Romani orbis provincias ex acclama- 


* Euseb. I. v, c. 2, 3, Ruff. 


270. 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS. 


216 


tione, et seditione vulgi, persecutiones adversus À vel nomen saltem suum eis fateri. Sed de his sin- 


Christianos durissimz: concitata sunt, ita ut millia 
multa martyrum per loca singula flerent. Quo tem- 
pore apud Lugdunum et Viennam, urbes Galli: erga 
Deiservos, supraomnenarrationisgenus, supplicio- 
rum eteruciatuum modusexhibitusest:ita ut primo 
domorum illis prohiberetur habitatio ; tum deinde 
usus balnearum: postetiam processus ad publicum: 
ad ultimum, ne omnio in quolibet loco, domi fo- 
risque, publico privatoque, viderentur. Denique 
quodam astante tribuno et primoribus civitatis pro 
solisacclamationibus populi correpti,et in carcerem 
trusi sunt Christiani, usque ad presentiam prssi- 
dis ; cuique advenienti offeruntur. In quos ille tan- 
ta crudelitate usus est, ut ssvilie ejus species 
singulas nemo possit exponere. 

* Vectus igitur Epagatus, unus e fratribus, zelo di- 
vino et fervore spiritus plenus, cum crudelia servis 
Dei supplicia videret inferri, et contra jus fasque 
tot poenas humanis visceribus excogitari indignita- 
tem rei ultra non ferens, poposcit se audiri. Erat 
enim inter suos nobilissimus et eruditissimus. Ve- 
rum cum defensionem ejus non reciperet obstinatio 
judicis, inquirit tantum ab eo si et ipse Christianus 


esset. Utque Christianum se esse clarissima et li- 


bera voce testatus est : Tanquam advocatus. inquit, 
Christianorum et ipse vinetorum numero societur. 
Ile vero habens in se advocatum pro nobis Jesum, 
hoc nomjne meruit honorari : sancti presbyteri 
Zacharisx (qui erga sanctos plenitudinem charitatis 
ostenderat)secutus exemplum. Qui et ipse dum fra- 
tribus adest, defensionem libertatis, qua: in nostra 
religione consistit, exsequitur, Dominicum secutus 
exemplum, animam suam pro ovibus suis posuit, 
et pro amicis. 

Verum beatus Photinus Lugdunensium episcopus, 
cum nonagenario major esset xtate, et corpore, ut 
pote illius &vi, invalidus, cetera jam pene mor- 
tuus, solo martyrii amore vivebat; ducitur ad tri- 
bunalia, imo potius defertur, senio et languore re- 
solutus. Impi: plebis undique clamor attollitur, 
hunc ipsum esse insonant Christum. Tum vero a 
preside interrogatur, quisnam esset Christianorum 
Deus. Respondit : Si dignus fueris, scies. Hinc vero 
cunctos velut rabies immensi cujusdam furoris in- 
vasit, ita ut qui prope astabant, pugnis, alii cal- 
cibus subigerent senem. Illi vero qui longiuserant, 
quidquid furentibus telis venisset in manibus, emi- 
nus jaciebant. In hoe etenim vindicandos deos suos 
esse credebant. Quem cum seminecem projecissent 
in carcerem, incontaminatum paulo post reddidit 
Spiritum. 

Diaconus quoque Sanctus nomine, etiam ipse su- 
pra quam dici potest, et supra quam humanam fas 
est ferre naturam, acrius insistentibus ministris 
daemonum, novagenera poenarum pertulit. Atillevir 
Deo plenus intantum crudelitates eorum risit, et fe- 
rinam in quaestione s:evitiam, ut nunquam dignatus 
sit vel quis esset genere, unde domo, vel patria, 


gulisinterrogatus, nihil aliud in omnibus tormentis, 
nisi Christianum se esse respondit. Hoc. mihi no- 
men, hoc genus et patria est. Aliud, inquit, omnino 
nihil sum quam Christianus. Ad ultimum candentes 


. Jaminas :ris et ferri circa inguinis loca et delica- 


tiora queque membrorum instauratis ignibus adbi- 
bent. Ex quo carnes quidem ejus adus: igne, de- 
fluebant, ipse vero permanebat immobilis, incon- 
cussus, intrepidus; omnibus membris martyr erat, 
et toto corpore unum vulnus horrebat. Perit in eo 
form: humans agnitio, et non solum quis esset, 
sed et quiesset, tormentorum crudelitas, neagnosci 
posset, abstulerat. Christus tamen in eo solus per 
martyrii gloriam recognoscebatur. Sed artificessce- 


B lerum nequaquam martyris erubuere virtutem. Post 


paucos etenim dies tormenta rursus inferunt, et 
denuo jam membra putrefacta vexari incipiunt. Ve- 
rum (quod vix credi potest) restitutum est in pri- 
mam speciem corpus per secunda tormenta, ita ut 
iterata supplicia non ei jam pcenam contulerint, 
sed medelam. 

Attalus quoque Pergamenus civis, populi vocibus 
postulatur. Erat enim valdc nobilis, et quod cunctis 
nobilius est, vir optima: conscientim, et in fide 
Christi per omnia exercitia semper martyr. Cumque 
circumactus fuisset in amphitheatro, titulo se pra- 
cedente, in quo scriptum erat, Attalus Christianus : 
fremere in eum vulgi insanientis furor vehementius 
coepit. Sed cum praesidi indicatum fuisset, esse eum 


C Romanz civitatis virum, jubet eum cum cseteris in 


carcerem recipi. Simul et ad C:»sarem refert, ejus- 
que sententiam, quid de eo juberet, exspectat. Ex 
utraque autem ecclesia, Lugdunensi scilicet et 
Viennensi, omnes qui studiosi et magni videbantur, 
et quorum labore et industria regebantur eccelesiz, 
universi pariter tenebantur. Talibus deinque diabo- 
lus machinis oppugnare parabat famulos Dei, quo 
scilicet afflictione, carceris, et poenalis squalore 
consumpti, ac septimo (ut dicunt) puncto in nervo 
pedes, contra quam credi fas est, distenti, in intimo 
tenebrarum loco, per omnia poenarum genera, 
qua furentium sevilia excogitare poterat, depe- 
rirent. Quam plurimi ergo hoc genere in ergastulis 
consumuntur, Domino suscipiente eorum hujusce- 
modi exitum. 


D Alcibiades quidam erat in numero eorum, qui pro 


Christi vincti tenebantur. Hic vitam satis arduam 
et austeram gerebat, nihil cibi volens accipere, sed 
tantum sale et pane cum aqua utebatur. Cumque 
hunc vitz: rigorem vellet etiam in carcere positus 
obtinere, Attalo( post primam confessionem suam, 
quam in amphitheatro confessus est) revelatur, 
quia non recte faceret Alcibiades, creaturis Dei et 
ipse non uli, el aliis formam scandali derelinquere, 
Quibus cognitis, Alcibiades ccepit omnia cum gra- 
tiarum actione percipere. Igitur cum a Cresare re- 
scriptum fuisset, ut persistentes quidem punirentur, 
negantesautem dimitterentur ; die quodam celeber- 


277 


MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS, — MENS JUN. 





07 
e-»4 . 


rimo tribunal ascendens, presentari sibijudex Chri- À apud Dominum ducuntur) gloriosissime coronatur. 


stianos, et introduci ad suppliciorum pompam prz- 
bendam cunctis qui aderant, jubet. Rursum itaque 
cruces, rursum poen:,rursum tormenta reparantur. 
Producebantur autem beatissimi martyres de sup- 
pliciis l:ti, et divinum nescio quid in ipsis vulti- 
bus przfferentes, vincula sua sicut monilia pretiosa 
ducebant. Per squalorem carceris, Christi bonus 
odor effecti (ZI Cor. i), ita ut viderentur sibinon in 
ergastulo, sed in myrothecio conclusi. Ingensque ab 
omnibus gloria Christo conferebatur, pro his qui 
ante negaverant, et dimitti neque negantes potue- 
rant : siquidem decem ferme numero fuerant, qui 
lapsu suo luctumillisetingentemtristitiam relique- 
rant: nunc vero (cum negantibus venia non przsta- 


Cui a prima luce ad vesperam tormenta semper 
innovantes, ad ultimum victos se tortores confiten- 
tur. Qu: et secundo die pulsata cruciatibus, non 
superatur. Tertio quoque die religata ad stipitem, 
atque in crucis modum distenta, bestiis pabulum 
praparatur.Quam cum nulla ex bestiis auderet attin- 
gere, rursum revocatur ad carcerem. Qiarto etiam 
verberibus acta, craticulis exusta, et multaalia per- 
pessa, ad ultimum gladio jugulatur. 

Tunc et Ponticus puer annorum quindecim, per 
omnia tormentorum genera cum ipsa circumactus 
ejus cohortatione roboratus, ante illam martyrium 
consummavit. 

Verum Mathurus, et Sanctus, et Attalus mune- 


retur) in confessione persisterent, et de perditionis p rum diebus, innumeris millibus gentium diversa- 


grege revocati in numero martyrum jungerentur. 
Decernit ergo judex, ut si qui forte cives Romani 
reperirentur, capite plecterentur: ceteri vero 
bestiis traderentur. 

Igitur cum erga snpradictos questio haberetur, 
Alexander quidem genere Phryx, medicus diciplina, 
vir religiosus, et prudens, et vitz: ac morum probi- 
tate cunctis charus acceptusque, amore Dei conci- 
tatus, cum assisteret tribunali, nutibus hortabatur 
ad eonfessionem, in quos quzstio agitabatur ; ita 
ut omnibus qui astabant palam fieret quid animo 
gereret. Cumque id populi notavissent, indignantes 
clamaverunt adversus Alexandrum. Qui jussus a 
przsidein medium statui, et quisesset interrogatus, 
Christianum se esse libera professione testatur. 
Quem continuo praparandum bestiis condemnavit : 
et postera die simul cum Attalo producitur. Quem 
contra prz:ceptum Caesaris, gratificari populis vo- 
lens, etiam ipsum tradi bestiis jussit. Sed cum fera- 
rum nulla sanctorum corpora contigisset, omnibus 
eos verberum caterarumque poenarum suppliciis 
cruciari jubet, beato Alexandroin omnibus qua per- 
pessus est poenis, ne unum quidem penitus profe- 
rente sermonem. 

Attalus vero, cum prunis subterjectis in sella fer- 
rea torreretur, cumque nidor adustz carnis ad na- 
res et ora inspectantis populi perferretur, voce 
magna clamat ad plebem: Ecce hoc est homines 
comedere, quod vos facitis. Nos enim neque come- 
dimus homines, neque aliud quid mali agimus. Si- 
quidem servi eorum comprehensi cum tormenta 
pertimescerent, damoniis instinctu, hoc ipsum ad- 
versus dominos commentati sunt. Et cum interro- 
garetur quod nomen haberet Deus, respondit: 
Qui plures sunt, nominibus discernuntur ; qui unus 
est, non indiget nomine. His igitur optimis et fide- 
lissimis ducibus usus omnisreliquussanctorum cho- 
rus, prompti et alacres, animas suas pro fidei liber- 
late ponebant. 

Inter hos Blandina femina beatissima (per quam 
Christus ostendit, quia ea qua» apud homines despe- 
cta sunt, et in contemptu habentur, in magna gloria 


* Euseb. lib. 1, c. 2 ex vers. Ruff. 


rum ad spectaculum congregatis, statuuntur in me- 
dio arenzs. Et rursum Mathurus, neophytus quidem, 
sed in fide et patientia robustissimus, cum sancto 
diacono, quasi nihil prius passi fuissent, ad omnia 
tormentorum genera renovantur. Certantibusomni- 
modis adversariis, quatenuseorum patientiam fran- 
gerent, et ab ipso (ut ita dicam) vertice coronas 
eorum diriperent. Sed illis eo magis animas robo- 
rabat spes vieinz jam glori», quam sibi jamjamque 
manu contingere, et contrectare dextris videbantur. 
Cumque et suppliciorum genera, et spectaculorum 
pene jam tempus esset assumptum nec moveri 
ullatenus a sententia potuissent, cum etiam sella 
ferre: superpositi, consumptam verberibus carnem 
ignis sub!er ministratus exureret, ad ultimum infa- 
tigabiles martyrum spiritus, ferro c;sis cervicibus 
effugarunt. Igitur inaudito seviti: genere, eorum, 
qui necabantur in carcere, corpora canibus jube- 
bantur exponi, ad hibita simul custodia die noctu- 
que, ne quis collectas reliquias humanitatis intuitu 
traderet sepultura. Sed et si quid forte vel bestiis 
vel igni reliquum ex corporibus martyrum fuerat, 
ipsaque cum truncis suis capita punitorum, inse- 
pulta per custodiam militum servabantur. Neque 
vero muneribus suadere custodes, neque precibus, 
aut ullo alio genere copia erat: ita attente et sol- 
licite curabant, ne daretur extremis ossibus sepul- 
tura. Hxc scripta, in Historia ecclesiastica, libro 
quinto. 

* Nomina vero quadraginta octo martyrum hac 


D sunt: Photinusepiscopus, Zacharias presbyter, Epa- 


gatus, Macarius, Alcibiades, Sylvius, Primus, Ulpius, 
Vitalis, Cominug, Octuber, Philuminus, Geminus, 
Julia, Albina, Grata, Rogata, /Emilia, Potamia, 
Pompeia, Rhodana Biblis, Quartia, Materna, Hel- 
pes, qua et Amnas. Ili sunt autem qui bestiis traditi 
sunt: Sanctus, Mathurus, Attalus Alexander, Pon- 
ticus, Blandina. Hi vero qui in carcere spiritum 
reddiderunt: Aristzus, Cornelius, Zosimus, Titus, 
Julius, Zoticus, Apollonius, Germinianus, Julia, 
Ausonia, JEmilia, Jamnica, Pompeia, Domna, Justa, 
Trophima, Antonia. Hi omnes famuli Christi sub 


279 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS, 980 


profatis imperatoribus pariter coronati sunt. Reli- A episcopi. Qui persecutione Maximiani pro flde 


quie, eorum a persecutoribus incenszs, et in Rho- 
danum fluvium dispersa. Sed cum Christiani maxi- 
mum mororem haberent, quasi deperissent sacra 
reliquis, nocte apparuerunt sancti viris fidelibus, 
in eo loco quo igni traditi sunt, stantes integri et 
illasi. Et conversi ad viros dixerunt eis : Reliquis 
nostra ab hoc colligantur loco, quía nullus periit e 
nobis. Sed ex hoc translati sumusad requiem, quam 
nobis promisit rex coelorum Christus, pro cujus no- 
mine passi sumus. Hzc renuntiantes viri illi, gra- 
tias egerunt Deo, et confortati sunt in flde; colli- 
gentesque sacros cineres, condigno honore sub san- 
cto altari condiderunt. Ubi semper virtutibus mani- 
festis se cum Deo habitare declarant. Harum 
festivitatem cives Lugdunensis urbisomnibusunde- 
quaque lztanter accurrentibus, per descensum flu- 
minis, cum hymnis et canticis gratulationis conce- 
'lebrantes, missarumque solemnia in apostolorum 
ecclesia (ubi sancti cineres eoruni conditiservantur) 
festive Domino reddentes,ex antiquorum traditione, 
ipsam diem miraculorum appellant. Locus in quo 
passi sunt, Athanacho vocatur: ideoque dicuntur 
martyres Athanacenses. 


G. III NONAS JUNII 
(8 Junii.) 

Apud Aretiam civitatem Tuscizx, natalis sancto- 
rum martyrum Pergentini et Laurentini fratrum, 
qui persecutione Decii, sub judice Turtio, cum es- 
sent pueri, post dura supplicia tolerata, et magna 
miracula ostensa, gladio cz:si sunt, etapud eamdem 
urbem conditi. 

In Campania, natale beati Erasmi episcopi et 
martyris sub Diocletiano et Maximiano. Qui jussu 
impii Diocletiani imperatoris primo plumbatis cru- 
deliter caesus, deinde fustibus diutissime maceratus, 
posi resina, sulfure, plumbo, pice, cera oleoque 
solutis perfusus, ingenti miraculo illzesus apparuit. 
Quod cum multi viderent fidem Christi, rejectis 
idolis, susceperunt. Inde immenso pondere ferri 
constrictus, in carcere reclusus est sub dira cus- 
todia. De quaangelica visitatione solvitur atque eri- 
pitur. Verum postmodum clarissima miraculorum 
ipsius gesta fama vulgante, tentus est ab altero im- 
peratore Maximiano, a quo diversis suppliciis tortus 
fuit, intantum, ut tunica zrea ignita vestiretur. Ite- 
rumque in olla, qu:» plumbo, pice, cera, resina, et 
oleo fervefacta erat, missus, virtute Domini omnia 
superansill:susexinde progreditur. Sicquetandem 
ad confirmandum ceteros a Domino servatus, Cam- 
paniam munitus angelico solatio pervenit. Ubi cum 
plurimossivein fide roborasset, sivead (idem Christi 
convertisset, vocanteDomino, martyrio clarussanc- 
to fine quievit. 


À. PRIDIE NONAS JUNII 
(4 Junii). 
* Apud Illyricum civitate Siscia, natalisS. Quirini 
* Prudent. hymn. 7. 


Christi, ligato ad manum molari saxo, in flumen 
przcipitatus est. Et cum circumstantibusdiu collo- 
cutus, ne ejus terrerentur exemplo, vix precibusu 
mergeretur obtinuit. Hujus reliquis translatz sunt 
Romam, et posit: in Catacumbas. 


B. NONIS JUNII. 
(8 Junii). 

Apud JEgyptum, natalis sanctorum martyrum 
Mariani, Nicandri, et Apollonii quorum gesta ha- 
bentur. 

Eodem die natale S. Bonifacii martyris sub Dio- 
cletiano et Maximianoapud Tarsum civitatem passi, 
sed Romz, in via qux» Latina nuncupatur, sepulti. 
Qui cum esset procurator rerum cujusdam nobilis 
maítronzx nomine Aglahes et cuminea stupro misce- 
retur, tandem utrique divinonutu compuncti, consi- 
lium habuerunt, ut ad requirendum corpora marty- 
rum Bonifacius mitteretur, si quo modo servientes 
alque obsequentes eis, per eorum orationes salvari 
mererentur. Perveniens igitur post dies aliquot Tar- 
sum civitatem, dicit ad eos, qui cum eo erant, Boni- 
facius : Viri, euntes requirite nobis hospitium, ego 
autem ibo videre eos, quos valde desidero, marl;y- 
res certantes. Festinans itaque ad locum, videl 
beatissimos, alium suspensum per pedes igne sub- 
tus posito, alium in quatuor lignis extensum, 
et diutissime afflictum ; alium ungulis exaratum ; 
alium manibus abscisum ; alium stipitem in collo 
habentem inflxum, et a terra elevatum : et sic per 


C diversa supplicia, martyria ab impio carnifice di- 


sposita. Cum eminus fervens amore Christi et ipse 
respiceret, magnum Deum sanctorum martyrum 
clamare copit. Et accurrens consedit pedibus 
eorum deosculans vincula, et dicens: Certate, 
martyres Christi, calcate diabolum, modicum 
perseverate; parvus quidem labor, scd multa 
requies, et ineffabilis posmodum satietas. Aspi- 
ciens autem Simplicius judex, jussit eum appli- 
cari ad tribunal, cui et dixit : Qui es tu? Sanctus 
Bonifacius dixit: Christianus sum, et Bonifacius 
vocor. Tunc iratus judex, jussit eum suspendi, el 
tandiu corpus ejus ungulis radi donec ossa ejus 


apparerent? deinde calamos acutos sub ungulis ma- 


nuum ejus affigi. Cumque sanctus Dei martyr in 


p c«lum aspiciens alacriter dolores toleraret, videns 


impius judex, jussit apeririosejus, et plumbum bul- 
liens infudi. Sanctus autem martyr dicebat: Gratias 
tibi ago, Domine Jesu Christe, fili Dei. Deinde judex 
jussit afferri ollam, et eam pice impleri, atque san- 
ctum martyrem verso capite in bullientem picem 
mitti. Scd cum nihil lzsus esset, jussit impiusjudex, 
ut gladio caput ejus abscideretur. Quo facto, terr 
motus magnus factus est ita ut multiinfideles virtu- 
tem Christi inmartyre cernentes crederent. Conservi 
vero inartyris Bonifacii circuibant ubique requiren- 
tes eum, et non invenientes, ad invicem dicebant : 





281 MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. — MENS JUN. 282 


Ille modo in adulterio, aut in taberna positus epu- À credens, a beato Marcellino presbytero baptizatus 


latur. Cum ergo inter se colloquerentur, contigit ut 
obviaret eis unus de commentariensibus, quem in- 
terrogaverunt : Vidisti aliquem virum peregrinum 
Romanum? Ille ait eis: Hesterno die vir peregrinus 
abscisus est capite in stadio. Etiterum interrogant: 
Qualis erat aspectus ejus? At ille dixit: Vir quadra- 
tus et crassus, robusto capillo, coccinea armelau- 
sia indutus. Et dicit eis: Ille quem quzritis, apud 
nos hesterno die martyrio est finitus. Aiunt illi : 
Homo, quem nos qu:erimus, adulter est et ebriosus. 
Dicit eis ille: Venite, videte eum. Cumque osten- 
disset eis corpus, et pretiosum caput ejus, dixe- 
runt ei: Iste est quem qu:zrimus; petimus ut des 
nobis eum. Qui respondit : Ego gratis corpus ejus 
dare vobis non possum. Illi autem dantes ei solidos 


quingentos, acceperunt corpus sancti martyris, et B 


ungentes aromatibus, involventesque linteaminibus 
pretiosis, posuerunt illud in basterna, et sic rever- 
tebantur gaudentes et glorificantes Deum. Angelus 
autem Domini apparens domin: quondam ipsius; 
rem factam beati martyris indicavit. Qua confestim 
cum omni veneratione obviavit sancto corpori, et 
zdificans ei domum dignam, reposuit illud in ea, ab 
urbe Roma stadiorum quinque. Mart yrizatus est au- 
tem sanctus martyr Bonifacius quarto decimo die 
mensis Maii apud Tarsum metropolim Ciliciz, et se- 
pultus est Roma Nonis Junii. Beata vero Aglabes 
abrenuntiavit mundo et pompis ejus, distribuens 
universa quz» possidebat egenis ac monasteriis, re- 
laxans universam familiam suam a jugo servitutis, 


eL tantam gratiam a Domino promeruit ut in ejus no- ( 


mine virtutum signis claresceret. Supervixit autem 
inhabitu sanctimoniali annos tredecim, et sepulta 
estapud prefatum martyrem, operibus piis consum- 
mata. 

Eodem die, sancti Bonifacii qui de Britanniis 
veniens, et fidem Christi gentibus evangelizans, 
cum maximam multitudinem in Frisia Christians 
religioni subjugasset, novissime a paganis, qui 
supererant, gladio peremptus, martyrium con- 
summavit cum Eoban coepiscopo, et aliis servis 
Dei. 

C. VIII IDUS JUNII. 
(6 Junii.) 

* Sancti Philippi diaconi qui fuit unus de septem. 

Eodem die apud Tarsum Cilicim, martyrum vi- 
ginti, sub judice Simplicio, temporibus Diocletiani 
el Maximiani imperatorum qui per diversa sup- 
plicia glorificaverunt Dominum in corporibus suis. 

Eodem die Rom natale sancti Artemii cum uxore 
sua Candida, et filia Paulina. Hic Artemius cum 
esset custos carceris; et clausum teneret beatum 
Petrum exorcistam in custodia, essetque illi filia 
unica demonio vexata, beati Petri precibus mox ut 
sanata est, Christo cum uxore pariter et eadem filia 


est, omnisque domus ejus et multi alii : ita ut 
absque mulieribus, vivorum flerent trecentorum. 
Hoc judex Serenus audiens factum, Artemium, 
Candidam, et filiam ipsorum Paulinam sibi prze- 
sentatos, immenso pondere ruderum jussit obrui. 
Sicque sancti Dei perducti ad passionis locum, 
beatus siquidem Artemius gladio percussus, sancta 
vero Candida atque Paulina per limina crypta pra- 
cipitatz, lapidibus sunt obrutz. 


D. VII IDUS JUNII. 
(7 Junii.) 

Constantinopoli, natalis sancti Pauli, ejusdem ci- 
vitatis episcopi, qui tempore Ariane perfidis, a 
Constantino imperatore, apud civitatulam quam- 
dam Cappadocix, Cucusam nomine, ob catholicam 
fidem pulsus exsilio, Arianorum insidiis crudeli- 
ter strangulatus, ad coelestia regna migravit. 

In Caesarea Cappadociz, natalis sancti Luciani 
martyris. 

E. VI IDUS JUNII. 
(8 Junii.) 

In Galliis Suessionis civitate, natalis sancti Me- 
dardi episcopi et confessoris. 

Andegavis, sancti Lucinii episcopi, et confessoris. 

Item eodem die, sancti sancti Carilefl confessoris. 


F. V IDUS JUNII. 
(9 Junii.) 

Rome in monte Clio, natale sanctorum Primi et 
Feliciani sub Diocletiano et Maximiano imperatori- 
bus. Qui gloriosissimi martyres in Domino semper 
viventes, a pontificibus templorum apud impera- 
tores, quod Christiani essent, accusati sunt et in- 
quisiti. Erant enim cives Romani, adductique sunt 
in conspectu imperatorum, et jusserunt eos ferro 
vinctos in carcerem recludi, ubi adfuit eis ange- 
lus Domini, qui eos consolaretur. Post aliquot vero 
dies jusserunt eosimperatores suis aspectibus pra- 
sentari, et jusserunt militibus, ut ducerent eos ad 
fanum Herculis et si sacrificare nollent, fortiter eos 
poenis affligerent. Verum cum nulla possent eos ra- 
tione movere, sed pro Christi nomine optarent magis 
mori, extenderunt eos milites, et virgis fortiter mac- 
taverunt. Et cum renuntiassent imperatoribus mili- 
tes qua» gesta sunt, irati valde jusserunt eos tradi 
Promoto praesidi civitatis Numentanza, ut diversis 
penis eos interficeret. Et accipientes eos milites, 
duxerunt in viam, quz dicitur Numentana, milliario 
decimo tertio ferro vinctoset miserunt eos in carce- 
rem juxta forum civitatis, ubi iterum angelica visita- 
tione relevantur. Post multum vero temporis jussit 
sibi Promotus przses in foro civitatis tribunal preíe- 
parari. Et cum intromissi fuissent Primus et Felicia- 
nus, et jubente preside fuissent post responsionem 
abinvicem separati, primo beatum Felicianum jussit 
praeses cum plumbatis czdi, dicensei: Ut quid non 


* Vide libellum de Festivitat. Aug. lib. xxit de Civ. Dei, cap. 8. De his in gestis sancti Marcellini et 


etri, 2 Junii. 


983 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


230 


deponis istam insaniam pectoris tui, ut eligas dies À pore quidam Vincentius nomime, nummorum arca- 


bonoset jucundos, et diversis tormentiscorpustuum 
non maceretur? Beatus Felicianus dixit: Octoginta 
annos vit: habeo, suntque anni triginta quod agnovi 
veritatem Dei, et nihil de blandimentis hujus mundi 
cogitans, elegi servire Creatori meo, :,eternoomnipo- 
tenti Deo. Tunc przses jussit eumligari ad stipitem, 
et aculeos in manibus ejus ac pedibus figi, et diu tor- 
queri. Et per tres dies neque aqua, neque ullum 
genus cibi ei ministratum est. Cumque per triduum 
continuo maneret in Dei laudibus, jussit eum prz- 
ses flagellis czdi; et de stipite sic deponi, et in 
custodia recludi; ac postmodum applicari sibi 
sanctum Primum. Quem validissimis fustibus ca- 
sum, deinde in equuleo levatum, lampades circa 
latera ejus jussit apponi, et depositum de equuleo, 
praecepit reliquari plumbum super beatum martly- 
rem extensum, et bulliens in os ejus infundi. Tunc 
fecit pezesentem esse beatum Felicianum.Sed cum in 
victissimi persisterent sancti martyres, angustiatus 
preses jussit eos ad amphitheatrum duci, et duos 
leones eis dimitti. Quibus ad pedes sanctorum 
ruentibus, laxati sunt et ursi ferocissimi : sed et 
ipsi martyrum virtute szvitiam perdiderunt. Quod 
videntes hi qui ad spectaculum venerant, pene mille 
quingenti viri miraculis perculsi, crediderunt in 
Domino Jesu Christo. Verum preses cum insupe- 
rabiles eos cerneret, gladio animadverti precepit. 
Quorum corpora noctu a Christianis fidelibus rap- 
ta, sepulta sunt ad Arcus Numentanos, intra are- 


B 


rius, comperiens vicarium Cerealem Christianum- 
iratus valde nuntiavit hoc Adr'ano. Qui mox Lici- 
nium consularem direxit, ut teneret Cerealem : qui, 
si immolare nollet, incendio cremaretur. Cum quo 
beatus Getulius, et Ainantius, et Primitivus tenti 
sunt. Licinius consularis Cereali vicario dixit : Sic 
desperasti de v'ta tua, ut przecepta principum, qui 
dominanturiuuniverso mundo contemnere videaris? 
Cui beatus Cerealis: Et thesauros publicos decli- 
natione perfecta tradidi in publicum, et Domino 
Jesu Christo servire promitto, et via aasternam me [rui 
credo. Licinius dixit : Si desideras vivere, an mori, 
dicito. Cui beatus Cerealis : Ego si non desidera- 
rem vivere, Christum non confiterer. Tunc conver- 
sus ad sanctum Getulium, Licinius dixit : Sacriflca 
deo Jovi et Marti. Cujus verba risit beatus martyr. 
Licinius vero accensus ira, jussit eos exspoliari, et 
czdi, deinde in carcerem diebus viginti septem 
recludi. Et veniens Romam, Adriano de eis iterum 
innotuit : quijussit cos incendio tradi. Sanctus vero 
Getuliuscum ignesuperviveret, fustibusilliso capite 
martyrium complevit. Consummati sunt beati mar- 
tyres in fundo Capreolis, via Salaria, ab urbe Roma 
plus minus milliario decimo tertio, supra fluvium 
Tiberim, et in partes Aviniensium [a4. in parte Sabi- 
nensium]. Quorum corpora collegit beata Sympho- 
rosa, uxor beati Getulii martyris. Qus non longe post 
cum septem suis filiis martyrizavit, videlicet vige- 
simo septimo die mensisJunii. Et sepultaest in pre 


narium, quinto Idus Junii, ab urbe Roma milliario q, lio suo, in Arenario loco et oppid o supra nominato. 


quartodecimo. 
In Galliis, civitate Aginno, loco Pompeiano, pas- 
sio sancti Vincentii levit:» et martyris. 


G. IV IDUS JUNII. 
(40 Jun.) 


Romo via Aurelia, milliario decimo tertio, nata- 
lis sanctorum Basilidis, Tripodis, et Mandalis, sub 
Aureliano imperatore, preside Platone, et aliorum 
viginti martyrum. 

Eodem die natale beati Getulii martyris, tem- 
pore Adriani imperatoribus, sub judice Licinio. 
Hic in omni lege divina erat doctissimus, et per 
ejus doctrinam multi in fide Christi erudiebantur. 
Cujus famam Adrianus imperator audiens, direxit 
Cerealem vicarium ad tenendum eum. Qui veniens, 
sanctum Getulium sedentem, et docentem multos re- 
perit. Fuerat autem idem Cerealis in conspectu 
Adriani cum fratre beati Getulii Amantio acceptus, 
Amantius vero tribunus, ob metum Adriani abs- 
consus latebat, quem Cereali beatus Getulius decla- 
ravit, Ille, eo viso, gavisus est valde, et instruc- 
tus diligenter de Domino Jesu ab eis, cum jam fide- 
liter crederet, venerunt ad urbem Romam, et accer- 
sito beato Sixto episcopo, assignaverunt ei locum 
ubi baptizaretur. Quem beatus Sixtus vere Chris- 
tianam fidem amantem baptizavit. Eodem tem- 


* Vide libellum de Fest. Apost. 


À. III IDUS JUNII. 
(44 Jun.) 


* Natalis sancti Barnaba apostoli, cujus corpus 
tempore Zenonis imperatoris ipso revelante reper- 
tum est. 

Eodem die apud Corinthum, sancti Sosthenis, di- 
scipuli sancti Pauli apostoli. 

Apud Aquileiam, natale sanctorum martyrum Fe- 
licis et Fortunati, sub persecutione Diocletiani el 
Maximiani imperatorum, praeside Euphemio. Qui 
cum essent germani fratres fide Christi ferventes, 
deferente Apamio, qui erat unus ex officio przsidis, 
vinci ferro, Aquileiam judici Euphemio perducuntur. 
Ubicum Christum constantissime faterentur, abira- 
to judice primumin equuleo sunt suspensi, ardenti- 
buslampadibuscirca latera appositis, sed mox psal- 
lentibus martyribusexstinctis, inde per ventrem fer- 
venti oleo superfusi, ad ultimum, cum in confessione 
Christi durarent, foras civitatem ducti, ad fluvium 
qui civitati adjacet, capite truncantur. Inde nocle 3 
religiosis viris ejusdem urbis Aquileiz sub aromati- 
bus et linteaminibus involuti, ablati sunt atque 5e 
pulti. At cives Viceti: supervenientes, eorum cor- 
pora perducere ad suam civitatem meditabantur. 
Non permittentibusautem Aquileensibus, et multum 
renitentibus, tandem pia contentioita finitaest nutu 


285 


MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. — MENS JUN. 


286 


divino, ut Felicem Vicetini, Fortunatum haberent A eam in tenebroso claudi cubiculo, sine cibo, per 


Aquileienses : ita tamen, ut caput beati Felicis Aqui- 
leia, caput vero Fortunati Vicetia sortiretur. Quod 
factum in laudem Domini noStri Jesu Christi usque 
hodie permanet. 
B. PRIDIE IDUS JUNII. 
(42 Jun.) 

Mediolani natale sanctorum martyrum Nazarii et 
Celsi pueri. Beati Nazarii pater Africanus, mater 
vero Perpetua, beato Petro apostolo baptizati : ipse 
vero sanctus Nazarius a sancto Clemente instructus 


et baptizatus est. Quem Anolinus sub rabie persecu- . 


tionis quae per Neronem excitata est, diumaceratum 
et afflictum in carcere, et cum eo beatissimum Cel- 
sum puerum, quem idem ipsenutrierat, gladio feriri 
jussit. Quorum corpora Christiani furati, quinto Ka- 
lendas Augusti sepelierunt foris portam, qua dicitur 
Romana, in propriis hortis. Revelabant autem se 
beatissimi martyres cuidam Ceratio nomine, cui 
uxor Fortunata, et per visum monuerant se occul- 
tari propter rabiem persecutionis quam Nero impius 
excitaverat. Latuerunt vcro usque ad tempora Ilono- 
rii ct Arcadii imperatorum. Quos beatus Ambrosius 
Domino revelante reperit. Patefacto autem sepulcro 
in quo jacebat corpus sancti Nazarii (qui quando 
passus fuerit, ut scribit sanctusPaulinus, usquetunc 
temporis ignorabatur),videruntsanguinem martyris 
ita recentem qui presentes erant, quasi eodem die 
fuisset effusus. Caput etiam ipsius, quod ab impiis 
fuerat abscissum, ita integrum atque incorruptum, 
cum pilis capitis et barba, ut videretur eo tempore 
quo levabatur,lotum,atque in sepulcrocompositum. 
Etiam odore tanto repleti sunt, ut omnium aroma- 
tum vinceret suavitatem. Quo levato, et lectica com- 
posito, statim ad sanctum Celsum martyrem, qui in 
eodem horto positus erat, ad orationem sanctus epi- 
scopus perrexit, et transtulit ad basilicam Apostolo- 
lorum quz est in Romana. Inventi autem et translati 
sunt pridie Idus Junii; festivitas vero agitur de 
martyrio, quinto Kal. Augusti. Commemoratioetiam 
eorum publica et celebris in die sanctorum Gervasii 
et Protasii a fidelibus populis frequentatur, et vene- 
rabiliter excolitur. 
ltem beati Basilidis, Cyrini, Naboris. 

Sed et Nazarii et Celsi, quos duos passos fuisse 
apud Ebredunensem urbem, antiquitas memorando 


celebrat. 
C. IDIBUS JUNII. 


(43 Jun.) 

Rome natalis sancta Feliculz * virginiset mart y- 
ris. Quam cum Flaccus comes post excessum Petro- 
nille vellet ducere uxorem, atque ad terrendum 
proposuisset ei, dicens : Unum tibi e duobus elige, 
aut esto uxor mea, aut diis sacrifica, responsum 
ab ea accepit : Nec uxor tua ero, quia Christo sa- 


craia sum; nec diis tuis sacrificabo, quia Christiana | 


80m. Tunc Flaccus tradidit eam vicario, qui fecit 


* De hac in gestis Nerei et Achillei xxi 
i. 


septem dies.Inde perseverantem in confessione Chri- 
sti cum ejevissent, duxerunt eam ad virgines Vesta, 
ibique per alteros septem dies, sine cibo permansit, 
eo quod nulla ratione de earum manibus cibum pate- 
retur accipere. Post hoc levata in equuleum clama- 
bat, dicens: Modo cepi videre amatorem meum, in 
quo amor meus fixus est. Cumque ei tortores dice- 
rent: Negate Christianam, et dimitteris, illa clama- 
bat: Ego non negabo amatorem meum Christum, qui 


| propter me felle cibatus, et aceto potatus, spinis co- 


ronatus, et crucifixus est. Post hzc deposita est, et 
precipitata in cloacam. Sanctus autem Nicomedes 
presbyter in speculis positus, occulte levavit eam, 
et per noctem in birote perduxit ad casellam suam, 


p septimo ab urbe milliario, via Ardentina, ibique 


* 


eam sepelivit. 
D. XVIII KALEND. JULII. 
(44 Jun.) 


Elisei propheta, quid apud Samariam Palestine, 
qu: postea Sebastea, id est Augusta, in honorem 
Augusti ab Herode vocari ccpit, situs est. Ubi et 
Abdias propheta requiescit, et quo majorinter natos 
mulierum non fuit Joanne Baptista. Ubi ad sepulcra 
sanctorum tam tremenda fiunt miracula, ut variis 
illic demones rugiant cruciatibus, et homines ab eis 
obsessi audiantur ululari luporum vocibus, latrare 
canum, fremere leonum, sibilare serpentium, mu- 
gire taurorum. Cernuntur alii rotare cespite, et post 
tergum terra verticem tangere, suspensisque pedi- 


' C busfeminis vestes non defluere in faciem.Ubi etiam 


in monte vicino dux: visuntur speluncs&, in quibus 
persecutioniset famis tempore, Abdias centum pro- 
phetas aluit pane et aqua (777 Reg. xvi). Scribit 
beatus Hieronymus in libro de Vita sancte Paula. 

Suessionis civitate, passio sanctorum martyrum 
Valerii et Rufini. 

* Apud C»saream Cappadocis, sancti Basilii epi- 
scopi fratris Gregorii et Petri. Qui cum esset om- 
nibus virtutibus fundatus, ei quodam tempore a 
Valente imperatore in exsilium pro fide cogeretur: 
exhibitus ad tribunal praefecti, terroribusque (ut illi 
moris est potestati) et minis maximis agi coepit : et 
nisi przceptis principis obediret, interitum sibi la- 
miamque speraret impendere. Tunc ille intrepidus 


D et absque ulla animi perturbatione hzc sibi mini- 


tanti prefecto respondisse fertur : Atque utinam 
aliquid mihi esset digni munerisquod offerrem huic, 
qui maturius Basilium de nodo follis hujus absol- 
veret. Cumque daretur ei nox, qua erat media, ad 
spatium deliberandi : respondisse denuo perhibe- 
tur: Egocrastinoipseero qui nunc, tu te utinam non 
mutares. Et illa quidem nocteuxor imperatoris velut 
tortoribus tradita cruciatur. Filius vero, qui eis erat 
unicus, exstinctus, patern:» impietatis solvit suppli- 
cia. Itautantelucem missi, qui rogarent Basilium ut 
precibus suis intercederet pro eis, ne etiam ipsi et 


5 Hieron. epist. 27. ad Eust. 


387 


$. ADONIS. ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


quidem multojustius interirent. Sic accidit, ut cum À accepit : deinde pariter clavisconflxi, evulsis oculis 


omnescatholicosexpulerit Valens, Basilius usque ad 
vitz» exitum intemerato communionis sacramentoin 
Ecclesia perduravit. 
Vienna, sancti Etherii episcopi. 
E. XVII KALEND. JULIT. 
(45 Jun.) 

Apud Siciliam, natale sanctorum martyrum Viti, 
Modesti, et Crescentiz. Qui beatus Vitus in puerili 
slate virtutibus maturus, primum a paire suo sa- 
crilegoHila, ut a cultura Dei recederet, tentatus est; 
deinde a Valeriano judice * catomis czesusin confes- 
sione permansit. Inde redditus patri. At cum poenis 
affigere illum pater meditaretur, monitu angeli 
navem conscendens, comitantibus se Modesto et 


in carcerem trusi sunt. Post hzc decalvati et exco- 
riati, super carbones in lecto :reo assati sunt. Ad 
ultimum serris attriti, amputatis linguis, martyrii 
suicursum obtruncatione capitis impleverunt. Passi 
sunt cum eis et alii quadringenti quatuor. 

Apud urbem Visontionensem, sanctorum marty- 
rum Ferreoli presbyteri et Ferrutioni diaconi, qui 
a beato Irenx»o Lugdunensi episcopo et martyre ad 
pro»dicandum verbum Dei missi, sub Claudio judice 
ad trochleas extensi et flagellati, deinde in carcerem 
reclusi, et mane amputatis linguis praedicabant ver- 
bum Dei. Post hzc subul: triginta utrisque infixze 
manibus et pedibus et pectore: ad ultimum gladio 
feriuntur. 


Crescentia nutritoribus, ad Tanagritanum territo- B . CivitateNannetis, sancti Similiani episcopi et con- 


rium devenit. Inde propter filiam Diocletiani impera- 
toris a d&emonio vexatam quzsitus, et adductus ad 
Diocletianum, ipsam ejus filiam oratione curavit. Sed 
cum multis donis promissis ei impius imperator sua- 
dere vellet ut culturam diis impenderet, ejusque 
animum de bono proposito mutare non posset, ar- 
ctissimis vinculis ferreis astrictum, in carcerem te- 
terrimum induci jussit, et cumeo pariter Modestum 
atque Crescentiam. Deinde circumstante populo in 
amphitheatro sistuntur. Quos Diocletianus in ollam 
resina et pice succensam, et plumbo soluto ferve- 
factam, jactari przcepit. Ubi sancti martyres psal- 
lentes in modum trium puerorum (Da^«. mm) 

hymnum Deo dicebant. Et egressi illeso vultu de 


fessoris. 

Lugduni, depositio sancti Aureliani episcopi Are- 
latensis. 

F. XV KALENDAS JULII. 
(46 Jua.) 

Roms, sanctorum Martyruni ducentorum sexagin- 
1a duorum, qui positi sunt via Salaria veteri, ad 
clivum Cucumeris. 

Eodem die sancti Wultmari confessoris, admi- 
randa sanctitatis et religionis viri. 


A. XIV KALEND. JULII. 
(48 Jun.) 
Roma via Ardeatina, natalis sanctorum mar- 
tyrum Marci et Marcelliani, ^ praeclarissimi gene- 


olla, dimissus est eis leo ferocissimus. Qui mox ad C ris, Tranquillini et Marciz filiorum, qui primo car- 


pedes eorum cecidit, et lingua sua pedes martyrum 
lingere ccepit. Ad ultimum victus per omnia sacrile- 
gus imperator, simul et videns multitudinem populi 
miraculo perculsam, ad Christum verum Deum con- 
versam, catastam parari jussit, et servos Deisuper- 
extendi. Cumque cz:derentur martyres Dei, ossaque 
discinderentur, tonitruum magnum factum est, co- 
ruscationes, atque tam magnus terr: motus, ut tem- 
pla deorum corruerent, et multosopprimerent. Flo- 
rentia vero femina illustrissima, corpora sanctorum 
collegit, et in loco, qui dicitur Marianus, condita 
aromatibus sepelivit. 

Eodem die apud Mzsiam civitate Dorostoro, san- 
cti Esychii militaris, qui cum beato Julio compre- 
hensus, sub preside Maximiano, postea martyrio 
coronatus est. 

F. XVI KALENDAS JULII. 
(46 Jun.) 

Apud Antiochiam, natalis sanctorum martyrum 
Cyrici et Julittze matris ejus, quorum prior post 
dira verbera etiam calicem cum aceto et sinapi in os 

* C'atomis cadi. Infra xvim Novembris, catomo 
suspendi. Existimo catomis et catomo adverbialiter 
usurpata. Nihil enim est aliud quam suspendi vel 
czdi capite deorsum : quod fiebat maximein pueris, 
cum ex allerius humeris, erectis in altum pedibus 
suspendebantur : quodet viriset feminisquandoque 


ignominia causa factum. Acta S. Afra v Aug. Ca- 
lomis nudam te cadi jubebo, quod inepte Scaliger 


cerem pro fide passi, postmodum a Fabiano duce 
tenti, ad stipitem ligati, in pedibus clavos acutos 
acceperunt. Quibus cum diceret insanus Judex : In- 
felices ac miseri, deponite amentiam, et liberate vos- 
metipsosa cruciatibus imminentibus,responderunt : 
Nunquam tam bene epulati sumus, modo cepimus 
esse flxi in amore Christi : utinam nos sic esse, sicut 
sumus, tandiu permittas, quandiu hujus regimur 
corporis indumento. Cumque transisset una dies et 
una nox, et illi in psalmis et hymnis laudantes Chri- 
stum perseverarent lanceis per latera transfixi, cum 
gloria martyrii ad sidera regna migraverunt. 
B. XIII KALEND. JULII. 
(49 Jun.) 

Mediolani, natalis sanctorum Gervasii et Protasii 
martyrum. Qui beatissimi cum per decem annos in 
uno coenaculo conclusi lectionibus et orationibus 
atque jejuniis vacassent, undecimo ad palmam mar- 
tyrii pervenerunt. Tenti ab Astasio comite, qui pri- 
mum tam diu jussit plumbatis contundi, quam diu 
exhalaret spiritum ; sequentem vero, id est Prota- 
ad Manilii librum vinterpretatur,nudatamin cervice 
plumbatis cvdi. Victor lib, 1 Persecut Wandal. : 
« Quodam tempore venerabilem senem in publica 
facie catomis exciderunt. » Aristoph. in Irene et 
Acharn. dicitur xeroxapa. Joseph lib. v, c. 10 Antiq. 
Judaic. xavopadóv. 


* De his in gestis sancli Sebastiani 20 Jas. 


269 


pora Philippusvir religiosusunacum flliosuo furtim 
abstulit, et in domo sua, in arca marmorea sepelivit. 
Quorum sepulcra multo post tempore Theodosio 
imperante, Dominorevelante, beatus Ambrosius re- 
perit. Et ita incorrupta eorum corpora, ac si eodem 
die martyres fuissent interempti. Quecuminurbem 
introducerentur, quidam diu cacus feretri tactu 
lumen recepit. 

Apud Ravennam,sancti Ursicini martyris*,qui sub 
judice Paulino post nimia tormenta in confessione 
Domini immobilis permanens, capitis abscisione 
martyrium consummavit. Sepultusque est in eadem 
urbe a beato Vitale, patre sanctorum Gervasii ac 


Protasii. 
B. XII KALEND. JULII. 


(20 J'un.) 

Romz, natale sancti Novati fratris Timothei pre- 
sbyteri, qui a beatis apostolis eruditi sunt. De quo 
Novato scribit Pastor in gestis Pudentiana et Praxe- 
dis virginum ad predictum Timotheum germanum 
ejus. Venerabilis, inquit, virgo Praxedis post trans- 
itumgermana sua Potentianz 5, valde afflicta erat. 
Ad quam consolandam veniebant multi nobiles Chri- 
stiani, simul cum sancto Pio episcopo, inter quos 
germanus vester Novatus, et qui est frater nosterin 
Domino, quique multos Christianos pauperes donis 
suis reficiebat, et vos frequenter cum beatissimo 
Pioepiscopo ad altare Dominicommemorabat. Post 
annum veroet dies viginti octo, egritudine detentus 
est idem Novatus, et absens erat a conspectu virgi- 


MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. — MENS. JUN. 
sium, fustibus c:sum capite truncari. Quorum cor- A 


290 
E. X KALEND. JULII. 
(22 Jun.) 

In Britannia, natale sancti Albini martyris, qui 
tempore Diocletiani in Verelamio civitate, post ver- 
bera et tormenta acerba, capite plexus est : sed illo 
in terram cadente, oculi ejus, qui cum percussit, 
pariter in terram ceciderunt. Passus est cum eo 
etiam unus de militibus, eo quod eum ferire jussus, 
noluerit, divino utique perterritus miraculo, quia 
viderat beatum martyrem sibi, dum ad coronam 
martyrii properaret, alveum amnisinterpositi oran- 
dotransmeabilem reddidisse.Quo in tempore, perse- 
cutio crudelis, Oceani limbum transgressa, etiam 
Aaron et Julium Britannia, cum aliis pluribus viris 
ac feminis, felici cruore damnavit. 

Item incivitate Nola Campaniz natalissancti Pau- 
lini ^ episcopi et confessoris, qui se temporibus 
Wandalorum pro filiocujusdam vidus in servitutem 
tradens, et terribili visione regi eorum quis esset 
agnitus, reddita sibi omni captivitate civitatis sug, 
el oneratis frumento navibus, cum ingenti gloria ex 
Africa ad propriam sedem reversus est. Claruit 
autem non solum eruditione, et copiosa vitz» sanc- 
titate, sed etiam potentia adversus daemones. 

Ipso die, depositio beati Nicez Romatianz civi- 
tatis episcopi.  . 

F. IX KALEND. JULII. 
(23 Jun) 


Vigilia S. Joannis Baptista. 
Eodem die sanctiJoannis presbyteri, quem impius 


nis Praxedis. Pio autem episcopo cogitanté de om- C Julianus inauditum via Salaria vetere, ante simu- 


nibus Christianis una cum virgine, requiritur No- 
vatus vir Dei. Et dum auditum fuisset, quia xgri- 
tudine detinebatur, contristati sumus omnes: beati 
Praxedis dixit ad Patrem nostrum sanctum Pium : 
Jubeat sanctitas vestra, ut eamus ad eum, et visita- 
tione nostra una cum orationibus vestris salvabitur. 
Et facta constitutione, nocte una cum Pio episcopo 
et virgine Domini perreximus ad virum Dei Novatum. 
Cumque audisset vir Dei Novatus, omnes congre- 
gatos ad se venisse gratias coepit agere Deo, quia 
meruit a sancto pio episcopo et virgine Domini, una 
cum nostra devotione visitari. Et fuimus in domo 
ejus diebus ac noctibus octo. Factumque est ul tertio 
decimo die ipse Novatus vir Dei transiret ad Domi- 
num regni coelestis gloriam percepturus. 
D. XI KALEND. JULII. 
(4 Jun.) 

Apud Siciliam, civitate Syracusis, natalis sanc- 
torum martyrum Rufini et Marcia. 

Roma, sanct: Demetrix virginis, quz fuit beati 
Fausti filia. Hz::c cum ante impium Ju'ianum pro 
fide Christi introduceretur, inconfes:ione spiritum 
emisit, Sepulta a beato Joanne presbytero juxta 
matrem suam sanctam Daphrosam, et sororem Jo- 
vianam, juxta palatium Lucianum. 

* Ambr. serm. 74, et l. x, epist. 83. 

b AL. Pudentiane, vide 19 Maii. 

* Gennad. de Viris illust. cap. 22. 


lacrum Solis decollari przepit.Cujuscorpus a beato 
Concordio presbytero collectum, et sepultum est 
juxta concilia martyrum. 

Apud Britanniam, sancte Edeltrudis virginis et 
regine, cujus corpus cum annis undecim esset 
sepultum, incorruptum inventum est. 


G. VIII KALEND. JULII. 
(24 Jun.) 


Nativitas pracursoris Domini 4. 


À. VII KALEND. JULII. 
(35 Jun.) 

Apud Pyrrhibercam, sancti Sosipatris * discipuli 
sancti Pauli apostoli. 

Item apud Alexandriam, natale sancti Gallicani 
martyris. Quicum triumphalibus infulis sublimatus 
acceptusesset Augusto Constantino et charissimus, 
filiam ejussacratissimam virginem Constantiam sibi 
poscebat uxorem. Constantinus vero Augustus con- 
tristari coepit sciens filiam suam positam in sancto 
proposito facilius occidi posse,quam vinci.Qua cum 
patris sollicitudinem studio sanctitatis conaretur 
excludere, certa deDeo, dixit patri : Deponeomnem 
sollicitudinem tuam, ette daturum illi conjugem re- 
promitte,ut si Scytharum superaverit gentem,victor 

4 Vide lib. de Fest. Apost. 


* Act. xx, Rom. xvi. De eo in Gestis Joan. et 
Pauli. 26 Jw. 


201 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


simul et conjugem me accipiat. Facta sunt omnia À eum, ut inejusnomine ecclesiam fabricaret in porta, 


sicut virgo disposuit ; et veluti subarrationis loco 
dantur duo fratres eunuchi Joannes et Paulus ex la- 
tere Augustz Gallicano, et du: sorores, Gallicani 
filis, Atticaet Artemiaipsi Augusta traduntur: quas 
virgoad Dominum convertit.Igitur Gallicanus a Scy- 
thea gente in Thraciarum Philippopoli urbe conclu- 
sus,metuensconfligere cumeis,quod exigua illi esset 
militum manus, hostium vero esset innumerabilis 
multitudo, insistebat sacrificiis, et Martianas victi- 
mas offerebat. Quid multa? Ad ultimum crevit ob- 
sidio, et universi tribuni ejus ac milites se hostibus 
tradiderunt. Cumque cuperet fugiendi aditum repe- 
rire, Paulus et Joannes, ex quibus prepositus unus, 
alter primicerius erat Constantis Augusta,dixerunt 
ei: Fac votum Deo coeli, quod si te liberaverit, 
Christianus fias et eris victor melius quam fuisti. 
Mox ut votum ore prolatum est, apparuit illi juvenis 
statura excelsus, ferensin humeris crucem, dicens: 
Sume gladium tuum, et sequere me. Quem dum se- 


queretur, apparuerunt ei hincet inde milites armati, . 


confirmantes eum, dicentes : Nos tibi prebemus 
officium, tu ingredere hostium castra, et dextra lz- 
vaque gladium tenensevaginatum,respice quousque 
pervenias ad regem ipsorum. Quo cum pervenisset 
cum eis prostratus rex pedibus ipsius, postulavit 
nullum penitus ex suis occidi gladio. Quod Gallicanus 
nec fecit, nec jussit iia universe Thracis liberatz, 
et gens Scytharum tributaria facta est. Ipse vero 
ita Deo se devovit, ut etiam conjugio se promiserit 
abstinere. Revertens itaque Gallicanus, non prius 
ingressus est Romam, quam ad sacra beati Petri 
apostoli limina perrexisset. Constantinus vero impe- 
rator misit se in amplexus ejus postquam cognovit 
omnia qu2 Christi pietatecircaillum perfecta sunt, 
referensei universa quz gesta sunt circa filiasejus, 
quomodo sunt virgines Christo utiliter consecrat, 
Tunc cum Augusto intrante palatium Gallicano, oc- 
currit Helena cum fllia Constantia, et flliabus ipsius 
Gallicani. Fundebantur lacrymo gaudiis plenz. Qui 
cum vellet privatus abscedere, rogatus ab Augusto 
consul processit : et in fascibus positus, quinque mil- 
lia servorum liberoscivesque Romanos fecit.Quibus 
predia domosque donavit : cunctasque facultates 
8ua8, excepto jure filiarum, distrahi ac donari pau- 
peribus jussit. Et se in Ostiensi urbe manenti cui- 


dam sancto viro, Hilarino nomine, sociavit. Cujus D 


habitaculum ampliari fecit ad peregrinorum suscep- 
tionem, quam ipse plurimis impendebat. Huic 
adhsserunt multi ex servis suis, quos liberos 
fecit. Et divulgata est fama ejus per totum or- 
bem, ita ut ab Oriente et Occidente venientes, 
viderent virumex patricio, ex consule, qui erat ami- 
cissimus Augusto, lavantem pedes, ponentem mem- 
sam, aquam manibus effundentem, languentibus sol- 
licite ministrantem, et exhibentem csetera sancte 
servitulis officia. Hic primus in Ostiensi urbe ex- 
struxit ecclesiam et ditavit officia clericorum. Huic 
se sanctus Levita Laurentius revelavit, adhortans 


quà nunc usque Laurentia nuncupatur. Rogatus au- 
tem ut ibi levaretur episcopus non consensit, sed ex 
sua voluntate ipse qui ordinaretur elegit. Tantam 
namque ei gratiam contulit Deus, ut. dam ;nibus 
pleni, mox ut visi fuissent ab oculis ejus, protinus 
mundarentur : multaquein eo erant sanctitatis insi- 
gnia. Sed cum a Constantio Julianus Cx:sar factus 
esset, dedit legem ut Christiani nihil in hoc seculo 
possiderent.Tunc Gallicanus habensin Ostiensi pago 
quatuor casas, quarum pensiones his operibus qui- 
bus diximus, ministrabat ; ita habere Deum meruit 
defensorem ut quicunque ingrediebatur ineasmali- 
tiose aut ponere titulos fisci, aut exigere pensiones, 
statim a diabolo rapiebatur. Et quicunque actorum 
ejus esset exactor, leprosus flebat. Tunc interrogata 
dz:monia dederunt responsum, quod, nisi sacrificare 
coactus fuisset Gallicanus,exactores reddituum ejus 
ista pericula non vitarent. Et quoniam nullus aude- 
bat convenire Gallicanum de hoc scelere, mandavit 
ei Julianus Caesar, dicens : Aut sacrifica diis, aut. di- 
scede a finibus Italie. Qui statim relictis omnibus 
Alexandriam petiit, et ibi junctus est confessoribus 
Christi per continuum annum. Post etiam secessit in 
eremum, ibique a Raucianocomite Lemplorum, cum 
cogeretur sacrificare,et contemneret, percussus gla- 
dio in corpore, Christi martyrem fecit, atque ita 
perrexit ad Dominum gaudens cum triumpho. Cui 
statim basilicam.construxerunt sui nominis : in qua 
exuberant beneficia martyris ex eo, et nunc usque 
in seculum. 

[tem Roms, sanctz? Lucis virginis, cum aliis tri- 
ginta duobus. 

B. VI KAL. JULII. 
(36 Jun.) 

Roma, sanctorum Joanniset Pauli fratrum natale. 
Quorum primus praepositus, secundus fuit primice- 
rius Constantia virginis, filis Constantini. Qui cum 
omni die turmas Christianorum recrearent ex his 
opibus, quas sanctissima virgo Constantia relique- 
rat, pervenit hoc ad Julianum. Et misit qui eos con- 
venirent, dicens debere sibi eos adh:zerere. Illi vero 
responderunt inter alia : Pro iniquitate tua destiti- 
musatua salutatione, et a societate imperii tui nos- 
metipsos omnino subtraximus. Sumus enim nos non 
falsi, sed veri Christiani. QuibusJulianus mandavit : 
Considerare debetis, quia vos regia aula nutriti non 
debetis deesse a latere meo, ut habeam vos primos 
in palatio meo. Quod si contemptus a vobis fuero, 
necesse mihi erit agere, ut contemni non possim. 
Paulus et Joannes dixerunt : Non tibi facimus hanc 
injuriam, ut preponamus tibi qualemcumque perso- 
nam; Deum tibi preponimus, qui fecit ccelum et ter- 
ram, mare et omnia qua in eis sunt. EL scire te 
volumus quia nunquam ad salutationem tuam, nun- 
quam ad culturam tuam, nunquam ad palatiumtuum 
veniemus. Quibus Julianus ait : Decem diebus vobis. 
a me dantur inducias : decima transacta Dei sponte 
ad me venientes : amicos vos habeam, non venientes 


293 


MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. — MENS. JUN. 


294 


vero, tanquam hostes publicos punio. Tunc sancti A dit, ibique Zachariam discipulum pro se episcopum 


viri Joannes et Paulus Christianos ad se invitantes, 
ordinaverunt de omnibus qua» relinquere poterant, 
per totos decem dies incessanter die noctuque elee- 
mosynisinsistentes. Die vero undecima sunt constri- 


cti intra suam domum. Missus namque est Terentia- . 


duscompiductor ad eoscum militibus hora coenandi. 
Qui ingressus, invenit eos orantes, et dixit eis : Do- 
minus noster Julianus statunculum aureum Jovis ad 
vosmisit, ut adoretisillud, et thura incendatis. Quod 
si non feceritis, ambo modo gladio feriemini. Non 
enim decet vos intra aulam nutritos, publice occida- 
mini. Joanneset Paulus dixerunt : Julianussi tuusest 
Dominus, habeto partem cum eo:nobis autem domi- 
nus aliud non est, nisi unus Deus, Pater et Filius et 
Spiritus sanctus,quemille negare non timuit. Et quia 
semel a facie Dei projectus est, vult et alios secum 
in interitum devenire. Tunc Terentianus fecit fleri 
foveam intra domum eorum, ut sine strepitu famzs 
punirentur : et sic decollari, statimque involvi et 
reponi jussit ; divulgans, quod jussu Czsaris missi 
fuissent in exsilium. Statim autem ut Julianus in 
bello Persarum interfectus est, Joviano facto 
Christianissimo imperatore, aperta sunt ecclesiz, 
et cepit religio Christiana gaudere.Dz:mones autem 
exobsessis corporibus intra domum Joanniset Pauli 
ejiciebantur, confitentes sanctam passionem eorum, 
ita ut unieus filius Terentiani, qui eos decollaverat, 
veniret intra domum sanctorum, et clamaret per 
os ejus d:emon, quod Paulus et Joannes incenderent 
eum. Tunc Terentianus veniens, prostravit se in 
faciem clamans, quod nesciens quid faceret homo 
paganissimus, jussionem Caesaris adimplesset. Unde 
factum est, ut dato nomine suo, proximo die Paschae 
perciperet gratiam Christi. Et assidue orans et flens 
ad locum illum erat, in quo sanctorum corpora re- 
quiescunt, donec a sanctis Dei filius cjus emunda- 
relur. Et ad ipso Terentiano descripta est passio 
horum martyrum. Passi sunt autem vi Kal. Julii. 
C. V KAL JLLII. 
(27 Jun.) 

* Apud Galatiam, B. Crescentis, discipuli S. Pauli 
apostoli ( 7 Tím.1v),quiad Gallias transitum faciens, 
verbo praedicationis multosad fldem Christi conver- 
tit, Vienna civitate Galliarum per aliquot annos se- 


* Ado in Chron. ann. 110 

b Ad septem biothanatos. Christiani olim ab ethni- 
cis ignominie causa AioíAanali dicti, quod tam 
prompte se morti exponerent, et violenta morte e 
vita excederent, non naturali. Infra m Sept. £io- 
thanata el malefica. Apud magica vanitatisauctores 
vox hzc usitata, ut ostendit Tertullian. lib. de Ani- 
ma, cap 57. « Aut optimum est hic retineri, secun- 
dum Ahoros: aut pessimum, secundum Biothanatos, 
ut ipsis jam vocabulis utar, quibus auctrix opinio- 
num istarum magica sonat. » Item apud Physicos. 
Servius, 1v /Eneid. : « Dicunt physici, biothanatorum 
animas non recipi in originem suam. » Apud Gene- 
thliacos vox ea crebra. Lampridius in Heliogabalo : 
« Et predictum eidem eral a sacerdotibus Syris, 
biothanatum se futurum. » Sic apud Julium Firmi- 
cum sors bioihanata Grecis dicitur Bodverog, et 


ordinavit. Rediens vero ad gentem; cui specialiter 
fuerat episcopus datus, Galatas, usque ad beatum 
finem vitz: sux in opere Domini confortavit. 
ApudTiburtinamItaliz suz civitatem,natalesanc- 
tz»? Symphorosz: beati Getulii martyris uxoris, cum 
septem filiis, Crescente, Juliano, Nemesio,Primitivo, 
Justino, Stacteo, Eugenio, cum quibus simul passa 
est sub Adriano principe : qui ipsam Symphorosam 
jussit palmis czdi, deinde suspendi crinibus. Sed 
cum superari nullatenus posset ; jussit eam alliga- 
to saxoin fluvium praecipitari. Cujus frater Euge- 
nius curie principalis Tiburtina colligens corpus 
ejus sepelivit. Mane autem facto, imperator jussit 
septem figi stipites, ibique filios ejus ad trochlear 


B extendi, et Crescentem in gutture transfigi, Julia- 


num in pectore, Nemesium in corde, Primitivum in 
umbilico, Justinum per membra distentum scindi 
per singulos corporis nodos atque juncturas, Stac- 
teum lanceis innumerabilibus, donec moreretur, in 
erra configi; Eugenium findi a pectore usque ad 
inferiores partes. Altera autem die Adrianus prae- 
cepit corpora eorum simul auferri, et projici in fo- 
veam altam. Et posuerunt pontifices sacrorum no- 
men loci illius:* Ad septem Biotanatos. Natale vero 
SS. martyrum est v Kal. Julii. Quorum corpora re- 
quiescunt via Tiburtina, milliario nono. 

Eodem die Cordubs in llispaniis, natalis SS. Zolii 
et aliorum decem et novem. 

Ipso die gesta Septem Dormientium. 

: D. IV KAL. JULII. 
(28 Jun.) 

Vigilia apostolorum Petri et Pauli. 

Ipso die, natalis S. Leonis Papz. 

v Apud Lugdunum Gallis, natale S. Irensi epi- 
scopi. Qui, B. Photino prope nonagenario ob Chri- 
sti martyrium coronato, in locum ejus sucessit. 
Quem etiam constat beatissimi Polycarpi sacerdotis 
et martyris fuisse discipulum, et apostolicorum 
temporum vicinum. Postea vero persecutione Seve- 
ri cum omni fere civitatis su: populo gloriose coro- 
natur martyrio. Sepultus est a Zacharia presbytero 
in crypta basilicze beati Joannis Baptist: sub altari. 
Cui ab uno latere Epipodius, ab altero Alexander 
martyr est tumulatus. Hujus cryptz tam reverenda 


BuaioB&vaxoc ; et BuoOevàc a Bia et Odveroc mors:non 
ut est apud [sidorum lib. x Orig., littera B : « Bio- 
thanatus, quod est bis mortuus. » Imo a violenta 
morte, quam vel sibi qui conciscit, qui alias erjto- 
6Xvavog; Vel quam quis sponte incurrit. Cassianus, 
collat. n, de Discrelione, cap. 9, de Herone sene, 

ui a diabolo deceptus se in puteum przcipitem de- 

erat : « Quamobrem pro meritis laborum tantorum 
et annorum numerositate qua in eremo perduravit, 
ac miseratione et humanitate summa, ab bis, qui 
ejus compatiebantur exitio, vix a presbytero et 
abbate Paphnutig potuit obtineri, ut non (inter bio- 
thanatos reputatus) etiam memoria et oblatione 
pausantium judicáretur indignus. 

« Pontif. c. 81. Est /eo. Il. Hieron. de Script. 
Eccl. c. 45. et Euseb. I. v. c. 3, &, 7, 8, 20, 20. 
Rufüin. Euseb. I. vi, c. &, 5. Ruff. 


208 


est claritas, ut meritum martyrium signare cre- A 


datur. 

Eodem die apud Alexandriam, sanctorum marty- 
rum Plutarchi, Sereni, IIeraclidis Herois, item 
Sereni, Potamicnze, Marcelle, et Catechumene 
[RAhais] Her» nomine, baptismum martyrii conse- 
cutze. [nter quos precipue emicuit Potamicena vir- 
go : qus» primo immensos et innumeros agones pro 
virginitate desudans, deinde etiam pro martyrio 
exquisita et inaudita tormenta perpessa, ad ulti- 
mum cum venerabili matre Marcella ignis supliciis 
consumpta, e terris migravit ad ccelum. 


* Vide I. de Fest. apost. 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


E. III KAL. JULII. 
(29 Jun.) 
* Roms, natalis SS- Petri et Pauli. 
F. PRIDIE KAL. JULII. 
(30 Jun.) 
b Natalis et celebratio iterum sancti Pauli apo- 


stoli. 
Item natalis beatissime Lucinz, discipula apo- 


stolorum. 
Item Lemovico civitate, S. Martialis episcopi et 


confessoris. 
b Vide I. de Fest. apost. 


M 


LITANIJE INDICEND.. 


MENSIS JULIUS 


RABET DIES XXX; LUNA VERO, XXX. 





G. KAL. JULII. 
(4. Ju.) 


In monte Hor, depositio Aaron sacerdotis primi. 

Eodem die, S. Monegundis virginis. 

Et in territorio Lugdunensi, loco qui Vallis Ve- 
bronna nuncupatur, depositio viri Dei, beatissimi 
Domitiani abbatis, qui primus illic eremiticam vi- 
tam exercuit, ut plurimos sibi in Dei servitio ag- 
gregans, monasterium instituit, magnisque virtuti- 
bus et gloriosis miraculis valde clarus, collectus 
est ad patres in senectute bona. 

* Vienna, B Martini, tertii ejusdem urbis epi- 
scopi, ab apostolis ad praefatam urbem missi. 

A. VI NONAS JULII. 
(2 Jul.) . 


b Roms, in coemeterio Damasi, natalis sancto- C 


rum Processi et Martiniani, qui a B. apostolis Pe- 
tro et Paulo baptizati et instructi sunt, quorum 
passio in libello apostolorum supra notata est. 

Eodem die, SS. trium militum, qui cum B. apo- 
Stolo Paulo passi sunt. 

Item ipso die SS. martyrum Aristonis, Crescen- 
tiani, Eutychiani, Urbani, Vitalis, Justi, Felicissimi, 
Felicis, Marti» et Symphoross : qui omnes apud 
Campaniam glorioso martyrio coronati sunt. 

B. V NONAS JULII. 
(3 Jui.) 

Apud Edessam Mesopotamis, translatio eorpo- 
ris S. Thom: apostoli. 

Item ipso die apud Constantinopolim, natalis S. 
Eulogii. 

Apud Laodiciam Syris, beati Ahatolii episcopi. 

Item apud Neocssareani Ponti, natalis sancti Gre- 


* Ado in Chron. an. 101. 
» Vide I. de Fest. Apost. 


B goriiepiscopiet martyris, beati Antenodori episcopi 


fratris. Qui Gregorius episcopus, doctrina et miro- 
culis clarissimus fuit. Denique quoddam stagnum 
erat in Ponti regionibus situm, piscibus copiosum, 
exquorumcaptura przedivites redditus dominis prz- 
stabantur. Ista possessio duobus fratribus sorte hze- 
reditatis obvenerat,sed pecuniz cupiditas, qua pene 
omnium corda mortalium superat, etiam fraternam 
necessitudinem violavit. C:edes ac bella moveban- 
tur, humanus sanguinis pro piscibus fundebatur. 
Sed Dei providentiaaliquando affuit : Gregorius videt 
prelia et mortes virorum, furentesque germanos. 
Cumque honore adventus sui utraeque partes paulum 
siluissent, Nolite, inquit, o fllioli, rationabiles ani- 
mas pro mutis animantibus violare, fraternam pa- 
cem qusstus cupiditate dissolvere, Dei leges et na- 
tura pariter jura temerare : et una mecum ad oram 
stagni exitialisaccedite, et ego jam vos per virtutem 
Domini ab omni certamine cruenta contentionis 
absolvam.Et cum hzc dixisset, in conspectu omnium 
virgam quam tenebat in manu ad primas littoris un- 
das defigit,et ipse positis genibus palmas tetendit ad 
celum, atque Dominum supplicat. Simul ut orandi. 
finem fecit, statim se unda subducens, et cursu ve- 
lociore refugiens, a conspectu superno jussa disce- 
dere, abyssis suis redditur : et arentem campum 
germanis jam concordibus derelinquit. Sed et in 
hodiernum frugum ferax esse dicitur. Iterum quo- 
dam loco ruris angusti, cum res posceret ecclesiam 
construi, rupes quidam vicini montis ex parte 
Orientis objecta ex alia vero praterfluens fluvius, 
spatium quantum ecclesiz sufficeret denegabat. Et 
cum alius omnino non esset locus ad construendam 
ecclesiam, ille fide plenus pernoctasse in oratione 


^ Vide I. de Fest. Apost. Euseb. I. vr, e. 28. 
Rufüin. Hier. de Script. Eccl. 


1207 


deposceret, ad lucem coeuntibus populis, inventa 
est rupes importuna secessisse tantum, quantum 
spatii ad condendam qu:erebaturecclesiam. Tradun- 
tur et hujus beati viri et alia quamplurima, quz fi- 
dem et sanctitatem ipsius plurimum commendant. 
Sed et inter alia qua luculentissime Scripsit, etiam 
catholice fidei expositionem breviter editam dere- 
liquit. Unus Deus Pater Verbi viventis, sap entis 
subsistentis, et virtutis sum et figure, perfectus 
perfecti genitor, Pater Filii unigeniti. Unus Domi- 
nus so:us ex solo Deo figura et imago Deitatis, ver- 
bum penetrans, sapientia comprehendens omnia, et 
virtus qua tota creatura fleri potuit.Filius verus veri, 
et invisibilis ex invisibili, incorruptibilis, exincor- 


ruptibili, immortalis ex immortali, sempiternus ex B 


sempiterno. Unus Spiritus sanctus ex Deo substan- 
tiam habens. Et qui per filium apparuit imago Filii 
perfecti perfecta, viventium causa, sanctitas, sanc- 
üificationis przstatrix, per quem Deus solus Super 
omnia etinomnibus cognoscitur,et Filius peromnes. 
Trinitas perfecta, majestate, et sempiternitate, et 
regno minime dividitur neque abalienatur. Igitur 
neque factum quid, aut serviens in Trinitate, neque 
superinducium tanquam antehoc quidem noa subsi- 
stens, et quasi postea su-eringressum. Neque ita 
defuit unquam Filius Patri, neque Filio Spiritus 
8anclus, sed inconvertibilis et immutabilis eadem 
Trinitas semper manet. 


C. IV NONAS JULII. 
(4 Jul.) 


Osez: et Aggsi prophetarum. 

* Turonis, translatio sancti Martini episcopi, et 
ordinatio episcopatus ejus, et dedicatio basiliczm 
ipsius. 

Eodem die, in Africa, natalis S. Jucundiani mar- 
tyris in mare mersi. 

Et in territorio Bituricz civitatis, vico Justino, 
Datalis S. Lauriani martyris : cujus caput H.spa- 
lim ad Hispanias deportatum est. 

Apud Syrmium, SS. martyrum Innocent. et Sab- 
bati, cum aliis triginta. 


D. IIl. NONAS JULII. 
(5 Jul.) 


MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. — MENS. JUL, - 
dicitur. Cumque plena fide ac devotione Dominum A 


E. PRIDIE NONAS JULII. 
(6 Julii.) 


Natalis Isaix et Joel prophetarum. 

Et Octave apostolorum. 

El primus beati apostoli Pauli ingressus in urbem 
Romam, anno secundo Neronis imperii. Qui cum 
jam hzc loca et has provincias prxdicando perlus- 
trasset, ab Antiochia ipse cum Barnaba rrzmissus 
a Spiritu sancto postquam jam in Arabia et Cilicia 
verbum Dei, aliisque provinciis annuntiaverat, per- 
venit Seleuci m, Cyprum, Salaminam, Paphos, Per- 
gen Pamphyli», Antiochiam quz est Pisidia, Ico- 
nium, indead civitates Lycaoniz, Lystram, Derben, 
et universam in circuitu regionem. Inde reverten- 
tes AntiochiamPisidiz, devenerunt Pergen Pamphy- 
lie. Hinc Antiochiam, unde missi fuerant, rever- 
tuntur. Inde propter quaestionem circumcisionis in 
gentibus Hierosolymam proficiscuntur. Deinde rur- 
sus Antiochiam redeunt. Unde cum inler eos dis- 
sensio propler Joannem, qui Marcus cognominatus 
est, accidisset, solus Paulus, assumpto Silea, a fra- 
tribus grati: Dei traditus, has regionés et insulas 
peragravit predicans, Syriam, Ciliciam, Derben, 
Lystram, Phrygiam, et Galatiam regionem, Mysiam, 
Troadam, Macedoniam, Samothraciam, Neapolim, 
Philippos, Amphirolim, Apolloniam, Thessalonicem, 
Beroen, Athenas, Corinthum. Et inde navigavit in 
Syriam, et venil Ephesum, et inde C:esaream et 
Antiochiam, et Galali: regionem, et Phrygiam. 
Hinc cum vellet ire Hierosolym m, dixit ei Spiritus 


C sanctus ut reverteretur in Asiam. Et cum peragras- 


sel superiores partes, E; hesum venit. Hinc profec- 
tusest in Macedoniam, et accessit Philippos, Troa- 
dam, Asson, Mitilenem et contra Chium, Samon, Tro- 
gylion * Miletum, Coum, Rhodum, Pataram. Et inde, 
visa Cypro et relicta ea ad sinistram, transfretavit 
in Syriam. Et inde venit Tyrum, Ptolemaidem, Cx- 
saream, Hierusalem. Ibi ligatur a Judwis, et tradi- 
tur gentibus. Et inde destinatur ad Felicem presi- 
dem Cesarem 3. Hinc cum appellasset Cesarem, 
Romam ad eumdem Cesarem, quem appellavit, 
mittitur, et enavigavit Sidonem, Cyprum, cui juxta 
erat civitas Thalassa in insula Mitilene, Syracusas, 
Rhegium Puteoleos, Romam : et biennio in libera 
manens custodia, post hxc ad przedieandum dimit- 


Apud Syriam, natalis S. Domitii martyris, qui D titur. Quo tempore credibile est eum ad Hispanias 


virtutibus suis multa incolis beneficia przstat. 

* Item Roinz, natalis sanctze Zozx uxoris beati Ni- 
costrati martyris, quz dum ad confessionem beati 
Petri apostoli oraret, a paganis arctata, ducta est 
ad patronum regionis Naumachi:e : a quo primum 
in custodiam obscurissimam (rusa, et per dies sex 
omni solatio lucis et victus fraudata, septimo de- 
mum die a collo et a capillis in corpore suspensa, 
adhibito subter horribili fumo, in confessione Do- 
mini emisit spiritum. 

* Gr 


. Tur. l. i Hist. Franc., c. 14. 
b De 


ac in gestis S. Sebast., 90 Jan. 


ParnoL. CXXIII. 


perrexisse, necdum Nerone in tanta erumpente 
scelera quanta de eo narrant historiz. 

Romse, natalis saneti Tranquillini, patris marty- 
rum Marci et Marcelliani, qui ad przedicationem 
beati Sebastiani credens in Dominum Jesum Chri- 
stum; die Octavarum apostolorum, dum ad B. Pauli 
confessionem oraret, tentus a paganis, lapidatus, 
ac martyrium consummavit. 

Eodem die, depositio beatissimi Goaris confes- 
soris. 


9 Est in Graco : deest textui Latino. 
4 De eo in gestis sancti Sebastiani, 90 Jan. 


1u 


F. NONIS JULII 
(7 Julii.) 

» Apud Alexandriam, natalis sancti Pantzni, viri 
apostolici, et omni sapientia adornati, cujus tantum 
studii et amoris erga verbum Dei fuit, ut etiam ad 
przdicandum Christi Evangelium omnibus gentibus 
qu: in Orientis ultimis secessibus reconduntur, 
fidei, et devotionis calore profectus sit, et usque ad 
Indiam citeriorem praedicando pervenerit. Ubi re- 
perit Bartholomzeum, de duodecim apostolis, ad- 
ventum Domini Jesu juxta Matthei Evangelium 
predicasse. Quod Hebraicis litteris scriptum, re- 
vertens Alexandriam secum detulit: ubi preclaram 
et nobilem vitam beato fine conclusit. 

'b Rome natalis beatorum martyrum Nicostrati 


Primiscrinii, Claudii Commentariensis, Castorii, p 


Victorini, Symphroniani, quos B. Sebastianus cre- 
dere in Christum docuit, et sanctus Polycarpus 
presbyter baptizavit. Qui cum corpora sanctorum 
per ora Tiberina requirunt tenti sunt, et ad Urbis 
praefectum perducti. Erat judex Fabianus, qui eos 
hortabatur ad sacrificandum, per decem dies minis 
et blanditiis cum eis agens, et nullum penitus potuit 
commovere. Tunc fecit de eis suggestionem impe- 
ratoribus: quique jusserunt eos tertio torqueri. 
Cumque nulla ratione compulsi cederent, jusserunt 
eos in mare pr:ecipites dari. Immensis itaque arctati 
ponderibus, pelagi fluctibus dati sunt, ut in loco 
mundo inter aquas coronam martyrii celebrarent. 

Apud Viennam, Evodi episcopi, cujus industria 
delatze sunt reliquis sanctorum martyrum Thebaeo- 
rum ad urbem Viennam. 

G. VIII IDUS JULII. 
(8 Julii.) 
Apud Asiam minorem, sancti Aquilz, et Pris- 
cillze uxoris ejus de quibus in Actibus apostolorum 
scribitur : apud quos beatus Paulus apostolus 
propter artificium (erant enim ejusdem artis, id est 
scenopegis, cujus et Apostolus) morabatur et ope- 
rabatur, postquam ipsi in Achaiam ab urbe Roma 
venerunt (Rom. xvi; J. Cor. xvi; Act. xvii). 

In Palzstina, natalis sancti Procopii martyris, 
qui ab Scythopoli ductus Caesaream, ad primam 
responsionum ejus confidentiam irato judice Fa- 
hiano, capite caxsus est. 


A. VIE IDUS JULII. 
(9 Julii.) 
Roms, ad Guttam jugiter manantem sancli Ze- 
nonis, et aliorum decem millium ducentorum trium. 
[In civitate Tyri», natalis SS. Anatoliz: el Auda- 
cis, sub Decio imperatore. Quorum Anatolia cum 
multos in Piceno infirmos, lunaticos, ac damonia- 
cos curasset, ducta est, jubente Faustiniano, ad 
civitatem Tyri», et diversis plagarum generibus 
vexata. Deinde cum serpente tota nocte inclusa, 
nihil l:sa est : quin et ipsum Marsum, qui serpen- 


* Euseb. lib. v, cap.10; Hieron. de Script. Eccl., 
cap. 36. 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


300 


A tem dimiserat, nomine Audaocem, mane a $8uo ser- 


pente devorandum eripuit, et ad Christi marty- 
rium convertit. Nam ipse post hzec ob confessionem 
veritatis in custodiam datus est. Ipsa quoque virgo 
Christi transverberata, cum staret extensis mani- 
bus in oratione, ita ut per dexterum latus gladius 
missus, per sinistrum exiret. Qua passa est septimo 
Iduum Juliarum : sepulta autem mane a civibus 
Tyriensibus. Audax vero quia de Oriente erat, ab 
uxore sua et filiis illuc translatus est. 

Eodem die, natalis sancti Cyrilli episcopi, qui 
flammis injectus, ill: »sus evasit, ac stuporetanti mi- 
raculi a judice dimissus. Cum rursus verbum Dei 
alacriter przediearet, ac plures efficacius ad fidem 
Christi converteret, judex poenitentia ductus ca- 
pite plecti eum jussit, atque optatum martyrii 
finem consummavit. 

In civitate Martulana, sancti Brictii episcopi et 
eonfessoris, qui sub judice Martiano, os lapide 
contusus est et in equuleo crudelissime excrucia- 
tus, in Domini confessione perdurans, in carcerem 
trusus est. Nocte autem terremotu gravi civitas 
concussa, inter alios plures, etiam Martianum oc- 
cidit. Et Christi confessor ab angelo sancto, et a 
beato Petro apostolo visitatus, atque ad praedi- 
candum Evangelium confortatus, magnas populo- 
rum credentium multitudines omnipotenti Deo lu- 
erifaciens, quievit in pace. Cujus animam viderunt 
adstantes in specie columbae nives colo recipi. 

Item apud Egyptum, S. Serapionis episcopi et 
confessoris. 

B. VI IDUS JULII. 
40 Jul.) 

Roma septem fratrum filiorum sancta Felicita- 
tis, id est Januarii, Felicis, Philippi, Sylvani 
Alexandri, Vitalis et Martialis, sub preefecto Urbis 
Publio, tempore Antonini principis. Primum auditi, 
deinde per varios judices, ut variis suppliciislania- 
rentur, missi. E quibus Januarius post verbera vir- 
garum et carcerem ad plumbatas occisus est. Fe- 
lix et Philippus fustibus mactati, Sylvanus preci- 
pitio interemptus est. Alexander, Vitalis et Mar- 
tialis capitali sententia puniti. 

Eodem die in Africa natalis SS. Januarii, Marini, 
Naboris et Felicis, decollatorum : quorum corpora 


D Mediolanum translata sunt. 


Roma milliario decimo, natale Rufinae, Secundse 
sororum, patre clarissimo genitarum Asterio, matre 
clarissima Aurelia, sub perseculione Valeriani et 
Gallieni, judicibus, Junio Eonato prafecto, et Ar- 
chesilao comite. Harum virginum sponsi Armenta- 
riuset Verinusa fide Christianitatis recesserunt.P ro 
qua re volentes beate virgines declinare eorum 
persuasiones insanas, ad prediolum suum, quod in 
Tuscis partibus videbantur habere, basternz per- 
gebant vehiculo. Quod audientes Armentarius et Ve- 
rinus, comiti Archesilao suggesserunt qua de causa 


b De his in gestis S. Sebastiani, 90 Jan. 


301 MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. -- MENS. JUL. 


302 


Urbem fugerent. Tunc sceleratissimus Archesilaus A mata corpora derelinquit. Sed Domini gratia non 


cum militibus suis equestribus iter agens, sanctas 
Dei virgines in via Flaminia milliaro decimo quarto 
comprehendens, atque revocans ad urbem Romam, 
Junio Donato praefecto obtulit. Qui jussit eas in cu- 
stodias redigi a se invicem separatas, et in die ter- 
tia in secretarium duci. In quo Rufinam ingredi ju- 
bens, dixit ad eam : Cum sis nobilis nata, quid est 
quod ad ignobilitatem devoluta es, et cupis esse 
captiva. in vinculis, magis quam libera cum marito 
gaudere? Rufina respondit ; Captivitas ista tem- 
poralis eternam captivitatem excludil ; et vincula 
temporalia, perpetua vinculorum ligamenta dissol- 
vunt. Praefectus dixit : [stas vanas fabulas et aniles 
abjice, et sacriflca diis immortabilibus, ut possis 
tuo sponso cum gaudio perfrui, et usque ad senectu- 
tem cum gaudio deliciarum attingere. Ruflna respon- 
dit: Duo sunt inutilia qua persuades, et unum du- 
bium quod promittis. Nam dicis me debere idolis 
sacrificare ut in perpetuum peream ? et post hoc 
maritum accipere ut gloriam virginitatis amittam. 
Post ista duo tam contraria promittis, quod usque 
ad senectutem cum gaudio deliciarum attingam, 
cum de te ipso incertus sis, an ad diem crastinum 
attingas. Presses adduci jussit Secundam, ut Rufina 
soror ejus in conspectu ipsius flagellis ez:ederetur. 
Qus cum vidisset sororem suam flagellis caedi, cla- 
mare ccpit ad judicem: Quid est quod agis, scele- 
ratissime, et regni coolorum invisor ? quid est quod 
sororem meam glorificas et me exhonoras ? Dicit ei 
prefectus : Ut video, insanior sorore tua es. Secunda 
respondit: Nec soror mea insana est, nec ego in- 
sanio, sed ambz Christian: sumus, et justum est 
ut simul Christum Dominum confitemur. Et cum 
libere fidem veritatis faterentur, tuncjussit eas pre 
fectus in tenebroso loco includi et fumum sterco- 
rum fleri. Cum hoc fuisset factum, fumus ille quasi 
thymiama exhalabat, et obscuritasilla quasi die me- 
dio vincebatur. Iterum jusss sunt inde tolli, et in 
suis balneis includi, atque in solio ardente et non 
temperato jactari. Ubi cum fuissent post duas horas 
ingressi qui earum corpora tollerent, inveniunt in- 
tus solium frigidum et vaporatum. Quod audiens 
prefectus, obstupuit, et jussit eas duci, et in medio 
Tiberis mitti, et uno saxo ligato in collo ambarum, 
precipitari. Cum quo post dimidiam fere horam 


mers sunt: et que nuda nisse fuerant, in supe- D 


riore parte fluminis siccis vestibus apparuerunt in- 
dut», Christigloriam decantantes. Quod cum fuisset 
judici nuntiatum dixit Praefectus Archesilao comiti : 
Ist:$ quas mihi tradidisti, aut magica arte nos supe- 
rant, aut vere in eis sanctitas regnat. UndesiculLeas 
mihi tradidisti, ita eas egotibi reddo, ut tuo arbitrio 
vel sententiam accipiant, vel evadant. Tunc arche- 
silaus jussit eas duci in silvam in via Cornelia, ab 
urbe Roma milliario decimo, in fundo qui vocatur 
Buxo, et illic eas capite percuti, et sic earum inhu- 


* Hujus translationis fit mentio in Vita S. Aigul- 
phi, 3 Sept. Pontif., cap 12. 


defuit in Christo credentibus nec defunctis. Nam 
Plautilla matrona, in cujus przdio hoc factum est, 
vidit eas in visu sedentes gemmatas in thalamo, et 
dicentes sibi : Plautilla, desine a flagitiis idolorum, 
et ab incredulitate impia cessa, et credens in Chri- 
stum veni in rem tuam, et corpora nostra inveniens, 
ibi sepeli. Exsurgens au'em Plautjlla, pervenit ad 
locum, et inveniens sanctarum virginum, corpora, 
adoravit, et credidit, et fabricavit sepulcrum virgi- 
num ad laudem Domini Jesu Christi. 
C. V IDUS JLLiI. 
(44 Julii.) 

Translatio S. Benedicti abbatis: postquam enim 

(sicut ipse vivens praedixerat) monasterium ejus a 


B gentibus est vastatum, Domino revelante, repertum 


est corpus, et in Gallias translatum, atque in terri- 
torio Aurelianensi, monasterio quod vocatur Floria- 
eum, condigne sepultum ; translatum est pariter 
eliam corpus beate Scholastice virginis sororis 
ejus, atque in partibus Cenomanensium, religioso- 
rum devotione, conditum. Cujus animam idem vir 
Dei e corpore egressam, vidit in columba» specie 
coli secreta penetrare: corpusqueejussecum in uno 
jussit poni sepulcro, ut quorum mens una semper 
in Deo fuerat, eorum quoque corpora nec sepultura 
separaret 8. 

Eodem die in Armenia minore, civitate Nicopoli, 
natalis sanctorum martyrum Januarii et Pelagiz, 
qui, in equuleo, ungulis et testarum fragmentis die- 


C, bus quatuor crucia:i, martyrium impleverunt. 


Rome in Vaticano, S. Pii papze, qui sedit in epi- 
scopatu annos octodecim. Sub hujus tempore Her- 
mes librum seripsit, qui appellatur Pastor, quia 
in habitu pastoris ei angelus apparuit. 

D. IV IDUS JULII. 
43 Jul.) 

Apud Aquileiam, natalis sancti Hermagor, primi 
ejusdem civitatis episcopi, discipuli beati Marci 
evangelistae (Act. xxi). 

b Apud Cyprum, natalis B. Nasonis [a4., Jasonis, 
vel Mnasonis] antiqui Christi discipuli. 

Apud Casaream, sancti Dii. 

Medioliani, translatio SS. martyrum Naboris et 
Felicis. 

Item eodem die, S. Cleti pap, qui Roma sedit 
annos duodecim. Hic ex precepto B. Petri apostoli 
viginti quinque presbyteros in urbe Roma ordina- 
vit : sepultusque cst justa corpus B. Petri. 

E. lil IDUS JULII. 
(45 Julii.) 

Esdra et Joel prophetarum. 

Item natalis S. Silles [a4., Silzv] apostoli. 

€ Apud Africam natalis sanctorum confessorum 
Eugenii Carthaginensis episcopi, flde et virtutibus 
ac miraculis gloriosi, et universi cleri ecclesie 


* Pontif., cap. 3 
« Vide lib. De Fest. Apost. 


303 S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


304 


ejusdem. Qui cede inediaqne macerati, fere quin- A Gallias translatze, venerantur Lugduni in basilica 


genti, vel eo amplius (inter quos quamplurimi erant 
lectores infantuli), gaudentes in Domino, procul 
exsilio erudeli extrusi sunt. In quibuserant nobilis. 
simi, archidiaconus nomine Salutaris, et Muritta 
secundus in officio ministrorum. Qui plurima pro 
confessione catholica perpessi supplicia, et tertio 
confessores effecti, gloriosz: in Christo perseveran- 
tie titulo illustrati sunt. 


F. PRIDIE IDUS JULII. 
(44 Juli.) 

* Apud Pontum, natalis S. Phoczs episcopi civi- 
tatis Sinopis, qui sub Trajano imperatore, praefecto 
Africano, carcerem, vincula, ferrum, ignem etiam 
pro Christo superavit. Cujus reliquis in basilica 
apostolorum in Gallia civitate Viénna habentur. 


G. IDIBUS JULII. 
a5 Juli.) 

* Nisibi, natalis S. Jacobi episcopi, magne vir- 
tutis viri, ita ut ad ejus preces sspe urbsdiscrimine 
. liberata sit. Hic unus fuit ex numero confessorum 
sub persecutione Maximiani, et eorum qui in Ni- 
cena synodo perversitatem Arii homousii opposi- 
tione damnaverunt : atque intra muros urbissuzex 
precepto imperatoris Constantini ad tutelam et 
munimentum sepultus, postea zelo Juliani apostata 
extra urbem elatus et conditus. Sed mox eadem ci- 
vitas, tanti patroni orbata reliquiis, Persarum di- 
tioni succubuit. 

Rom in Portu, Eutropii, Zosimz, et Bonosa so- 
rorum. 

Apud Alexandriam, natalis SS. Philippi, Zenonis, 
Marsei, et decem infantum. 

In Carthagine, Catulini diaconi, Januarii, Flo- 
renti, Julie et Just:e, qui sunt positi in basilica 
Fausti. 

A. XVII KAL. AUGUSTI. 
(46 Jul.) 

? [n Ostia, natalis sancti Hilarini, qui sub perse- 
cutione Juliani, cum nollet sacrificare, fustibus cz- 
sus, mariyrium sumpsit. 

Apud Antiochiam Syriz, natalis sancti Eustachii 
episcopi et confessoris, quisub Constantio principe 
ob catholicam fidem in Trajanopolim civitatem Thra- 
cie pulsus exsilio ibidem requievit. 


B. XVI KAL. AUGUSTI. 
(47 Jul.) 

In Carthagine, natalis sanctorum martyrum Scil- 
litanorum, id est Sperati, Nartali, Cythini, Bethu- 
rii, Felicis, Aquilini, Letbatii, Januaris, Generos:e, 
Bessie, Donatze et Secunds, sub Saturnino prz- 
fecto. Qui post primam Christi confessionem in car- 
cerem missi, et in ligno confixi, manegladio decollati 
sunt. Horum reliquie cum ossibus beati Cypriani, 
et capite sancti Pantaleonis martyris, ex Africa in 

* Ado in Chron. an. 101. 


b Gennad. de Vir. illust., cap. 1. 
* De hoc in gestis Joann. et Pauli. 


beatissimi Joannis Baptista. 
C. XV KAL. AUGUSTI. 
(48 Jul.) 


Apud Carthaginem, natalis sancta Guddenes 
virginis, qu: Plutiano et Zeta [Plautiano et Geta] 
consulibus, jussu Ru(ni proconsulis,quater diversis 
temporibusequulei extentione vexata,et ungularum 
horrenda laceratione cruciata,carceris etiam squa- 
lore diutissime afflicta,novissime gladio ca$sa est. 

Apud civitatem Metensium, S. Arnulphi episcopi, 
qui sanctitate et miraculorum gratia illustris, ere- 
miticam vitam diligens, beato fine quievit. 


I. XIV KAL. AUGUSTI. 
49 Jul.) 

4 Natalis beati Epaphra. 

Item eodem die. S. Patris nostri Arsenii, de quo 
in Verbis seniorum refertur quia, propter redunda- 
tionem lacrymarum tergendam, sudarium semper 
in sinu vel in manu habuerit. 

Eodem die Hispaliapud Hispaniam, natalis SS. Ju- 
st: et Rufine: quse a Diogeniano preside com- 
prehense, equulei extensione et ungularum lania- 
tione vexatze sunt, dein trusx sunt in carcerem, ine- 
dia et doloribus afflictà. Post hzc jussit prases ut 
quocunque iret, ipse nudis pedibus sequerentur. 
Tandem]Justa in carcere spiritum exhalavit. Corpüs 
ejus in puteum projectum, et a Gabino episcopo le- 
vatum, in Hispalensi coemeterio conditum est. Ru- 
fini cervix confracta, et corpus ejus igni traditum. 
Cujus: reliquie a fidelibus curata sunt. 


E. Xlll KAL. AUGUSTI. 
(20 Jul). 


Natalis beati Joseph, qui cognominatus est Justus 
Act. 1) : qui cum beato Matthia, ut numerum duo- 
denum impleret ab apostolis statuitur. Sed Matthia 
locum Jud: proditoris implente, beatus Joseph ni- 
hilominus praedicationis et sanctitatis officio inser- 
viens, multamque pro Christi fide persecutionem a 
Judeis sustinens, victoriosissimo fine Judea quie- 
vit. De quo refertur quod venenum biberit, et ni- 
hil ex hoc triste pertulerit, propter Domini fi- 
dem. 

* Apud Damascum, natalis sanctorum Sabini, 


p Maximini, Juliani, Macrobii, Cassii, Paule, cum aliis 


decem. 
F. XII KAL. AUGUSTI. 


|. (M Jul.) 

Danielis propheta. 

Rom, natale S. Praxedis virginis. Hsec cum so- 
rore sua Potentiana a sanctissimo patre Pudente, 
qui fuit edoctus in fide ab apostolo Paulo, in omni 
castitateet lege divinaerudita,post transitum paren- 
tis,vigiliis et orationibus atque jejuniis assidue va- 
cans, omne patrimonium suum simulcum predicta, 


4 Vide lib. de Fest. Apost. 
* Euseb. I. iit, c. ult. 





306 MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. — MENS. JUL. 


306 


beata sorore in sustentationem pauperum et Christi À tem Irenz:um nomine, cujus filius erat cecus. Quem 


sanctorum erogavit. In titulo vero quem paler ea- 
rum Pudens, nomine beati Pastoris dedicavit, una 
cum consilio B. Pii sedis apostolica episcopi, fon- 
lem baptismi construere soror et ipsa studens, ut 
familia eorum die sancto Paschae baptizaretur. 
Quos ad nonaginta sex numero manumissos, bea- 
ius Pius aquis salutaribus abluit. Inde post innu- 
mera pietatis opera, post multorum martyrum se- 
pulturas (inter quos beatum Symmetrium presbyte- 
rum cum aliis viginti duobus apud Titulum supra- 
dictum manibus suis sepelivit), qui per martvrii 
palmam ad regna cclorum transierant : eadem 
beatissima virgo migravit ad Dominum, coronam 
justitize receptura, xir Kalend. Augusti. Sepulta in 


eemeterio Priscille, via Salaria, juxta sororem B 


suam atque sanctum patrem Pudentem posita. 
Eodem die in Galliis, civitate Massilia, natalis 
S. Victoris. Qui persecutione Diocletiani ct. Maxi- 
miani, cum esset miles, et nec militare, nec idolis 
sacrificare vellet, primum a tribuno suo Asterio in 
carcerem trusus, sed omni nocte ad consolandos et 
visitandos infirmos ab angelo eductus est. Deinde 
jussu Eutychii profecti, retortis brachiis, loris sub- 
tilibus ligatus, et pedibus fune constrictus, per me- 
diam tractus est civitatem. Post hzec fustibus crude- 
lissime czesus,ac suspensuset taureis cruciatus, cum 
exhibuissent aram in qua sacrificaret, et eam nec 
respicere sustinens, de manu sacerdotis calce ex- 
cussisset, pedem ei praeses jussit incidi. Ad ultimum 


iu confessione persistens, missus estin molam pisto- C 


riam, in qua sparsum granum vertigine animalis ma- 
cerari solet : atque ita contritus, martyrium con- 
summavit. Passi sunt cum eo tres milites, Alexander, 
Felicianus, et Longinus. Qui dum eum nocturno si- 
lentio in carcere custodirent, visitantibus illum an- 
gelis sanctis, tanto claritatis fulgore obstupefacti, 
atque ad ejus genua provoluti, credentes in Chri- 
stum nocle eadem in mari baptizatisunt; et sequenti 
die, ante consummationem B. martyris, gladio ju- 
gulati. Puer quoque Deutherius, qui dum ad sepul - 
crum ejus oraret, emisit et spiritum. 


G. XI KAL. AUGUSTI. 
(22 Jul.) 


* Natalis S. Mari Magdalens. 


Et beat» Syntyches, qu: Philippis dormit se- D 


pulta : de qua beatus apostolus Paulus scribit Phi- 
lippensibus : Eeodiam rogo, et Syntycken deprecor 
idiptwmn sapere in Domino (Pil. w). 

Ancyra Galatiz, natalis sancti Platonis martyris : 
cujus gesta habentur. 

À. X KAL. AUGUSTI. 
(28 Jul.) 

* Apud Ravennam, natale sancti Apollinaris epi- 
scopi. Hic Romas ordinatusa beato Petro apostolo, 
Ravennam directus est. Ubi cum pervenisset, non 
longe ab urbe Ravenna mansit apud qnemdam mili- 


* Vide lib. de Fest. Apost. 


ad se perductum facto signo crucis illnminavit, at- 
que parentes illius postmodum baptizavit.Matronam 
vero cujusdam tribuni militum nomine Theclam, 
qua plurimisannisgravissima tenebatur infirmitate, 
cum in nomine Domini nostri Jesu Christi, manum 
apprehendens ejus, de lecto sanatam erexisset, tri- 
bunum cum uxore eadem, et filios ac familiam ipso- 
rum in Christum credentes baptizavit. In cujus do- 
mo postmodum intra urbem Ravennam missas et 
baptismata agebat cum discipulissuis per duodecim 
annos. OrdinaviL autem duos presbyteros, Adhere- 
tum et Calocerum : Martianum vero nobilissimum 
virum, et Leucadium philosophum diaconos, et sex 
clericos statuit, cum quibus die nocteque psalmos 
canebat. Nuntiatumque est duci Saturnino. Qui 
producens eum, staluit ante pontifices capitolii Ra- 
vennatis : a quibus nimia cz:ede mactatus, ejectus- 
que ad mare, semivivus relinquitur. Quem discipuli 
ejus colligentes, adhibuerunt ei curam. Post menses 
sex Bonifacium nobilissimum virum, qui obmutue- 
rat, sanaturus ad domum ejus veniens, puellam im- 
mundum spiritum habentem, deinde Bonifacium, 
soluto vinculo linguas cjus, sanavit. Ubi quingenti 
homines Christo crediderunt. Non post multos dies 
a paganis tentus, et diutissime fustibus caesus est, 
ac nudis pedibus super prunas impositus, et inde 
ab urbe pulsus. Sed non longe a muro habebant 
Christiani tugurium, ubi missas faciebat, in mari 
vero baptizabat : ibique timentes Deum de faculta- 
tibus suis ministrabant ei. Post plurimos annos 
eliam ad /Emiliam perrexit verbum Domini przdi- 
care, faciens multas virtutes in nomini Domini 
nostri Jesu Christi. Tempore quo reversus est, Rufi 
Patricii flliam a morte corporis suscitavit, quam 
Christo virginem firmavit, matre cum familia pro- 
miscuisexus trecentis quatuor baptizatis. Perven- 
tumestautem ad Cxsarem de beato viro, et quod do- 
mus Rufi Patricii obediret Christo. Et mittens Rufo 
successorem,scripsit Vicario praefecto praetorii Mas- 
salino, ut aut diis inclinaret Apollinarem, aut longe 
in exsilium traderetur. Quem accersitum Vicarius, 
postinterrogationem exutum veste virgis czedi fecit, 
et aqua bulliente plagas ejus infundi, et equuleo 
suspensum torqueri, ac saxo os ejus contundi, et 
cum gravissimo ferri pondere oneratum includi in 
carcere horrifico, atque in ligno extendi : ubi ab 
hominibus quidem negligitur, sed abangelo publice 
pascitur. Quarto die judex de carcere productum, 
eatenatum, in navi positum, in exsilium direxit. 
Tres autem viri eum de clero secuti sunt, qui et 
ministrabant ei. Mortuis vero omnibus tempestate 
maris et naufragio, ipse cum clericis et duobus 
militibus evasit, quos Christo illico consecravit lo- 
tos aqua salutari. Et transitum faciens post Corin- 
thum per Mysiam, leprosum cute mundatum in 
Christo lavit. Deinde ad ripam Danubii perveniens, 
multos fide sibi sociavit. Et quarentibus. eum in- . 


v Vide lib. de Fest. Apost. 


307 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


308 


credulis occidere, in partes Thracis descendit. Et A Ob hoc, jubente patre, alapis afflicta, verberibus di- 


cum ibi dies aliquot fecisset, et in templo Serapis 
presentia ipsiusobticuisset demon,tandem rogatus 
spiritus responsum dedit : Quia discipulus Petri 
apostoli Jesu Christi huc venit, et lizavit me, hic 
nisi fuerit ab hislocisexpulsus, vobis dare responsa 
non possum. Inquisitus inventus est beatus Apolli- 
naris, et discussus diutissime fustibus czditur, et 
usque ad mare perductus a rectore provinei:e, navi 
currenti ad Italiam cum suis hominibussuperimpo- , 
nitur. Itaque post tertium annum Ravennam in- 
greditur : deinde post dies aliquot subita seditione 
ortaincivitateirruentibus paganis, ligatusad forum 
perducitur : ibi ex:esns ac vulneratus est. Exinde 
pontifices capitolii egerunt, utad templum Apollinis 


laniata, ferro onusta, in carcerem conjecta est. Post 
hoc cum diutissime et crudelissime dilaniaretur, de 
carnibus suis patri in faciem projecit. Cumque alli- 
gata rote, igni supposito, ct fuso desuper oleo tor- 
reretur, erumpens flamma mille gentilium interfe- 
cit. Iterum carceri tradita, angelo visitante, sanata 
est et refecta. Deinde cum magno saxi pondere in 
mare, id est in lacum Vulsinium jactata, angelico 
praesidio liberata est. Quam successor patris ejus 
Dion multis iterum suppliciisafflixit. Sed,orante illa, 
simu'acrum Apollinis, quod adorare jubebatur, in 
favillam subito redactum est. Quo miraculo tria mil- 
lia hominum ad fidc m Christi conversa sunt. Novis- 
sime successor predictiJulianus, post fornacem can- 


duceretur. Quo cum pervenisset, data oratione si- p dentem, ubi quinque diebus illz»sa permansit, post 


mulacrum solutum, et templum destructum est. 
Pagani hoc videntes, clamabant : Senex impius 
interficiatur. Et tradiderunt eum judici, cui nomen 
erat Taurus, qui habebat filium naturaliter czecum 
natum, quem in nomine Christi sanctus Apollinaris 
illuminavit, multis stupefactis, ei conversis ad Do- 
minum. Mansit autem in praedio Tauri presidis 
annis quatuor. Erat enim ab urbe milliario sexto, 
ubi concurrebant Christiani, et docebantur ab eo. 
Et quacunque infirmitate quis detinebatur, ad eum 
perductus sanabatur. Igitur invidiosa relatio ponti- 
ficum capitolii cucurrit ad Czesarem adversus bea- 
tum Apollinarem. Qui mox edixit, ut si diis quis 
temerario ore injuriam inferret, aut satisfaciat, aut 
urbe privetur. Qus jussio mox percurrit ad Demo- 
sthenem patricium.Qui,exquisitione missa,sanctum 
Apollinarem sibi exhiberi j^bet : quem auditium 
tradidit incustodiacuidam centurioni occulte Chri- 
stiano cogitans quibus cruciatibus eum perderet. 
Qui media nocte laxavit eum, ut fugeret. Cumque 
fuisset paganis cognitum, sequentes eum, non lon- 
gea porta apprehenderunt ; et tandiu czsus est, 
quo usque astimaretur mortuus. Exinde collectus 
est a discipulis, et perductus est in vicum, ubi le- 
prosi morabantur, et septem dies supervixit, admo- 
nens semper Ecclesiam, ne a flde Christi descende. 
ret. Ita martyr gloriosissimus Apollinaris in laude 
Christi defunctus, sepultus est foris murum, et 
clausum in arca saxea sub terra corpus ejua mis- 
sum est. Hic ab Anthiochia secutus apostolum Pe- 
trum, et ab urbe Roma ab eodem apostolo missus 
Ravennam, rexit Ecclesiem annis viginti octo, mense 
uno, diebus quatuor. Passus ultimum martyrium sub 
Vespasiano Casare, et Demosthene patricio, x Ka- 
lendas Augusti. 


B. IX KAL. AUGUSTI. 
(24 Jul.) 

Eodem die apud Italiam in Tyro, qu: est circa 
lacum Vulsinum, natale sanct: Christine virginis : 
qui in Christum credens, deos aureos Urbanis pa- 
tris sui prefecti contrivit, et pauperibus distribuit, 


* De his in Vita D. Christophori. 


serpenles a venefico immissos, sed Christi fide su- 
peratos, post abscisionem linguz, sagittis eam con- 
figi prz:cepit. Sieque martyrii cursum consumma- 
vit, anno zetatis sua; undecimo. 

Rom. via Tiburtina, milliario decimo nono, nata- 
lis sancti Vincentii. 

Apud Emeritam Hispanis civitatem, natalis sancti 
Victoris militaris, qui cum duobus fratribus Ster- 
catio et Antinogeno diversis exanimatus suppliciis 
martyrium consummavit. 

& Eodem die, natalis sanctorum virginum Niceta 
et Aquilz : que ad praedicationem sancti Christo- 
phori martyris, ad Christum converse, martyrii 
palmam capitis abscisione sumpserunt. 

Et apud Amiterninam civitatem, militum octo- 
ginta trium. 

C. VIII KAL. AUGUSTI. 
(33 Jul.) 


» Natalis B. Jacobi Zebedzi apostoli. 

Eodem die in Lycia, civitate Samo, sancti Christo- 
phori, qui virgis ferreisattritus, eta flammis:stuan- 
tis incendii Christi virtute salvatus, ad ultimum sa- 
gittarum ictibus confossus, martyrium capitis ob- 
truncatione complevit. 

In Hispaniis, civitate Barcinona, S. Cucufatis mar- 
tyris, qui ex civitate Sillitana oriundus fuit, et Bar- 
cinone sub Galerio proconsule, et Maximiano, et 
Rufino passus. Primo gravissime torus et czesus, 
deinde catenis astrictus in eraticula superextensus, 


D aceto et sinapi perfusus assari jussus est. Cum vero 


ab igne et flammarum globis illssusapparuisset, ex 
praceptoimpiijudicisextra civitem ductus,inignem 
copiosum iterum projectus est. Quo divino nutu ex- 
stincto, iterum ferro vinctus in custodiam retrusus 
est ubi divinosplendoreconsolatur.Iterumcardis fer- 
reis et taureiscrudelissime czesus, in ultimo, dictata 
sententia, Cucufatem rebellem principum, et diis 
sacrificare nolentem, gladio feriri jubet ; octavo mil- 
liario a Barcinona perductus ferroque animadversus 
martyrium consummavit. Cujus corpus a Christia- 
niscum reverentia sepelitur. Unde postmodumtrans- 


* Vide lib. de Fest. Apost. Prudent. hymn. &. 


309 


MARTYROGIUM CUM ADDITAMENTIS. — MENS. JUL. 


310 


latum, non longe a Parisiorum civitate, 1n ecclesia A tum in basilica quam ipse construxit via Aurelia, 


beatorum martyrum Dionysii, Rustici, et Eleuthe- 
rii, cum honore tumulatum est. 

* Eodem die Parisiis, depositio sancti Germani 
episcopi. 

Metis, natalis S. Glodesindis virginis. 

D. VII KAL. AUGUSTI. 
(26 Jul.) 

Rome in Portu, natale sancti Hyacinthi, sub 
eonsulari Leontio, Luxurio primo civitatis Tarra- 
cine tradente. Qui, missus in ignem, nullo modo 
ledi potuit : inde precipitatus in validissimum tor- 
rentem, incolumis ejectus est ad littus. Nuntiatur 
hoc consulari Leontio, et misit spiculatorem cum 
militibus, ut eum comprehensum gladio ferirent. 


Tunc quz:edam matrona religiosa, nomine Julia, ve- B 


niens nocte cum servis suis, collegit corpus ejus 
ei cum honore sepelivit in predio suo juxta urbem 
Romam, vir Kal. Augusti. 


E. VI KAL. AUGUSTI. 
(€ Jul.) 

* Apud Nicomediam, natalis sancti Hermolai pre- 
sbyteri, cujus doctrina beatus Pantaleon ad fidem 
conversus est. Qui tentus a Maximiano, capitali 
sententia ob confessionem Christi punitus est. 

Eodem die, in Sicilia, sancti Simeonis monachi. 


F. V KAL. AUGUSTI. 
(28 Jul.) 

Nicomedia, passio sancti Pantaleonis. Qui cum 
jubente Maximiano artem disceret medicins, a pre- 
sbytero Hermolaoad fidem Christi conversus, multa 
miracula fecit, patremque suum senatorem Eustor- 
gium Christi fidei subjugavit. Ob quam causam 
tentus ab eodem Maximiano, equulei poena et lam- 
padarum exustione cruciatus (sed inter h:»c Domino 
sibiapparente refrigeratus), tandem ictu gladii mar- 
Lyrium consummavit. 

Eodem die, Lugduni, sancti Peregrini presbyteri, 
cujus beatitudinem miraculorum gloria testatur. 


G. IV KAL. AUGUSTI. 
(29 Ju.) - 

* Romse, via Aurelia, beali 4- Felicis pontificis 
sub Constantio filio Constantini. Idem Constantius 
Augustus, consilium hereticorum, ac Valentis el 
Ursacii Arianorum approbans, quia et ipse Arianus 
erat, ab Eusebio Nicomediensi rebaptizatus, ejecit 
sanctum felicem Urbis episcopum de sede episcopa- 
tussui. Et facta est persecutio magna in clero, itaut 
presbyteri et clerici plures necarentur et martyrio 
coronarentur.Depositus sanctusac beatissimus papa 
Felix, habitavit in przediolo suo, quod est via Por- 
iuensi. Et agentibus postmodum hereticis, exinde 
levatus, ductus est ad civitatem, eL capite truncato, 
martyrio coronatur rv Idus Novembris. Exinde ra- 
plum corpus ejus a presbyteris et clericis, et sepul- 


* Deo in Vita S. Pantal. 28 Jul. 
Est Felix II pontif. cap. 37. 
e his in gestis S. Anshimi 11 Maii. 


e 


quintodecimo Kalendas Decembris, in milliario se- 
cundo. Cujus natalis celebratur quarto Kalendas 
Augusti. Sedit autem in episcopatu anno uno, 
mensibus tribus, diebus duobus. 

€ Item eodem die, natale sanctorum martyrum 
Simplicii, Faustini et Beatricis, temporibus Diocle- 
tiani et Maximiani : qui post multa ac diversa sup- 
plicia jussi sunt. eapitalem subire sententiam; et 
ligato saxo in collo eorum, jactari per pontem, qui 
vocatur Lapideus,inTiberinis theumatibus. Quorum 
eorpora Deinutu inventn sunt a beata sorore eorum 
Beatrice, eta beatls presbyteris CrispoetJoanne:et 
sepulta sunt in loco qui appellatur Sextum Philippi, 
via Portuensi, quarto Kalendas Augusti. Beatrix 
autem soror Martyrum cum moraretur apud vene- 
rabilem Lucinam, factum est ut quidam vicinus 
possessor Lucretiusambiret possessiunculam ejus. 
Pro hoc itaque fecit teneri sanctam Beatricem, et 
duci ad sacrificandum, Tunc beata Beatrix, excla- 
mavit ; Christiana sum, non sacrifico d:moniis. 
Ducta est itaque, et carcerali custodie mancipata. 
Cumque in Dei nomine libere ageret, fecit eam am- 
bitiosus Lucretius praefocari noctu. Quam venera- 
bilis Lucina juxta sanctos martyres germanos ejus 
sepelivit, quarto Kalendas Augusti. Post hoc in- 
gressus predium sanctorum Lucretius, dum ibi 
epularetur,quadam mulier infantulumlactabat. Qui 
infantulus coramomnibus in convivio vocememisit : 
Audi, Lucreti ; occidisti, et invasisti, ecce datus es 
in possessionem inimici; ad hanc vocem invasus 
est a maligno spiritu ibi in convivio, et per tres 
horas vexatus emisit spiritnm. 

4 Eodem die, depositio sancti Lupi episcopi de 
Trecas. Qui cum Germano venit Britanniam et 
quinquaginta duobus annis sacerdotio functus est. 
Qui tempore Regis Attilze, Galliam vastabat (sicut 
in ejus hymnocanitur,Dwm bella, cuncta perderent), 
orando Trecas munivit. 


A. III KAL. AUGUSTI. 
(30 J«l.) 


. * Rome, natale Abdon et Sennes subregulorum, 
sub Decio imperatore : quos Decius in Cordula civi- 
tate Persarum sibi presentari jussit. Quibus et 
dixit : Sic stulti facti estis, ut non recordemini quia 


D noncolentes deos, traditiestisin manus Romanorum 


et nostras? Cui beatus Abdon : Magis nos victores 
facti sumus Deo favente. et Domino Jesu Christo, qui 
regnat in eternum. Jubente igitur Decio, vincti ca- 
tenis reclusi sunt in areta custodia. Tunc dixit Ab- 
don ad Sennen : Ecce gloria quam semper spera- 
vimus. Post menses quatuor veniens Decius Romam, 
et adducens secum beatos Abdon et Sennen catenis 
vinctos jussit omnem senatum convocari, et fecit 
conventum in Tellude cum Valeriano prefecto v Ka- 
lendas Augusti, et jussit sibi prasentari Abdon et 


4 Gregor. Tur. de Glor. CC. c. 67, 68. 
* De his in passione S. Laur. 10 Aug. 


311 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


$48 


Sennem maceratos diversis poenis. Et dixit ad sena- À Nolite me dimittere, veniam vobiscum. Et simulcum 


tum Dii dezque tradilerunt hostes ferocissimos in 
manus nostras. Ecce inimici Reipubliez et Romani 
imperii. Et introducti sunt ornati auro et lapide 
pretioso, vincti catenis : omnisque senatus mirari 
coepitinaspectibus eorum. Et cum constanter Chri- 
stum in conspectu corum faterentur, Decius iratus 
jussit Valeriano praefecto, ut si non adorarent deum 
Solem, ferarum morsibus interirent. Qui denudavit 
eos, et duxitante siinulacrum Solis. Tunc Valerianus 
jussit ut plumbatis ez:derentur. Deinde introducti 
in amphitheatrum, et dimissi sunteisleones duo, et 
ursi quatuor, qui rugientes venerunt ad pedes san- 
ctorum, etnullatenus recedentes custodiebant eos. 
Valeriano vero, plenus furore, jussit gladiatores 


illis civitatem Tuburbitanam ingressa est. Alia die 
hora tertia Anolinus proconsu! protribunali conse- 
dit, et Maximam et Donatillam sibi prasentari prze- 
cepit, eL ad tormenta elidi. EL cum caderentur, 
jussit calcem super plagas earum spargi, et fricari, 
deinde i ' equuleo extendi et torqueri *, et stativam 
ab bibendum offerri : deindein craticu'am etad car- 
bones igneos sterni, et prunas ardentes super capita 
earum adjici : postmodum in theatro ad delubrum 
deponi, et ab omnibus concu'cari. Tunc ex otflcio 
diclum est, esse cum eis puellam aliam, nomine Se- 
cundam: quam suo judicio Anolinus proconsul appli- 
cari jussit. Cumque adesset, ait : Christiana es, an 
pagana? Secunda dixit : Christiana sum. Statim 


introire, et beatos subregulos interficere, et ligare p Anolinus ipsam cum Maximaet Donatilla ad bestias 


pedes eorum, etante simu'aeruin Solis jactare : ubi 
jacuerunt corpora sanctorum tribus dicbus. Post 
triduum venil quidam Quirinus Christianus subdia- 
conus, qui manebat juxta amphitheatrum, et colle- 
git noctu corpora, et recondidit in area plumbea in 
domo sua tertio Kalendas Augusti, ubi latuerunt 
usque ad tempora Constantini. Tunc se reserantes 
beati Martyres, levati sunt, et translati in cceeme- 
terio Pontiani. 

Eodem dieapud Africam,civitate Tuburbo Lucer- 
naris, nata!'e sanctarum virginum Maxime, Do- 
natilla et Secunda : quz persecutione Gallieni sub 
Anolino judice passe sunt. Qui interrogatione facta 
distulit audientiam, et beatas virgines et sorores, 


Maximamet Donatillam, ad civitatem Tuburbitanam G 


perduci jussit, quibus nec panem nec aquam sub- 
ministrari precepit,sed acetoet felle potari. Videns 
aulem beatissimarum fiduciam, exarsit in iram, et 
jussit ut urgerentur ambu'are. Frat quzdam puella 
in superioribus domussus constituta,annorum duo- 
decim, nomine Secunda : cui dum mult:e nuptiarum 
condiliones offerentur, omnes comtempsit, et unum 
Deum dilexit. Hzc accensa spiritu Dei, cum v deret 
commartyres suas Maximam et Donatillam transeun- 
tes (fuit enim in superioribusdomusejus menianum, 
ubi stabat) et sanctarum virginum pulchritudinem 
fidei oculis consideraret, cogitavit et decrevit adsi- 
milem gratiam pervenire.Et nealiquisprohiberet ho- 
neste descendere, ut impedimenta vitaret, nec opes, 
nec nationem suam contemplata est, nec Patrem car- 
nalem curavit : relictis omnibus, unum auctorem 
castitatis Deum quzsivit,quem inz:ternum possedit, 
et tenuit. Cum ergoegrederentur beata martyreset 
procederent, Secunda festina clamabat post eas : 

* Bi slativam ad bibendum offeri. Ita mssomnes. 


Hactenus editum : e£ statuam ad libandum offerri : 
quod supposititium et affectum.  ntelligit aquam 


damnavit, et eas ferro vinctas ad spectacu!um po- 
puli adduci precepit. Qu: cum inducerentur, in 
media arenaosculatz sunt se invicem ut martyrium 
pace complerent. Ursus autem ferocissimus ac sae- 
vissimusillicoeislaxatus,in mansuetudinem versus, 
earum vestigia linxit potius quam momordit. Iratus 
Anolinus, quia se furente bestias mites vidit,locutus 
cum concilio, sententiam ex tabella recitavit. Maxi- 
mam, Donatillam et Secundam, in superstitione 
Sua perdurantes, qua diversas poenas pertulerunt, 
et bestiis object: sunt, et diis nostrissacri(icare no- 
luerunt, gladio animadverti placet. Maxima, Dona- 
tilla et Secunda dixerunt : Deo gratias. Et consum- 
matz sunt tertio Kalendas Augusti. 


B. PRIDIE KAL. AUGUSTI. 
(94 Julii.) 


Casarse passio sancti Fabii martyris. Qui cum 
ferre vexilla presidalia recusaret, primum diebus 
aliquot in carcerem trusus est, deinde productus 
sistitur antetribunal. Interrogatus semelet iterum, 
in Christi confessione perdurat : et moxa furibundo 
judice capitali sententia condemnatur. Post haec in- 
humatum corpus custodiri jubetur : quod post tri- 
duum reticulo insutum, in maris profunda, seorsum 
caput, seorsum cadaver immergitur. Sed Domini 
virtute rescisso reticulo, membra capiti revocantur, 
et scapulis cervixcumindiciis passionisadjungitur. 
Atque ita su integritati redditum corpus unda 


D blandiore ad [A/. Cartemianum, vulgo Carternita- 


num.] Cartenarium litus evectum, condigno cultu 
a fidelibus tumulatum est. 

Antisiodori, sancti Germani, episcopi et confes- 
Soris. 


stalivam, qua» Plinio stagnans, Varroni reses di- 
citur. 





33 '  MARTYROLOCIUM CUM ADDITAMENTIS. — MENS. AUC. 216 





LITANLE£ INDICENDAE. 
MENSIS AUGUSTUS 


HABET DIES XXXI; LUNA VERO, XXIX. 





C. KAL. AUGUSTI 
(4 Aug.) 

* Roma ad sanctum Petrum ad Vincula. 

Antiochiz, natalis sanctorum Machabaeorum. 

Apud Italiam, civitate Vercellis, beati Eusebii 
episcopi et confessoris, qui ob confessionem fidei a 
Constantio principe Scythopolim, et inde Cappado- 
ciam relegatus, sub Juliano imperatore ad ecclcsiam 
suam reversus est. Novissime perscquentibus Arià- 
nis martyrium passus. 

Apud Arabiam, civitate Philadelphia, SS. marty- 
rum Cyrilli, Aquila, Petri, Domianiti, Rufi, Menan- 
dri, una die coronatorum. 

*Inlispaniis, civitate Gerunda, natalissaucti Feli- 
cis martyris, qui de Scillitana civitateoriundus, cum 
persecutiones in Hispaniis adversus Christianos agi 
cepissent,ascensa mercatorum navi,amore martyrii 
ocius accurrit. Et cum aliquandiu apud Barcinonam, 
Empurias, et Gerundam, verbum Dei przdicans plu- 
rimos in flde confortasset, et fama ejuslonge lateque 
erebresceret, jubente Daciano, repente a Rufino offi- 
ciali tentus est. Cumque nomen Christi confidentis- 
sime fateretur, primo fustibus czsus, et in ima 
carceris trusus, deinde manibus pedibusque ligatis, 
negato cibo.€t potu, in loco squalido projectus, post 
hoc etiam catenis gravioribus vinctus, per totas pla- 
teas ab indomitis mulis tractus, et pene in frusta 
discerptus est. Deinde missus in carcerem, nocteque 
àb angelo visitatus atque sanatus, facto die ad cer- 
lamina revocatus est. Tunc ungulis excoriatus, capi- 
te inverso ab hora tertia usquead vesperam suspen- 
$u8, nullum penitus sensit dolorem. Deindein carce- 
rem Rufinus eum trudi przcepit, ubi per totam noc- 
tem splendor copiosus effulsit. Sed et voces angelo- 
rum psallentium audita sunt. Quod cum nuntiatum 
fuisset Rufino a custodibus, jussiteum, manibus post 
tergum ligatis, in maris profundum mergi. Ibi conti- 
nuo vincula ejus dirupta sunt, et angelis sibi manum 
tenentibus, super undas deambulans ad littus per- 
venit. Tunc Rufinus jussit iterum cutem ejus un- 
gulis detrahi, ac deinde usque ad ossa laniari, et 
tam diu vulnera vulneribus instaurari, usque dum 
invictum Christo spiritum reddidit. Corpus ejus Ge- 
rund» in monumento, quod ipse sibi prz»paraverat 
conditum est, Nonis Augusti. 


D. IV NONAS AUGUSTI. 
(2 Aug.) 
? Roma, in cometerio Callisti natale sancti Ste- 


* 2 Mach. 7. Hier. de Scrip. Eccles. c. 96. 
5 Greg. Tur. de Gloria Mart. c. 92. 


À phanipapset martyris,sub Valerianoet Gallienoim- 


peratoribus. Qui cum p.rsecutio sva grassaretur, 
beatus Stephanus, congregato universo clero suo, 
hortabatur eos ut pro Christo coronam martyrii 
alacriter susciperent ; ordinaverat autem tres pre- 
Ssbyteros, et septem diaconos, et clericos sexdecim, 
cum quibus de rezno Dei assidue docebat. Divina 
au'emgratia procurante, cccurrebant multi ex gen- 
tilibus et houcs*i viri, ut baptizarentur ab eo. Inter 
quos Nemesius tribunus cum omni domo sua, filia- 
que ipsius nomine Lucilla, qua ez:ca per beatum 
Stephanum illuminata fuerat, et Olympius alter 
tribunus cum uxore sua Exuperia, et filio Theodulo, 
et quotquot crediderunt in domo Olympii, qui postea 
gloriosaconfessione inartyrium meruerunt.Celebra- 


p bat autem missas atque concilia per crypta marty- 


rum. Factum est autem, ut Valerianus et Gallienus 
persecutores nominis Christi, summo requirerent 
studio beatum Stephanum, ut eum et clericosejus di- 
versis afficerent poenis. Miserunt itaque multitudi- 
nem militum, et tenuerunt eum cum multitudine cle- 
ricorum presbyterorum, et diaconorum. Qui veniens 
ad tribunal Valeriani,solus introivit.Cui Valerianus: 
TuesStephanus, qui rempublicam conaris evertere, 
et persuasionibus atque hortationibus malis popu- 
lum a deorum recedere suades cultura? Beatus Ste- 
phanus dixit : Ego quidem non everto rempublicam, 
sed hortor ut, derelictis daemoniis quz? adorantur in 
idolis, ad Deum vivum et verum redeant creatorem 
coeli et terrze, et cognoscant ChristumJesum Filium 
Dei Deum esse, quicum Patre et Spiritu sancto solus 
cst sempiternus, ut non pereant cum diabolo in in- 
teritum sempiternum. Tunc Valerianus jussit eum 
duci ad templum Martis, et ibidem dictata sententia 
capite truncari, si non acquiesceret adorare nefandi 
Martis simulacrum. Perductus beatus Stephanus a 
militibus foras muros Appi: portze ad templum,leva- 
tisoculisad ccelum, dixit : DomineDeus pater Domini 
mei Jesu Christi, qui turrim confusionis Babylonis 
destruxisti, destrue nunc et hunc locum, ubi diabo- 
lica superstitione per idolorum culturam anims 
pereunt populorum. Et statim facto fragore tonitrui 
cum terroribus coruscationum, corruit maxima pars 
templi, et milites pavefactii fugerunt. Beatus vero 
Stephanus perrexit cum omnibus Christianis ad 
ccemeterium saneta Lucins, et multis eos consola- 


D tog sermonibus, obtulit pro eis sacrificium Deo 


omnipotenti. Quo gesta audiens Valerianus, misit 
c Pontif. c. 24. 


319 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 316 


plurimos militum, qui beatum Stephanum punirent. A cum eo:Unus est, inquit, dominus Stephanus, a Ju- 


Qui venientes invenerunt sacrificium Deo offeren- 
tem. Quem intrepidum et constantem ante altaris 
solemnia, et cepta perficientem, in eodem loco in 
sua decollaverunt sede sub dierv Nonarum Augusta- 
rum. Cujus corpus Christiani populi sepelierunt in 
eadem crypta cum ipsa sede, ubi astans sanguis ejus 
effusus est in loco, qui appellatur hodie ceemete- 
rium Callisti. Sedit autem in episcopatu annos se- 
ptem, menses quinque, dies duos. 

Eodem die, natale S. Theodotze cum tribus filiis 
suis in provincia Bithynia: urbe Nicza, tempore Dio- 
cletiani, sub consulari Niceto et comite Leocadio. 
Qui hanc per multos dies blandimentis et terrori- 
bus cogere voluit ut ejus conjugio necteretur. Sed 


dais pro fide Christi Hierosolymis lapidibus oppres- 
sus torrentis ; jussuque sacerdotum relictus extra 
portam, via quz mittit Cedar, bestiis ac avibus de- 
vorandus. Sed hoc omnino prohibuit ille cui ille- 
sam idem martyr fidem servavit. Quo facto, rare- 
scente Judaeorum perfidia, convocans ascivi mihi 
religiosorum virorum turbam, conventuinque fide- 
lium, ac blandiens suadensque, affatus sum ita : 
Obsecro vos, fratres charissimi, ut neminem reve- 
reamini, colligentes sanctum pignus B. Stephani, 
deferte villula nostre, quam nomine suo nomina- 


. verat Caphargamala, qus vigesimo secundo lapide 


ab urbe Hierosolyma distat, et more solito, so- 
lemni cum funere sepelite. Quod et factum est. 


cum sancta femina nullo modo consentiret, ferro p tlle vero qui hujus locello jacet contiguus, ipse est 


vinctam cum filiis consulari Bithyni» Nicetio desti- 
navit. At ille filium ejus primogenitum Evodium, 
Christum fiducialiter confitentem, in conspectu ma- 
tris fecit fustibus czedi. Cui mater pia clamabat : 
Noli, flli, timere ista verbera; per ipsa enim ad 
sterna Chrisi gaudia pertinges. Tunc consularis 
Nicetius jussit cuidam Hirtaco, ut apprehendens 
beatam Theodoten, prius illi illuderet ; et postmo- 
dum inter publicas meretrices constitueret. Quam 
ille volens tenere, de naribus ejus coepit sanguis 
vehementer effluere. Qui clamans dixit Nicetio : Stat 
juxta eam juvenis pulcher, auratis vestibus indutus, 
ex cujus manu pugnum accepi in naribus. Consula- 
ris ergo Nicetius jussit ignem copiosum accendi, et 
beatam Theodoten cum tribus filiis suis immitti. 
Qua gratias referens Deo, dicebat : Benedictum no- 
men pietatis tux», Domine, qui me nec in isto se- 
culo a filiis meis separasti, nec in tui nominis con- 
fessione disjungi passus es, nec in martyrio dividi 
permisisti. Consummata est igitur cum tribus filiis 
Suis sancta Theodota, sub die quarto Nonarum 
Augustarum. 


E. Ill NONAS AUGUSTI. 
(5 Aug.) 

* Hierosolymis, inventio corporis beatissimi Ste- 
phani protomartyris, et sanctorum Gamalielis, Ni- 
codemi, et Abibon, sicut revelatum est a Domino 
beato presbytero Luciano, septimo Honorii prínci- 
pis anno. Nam dum queisceret in basilica baptisterii 


in stratu suo, die sexta feria illucescente, circa ho- D 


ram tertiam noctis, dum adhuc pervigilaret, tan- 
quam inexces:u mentis effectus, vidit virum senem, 
statura procerum, vultu decorum, prolixa barba, 
in vestitu candido, amictum pallio, in cujus sum- 
mitatibus erant tanquam aurezx cruces contexta; 
calceatum caligis, in superficie deauratis, et manu 
tenebat virgam auream, de qua tangens eum, dixit 
se esse Gamalielem, qui nutrivit apostolum Paulum, 
et inter alia dixit ei : Summa cum diligentia nostros 
patefacito tumulos, quia indecenter despecto loco 
reconditi sumus. Et cum interrogasset, qui essent 


* Gennad. de Vir. illustr. cap. 46. 


Nicodemus nep s meus, qui ut renasceretur ex aqua 
et Spiritu sancto a Salvatore audivit; qui a Petro 
mox et Joanne est baptizatus. Pro quo postmodum 
indignati principes sacerdotum, subtracto ei prin- 
cipatus honore, conabantur eum tradere morti. 
Sed nostri gratia nostraque propinquitatis jure re- 
pressi, non fecerunt. Verumtamen expulsum foras 
urbem, diripucrunt. omnem supellectilem ejus, 
multisque afficientes plagis semivivum relique- 
runt. Ego nimirum et hune collegi, et curam ei ad- 


' hiberi przcepi. Qui paululum fuit instanti superstes 


vita, ad optatam et ipse quietem migravit ; quem 
exhibitis funeris exsequiis, ad protomartyris pedes 
jussit tradere sepulturz. Ille autem tertius, qui me- 
cum quiescendi possidet locum, ipse est Abibas filius 
meus, qui mecum Christo Jesu, vigesimum agens 
annum zítatis sus, una credidit, et a praefatis apo- 
stolis :eternifontis unda perfusus. Is, dumesset legis 
doctrina plene eruditus, templo Dei cum Paulo 
sedulo vacans, divina meditando przcepta, ab illo 
vitio, cui se genus maxime subderesolet humanum, 
protectione tuente superna, exstitit liber et in hoc 
castitatis proposito pausavit in pace;cum quibus et 
ego jaceo. Conjux quoque mea Ethna, et Selemias 
primogenitus noster, nolentes credere Christo, sed 
religionis unitati et/fidei derogantes. in possessione 
Capharselemia sunt tumulati. Veruntamen, quo nos 
repositi sumus cum fodere ccperis, inanes eorum 
reperies tumulos, quia nobiscum non fuerunt digni 
tumulari. Cumque venerabilis presbyter predictum 
virum sciscitaretur : Ubi vos, inquiens, inveniemus, 
Domine ? ait ille : In agello nostro, qui Syriace De- 
lamgabrica, necnon Debatthalia vocatur, id est vi- 
rorum Dei seu beatorum possessio. Qus visio consi- 
milis ei iterum iterumque apparuit. Surgens autem 
venerabilis presbyter, perrexit in civitatem ad an- 
tistitem Joannem, de quo per visionem monitus 
fuerat. Cumqueilli, cleroque ejus particulatim visio- 
nis seriem retulisset, ille lacrymis pre gaudio fusis, 
benedixit Dominum; reque veraciter ut erat per 
omnia comperta, beatusepiscopus sub omni celerita- 
te ad fratreset coepiscopos vicinarum urbium misit. 
Qui cum occurrissent, et locum pressignatum fodere 


317 


MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. — MENS. — AUG. 





318 


cepissent, terre motu statim facto, immensi odoris A davit hoc factum Valeriano tyranno. Cui Valerianus 


suavitas tanta exinde respersa est, quantam nullo- 
rum setas hominum tunc temporís meminerat se 
sensisse ; ita ut putarentse przsentesin amoenitate 
paradisi sitos. Et in hora de suavitatis odore septua- 
ginta tres anim» sunt curata a diversis infirmita- 
libus. Aderant tunc temporis testes miraculorum, 
cum beato Joanne, Eustomius Sebastenus, et Eleu- 
therius Jericontinus pontifices, cum clericorum 
sanctissimo comitatu. Qui osculantes beati Stephani 
pignus, locumque claudentes, cum gaudio ad propria 
sunt reversi. Post paucos autem dies corpus proto- 
martyris Stephani in Sion ad sanctam ecclesiam, ubi 
archidiaconus fuerat ordinatus, vit Kalend. Januarii 
cum psalmis et hymnis detulerunt. Tunc temporis 


cum prolixz siccitatis esset immensitas, sufficiens B 


superna pietatis pluvia descendit, quz sitientem 
largius terram madefaciens irrigavit. Quod meritis 
beati martyris Stephani nullus ambigit peric!itanti 
populo concessum fuisse. Hanc revelationem Lucia- 
nus presbyter Grzco sermone ad omnium ecclesia- 
rum personam descripsit, quam Avitus presbyter, 
homo Hispanus, in Latinum vertit, et per Orosium 
presbyterum Oceidentalibus dedit; qui etiam simul 
reliquias beati Stephani primus Occidenti detu'it, 
ubi ad memorias S. martyris innumera miracula 
faeta sunt. De quibus plurima beatus Augustinus * 
in libris de Civitate Dei memorat. 

Constantinopoli, natalissancti Hermelii martyris. 

F. PRIDIE NONAS AUGUSTI. 
(4 Aug.) 

Natalis beati Aristarchi, discipuli sancti Pauli 
apostoli. 

» [tem Romz in crypta Arenaria, natale Tertullini 
martyris, quem beatus pontifex Stephanus baptiza- 
vit, et inalbis presbyterum consecravit, cui intercz- 
tera monita, precipue commendavit: Frater, inquit, 
cura sit tibi diversorum requirere sanctorum cor- 
. pora martyrum. Qui post biduum ordinationis sue 
tentus a Marco prxfecto, eductusest ad Valerianum 
imperatorem. Quem ille extensum mactari fustibus 
jussit. Cumque impie ezxderetur, clamabat : Gratias 
ago tibi, Domine Jesu Christe, qui me non separasti 
a domino meo Olympio servo tuo, qui me przcessit 
martyrio consummato.Cumque inter ezdes hoc dice- 
ret, jussit Valerianus lateribus ejus ignem supponi. 
Cumque lztus et constans perseveraret, diceretque : 
Fac, miser, quod facis celerius ut me de hoc incen- 
dio, licet peccatorem, tamen pro ejus nomine, Christo 
offeras sacrificium ; jussit Valerianus elevari eum, 
et tradi przefecto Saprico. Qui primo jussit os ejus 
lapidibus conquassari, deinde extendi cum in equu- 
leo, et nervis diutius torqueri, deinde ignibus con- 
cremari. Cumque perseveranter, Spiritus sancti gra- 
tia roboratus, Christum Dominum fateretur, man- 

* Exstat tom. X. S. Aug. Sigebert. in Chron. 
30. 418. Aug. de Civit Dei I. xxi, c. 8. 


» Vide lib. de Fest. Apost. De hoc in Vita Steph. 
papa. 2 Aug. 


remandavit, ut, data sententia, ejus caput abscinde- 
retur. Tunc Sapricius depositum de equuleo jussit 
duci via Latina in secundo milliario, et ibidem de- 
collari. CujuscorpusS. Stephanus pontifex colligens 
cum clericis, et hymnis redditis Deo sepelivit in 
eodem loco, in crypta Arenaria, secundo Kal. Au- 
gusti. Ubi concurus solemnis fit 14 Nonas Augusti. 

Apud Lugdunum, adventus corporis sancti Justi 
episcopi de eremo. Qui cum aliquot annis in eremo 
angelis proximam egisset vitam et dignus adesset 
finis tantis laboribus, regnum scandens celorum, 
beato lucro promeruit. Cujus sanctum corpusculum 
venerabilium civium Lugduni urbis cura requisitum, 
a remotis terr: partibus cum alacritate et religio- 
ne reportavit, atque in urbe sacerdotiisui sepelivit. 


G. NONIS AUGUSTI. 
(5 Aug.) 

* Apud provinciam Rhztie, civitate Augustana, 
natalis S. Afrze martyris. Qua cum esset pagana et 
meretrix, per doctrinam S. Narcissi episcopi ad 
fidem conversa, et cum omni domo sua baptizata, 
pro confessione Domini igni tradita est. 

Augustoduni, natalis S. Cassiani episcopi. 

A. VIII IDUS AUGUSTI. 
(6 Aug.) | 

4 Roms, via Appia, in coemeterio Callisti, natale 
S. Sixti episcopi et martyris. Et in cometerio 
Pratextati sanctorum Felicissimi et Agapiti, diaco- 
norum ejusdem, sub Decio imperatore, Valeriano 


C praefecto; qui tenuit beatissimum senem Sixtum 


episcopum Romanum cum omni clero suo, et reclu- 
siteosin custodia publica, et fuerunt ibi clausi mul- 
tis dicbus. Factum est autem ut Decius Casar et 
Valerianus prefectus juberent sibi beatum Sixtum 
episcopum cum clero suo presentari noctu intra 
civitatem in Tellude. Cui Decius Czsar dixit : Scis 
cur tentus; et conventione publica nobis presen- 
fatus es ? Respondit Sixtus : Scio, et bene scio. 
Decius dixit : Ergo si scis, fac ut universi sciant, et 
tu vivas, et clerus tuus augeatur. Beatus Sixtus re- 
spondit : Vere feci et facio ut clerus meus augeatur. 
Cui Decius : Ergo sacrifica diisimmortalibus, et esto 
princeps sacerdotum. Ad hoc sanctus episcopus : 
Ego semper sacrificavi et sacrifico Deo Patri om- 
nipotenti, et Domino Jesu Christo Filio ejus, et 
Spiritui sancto hostiam puram et immaculatam. 
Tunc ex precepto Decii duxerunt eum milites ad 
templum Martis, ut sacriflciis coinquinaretur: Sed 
contemnentem sacrificare recluserunt eum in cus- 
todia privata, cum duobus diaconibus Felicissimo et 
Agapito. Cumque duceretur, his verbis beatus eum 
Lauren.ius archidiaconus coepit compellare : Quo 
progrederis sine filio, pater ? Quo sacerdos sancte 


- Sine diacono properas? Tu nunquam sine ministro 


sacrificium offerre consueveras. Quid in me ergo 


€ Greg. Tur. de Glo. CC. cap. 7, 9. 
4 De his in Vita S. Laurent., 10 Aug. 





319 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


320 


displicuit tibi, pater? Num degenerem probasti?Ex- À legitur, Januarius, Vincentius, et Stephanus subdia- 


perirecerte utrum idoneum ministrum elegeris. Cui 
commisisti Dominici sanguinisconsecrationem, cui 
consummandorum consortium sacramentorum cre- 
didisti, huic sanguinistui consortium negas? Vide ne 
periclitetur jndicium tuum, dum fortitudolaudatur. 
Abjectio discipuli detrimentum magistri est. Quid 
quod illustrius praestantes viri discipulorum certa- 
minibusquam suis vincunt? Denique Abraham filium 
obtulit (Gen. xxir) ; Petrus Stephanum praemisit Et 
tu, Pater, ostende in filio virtutem tuam; offer 
quem erudisti, ut securus judicii tui comitatu nobili 
pervenias ad coronam. Tune beatus Sixtus ai! : Non 
ego te derelinquo, fili, nec desero, sed majora tibi 
dcbentur certamina. Nos quasi senes levioris pugna 


coni. Passus et cum eis beatus Quartus, ut scribit 
beatus Cyprianus (ep. 82), Hic beatus Sixtus apud 
Athenas natus, et doctus, prius quidem philosophus, 
postea Christi discipulus fuit. Sedit in episcopatu 
anno uno, mensibus decem, diebus viginti tri- 
bus. 

e Eodem die in Hispaniis, civitate Compluto, san- 
ctorum Justi et Pastoris fratrum. Qui cum adhuc 
pueri litteris inbuerentur, projectis inschola tabn- 
lis, sponte ad martyrium cucurrerunt; et mox a 
diacono teneri jussi, cum se mutuis exhortationibus 
constantissime roborarent, extra civitatem pro- 
ducti, et in Campo laudabili, a carnificibus jugu- 
lati sunt. Ubi etiam in basiliea sui nominis quies- 


cursum recipimus, te quasi juvenem gloriosior ma- p cunt. 


net de tyrannotriumphus, Mox veniens flere desiste, 
post triduum me sequeris. Inter sacerdotem et levi- 
tam hic medius numerus decet. Non erat tuum sub 
magistro vincere, quasi adjutorem quireres. Quid 
consortium passionis mc: expetis?totam tibi hzere- 
ditatem dimitto. Quid presentiam meam requiris ? 
Elias Eliseum reliquit (IV Aeg. 11), et virtutem non 
abstulit. Et dixit beatus Sixtus ad beatum Lauren- 
tium : Accipe facultates ecclesi: vel thesauros, et 
divide pauperibus quibus tibi videbitur. Accepta 
potestate, beatus Laurentius coepit per regiones cu- 
riosequsrere, ubicunque sancti elerici vel pauperes 
essent absconsi, et portans thesauros, prout cuique 
opus erat, ministrabat. Igitur post hac beatus Sixtus 
reducitur in Telludem, ut audirent cum eo diaconi 
Felicissimus et Agapitus. Et sedente Decio ac Vale- 
riano, praesentatus est beatus Sixtus. Ad quem De- 
cius iracundia plenus : Nos, inquit, consulimus se- 
nectuti tuz, audi precepta nostra, et sacrifica. 
Respondit beatus Sixtus : Miser, tu tibi consule, et 
noli blasphemare, sed age poenitentiam de sanguine 
sanctorum, quem effudisti. Tunc monente Valeriano, 
jussit Decius ut ducerentur ad templum Martis, et 
8i nollent sacrificare, in eodem loco capite trunca- 
rentur. Educti ergo foras murum portzx Appi, di- 
xit beatus Sixtus ad templum Martis : Destruat te 
Christus Filius Dei vivi. Cumque respondissent 
omnes Christiani, Amen, subito cecidit aliqua pars 
templi, et comminuta est. Tunc beatus Laurentius 
coepit clamare : Non me derelinquas, pater sancte, 
quia thesauros tuos jam expendi, quos tradidisti 
mihi. Milites antem audientes de thesauris, tenue- 
runt beatum Laurentium archidiaconum ; sanctos 
vero, Sixtum, Felicissimum, et Agapitum duxerunt 
in clivum Martis ante templum, et ibi decollati sunt 
octavo [dus Augusti. Noctu autem venerunt clerici, 
et maxima pars Christianorum, et collegerunt cor- 
pora sanctorum, et sepelierunt beatum Sixtum in 
crypta in coemeterio Callisti in eadem via. Sanctos 
vero Felicissimum et Agapitum martyres sepelie- 
runt in cemeterio Pretextati. Decollati autem sunt 
cum eis et alii quatuor, ut in gestis Pontiflcalibus 


* Eulog. I. t1, c. 1&. 


D 


p. VII IDUS AUGUSTI. 
( Aug.) 

b Apud Tuseiam, civitate Aretio, natalis sancti 
Donati episcopi et martyris : qui nutritus a sancto 
Pigmenio presbytero, intitulo beati pastoris, erudi- 
tus est, non solum in divinis, verum in humanis 
litterissufficientissime. Cum quo et Julianus crevit, 
et subdiaconus ordinatus, rejecto postmodum gradu 
inutilis factus, ad imperium aspiravit. Quotempore 
beatum Pigmenium Rome in custodia mancipavit, 
et sanctos patrem et matrem Donati gladio occidit. 
Donatus vero lector fuga petiit civitatem Aretium, 
et babitavit cum Hilarino gloriosissimo monacho, 
serviens Deo continuis orationibus et jejuniis. Fac- 
tumest ut mulier nomine Surana gentilis et pagana, 
capta oculis, et corde vere caca, cum unico fllio 
suo Herculeo nomine, cellam beati Hilarini, cum 
quo beatus vir habitabat, requireret ; quam fide 
Christi instructam, ad beatum Satyrum episcopum 
Hilarinus et Donatus perduxerunt. Qui fidem 
ipsius ut accepit, gratias Deo agens, indixit ei je- 
junium, ut humiliaretur in cilicio et cinere. Et sic 
deinde catechizavit eam, et baptizavit tam ipsam 
quam filium cjus. Et mox aperti sunt oculi Suranz, 
cepitque clamare : Vere Deus Christus est, qui illu- 
minavit oculos meos. Quod factum audiens Apronia- 
nus, non multo post attulit filium suum damonia- 
cum ad beatum Donatum. Quo orante simul cum 
Satyro episcopo et Hilarino, expulsus demon pue- 
rum sanum reliquit. Sedet non longo tempore post, 
vir quidam Eustasius, rector Tuscia, et exactor 
fisci, dum occupatus aliubi teneretur, supervenien- 
tibus hostibus, uxor ipsius Euphrosina pecuniam fis- 
ci abscondit,et paucis diebus succedentibus,absente 
adhuc viro, defungitur. Rediens autem postmodum 
vir ejus, invenit uxorem suam mortuam, et pecu- 
niam fisci sibi celari. Qua de re non parum tristis, 
simul pro requisita pecunia, cum etiam a principi- 
bus curi: supplicia ipsi meditarentur, fugiens idem 
Eustasius, venit ad beatum Satyrum et Donatum, el 
indicavit eis anxietatem animi sui. Stans itaque 
Donatus super sepulcrum uxorisipsius, voce magna 


b Greg. Dial. 1, 0, 7. 


321 MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. — MENS. AGG. 


392 


olamavit : Euphrosina, per Christum crucifixum te À quibus et B. Cyriacum, octavo die mensis Augusti. 


conjuro ut dicas nobis quid factum sit de pecunia 
fisci, quia vir tuus pro ea ab exactoribus valde affli- 
gitur. Quae mox de sepulcro respondit : In ingressu 
domus suffossa latet pecunia quam quieritis. Re- 
eepta igitur est pecunia, liberato Eustasio ab impo- 
sitione calumnia. Verum recepto beato Satyro cum 
patribus suis, ejus loco sacerdotium B. Donatus su- 
scepit. Cumque die quodam missas celebrasset po- 
pulo, et decorpore Christi ac sanguine ipsius popu- 
lus venerabiliter recrearetur, diaconus quidam no- 
mine Antimus tradebat sacrum sanguinem Christi,et 
subito paganorum impulsu cecidit, et sanctum cali- 
cem comminuit. Unde valdetrististam ipse quam po- 
pulus Christi efflcitur. Cujus tristitiam Dominus per 


Carpasius vero vicarius petiit domum beati Cyriaci, 
quam donaverat ei Diocletianus Augustus, et eam 
statim Maximinus Augustus concessit. Et ingressus 
in eam, invenit locum ubi S. Cyriacus fontem xdifi- 
caverat,quem consecraverat S. Marcellus episcopus, 
ubi venientes ad fidem baptizabat S. Cyriacus. In 
quo loco Carpasius balneum sibi statuit. Et dum la- 
vissent et epulas exhibuissent Carpasius et novem- 
decim pariter cum ipso, ac deriderent fidem Chri- 
Stianam,subito ceciderunt,et mortuisunt.Beatorum 
autem martyrum passiones, id est Cyriaci, Largi, et 
Smaragdi, suis locis in presenti Calendario notat» 
sunt xvir Kalendas Aprilis sub Maximino Augustoet 
Carpasio vicario. 


beatum illico Donatum revelavit. Nam collectasunt p — Apud Viennam, Galli: urbem, natalis sancti Se- 


fragmenta Dominici calicis, et heato viroallata.Qua 
flens ille suscipiens, oratione facta, vasin pristinam 
formam restauravit. Quo signo perculsi pagani, si- 
mul cum Christianis d»itatem Christi confessi sunt, 
3c circiter septuaginta novem anim: in Christum 
credentes per baptismum salvatz; sunt. Multisergo 
signis Dominus glorificans sanctum suum ad coro- 
nam martyrii provexit. Denique tentus tempore 
Juliani imperatoris a Quadratiano Augustali, simul 
et cum eo Hilarinus vir Dei, jubetur idolis sacrifl- 
care. Cui fideliter reluctanti, jussit Quadratianusos 
lapidibus contundi, Hilarinum vero monachum in 
conspectuejus tam diu fustibuscezedi, donec spiritum 
emitteret; deinde beatum Donatum in custodia re- 
cludi. Ubi cum innumera miracula Dominus per 
servum suum operaretur, misit Quadratianus, et 
gladio percussit, vir Idus Augusti. Cujus corpus 
Christiani juxta civitatem eum veneratione sepelie- 
runt. Martyris vero Hilarini ossa in Ostia civitate 
tumulata servantur. 

Rome, SS. Martyrum Petri, Juliane cum aliis 
decem et octo. 

Apud Mediolanum, S. Faustini [a7., Fausti], tem- 
pore Aurelii Commodi martyrizati. 

C. VI IDUS AUGUSTI. 
(8 Auy.) 

Romse via Ostiensi, milliario septimo *, natale 
S. Cyriaci martyris. Postquam Maximinus Augustus 
jussit ut omnes, qui erant in custodia, una cum 
Cyriaeo diacono capite truncarentu?, et promiscui 
sexus numero viginti et unus decollati via Salaria 
intra thermas Salustii foras muros essent, eorum 
corpora collegit noctu Joannes presbyter, et sepeli- 
vit in eadem via, sub die septimo Kalendarum Apri- 
lium. Post dies vero octo, veniens B. Marcellus epis- 
pus cum Lucina matrona Christianissima, corpora 
sanctorum oondivit cum aromatibus et linteamini- 
bus; deinde sustulit ea, et transtulit in predium 
Suum via Ostiensi,milliario ab urbe Roma septimo; et 
manu sua recondidit in sarcophagis lapideis, cum 


* Translatio de Cyriaco et sociis ejus habetur in 
gestis Marcelli papa, 16 Jan. 


veri presbyteri et confessoris : qui, ut ejus gesta 
testantur, nàtione Indus, flde Christi fervens, causa 
Evangelii predicandi,laboriosissima peregrinatione 
suscepta, etiam ad prafatam urbem deveniens, in- 
gentem paganorum multitudinem verbo et miraculis 
ad fidem Christi convertit. Dumque in pacequievis- 
set, conditus in basilica S. Stephani, signis clarus, 
mira fidelium veneratione colitur. 
D. A IDUS AUGUSTI. 
(9 Aug.) 

» Vigilia saneti Laurentii. 

Eodem die, Romz, sancti Romani militis, qui in 
confessione sancti Laurentii compunctus,petiit abeo 
baptizari, et mox, jubente Decio, cum fustibus exhi- 


C bitus ac decollatus est. 


E. IV IDUS AUGUSTI. 
(40 Aug.) 

Rom natale sancti Laurentii archidiaconi et mar- 
Lyris sub Decio. Cui beatus Sixtus omnes facultates 
ecclesi: et thesauros, pergens ad coronam martyrii, 
tradidit. Hic veniens in Cz:llium montem, ubi erat 
quidam vidua, in viduitate triginta duos annos ha- 
bens, in cujus domo multi Christiani, et presbyteri, 
et clerici absconsi manebant, tulit vestes et thesau- 
ros Ecclesi», et ccpit erogare, et pedes omnium 
Christianorum lavare. Ad cujuspedes Cyriaca vidua 
cadens : Per Christum, inquit, (e conjuro ut manus 
tuas ponas super caput meum, quia multas inflrmi- 
tates capitis patior. Beatus Laurentius, facto signo 


D crucis, posuit manus super caput viduz, et linteum 


de quo extergebat pedes sanctorum. Transiens au- 
tem in vicum, qui dicitur Canarius, invenit multos 
Christianos in domo Narcissi Christiani congregatos, 
et lavit pedesomnium, et dedit eis de thesauro. Erat 
in eadem domo homo c:xcus, nomine Crescentio, qui 
cepit rogare beatum diaconum, ut poneret manum 
suam super oculos ejus. Tunc beatus Laurentius la- 
crymans dixit : Dominus noster Jesus Christus, qui 
aperuit oculos csci nati, ipse te illuminet ; et facto 
signo crucis, aperti sunt oculi ejus. Cum jam ergo 


b De hoc in Vita S. Laurentii. 


323 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 324 


duceretur beatus Sixtus cum duobusdiaconibus, ut À noli confidere in thesauris, quoshabesabsconditos, 


martyrium suum consummaret,et beatus Laurentius 
clamaret adveniens: Non me derelinquas, pater san- 
cte (Joan. xvir, 24), quia thesauros tuos jam expen- 
di, quos tradidisti mihi, tentus est a militibus et 
traditus Parthenio tribuno.Qui nuntiavit Decio quod 
Laurentius, qui haberet thesauros reconditos, ar- 
chidiaconusSixti in custodia teneretur. Qui gavisus, 
fecit eum sibi preesentari, et auditum tradidit Vale- 
riano przfecto, qui et ipse dedit eum in custodiam 
cuidam Hippolyto ; et Hippolytus reclusit eum cum 
multis. Erat autem ibi homo, Lucillus nomine, cz- 
cus, ad quem sanctus Laurentius : Crede, inquit, in 
Filium Dei Dominum nostrum Jesum Christum, et 
baptizare, etilluminabit te. Respondit Lucillus: Ego 


beatus Laurentius libere respondit : Vereet confido, 
et securus sum de thesauris meis. Unde iracundia 
plenus Decius, jussit eum nudum fustibuscedi. Qui 
cum cezxderetur, clamabat ad Ca:esarem : Ecce, miser, 
vel modo cognosce quia triumpho de thesauris 
Christi, et non sentio tormenta tua. Adhuc Decius 
fustes augere, et dare ad latera ejus laminas ferreas 
ardentes jubet. Beatus vero Laurentius dixit : Do- 
mine Jesu Christe, Deus de Deo, miserere mihi servo 
tuo, quia accusatus non negavi, interrogatus te 
Dominum Jesum Christum confessus sum. Et cum 
diutissime cum plumbatis czederetur, dixit : Domine 
Jesu Christe, qui pro nostra salute dignatus es for- 
mam servi accipere, ut, nos a servitio demonum li- 


semper desideravi baptizari in nomine Domini Jesu p berares, accipe spiritum meum. Et audita est vox : 


Christi. Tunc beatus Laurentius cathechizavit eum, 
et accepta aqua baptizavit, et illuminali sunt oculi 
ejus. Hoc factum audientes, multi ceci veniebantad 
beatum Laurentium, et ponebat manum suam super 
oculos eorum, et illuminabantur. Videns hoc Hip- 
polytus, credidit, et cathechizatus atque baptizatus 
est. Itaque ex mandato adductus est beatus Lauren- 
tiusanteconspectum Valeriani, qui dixit beato Lau- 
rentio : Jam depone pertinaciam, et da thesauros, 
quos apud tie cognovimus esse reconditos. Cui san- 
ctus Laurentius : Da mihi inducias biduoaut triduo, 
et proferam tibi thesauros. Ab eadem die coepit col- 
ligere c2ecos, et claudos, debiles et pauperes, et ab- 
scondit eos in domo Hippolyti. Valerianus autem 


nuntiaverat Decio, quia promisisset, datissibiindu- C 


ciis, Laurentius thesauros. Completis igitur tribus 
diebus,prasentavit sein palatio Sallustiano. Et dixit 
ei Decius: Ubi sunt thesauri, quos pollicitusesprz- 
sentare? Beatus Laurentiuscollectam multitudinem 
pauperum introduxit in palatium, et voce magna di- 
xit : Ecce isti sunt thesauri :eterni, qui nunquam 
diminuuntur, nec decrescunt ; qui insingulisasper- 
gitur, et inomnibusinvenitur. Valerianuspraefectus 
dixit : Quid varias per multa? Sacrifica diis, et obli- 
viscere artes magicas, in quibus confidis. Cui cum 
dixisset beatus Laurentius : Quare vos coarctat dia- 
bolus, ut Christianis dicatis : Sacrificate daeemoniis? 
Decius iratus jussit eum exspoliari, et czedi cum 
scorpionibus. Qui cum czderetur, dicebat : Ego qui- 
dem gratias ago Deo meo, qui me dignatus est con- 
jungere servis suis; tu, miser, torqueris insania tua 
et furore tuo. Tunc Decius, levate (inquit) eum, et 
date ante conspectum ejus omne genus tormento- 
rum.Et allatz»sunt laminz ferrez,et lecti,et plumba- 
ti, et cardi. Post vinctus catenis duclus est beatus 
Laurentius in palatium Tiberii, ut ibi gestis audire- 
tur. Et sedit Deciusprotribunaliin basilica Jovis; et 
presentato Laurentio cum dixisset : Sacrifica diis, et 


* Batuli. Omnino intelliguntur, qui aliisdicuntur 
batilli, vel batilla. Plinius lib. xxxi, c. 8 : « Ar- 
genii dua differentix : batillis ferreis candentibus 
ramento 1mposito, quod candidum permaneat, pro- 
batur, » et lib. xxxiv, cap. 11 : Ezperimentum in 
batillo ferreo. Trebellius Pollio in Glaudio : Cocti- 


Adhuc multa certamina tibi debentur. Porro exten- 
sus in catasla, et scorpionibusgravissime cz:»sus est ; 
qui subridens, et gratias agens, dicebat : Benedictus 
es, Domine Deus, Pater Domini Jesu Christi,qui nobis 
donasti misericordiam, quam meriti non sumus. Sed 
tu, Domine, propter tuam pietatem da nobisgratiam, 
ut cognoscant omnescircumstantes, quia tu consola- 
ris servos tuos. Tunc unus ex militibus, nomine Ro- 
manus, credidit Domino Jesu Christo, et dixit beato 
Laurentio : Video ante te hominem pulcherrimum 
s(antem cum linteo, et extergentem membra tua ; 
adjuro te per Christum, quitibi misitangelum suum, 
ne me derelinquas. Levatus igitur beatus martyrde 
castata et solutus, redditus est Hippolyto tantumin 
palatio. Veniensautem Romanus offerensaquam, mi- 
sitse ad pedes beati Laurentii ut baptizaretur ; qui, 
benedicta aqua, baptizavit eum. Quod factum au- 
diens Decius, jussit eum sibi exhiberi cum fustibus. 
Non interrogatus ccepit clamare, Christianus sum.Et, 
jubente Decio, eductus foras muros portz Salaria, 
decollatusest quinto Idus Augusti. Cujus corpus no- 
ctu collegit Justinus presbyter,et sepelivit incrypta, 
in agro Verano. Deciusautem Czsar pergit noctu ad 
thermas juxta palatium Salustii ; et exhibitus est ei 
iterum sanctus Laurentius,et allata sunt omnia gene- 
ratormentorum, plumbatz fustes, laminz, ungues, 
lecti,? batuli;et dixit beato martyri : Jam depone per- 
fidiamartis magicz,et dic nobisgenerositatemtuam. 
Cui beatus Laurentius : Quantum ad genus, H'spanus 
sum,eruditusac nutritus Rome, et acunabilis Chris- 
tianus,eruditusomnem legem sanctamet divinam.Et 
Decius : Sacrifica diis; nam nox ista expendetur in te 
cum suppliciis. Mea,inquit Laurentius,nox obscurum 
non habet,sed omnia in luce clarescunt. Et cum czede- 
retur lapidibus os ejus, ridebat, et confortabatur ac 
dicebat : Gratias tibi ago, Christe, quia tues Deus 
omnium rerum. Allatus est autem lectus cum tri- 
bus costis; et exspoliatus B. Laurentius vestimen- 


lium quotidiana batilla quatuor. Horatius, sat. 9 : 


pruneque batillum. Abdias lib. ix Aposto'icze : AZii 


cum vais eLthuribulis. Minora forte hac igniaria 
vascula batiili dicti ; unde Gloss., eatillum vvp&ppten 
vel tvp&pne ; majora /a(uli, uti bic bis habes quibus 
sancti superponuntur. 


. . - - 
—— — -—m- um PN 


* 
wa — 
T-— 


335 MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. — MENS. AUG. 326 
tis suis, extentus est in cratem ferream ; et allati A quasi nihil mali contigisset ei. Tuuc apprehendens 


sunt batulicum prunis, et miserunt sub cratem fer- 
ream. Qui cum furcis ferreis coarctaretur desuper, 
dixit Decio : Ego me obtuli sacrificium Deo in odo- 
rem suavitatis, quia sacrificium Deo est spiritus 
eontribulatus. Carnifices tamen urgentes ministra- 
bant, carbones mittentes subter cratem, et desuper 
comprimentes cum furcis ferreis. Sanctus Lauren- 
tius dixit ; Disce, miser, quanta est virtus Dei mei. 
Nam carbones tyi mihi refrigerium przstant, tibi 
eternum supplicium ; quia ipse Dominus novit, 
quod accusatus non negavi, interrogatus Christum 
confessus sum, assatus gratias ago. Et vultu pul- 
cherrimo dicebat: Gratias tibi ago, Domine Jesu 
Christe, qui me confortari dignatus es. Et elevans 
oculos in Decium, dixit: Ecce, miser: assasti unam 
partem, regyra aliam et maujuca. Gratias igitur 
agens et glorificans Deum, dixit: Gralias tibi ago, 
Domine Jesn Christe, quia januas tuas ingredi me- 
rüi; et emisit spiritu:a. Mane autem primo adhuc 
erepusculo, rapuit corpusejus Hippolytus, et condi- 
vit cum linteis et aromatibus; et hoe factum man- 
davit Justino presbytero. Tunc beatus Justinus et 
Hippolytus plorantes, et multum tristes, tulerunt 
corpus beati martyris, et venerunt in via Tiburtina, 
inpreedium matronz vidus Cyriaca inagro Verano, 
ad quam ipse martyr fuerat noctu, cui et linteum 
dedit, undepedes sanctorum exterserat, et illud ibi 
jam hora vespertina sepelierunt, iv Idus Augusti. 
Et jejunaverunt agentes vigilias noctis triduo, et 
multitudine Christianorum. Beatus autem Justinus 
presbyter obtulit sacrificium laudis, et participati 
sunt omnes. 

Eodem die Romz, militum centum et sexaginta 
quinque. Tunc passi sunt Claudius, Severus, Cre- 
scentio et Romanus, ipso die quo beatus Lauren- 
tius, post tertium post diem passionis sancti Sixti. 


F. III IDUS AUGUSTI. 


(44 Aug.) 

* Roms, inter duas lauros, natalis sancti Tibur- 
tii martyris, filii Chromatii urbis praefecti, quem 
erudierunt in flde B. Sebastianus et S. Tranquilli- 
nus, ac gloriosus presbyter Polycarpus, qui ipsum 
sacro fonte baptismatis innovavit, et familiam ejus 
promiscui sexus mille quadragentos cum eo pariter 
baptizavit. Hujus etenim filius Tibur.ius, cum pro- 
pter immanitatem persecutionis isdem pater ejuset 
ingens multitudo Christianorum cum illo in Campa- 
niam ex consilio pontificis Caii perrexisset, amore 
martyrii flagrans, resedit in urbe Roma. Et cum je- 
juniis et orationibus ibi cum beato Caio papa occu- 
paretur, quadam die transiens occurrit homini qui 
de alto lapsus fuerat, et ita caput el omnia mem- 
bra quassaverat ut de sola sepultura ejus ageretur. 
Juxta quem ipseaccessit, et coepit dicere super vul- 
nera ejus lente orationem Dominicam et Symbolum; 
et ita factus est homo, solidatis membris, incolumis 


* De his in gestis Sebast., 20 Jan. 


parentes ejus,segregaviteosa turbis, et indicaviteis 
virtutem nominis Christi. Et videns animum eorum 
fixum fortiter in timore Domini, perduxit eos ad 
Caium papam. Qui juvenem sanatum Deo gratias re- 
ferentem, et parentesejus pariter baptizavit. Interea 
dum procella persecutionis graviter inundaret, jun- 
xit se quidam, simulata fide, beato Caio. Porro hic 
apostata exstiterat,eterat fraudulentus in omni ser- 
mone, etcallidusinomnicommissu.Qui,dum a beato 
Tiburtie viro scholasticissimo, et nobili et sancto, 
frequenter argueretur, quod capillos super apicem 
frontis tonsoris arte componeret, et quod assidue 
pasceret, et ludendo pranderet, quod libentius femi- 
narum se aspectibus daret, quod a jejuniis etoratio- 


B nibus se tolleret, quod somno deditus non interres- 


set pervigilinhymnis Dei;dum,inquam,pro his a bea- 
to Tiburtio acrius argueretur, simulabat se zequani- 
miter monitionem accipere. et egit arie quatenus 
orantem sanctum Tiburtium pagani comprehende- 
rent; in qua comprehensione seipsum fecit teneri, 
et simul duci ad secretarium judicis. At ubi intro- 
ducti snnt, Fabianus dixit ad eum, qui se arte tra- 
diderat : Quis diceris ? Ille respondit : Torquatus. 
Quid profiteris ? Christianus sum, inquit. Fabianus 
dixit: Ignoras quod jusserunt invictissimi principes, 
ut qui sacrificare diis noluerint diversis suppliciis 
macerentur? Torquatus ait : Hic magister meus est, 
et ipse me semper docuit; quod hunc videro facere, 
necesse est ut hoc faciam. Fabianus conversus ad 


C Tiburtium ait : Audisti quid Torquatus asserit ? 


Sanctus Tiburtius respondit : Torquatus diu est 
quod se Christianum esse mentitur; virtus enim 
ipsa nominis sancti graviter fert et moleste suum 
nomen non a suis moribus usurpari. Revera enim, 
virillustrissime,hoc Christianum vocabulum divinz 
virtutis est, sectatorum scilicet Christi, qui vere 
philosophati sunt, qui vere Christiani dicti sunt, qui 
ad obterendas libidines fortiter militarunt. Ne cre- 
das, vir illustrissime, hunc esse Christianum qui in 
lenocinio sui molliendo capitis flbras omittit [a/., 
vibras committit, eu/go flmbrias admittit], qui ton- 
sorem diligit, qui in scapulis molliter gestit, qui flu- 
xum gressum improbo nisu distendit, qui viros ne- 
gligenter agit, feminas diligentius intuetur. Nun- 
quam tales pestes Christus dignatus est habere ser- 
vos. Verum hic quoniam me se imitaturum asserit, 
hic in tuo conspectu probabis eum mentitum. Hic 
enim qualis semper fuerit nunc evidenter ostendet 
Fabianus dixit: Consultius facies, si saluti tu: con- 
sulens, principum decreta non contemnas.Tiburtius 
respondit: Ego saluti mez melius non consulo quam 
ut deos deasque contemnens, unum Deum Jesum 
Christum confitear. Torquatus adjecit : Non solum 
ipse Christianus crfidelis est, verum etiam multis 
persuadet et decipit, ac cumsuis sociis, cum quibus 
magicas artesexercet, diu noctuqueincantationibus 
occupatur, Sanctus Tiburtius divit: Fajsus testisnos 


327 S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 323 
erit impunitus (Prov. xix) : iste quem vides, vir illu- A consobrinum eorum, ut Susannam suo filio Maxi- 


strissime. malitiz: suz curis zestuans, ad nihil aliud 
Christianis est junctus, nisi ut cogitaret quomodo 
se nobis quasi Christanum ostenderet et quomodo 
aliis so fidelissimum mentiretur. Reprehendebam 
tamen in eo Cyclopzeam edacitatem, emersum vino 
putorem, et sepultam divini nominis sanctitatem. 


" Ebrius patiebatur sitim, et esuriem vomens, nec ut 


Christianus, sed ut Antonianus quondam ille con- 
viva, manducabat, bibebat, vomebat ; et nunc Chri- 
stianos arguit, Christianos accusat; in nos mitem 
judicem incitat, gladium nolenti judici porrigit, et 
ut demoniis cervices nostras inclinemus hortatur. 
Videmus votum tuum, videmus cruenta consilia, et 
scelerata arte verborum venena tui pectoris intue- 


mino in conjugem peteret. Qua Spiritu sancto cor- 
roborata, conjugium hujusmodi respuit. Et respon- 
dens patri et avunculo, dixit : Pater, scio quia deore 
tuo sum erudita, ut castitatem studeam servare, et 
pudicitiam Domino Jesu Christo exhibere; in ejus 
ergo timore jam constituta, nunquam coinquinabor 
virili commistione, sed cui me semel tradidisti ipsi 
servio, et in ipso confido. Ipseenim novit conscien- 
tiam meam. Proinde Claudius ipse respondens ei, et 
aperiens votum Diocletiani, cum nullo modo ejus 
animum potuisset inclinare, ut conjungeretur Maxi- 
mino filio ejus, sed insuper eruditus et instructus 
in via Dei a beatis Gaio et Gabinio, poenitentiam de 
sanguinesanctorum quem effuderat, poposcisset,ba- 


mur. Accingere nunc, o sceleratissime, utere carni- p ptizatus est'una cum uxoresuanomine Prepedigna, 


ficis officio, vindica tibi el ipsius judicis vocem, 
applica equuleos, appende Christianos, damna, per- 
cute, incende, benenos accipis;si exsilium minaris, 
hoc philosophantibus totus est mundus. Si suppli- 
cium, evadimus mundi careerem; si ignes, majora 
his incendia in cupiditatibus vincimus. Decerne 
quidquid libet. Omnis nobis vilis est poena, ubi pura 
comes est conscientia. Post hz:ec Fabianus, cum ve- 
rissime juvenis sanctissimus Christum conflteretur, 
jussit ante pedes ejus carbones ardentes effundi, 
dicens ad eum : Elige tibi unum de duobus : aut 
thura in istis carbonibus adjice, aut pedibus super 
eos nudis incede. Ille autem faciens signum crucis, 
constanter super eos nuda ingressus est planta, et 
cepit dicere : Depone infidelitatem, et disce quia 
hic solus est Deus quem confitemur creaturis om- 
nibus dominari ; nam mihi in nomine Domini mei 
Jesu Christi videtur quod super roseos flores in- 
grediar, quia creatura ipsa Creatoris famulatur im- 
perio. Cui Fabianus : Quis ignorat artem magicam 
vos docuisse Christum vestrum? Obmutesce, infelix, 
exclamat Tiburtius, et noli auribus meis hanc inju- 
riam facere, ut auJiam te rabido ore latrantem mel- 
lifluum nomenet sanctum nominare. Iratus Fabianus 
dictavit sententiam, ut gladioanimadverteretur. Du- 
ctus autem in via Lavieana tertio milliario ab Urbe, 
uno ictu gladii pereussusabscessit. Ineodem autem 
loco a quodam : rente Christiano sepultus est ter- 
tio Idus Augusti. 

Eodem die Roma, natale sanctse Susanne virgi- 
nis et martyris, sub Diocletiano et Maximiano Au- 
gustis, judice Macedonio. Fuit autem filia gloriosi 
presbyteri et martyris Gabinii, fratris Gaii episcopi 
et martyris, nobili satis orta progenie, quam pater 
nutriverat, et divinis litteris imbuerat. Audiens ita- 
que Diocletianus de puella quod pulchritudine et sa- 
pientia precelleret, misit ad Gabinium quemdam 
qui erat ex genere ejus consobrinum suum, nomine 
Claudium, et petiviteam Auguste Maximino filio suo 
in conjugem. Veniens denique Gabinius ad filiam 
suam Susannam, rogavit interesse Gaium episco- 
pum urbis, avunculum ejus, et narravit eis quo- 
modo Diocletianus Augustus direxisset Claudium 


et filiis Alexandro et Cutia, et in tantum in fide con- 
valuit ut omnes facultates suas venderet, et paupe- 
ribus Christianis erogaret ; et quoscunque adire po- 
terat, qui in custodia tenebantur, victuet vestimen- 
tis relevabat, mittens se ad pedes singulorum atque 
orationis gratiam ab eis tantum exoptans. Interea 
dum post mensem unum et dies sexdecim requir:tur 
a Diocletiano, et responsum est ei quod zgritudine 
teneretur, misitque fratrem ejus ad eum nomine 
Maximum, comitem rei private, ut visitareteum, et 
ageret cum illo de puella Susanna. Veniens igitur 
Maximus invenit Claudium in cilicio orantem, et 
obstupuit ; cumque rem pro qua venerat por ordi- 
nem enarrasset, perduxit eum Claudius ad domum 
beati Gabinii, et diligenter ei beatus Gabinius et 
sanctus Gaius viam Dominiexposuerunt. Unde com- 
punctus credidit Maximus, et baptizatus est. Abea- 
dem vero die cepit facultatem suam vendere per 
queindam amicum suum nomine Thrasonem Chri- 
stianissimum rogatum, qui occultus Christianus 
erat, quem ante multos annos beatus Gaius ba- 
ptizaverat. Qui circumiens nocturnis horis vicos et 
carceres, pauperibus Chrislianis necessaria mini- 
Sirabat, et gesta eorum colligebat, memoriasque 
exornabat. Post dies quindecim, nota factasunt om- 
nia Diocletiano, et misit Julium, qui Claudium, et 
Maximum, Praepedignam, Alexandrum atque Cu- 
riam puniret; Gabinium vero et Susannam vinculis 
constringeret. Et post dies quinquaginta quinque 
jussit Diocletianusut beata Susanna adduceretur ad 
Serenam uxorem suam, que occulte Christiana erat. 
Cum itaque hymbpis et orationibus cum ea vacaret, 
ei die noctuque in laude Dei psalmos recineret, 
nuntiatum est hoe Diocletiano. Tunc idem dixit 
Maximino filio suo ut revocaretur Susanna ad pa- 
tris sui Gabinii domum, et ibi abuteretur ea, ut ipsi 
liberet. Ipsa vero nocte, postquam revocata est, in- 
gressus Maximinus in domum, ubi orabat Susanna, 
vidit nimiam claritatem super ipsam, et extimuit, et 
cursim rediit ad palatium. Diocletianus vero hoc 
arti magicz deputans, misit Macedonium, qui eam 
constringeret infra domum ejus, ut sacrificaret. Qui 
dum vellet eam flectere, ut diis immolaret, exspo- 





329 


MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. — MENS. AUG. 


330 


lianseam coepit fustibus c:edere. Beata vero Susanna A sumeret, venerunt milites et tenuerunt et perduxe- 


dicebat : Gloria tibi, Domine. Sicque beata virgo 
permanens in confessione Domini, gladio percussa 
est intra domum suam, et spiritum incontaminatum 
Deo reddidit. Ejus corpus collegit Serena Augusta 
noctu, et manibus suis cum linteaminibus et aroina- 
tibus ornavit, et posuit juxta corpora sanctorum in 
ecemeterio Alexandri in arenario, in crypta, juxta 
sanctum Alexandrum, tertio Idus Augusti. Sangui- 
nem vero martyris, qui effusus fuerat in loco domus 
suz, velamine detersit, et posuit in capsa argentea 
in palatio suo, ubi die noctuque furtivis orationi- 
bus semetipsam Domino effundebat. Passa est au- 
tem im Idus Augusti. 
G. PRIDIE IDUS AUGUSTI. 
(12 Aug.) 

In Sicilia, civitate Catanensi, natale sancti Eupli 
diaconi, Diocletiano et Maximiano Augustis. Cum 
enim esset extra velum secretarii beatus Euplus, 
Christianum se confessus, intromissus est, jubente 
Calvisiano consulari, in auditorium. Et cum ibi fi- 
dem suam profiteretur, Calvisianus dixit : Torquea- 
tur Euplus quousque confiteatur deos veros, omni- 
potentes, Martem, Apollinem, et Asclepium. Beatus 
Euplus respondit: Bene dixisti, Calvisiane,ut adora- 
rem Trinitatem inseparabilem, unum Deum. Audiens 
Calvisianus, putavit eum de diis suis dixisse, et gau- 
dio repletus, ait : Ergo sacrifica. Cui beatus mar- 
tyr : Ego sacrifico et immolo me ipsum Patri, et 
Filio, et Spiritui sancto. Audiens hoc impius judex, 


commotus ira, jussit eum amplius torqueri. Et ul- ( 


timo dedit sententiam, dicens : Jubemus Euplum ju- 
8to judicio nostro gladio interfici. Beatus vero Eu- 
plus gratias egit Domino nostro Jesu Christo. Et 
cum duceretur, repletus Spiritu sancto canebat : 
Magna est gloria tua, Domine, in servis tuis, quos 
ad te vocare dignatus es. Flectens itaque genua sua, 
fibita oratione, paravit cervicem, et decollatus est 
Iv Idus Augusti. Sepultum est corpus ejus condi- 
tum aromatibus, in loco venerabili Catanensis civi- 
tatis, n [dus Augusti. 

Eodem die, sancta Hilarie, matris sanete Afra 
* martyris, que cum ad sepulerumillius excubaret, 
ibidem pro fide Christi a persecutoribus igni tradi- 
ta est cum Digna, et Eumenia, et Euprepia, qua 
fuerant puelle sancte Afro. 

In Syria natalis sanctorum Macarii et Juliani. 

A. IDIBUS AUGUSTI. 
(13 Aug.) 

Roms, sancti Hippolyti ^ martyris, sub Decio im- 
peratore, Valeriano prefecto. Hunc beatum Hippo- 
lytum vicarium sanctus Laurentius, cum apud eum 
esset in custodia, baptizavit. Qui de sanctis exse- 
quiis martyris, post tertium diem ad domum suam 
rediens, dedit pacem omnibus servis suis et ancil- 
lia ; et communicavit de sacrificio altaris beati Lau- 
rentii martyris. Et posita mensa, priusquam cibum 


* De his in Vita sancte Afro, 5 Aug. 


PaTRoL, CXXIII. 


runt ad Decium. Quem ut vidit, subridens dixit ei : 
Nunquid et tu magus effectus es, quia corpus Lau- 
rentii abstulisse diccris ? Sanctus Hippolytus re- 
spondit : IIoc feci non quasi magus, sed quasi Chri- 
stianus. Decius furore repletus, jussit ut cum lapi- 
dibus os ejuscontunderetur. EtexspoliaviLeum ves- 
te qua induebatur habitu Christiano, et dixit ei : Sa- 
crifica, et vives; sin aliter peries per tormenta si- 
cut Laurentius.Sanctus Hippolytus dixit: Exemplum 
merear beati Laurentii martyris fieri, quem tu, mi- 
ser, ausus fuisti ore polluto nominare. Extensus igi- 
tur, fustibus et cardis diu cz:sus est, donec cxden- 
tes deficerent. Inde levatus est a terra, et jussit 
eum Decius vestiri militari veste, qua gentilis ute- 
batur, et dixit ei : Recole militiam, et esto noster 
amicus, et in conspectu nostro utere militia pristi- 
na quam semper habuisti. Cumque beatus martyr 
dixisset : Militia mea hzc est, Christianum firmum 
militare, unde cupio ad celerem palmam cum fíru- 
ctu venire ; iracundia plenus Decius dixit Valeriano: 
Accipe omnes facultates ejus, et interfice eum cru- 


 deliexanimatione. Valerianus itaque,exquisita omni 


facultate ejus, invenit in domo Hippolyti omnem 
familiam Christianam, quam conspectui suo pra- 
sentari fecit. Et jussit beatum Hippolytum foras 
muros port: Tiburting cum familia sua duci. Bea- 
tus vero Hippolytus confortabat omnes, dicens : 
Fratres, nolite metuere, quia ego et vos unum Deum 
habemus. Et decollati sunt promiscui sexus numero 
decem et novem. Beatus vero Hippolytus ligatus pe. 
des ad colla indomitorum equorum, sic per cardue- 
tem et tribulos tractus, emisit spiritum. Nocte venit 
beatus Justinus presbyter, et collegit corpora, et 
sepelivit in campo eodem juxta Nympham, ad latus 
agri Verani, [dibus Augusti. 


Eodem die natale sanctz Concordis, nutricis 
ejusdem beati Hippolyti. Cum Valerianus ad fami- 
liam beati Hippolyti sibi presentatam dixisset : 
Considerate xtates vestras, ne simul pereatis cum 
Hippolyto domino nostro; respondit beata Concor- 
dia : Nos desideramus potius cum domino nostro pu- 
dice moriquam impudice vivere. Ad hoc Valerianus : 
Genus, inquit, servorum nisi cum suppliciis non 
emendatur. Et jussit ut beata Concordia cum plum- 


D batis c:ederetur. Et cum ezderetur emisit spiritum, 
'" eorpusque ejus est in cloacaim projectum. Cumque 


diu quareret illud sanctus Justinus, et non inve- 
niret, ita tristis redditur ut non cessarent flere 
oculi ejus. Tertio decimo vero die post passionem 
sancti Hippolyti, venit quidam miles Porphyrius 
nomine, ad Irenzum cloacarium, qui occulte Chri- 
stianus erat, et dicit ei : Si secretum possis custo- 
dire, divulgabo arti tuz& multum ad quzstum. Aute 
hos dies jussit Valerianus prefectus in conspectu 
suo quamdam creditariam Hippolyti plumbatis defi- 
cere, et corpus ejus in cloacam Jactari IIzc in ve- 


» De hoc in gestis S. Laurentii, 10 Aug. . 


11 


331 S. ADONIS ARCIITEPISC. VIENNENS!S 332 
stibussuis s2ero qu» margiritas ha*e! abssonsas, A q'ie exhalare* soiritum. Et revolato ejns corpore, 


vel auram. A"Jien : hzc [ren;en, inti.navi* secreto 
beat) Iustin» presby'ero. Qui flectens genua gra- 
tias egit D»o. Porpàyrius aute.n noctu veaien: eum 
Ireng» inveni* eorou: sanctum. Sed i1 vesti.neatis 
n.hil iavenerunt. Beatus a'ite;n Irea:eus vocavit ad 
se que nda: Christianu n AbunJiu.n no.nine, et tu- 
leruat corps ej'is, et perJuxerunt aJ beatu.n Ju- 
stinu.n. Q"i gratias agens Doo, illul s"sce»it, et 
juxta corpora martyrum [lippolyti et aliorum 
sepelivi*, vi KalenJas Septeinoris. 

E»Jem die ia Foro S/ll:e, nata e sancti Cassiani, 
qui eum adorare idola nol'iisset, interrogatus a per- 
secut»re qnid ar'is haberet, respondit quia puros 
notas do :eret. Et inox, spoliatis vestiou :,ac manibus 


post terga rcvinctis, statuitur in medio. Vocatisqu» p 


pueris, quibus docendo exostus fuerat factus, da'a 
est facultas eum perimendi. At illi, quantum dolue- 
rant disec n'es tantum se ulcisci gaudentes, aliieum 
tabulis a: buxis ferieban*, alii stylis vulnerabant. 
Quoruin qnanto infir.nior erat manus, tanto gra- 
viorem martyrii poenam dilata morte faciebat. S.ri- 
psit Pruden'ius poeta (Aymn. 9). 
D. XIX KAL. SEPTEMBRIS 
(44 Aug.) 

Vigilia Assumptionis sanct: Maria. 

Eodein die, nitale sancti Eusebii presbyteri et 
confesso is. Qui, pr.esente Constantio, cum fldem 
Catholicam constantissi.ne defenderet, et Liberium 
papam dole»et Arianze perfili e consensisse, ab irato 


Constantio imperatore Ariano in.luditur in quodam Q 


cubiculo domus su:, habente in la*ituline peJes 
quatuor, u5i multis diebus in oratione cons'anter 
per:everavit.EL nono deciino Ralendas Septeinbri s, 
post menses seplem, adhuc tamen inclusus, dormi- 
tionem accepit. Cujus corpus collegerunt Gregorius 
et Orosius presbyteri, et sepelieruntinerypta, juxta 
corpus beati Sixti martyris et episcopi, via Appia 
in cce:neterio Calixti. Ubi et titulum ipsins scriben- 
tes, posuerunt ita : Eusebio h^mini Dei. Audieus 
autem Constantius q''od Gregorius et Orosius sepe- 
lissent corpus beati Euse5ii, in eadem crypta ubi 
illu.n condiderunt, pr: cepit vivum includi Grego- 
riun. [lnc semivivum noctu Orosius presbyter 
excepi: inJe. Et post paululum defunctum juxta 
corpus sancti Eusebii presby'erisepelivi*. Factaque 
est gravissima persecutio in catholica Ecclesia ab 
Arianis, sede.n apostolicam tunc tenente Liberio. 
C. XVIIf. KAL. SEPTEMBRIS. 
n5 Aug.) 

Sanct? Maris * dormitio. 

Eodem die sancti Tharsitii acolythi et martyris. 
Quem paganicum invenissent Christi corporis s1era- 
menta portantem,coperunt discutere quiJ gerere'. 
At illeinJignu.nj'dicans porcis prodere inargaritas, 
tam diu fustibus ac lapidibus mactatus est, qu»us- 


* Vide libellum de Fest. Apost., 8 Sept., in ejus 
natali. 


sacrilegii dis:ussores nibil potucr'int in ej : mani- 
bus ves'i nen!is ju» iaveuire sa-ramentorum Chris- 
ti ^. Caris:iani autem eollegzer in! corpas martyris, 
et sepelierunt in cce.neterio Calixti, via Appia. 


D. XVII KAL. SZPTEMBRIS. 


(16 Aug.) 

In Nicza Bithyniz, natalis sanc'i Ursatii confes- 
soris s ib Lncinio persecutore. Qui, derelicta mili- 
tia, so ilariam vitam in q'aJain turre prefat:e urbis 
egit, *an*isqie virtitibus claruit ut et demones 
exoulisse, et iagen*em d aconem oraad» interemis- 
se legatur. Scriptum in li ro quiuto his:ori:e Eccle- 
siastic:P (tripartita (c. 33). 

Rom:e, sanct:e Serene, uxoris quondam Diocle- 
tiani Augusti. 


E. XVI KAL. SEPTEMBRIS. 


7 Aug.) 

Apu 1 Africam, natale sanctorum martyrum, Libe- 
rati abbatis, Bonifacii diaconi, Servi et Rus*ici sub- 
diaconoru:m, Rogati et Septiinii monachorum, et 
Maximi pueri. Qui persecutione Wandalica. jussit 
crudelissimi atque i.npiissimi regisIunerici, de ter- 
ritorio Capsensis civitatis, ex habitaculo monasterii 
abstracti, atque ab urbem : arthaginensem perduc- 
ti sun', ubi pro confessione Ca*holicz fiJei, et unici 
baptismatis defensione, primo earcerali custodis 
mancipati, et crudelibus ferri ponderibus arctati, 
tenebrosis dep'itati sunt locis.Ubi cum die ac nocte 
Christiannin' populum in fidei constan!'ia roboras- 
sent, j'issit tyrannus furore succensus,navem ligno- 
rum manipulisadimpleri, atque omnes pariteralliga- 
Los in pelago, igne supposito, adcremari. Cum autem 
pro voluntate infandi regis, vel crudelium ministro- 
rum, extensis eorum manibus, et pedi »us elevatis, 
lignis ignis fuisset injectus, s'atim iinperio divino, 
videntibus cunctis, extinetus est; et dum s:Ppius 
renovaretur, iterum atque iterum exs'inguebantur 
globi flammarum. Unde magis tyrannns furore si- 
mul et pudore repletus, jussit eos remorum vecti- 
bus enecari, et ita singulos in modum canum, cere- 
bris comminu'is, periaii. Sicque speciusum cursum 
certaminis sui, coronante Domino, perfecerunt. Cor- 


D pora eorum in mare jactata, sub eadem hora illzesa 


littoribus reddita, a Christiano populo revcrenter 
sublata, preeunteclero,cum hymno so'emnibus con- 
dita sun: in monasterio contigua basiliez, quz di- 
citur Celerin:. Scribit beatus Victor Africanus epi- 
scopus in historia ejusdem Wandalicze persecutio- 
uis (/. 3), qua n et ipse cim caeteris sustinuit, et 
fiJeli atque illustri stylo digessit. 

Apud Cz sareaimn Cappadocix, natalis sancti Mam- 
metis mar'yris, qui passus est, i.nperante Aurelia- 
no, Sub Alexandro pr:siJe. 


^ De hoc in Gestis Stephani pape, 20 Aug. 


333 


F. XV KAL. SEPTEMBRIS. 
(18 Aug.) 

Apud Pr»nes'inam civitatem, milliaro ab urbe 
trigesimotertio, natalissan:ti Agapiti mar'yris, sub 
Aureliano iinp»ratore, preside An'iocho; Cumesset 
annorum quin lecim, et amore Christi martyrio fer- 
veret, jissu imperatoris tentus,et primo nervis eru- 
dis diu czsusest, deinde pr.esidi utimpelleretur sa- 
crificare traditus. Qi in durissi no atque obscuris- 
simocarvcereeum reclusit, et perq3*ubordiescibum 
omnem negavit; indedecarcee eexhioitusest prasi- 
di, qui prunas arden*essuper capu*tej"5jussit im»o- 
ni. Et cu.ngratiasDeo mar!vr ageret, tla zellisestez- 
sus, et nudus suspensus capi*e deors:un verso, acri 
subter fu.no facto. Etcum diccreot praesidi: Sapientia 
tua et vanitas tua in fuino laborat, iterum flage lis 
czdituraquatuorsi5i invicem succedentibus ; dein- 
de bullientem aquam super vcntrcm cj'is ministri 
diaboli effuderunt, et maxillas cjus c.n'reg. runt. In- 
terea judex de tribunali suo cadens,coliectus a mi- 
nistris inlectorecliaatur, et sentiensDei virtutem in 
martyre, post inodicum tristem animam einisit. De 
beat» vero Agapito renuntiatum es! iunperatori, qui 
beatu.n viru.nj'issitleonibussubjici; seJ mansuetao 
factze fera, peJious martyris adlambendum se iacli- 
naverunt.. toc videntess.cleris mini .tri,tulerunt de 
mediosanetum mart ;rem,et veneruatceon'ra civita- 
tem Prenestinam,ubi sunt du: columne,e'* ibi eum 
glauio percusserunt, sub die xv Ka'endas Sep*ein- 
bris. Corpus ejus noct2 sublatumest a Christianis, 
et posit1.n mil iaro pri.no a civitate in agro, in 
sarcophazo novo nutu divino ibi inven*o. 

Eodem die Roms, in Sext» Philippi, natalis hea- 
torum presbyterorum Joannis et Crispi, qii perse- 
eutione Diocletiani et Maximiani m'ilta sanctorum 

corpora officiosissime sep*lierunt. Quorum meritis 
et ipsi post.noJum sociali, gaudia vitz» meruerunt. 


G. XIV KAL. SEPTEMBRIS. 
(19 Aug.) 

Natalis sancti Magni, seu sancti Anlrez martyris, 
cum sociis suis duobus millibus, quingentis nona- 
ginta septe.n. 

In Galliis, pago Sigisterico in monte qui dicitur 
Jura, natale sancti Donati presbyteri. Qui ab ipsis 
infanti: rudimentis mira Dei gratia proditus, ex 
urbe Aurelianensiad prafatu.nlocum,utsoli Christo 
vacarct, adveniens, anachoreticamillie vitam inultis 
annis exegit, (anta miraculorum gloria clarus, ut 
inter cz:etera gesta magnifiea,etiam draconem i.nima- 
nem atqueterribilem suisexindeorationibuseffuga- 
tumexstingueret.Cu nquedies vocationis ejusinsta- 
ret, adveniente sancto abbate Mario, cui ita fuerat 
revelatuin, inter verba orationis migravit ad Chris- 
tum, sepultusq1e est ab eodem patre in loco suo. 

Roma, natale beati Julii senatoris et martyris, 
812 Com.nod» impratore, juJice Vitellio. Ilunc do- 
cuerunt b.ati martyres Euseoius et Vincentius, Pe- 


q De his in Vita S. Eusebii, 2U Aug. 


MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. -— MENS. AUG. 


334 


A regrinus et Pontianus *. Per quorum manus etiam 


fa:ultates suas pauperibus distribuens,a beato Ru- 
fino pre:bytero baptismi gra'iam percepi*. Quod 
audiens Com nodus, iratus jussit eum t»neri, et cui- 
dam Vitellio magistro peditum tra Ji, ut omnes faeul- 
tates ejus requireret, et ad sacriflcandu.n impelle- 
ret. Qui conjecit eum in car:erem,et post triduum 
catenis vinctum fecit sibi presentari. Et auditnm 
jussit tam diu fustibus czxdi, donec emitteret 
spiritum. Cujus corpus collegerunt noctu beatus 
Eusebius, Pontianus, Perezrinusatque Innocentius, 
et sep2lierunt in ceemeteri» Calepodii, sub die xiv 
Kalendas S»pteinbris. 


A. XIII KAL. SEPTEMBRIS. 
(20 Aug.) 


D  NataleSamuelis propheta. Cujus sacra ossa impe- 


rator Arcadius deJudza traastulit in Thraciam,por- 
tan'ibus episcopis, et omnium ccelesiarum populis 
tan'a lztitiaoccurrentibus, quasi presentem viven- 
temqe cern.rentatq'esusciperent, ut de Palestina 
usqe ChaleeJonem junzerentur populorum exami- 
na, et in Christi la:des una voce resonarent. Scri- 
bit sanctus Ilieronymus ia libro contra Vizilaatium 
(cap. 9). 

Eodem die, beati Porphyri hominis Dei, qui san- 
ctum martyre.n Agapitum erudivit in flde et doc- 


trina Christi. 


B. XII KAL. SEPTEMBRIS. 
(234 Aug.) 
In territorio civita'is Gavalitanz, vico Minatensi, 


(C, natalis sanc'i Privati episcopi el martyris, qui pas- 


sus est sub persecutioae Valeriani et Galicni. 

Eodem die natalis sanctorum martyrum Bonosi 
et Mixiiniani, quorum ges'a habentur. 

Et in civitate Salona, natalis Anastasii ? martyris. 
Qui cum videret sanctum Agapitum inter tormenta 
fortius Christ:n confitentem, exclamavit : Magnus 
est Deus ; et non es* alius prater eum. Erat autem 
co^nicularius miles. Ad quein przeses : Sicut video, 
inqui*, seductus es. De quo preses impera'ori Au- 
reliano renuntiavit. Qui mox perire illum jubet, et 
ita martyr factus migravit ad Dominum. 


C. XI KAL. SEPTEMBRIS. 


(22 Aug.) 
Rom via Os'iensi in ecemelterio ejusdem, natalis 


p 52acti Tinothaei. Qui Antiochio veniens Romam, 


sub Melchiade papa, susceptus est. Quique cum an- 
num to'um et aliquot menses ibi preedicans, multos 
ad fidem Christi couvertisset, tentus a Tarquinio 
Urbis prefecto, et longa carceris cus'olia macera- 
tus, eum sacrificare idolis noluisset, tertio czesus, et 
gravissi.nissuppliciisattrectatus,ad ultimum decol- 
latus, et juxta beatum apostoluin Paulum sepultus 
est. S.riptum invenitur in historia sancti Silvestri. 

Eodem die AuzustoJluni, natalis sancti Sympho- 
riani (34 Dec.), qui teinpore Aurcliani imperatoris, 
sub Heraclio consulari, cum idolis sacrificare nollet, 


5 Greg, Tur., lib. 1 Hist. Franc., c. 34. 


339 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


336 


primo verberibusaffectus, dein carceri mancipatus, A in Urbe mimus Themelz 4 artis magister fuit. Et 


ad ultimum caso capite martyrium consummavit. 

[n Portu Romano, natalis sanctorum peregrino- 
rum martyrum Martialis, Epicteti, Saturnini, Apri- 
lis, et Felicis, cum sociis eorum ?. 

Item Roma, natale beati Antonii martyris, qui 
cumesset carnifex, vidit stantem juvenem cum spon- 
gia, eL delergentem latera sanctorum martyrum Eu- 
sebii, Pontiani, Peregrini, atque Vincentii, cum 
suspensi inequuleocasderentur, et mox clamare cc- 
pit: Vere Deus Christus, quem hi predicant. Fu- 
giens occulte, a Rufino pressbytero baptizatus est. Et 
reversus ad Vitellium, cum se Christianum libere 
fateretur, capitis sententia damnatus, via Aurelia, 
juxta formam Trajanam, xi Kalendas Septembris 
sepultus est. 

D. X KAL. SEPTEMBRIS. 
(43 Aug.) 

Natalis sanctorum martyrum Donati, Restituti, 
Valeriani, Fructuosz, cum aliis duodecim, qui prz- 
clarissimo confessionis honoreapud Antiochiam co- 
ronati sunt. 

Eodem die, beati Theons ^ apud Alexandriam, 
venerabilis et vere Deo digni, qui beatum Petrum 
episcopum, post et martyrem, nutrivit, in omni pu- 
ritate et animi virtutibus clari. 

Eodem die, beati Zacchai episcopi, qui quartus a 
Jacobo Jerosolymorum Ecclesiam clarissime rexit. 

Lugduno Gallie, natalis sanctorum martyrum 
Minerviiet Eleazaricum filiis octo, quorum corpora 
in erypta, qua urbi ab occidente imminet, condita 
habentur. 

In Portu urbis Romz, natalis sancti Ilippolyti, 
Quiriaci, et Archillai. 

Eodem die. natalis sanctorum Timothzi et Apolli- 
naris ^, qui apud Rhemensium urbem consummato 
martyrio, coelestia regna meruerunt. 


E. IX KAL. SEPTEMBRIS. 
(24 Aug.) 

In India, natalis beati Bartholomsi apostoli. 

Eodem die, apud Carthaginem, sanctorum marty- 
rum Massz candide, qui passi sunt tempore Vale- 
riani et Gallieni. Ferunt enim, inter alia supplicia 
tunc a przside clibanum calcis accensum, et in ora 
illius prunas cum thure exhibitas, et przsidem 


dixisse Christianis: Eligite a duobus unum: aut D 


thura super his carbonis offerte Jovi, aut in calcem 
demergimini. Tunc trecenti viri fide armati se ictu 
rapidissimo Christum Dei Filium Deum fatentes, 
jecerunt in ignem, ct inter vapores calcis pulverei 
sunt demersi. Ex quoetiam candidatus ille exercitus 
beatorum, Massa candida meruit nuncupari 4. 
F. VHMI KAL. SEPTEMBRIS. 
(35 Aug.) 
Roms, natale sancti Genesii martyris : qui prius 
* De his in Vita sancti Eusebii. 


P Euseb. 23 AUR l. vii Eccl. Histor., cap. ult. 
* Greg. Tur. de Gloria mart. c. 85. ^ 


quadam die cum vellet Diocletiano imperatori, cui 
Christiani, utpote szvissimo, exosi erant, de myste- 
riis Christian: observantia ludum exhibere, et hu- 
jus rei gratia spectante imperatore et omni populo, 
in medio theatri quasi.:egrotus decumbens se posce- 
ret baptizari, mimum in hzc verba proposuit : Eia 
nostri, gravem me sentio,levem me fleri volo. Illi 
responderunt : Quomodo te levem facimus si gravis 
es? Numquid nos fabri sumus, et ad runcinam te 
missuri sumus? Hac verba exhibuerunt populo ri- 
sum. Genesius iterum: Vesani, Christianus desidero 
mori. Quare ? inquiunt. Quibus Genesius : Ut in illa 
die veluti fugitivus in Deo inveniar. Evocato autem 
presbytero et exorcista, repente a Deo inspiratus 


p credidit. Nam illi juxta lectum ipsius quasi zgro- 


tantis cum resedissent, dicunt ei : Quid ad nos mi- 
sisti, flliole? Genesius autem non simulate ac ficte, 
sed ex puro corde respondit : Quia accipere cupio 
gratiam Christi, per quam renatus liberer a ruina 
iniquitatum mearum. Cumque sacramentorum mys- 
teria complessent, et indutus esset vestibus albis, 
veluti per ludum a militibus raptus, et ad simili- 
tudinem sanctorum martyrum de Christi discutien- 
dus nomine imperatori fuisset exhibitus, stans in 
editiorilocoita concionatusest: Audi, imperator,et 
omnis exercitus, sapientes et populi hujus urbis. 
Ego quotiescunque Christianum vel nominatum au- 
divi, exhorrui, et in confessione permanentibus in- 
sultavi. Egoetiam parentes meos, et afflnes causa no- 
minis Christiani execratus sum, et in tanta derisione 
habuichristianos ut mysteria eorum diligenti exami- 
natione perquirerem, et ex eorumsanctiflcationelu- 
dum vobis exhibere vellem. At ubi meaqua nudumte- 
tigit, et interrogatus,credere me respondi, vidi su- 
per me manum coelitus venientem, et angelos Dei ra- 
diantes juxta me stetisse, qui omnia peccata, quae ab 
infantia feci,recitarunt delibroquem mox in ipsa qua 
laverunt, in qua ego in conspectu vestro perfusus 
sum, et mihi candidiorem nive postmodum osten- 
derunt. Nunc igitur, inclyteimperator, et vosomnes 
populi, qui de his mysteriis nescitis, mecum credite 
Deum verum esse Christum, hunc esse lumen, hunc 
veritatem, hunc esse pietatem, et per ipsum vos ad 
indulgentiam posse pertingere. Ad hzc imperator 
Diocletianus vehementissime indignatus, statim 
eum fustibuscrudelissime casum Plutiano prefecto 
tradidit ad sacrificia compellendum ; a quoinequu- 
leo suspensus, et ungularum diutissima laceratione 
vexatus, lampadibusetiam inflammatus, cum in fide 
persisteret, dicens: Non est rex prater illum quem 
ego vidi et adoro et colo, pro cujus cultura si mil- 
lies occidar, ipse ero ut coepi. Christum mihi de ore, 
Christum mihi de corde auferre tormenta non po- 
terunt; valde etenim poeniteo quod ante nomen sanc- 
tum, et in hominibus sanctis exhorrui, et satis 
4 Vide libellum De Festivitat. Apost. Prudent., 


hymn. 13. 
* Male in MS, mimithemels. 





337 


MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. — MENS. AUG. 


338 


tardius ad adorandum verum Regem superbus mi- A levavit, Justinus presbyter, et sepelivit in crypta 


les accessi. Martyrii coronam capitis obtruncatione 
promeruit vri Kalendas Septembris. 

Ipso eodemque die, natalis sancti Genesii ^, Are- 
latensis, quiantetribunaljudicis exceptoris functus 
officio, cun impia, quibus Christiani puniri jubeban- 
tur, edicta nolletexcipere, projectis in publico tabu- 
lis, se Christianum esse testatus abscessit. Et post 
modicum intervallum deprehensus ab apparitori- 
bus, atque in ripa fluminis Rhodani decollatus,mar- 
tyrii gloriam, proprio cruore baptizatus, accepit. 

Eodem die Romz, natale sanctorum quatuor mar- 
tyrum Eusebii, Pontiani, Peregrini atque Vincentii, 
imperante Commodo,Vitellio judice.Hi primo facul- 
tates suasomnes pauperibus disperserunt, ac deinde 


pradicationibus suis Julium quoque senatorem et B 


omnem domum ejus ad fidem Christi conversos, per 
beatum Rufinum presbyterum ad baptismi gratiam 
perduxerunt. Qui non multo post martyr factus, ab 
iisdem etiam sepultus est. Pro quo maxime, ipsi a 
Vitellio tenti, et in equuleo levati, nervis quoque 
distenti, ac deinde fustibus cexsi sunt; quibus 
et flamm: ad latera eorum postmodum apposite. 
Sed cum in laude Christi fidelissime persisterent, 
tandem depositi ab equuleo sunt. Et cum nihilomi- 
nus in confessione Christi permanerent, iratus Vi- 
tellius Eusebio jussit linguam radicitus abscidi 
quam tamen beatus Faustus colligens in sinu suo 
abscondit, et fugit. Przecisa lingua, clamabat Euse- 
bius : Gloria tibi, Domine Jesu Christe, qui dignatus 
es me cum servis tuis ad gloriam connumerare. Re- 
clusi in carcerem cum hymnis Dei die noctuque per- 
sonarent, venit quidam jam quatuor annisczcus sa- 
cerdos Capitolii, nomine Lupullus, ad eos; et cre- 
dens, illuminatus, baptismi gratiam percepit. Hoc 
ipse, rejectis idolis, baptizatusest. Qu: gesta Vitel- 
lius Commodo cum renuntiasset, jussit eos puniri. 
Et post triduum de carcere educti, ad Petram scele- 
ratam, plumbatis usque ad emissionem spiritus mac- 
tati sunt. Quorum corpora collegit beatus Ruffinus 
presbyter, et sepelivit aburbe Roma milliario sexto, 
inter viam Aureliam et Triumphalem, octavo Kalen- 
das Septemb. Sed multo post tempore ^ beatorum 
martyrum Eusebii et Pontiani (largitione papse Ni- 
colai) membra ad Gallias translata in monasteriis 
sancto apostolo Petro voto religioso collatis, reve- 
renter tumulata venerantur. 


G. VII KAL. SEPTEMBRIS. 


(26 Aug.) 

Roms, sancti Zephyrini papa ^, qui rexit Eccle- 
siam annos octo, menses septem, dies decem. 

Item natalis sanctorum Irengi et Abundi 4, Ro- 
ma ;quos Deciana persecutione jussit Valerianusin- 
cloacari, eo quod corpus beat: Concordis in cloa- 
cam missum levaverunt. Et ipsorum quoque corpora 

* Greg. Tur. de Gloria mart., c. 68. 


5 Sigibertus, in Chron., anno 865. 
* Pontificale, c. 10. 


juxta beatum Laurentium. 

Apud Vintimilium castrum Italis, natalis beati 
Secundi martyris, viri spectabilis, et ducis ex legio- 
ne sanctorum Thebasorum, qui ante beatum Mauri- 
tium et czeteros, post vincula et carceres martyrium 
capitis abscisione complevit. 

Apud urbem I[taliz, quz Bergamis dicitur, nata- 
lis sancti Alexandri martyris, sub Maximiano Caesa- 
re; qui cum esset miles unus ex legione Thebzo- 
rum, Christianus factus est. Audiens hoc Maximia- 
nus post dies quindecim, mittens accersivit eum, 
dicens ei : Pro nulla re alia evocavi te nisi ut sacri- 
fices. Comperi enim te derelinquentem deos nostros, 
Christianum esse factum. Et hoc dicens, petit sibi 
mensam. Eaque apposita, et linteamine cooperta, 
cepit agere cum beato Alexandro ut sacrificaret. 
Sanctus Alexander incoelum aspiciens, dixit : Atque 
utinam tantam mihi Deus gratiam daret, qui cuncta 
per Jesum Christum postulantibus prestat, ut pos- 
sem et tuam voluntatem ad Dei agnitionem conver- 
tere, et vanissimam istam incredulitatem a te aver- 
tere ! Sedtu quidem insanabile habes malum ; ex ve- 
tustate huic vanitati adhzrens, credere non vis. Me 
autem vocavit ille qui ex gentibus ad suam gratiam 
olim vocare promisit. Parceconsiliistuis diabolicis, 
plange, et cognosce actus tuos malos, et crede in 
Deum vivum, qui fecit omnia. Tunc Maximianus, ad 
tantam ejus fiduciam commotus, jussit astantibus 
ut de apposito sacrificio invito ei offerent, applicitis 
armatis econtra; at ille beatissimus, confundens re-- 
giam iniquitatem, etejuspraicepta fide armatuscon- 
temnens,calce mensam percussit,evertens eam cum 
omnibus suprapositis. Iracundia repletus Maximia- 
nus jussit tradi uni ex ministris. Qui, evaginato gla- 
dio, stetit stupidus, ferire non audens. Cui Maximia- 
nus : Adhuc stas, male miles? At ille respondit : Ca- ' 
put ejus sicut mons est ante me, unde totus contre- 
misco. Tunc Maximianus tradidit eum aliis ut oeci- . 
deretur.Gaudio itaque repletus martyr, aquam petiit 
et manus suas lavit, flectensque genua, et cervicem 
in terra humilians, oratione fusa ad Dominum, ani- 
madversus est. Post aliquot dies quedam matrona 
castissima, nomine Gratia, collegit corpus ejus, et 
posuit illud in prediolo suo, non longe a mupo civi- 
tatis Bergamensis. Cujus passio completa est 7 Kal. 


D Septembris. 


A. VI. KAL- SEPTEMBRIS. 
(27 Aug.) 

Apud Capuam, natalis sancti Rufi? martyris, quem 
docuit et baptizavit beatus Apollinaris, Petri apo- 
Stoli discipulus, cum esset idem Rufus patricie 
dignitatis. 

Tomis, natalis sanctorum martyrum, Marcellini 
tribuni, et uxoris ejus Mannes, et filii ipsius Joan- 


nis, et Serapionis clerici, et Petri militis f. 


4 De his in gestis sanct. Laurentii, 10 Aug. 
* De hoc in Vita Apollinaris, 27 Jul. 
f Gennad., de Viris illust., c. 86. 


339 


S, ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


340 


In Galli's, civitate Arelatensi, sancti Czesarii epi- A ses Chr'sto,filium tuum incolumem haberes. Cui ego 


scopi et confessoris, mir: sanctitatis, pietatis el 
studii viri. 
Apud Augustodunum, S. Syagrii episcopi et conf. 
B.V KAL. SEPTEMBRIS. 
(298 Aug.) 


Roms, natale beatissimi Hermetis * martyris. 
Hunc illustrissimum virum beatus Alexander ponti- 
fex et martyr (3Maii), cum esset praefectus urbisRo- 
ms, baptizavit cum uxore, et filiis, ac sorore Theoco- 
ra, cumque eo pariter mille ducentos quinquaginta 
servosejus,uxores quoque et filioseorum, prius inge- 
nuitate ilU sconcessa.Et non multo postab Aureliano 
imperatore trususin carcerem, beato etiam Alexan- 


dro in custodia posito, tribuno Qu' rino commenda- B 


tur. Qui dixit ad beatum Hermem : Quz ratio est, 
vir illustris. ut vice sacra judicans, non solum ad 
istam injuriam te redigi velis, verum etiam pr:efec- 
ture honoreexspoliatum, in vinculiste tanquam pri- 
vatum trudi equanimiter feras? SanctusTlermesait : 
Przefecturam non perdidi, sed mutavi. Nam d'gnitas 
terrena a terris tollitur, ae mutatur; dignitas vero 
coelestis :eterna sublimitate subsistit, Dicit ei Qu'ri- 
nus : Miror te prudentem virum ad tantain stu'ti- 
tiam devenisse, ut credas extra istam vitam te ali- 
quid habiturum, postquam cineres humani corporis 
ita ad nihilum redigantur ut nec ossa ipsa subsis' ant. 
Cui beatus Ilermes : Et ego ante hos annos illam 
deridebanm, et istam carnalem vitam utilem esse di- 
cebam. Et Quirinus : Fac et me probare, ut si ita 
est sicut tu credidisti, et ego credam. Beatus Iler- 
mes dixit : Sanctus Alexander, qui habetur in vin- 
culis, hzc me docuit. Audiens haze Quirinus coepit 
maledicere Alexandro, el dixit ad Hermem : Ego te 
rogavi dicens : fac me probare juste te credidisse; 
et tu mihi nominasti hominem magnum, quem in 
"vineulis habeo, et in carceris ima conclusum. Si ve- 
rum est ergo quod dicis, vado ad eum ipse, et tripli- 
cabo illi vinculaet custodes; si potuer:t horaccenan- 
di ad te venire, credam quz docuerit. Ivit, triplica- 
vit vincula, custodes apposuit. Primo igitur noctis 
in'tio, venit puer, qui videbatur esse non amplius 
quam quinque annorum, ferens faculam ardentem 
" in carcere; et flectensgenua sua,cum beato Alexan- 
dro oravit, dicens orationem Dominica, et appre- 


respondi : Dum tu ipsa czca sis facta et non sis cu- 
rata, quomodo filium meum recdet incolumem? Si 
ante istos, inqu t, quinque annos credidissem Chri- 
$10, redditi mihi essent o:uli. Cui dixit : Vade et 
crede; et si tibi oculos aperuerit Alexander, credam 
quod et mihi reddat filium meum. Abiit ad ipsum 
czc3, el ecce reversa est ad me sana, imponensque 
humeris suis filium meum mortuum, cucurrit, et 
jactavit eum ante pedes beati Alexandri. AL ille, ora- 
tione facta, resuscitavit eum. Ez0o confestim misi me 
ad pedes ejus, et rogavi me fieri Christianum. Patri- 
moiium vero matris ejus ipsi contuli; aliquanta 
etiam de meo addidi. Cetera vero aut. pauperibus 
erogavi, aut servis me:s, qui mecum facti sint 
Christiani, dedi. H:ec et his similia cum egisset circa 
Quirinum beatus Ilermes, credidit Quirinus cum 
omni domo sua, et baptizatus est. Aurelianus 
cuncta h:ec audiens, dictavit in ultimo sententiam 
ut beatus Hermes gladio puniretur. Qui decollatus, 
9 beata sorore sua Theodora collectus, ia Salaria 
vetere non longe ab urbe Roma sub die quinto 
mense Septembris sepultus est. 

Ipso die in Africa, depositio sancti Augustini epi- 
scopi. Ex provincia erzo5 hie Africana, civitate Ta- 
gas'ensi, de numero curialium parentibus honestis 
et Christianis progzeai us, alitusque est ac nutritus 
eorum cu *a ac diligentia, im»ensisque sxcularibus 
artibus eruditus appriine, omnibus viJlelicet disci- 
plinis imbutus, quas liberales voeant. Namet Gram- 
maticam prius in sua civitate, et Rhetoricam in 
Afric:e capite Carthagine pcstea docuit ; consequenti 
etiam tempore traas mare in Roaa, et apud Medio- 
lanum. In qua url'etuacepiscopatuin administrabat 
acceptissimus Deo, et in opti uis v ris preclar.ssi- 
mus sacerdos Ambrosius. IIujus interea verbi Dei 
pradicatoris frequentissimis in ecelesia disputatio- 
nibus astans in populo, iutendebat suspensus atque 
affixus. Et factumest, divina prestanteopitulatione, 
utper illum talem tantuinqueantistitem Ambrosium, 
et doctrinam salutarem Ecclesie catho icz,et divina 
perciperet Sacramenta. Moxque ex intimis cordis 
medullisspem omnem qua:n habebat in sz:eculo dere- 
liquit. Jam vero non uxorem, non filios, non carnis 
divitias, non honores szculi quairens, Deo cum suis 
servirestaluit. Unde cum his qui eidem adhzrebant 


hendens manum ejus eduxit per fenestram, et per- D D»o, vivebat jejuniis, orationibus, bonis operibusin 


duxit eum ad beatum Ilermem in domum Quirini. 
Quirinus faetum hoc ut vidit, exterritusest. Cui post 
alia beatus llermes dixit : Ecce nos vides in unum, 
quos custodiis mancipasti. Causa cur ego sancto 
Alexandro crediderim ista est : Unicus cum mihi 
esset filius in nimio languore positus, quiadhuc am- 
bulabat ad litterarum studia, hicque in Capitolium 
cum esset ductus a me et matre sua, ct sacrifieasse- 
mus diis, et pontificibus prxemia dedissemus mortuus 
est. Tunc increpare me coepit nutrix ejus, dicens : 
Si eum ad limina sancti Petri duxisses, et credidis- 


* De his in Vita sancti Alexandri. 


lege Domini meditans die ae nocte. Et de his, quae 
sibi Dcuscogitanti atqueoranti intellecta revelavit, 
et presentes et absentes serma2nibusaclibris doce- 
bat. Factumque est ut ordinaretur presbyter in Ec- 
clesia llipponensi,omnibus id uno consensu et desi- 
derio fieri perficique petentibus, magnoque studio 
el clamore flagitantibus. Mox sibi monasterium intra 
ecclesiam instituit, et eum Dci servis vivere coepit 
secundum modum et regu'am sub sanctis apostolis 
constitutam : maxime ut ncmo quidquam proprium 
in illa societate haberet,sed essent omnia communia, 


341. 


MARTYROLOGIUM CUM ADD!TAMENT!S. — MENS. AUG. 


342 


et distribuerentur unicuique, sicut opis erat, Inter- A vilem reddis, aut quare non consideras cuzest aut 


jecto autem tempore, sancto episcopo Valerio id a- 
gen'e, omnibus gratulantibus, atque id fleri ingen'i 
desiderio clamantibus, episcopatum suscipere, suo 
vivente episcopo, coactus est. Atque ita factum est 
ut episcopus mul'o ins'antius ac ferventius majo e 
auctoritate verbum salutis zterna alacriter pullu- 
lan'i atque crescenti Domini ecclesie praedicare'. 
Vixitinclericatu vel episcopatu annis fer.ne q'iadra- 
ginta, ztatis vero illis anni sep'uaginta sex. Ver- 
bum Dei usque ad ex'remam zzritudinem iipra- 
termisse, alacri'*er et forti;er sana mente, sanoq"e 
consilio in Ecclesia priedicavit. Membris omnibus 
suicorporisincolumis,integro aspectuatq'"ea"ditu, 
et astantibus, et videntibus, et oran'ibus fratribus, 
obdorurivit cum patribus suis, enu'ritus in senec- 
tute bona. Testamentum mullum fecit, q ia unJe 
faceret, pauper Dei non habebat. Tertio obsidionis 
mense (nam civitas ejus quotuordecim mensibus 
conclusa el obsessa est a Wandali:, Alanis, aliisque 
commistis gentibus) decubuit febribus, et illa ul'ima 
exercitatur zgri'udine. Ilic beatus episcopus spiri- 
tu divino tactus, ia sancta Eeelesia catholica ad in- 
structionem aniinarum fecit lioros, tractatus, epi- 
stolas numero mille triginta, exceptis qui numerari 
non possunt, quia nec numerum designavit eorum. 
Hujus corpus venerabile, p'imo de sua civitate 
propter barbaros ad Sardiniam translatum, nupera 
Leutprando rege Longohardoruin, dato magno pre- 
tio, Ticinis relatum, et honorifice conditum est. 
Brivate, natale sancti Juliani martyris *. Qui tem- 
pore persecutionis hortatu b.a'i Ferreoli, cujus in 
militia comes erat, ex Viennensi ur»e clandos'ino 
discessu ad prefatu.n Arverne urbis territorium 
coin.nigravit. Ubi ab insequentibus persecutoribus 
tentus, dese:to gutture, morte horibili necatus est. 

Constantinopoli, sancti Alexan ri epi:copi et con- 
fessoris? gloriosisenis: cujus virtuteorationis Arius 
divino judicio condemnatus, crepuit meJius, et effu- 
sa sunt vi cera ejus. Dormivit vero idem beatus 
pontifex vitte suce anno nonagesiimo octavo, episco- 
patus trizesimo tertio. 

Eodem die apud Santonas, sancti Bibiani [al Vi- 
tiani] episcopi et confessoris. 


D. IV KAL. SEPTEMBRIS. 
(29 Aug.) 

Rom: in Aventino in oppido Vindinensi ad Arcum 
Faustini, natale beatissim:e et illustrissimz Sabina 
martyris, quz fuit uxor prieclarissi.ni quondam Va- 
lentini, et filia Iferodis Metalarii, quz& passa est, 
Adriano imperante, sub prefecto [Ielpidio. ITanc 
beata virgo Seraphia, cum in domo conversaretur, 
persuasit in fide Domini nostri Jesu Christi. Qua 
postmodum eamdem virginem usque ad locum pas- 
sionis secula est,et cuin ei preses B. rilus diceret: 
Quid tibi ipsa derogas, aut quare temetipsam 


* Greg. Tur. de Gloria mart., lib: rr, per totum. 
* Greg. Tur. de Gloria confess., e. 58. 


cujus filia es ? Conjunxisti enim te Christianis, et 
oblita es natales tuos, et memoriam tanti viri, 
cu;us fuisti ; et deorum, quorum iram vereor ne 
iacurras. Revertere magis ad domum t"am, et di- 
mitte hanc nefandam, quz maleflziis te et plurce 
demutavit a deoru.n eultura. Beata Sa ina respon- 
dit : Illius sancte puella, de qua dicis, malefi- 
ciis utinam et tu suadereris, sicuti et eg» suasa 
sum, ut ab immundis recederes idolis, et verum et. 
certissimum agnosceres Deum, qui bonos ad zter-- 
nain vocat vitam, et malos in poenam relinquit per- 
p tuam. Quod praeses audiens, reveritus illam dimi- 
Sit. Ut vero beata Seraphia gloriosissimo martyrio 
coronata est,illustrissi.na Sabinacolligens reliquias 


p ejus, celebratis venerabilibus exsequiis, thesaurum 


sempiternum vel pretiosam margaritam reposuit in 
monu:non'o suo, quod ipsa sibi eum summo studio: 
et ornatu fecerat.Deinde,interpositisaliquot diebus, 
comprehensaju lici fTelpidio pressentutur. Quamille 
videns : Tu es, inq'it, Sabina uxor qondam Va- 
lentini illustrissima me:nori:e, et filia II:rodis? Cui 
sancta matrona respondit : Ego sum et gratias ago 
Domino meo Jesu Christo, qui me peccatricem per 
sanc'am fanulam suam Seraphiam de multis sorJi- 
bus et potes!ate demonum liberare digna'us est. 
commotus postmodum prefectus, cum videret in 
confessione Christi constantiam ejus, dictavit sen- 
tentiam dicens : Sabinamdiisinobedientem,dominos 
quoque et Augustos nostros blaspheman'em, gladio 
pereuti decrevimns. atq'e omnes facul'ates ejus 
publicis titu i» pr:esignari. Pas«a es* autem beata 
famula Christi Sabina quarto KalenJas Septembris ; 
et a Christianis s 1bla*u.n corpus ej'5 sepult'im est 
in monumento, ubiipsa venerabiliter renosuerat ma- 
gis;ram fideisu:x virginem Seraphiam, ad arcum Fau- 
stini, juxta aream Vindiciani, ia oppido Vindinensi. 

Eodem die veneratur decollatio saneti Joannis 
Baptis*:e ^, qui primo in Samaria est conditus, nunc 
in Alexandria. Porro caput de Jerosolymis ad 
Phonicize urbem Emesam delatum est. 


D. Ill. KAL. SEPTEMBRIS. 
(30 Aug.) 
Roms, via Ostiensi, milliario secundo ab Urbe, 
na'ale bca*issimorum martyrum Felisis et Adancti, 


D s1b Diocleti:ano et Maximiano i.nperatoribus, prz- 


fecto et judice Draco. Fuere autem duo fratres no- 
mine etopere Felices ambo presbyteri. lloru:n senior 
Felices ambo presbyteri. Horum senior Felix ex j's- 
sione imperatorum cum ad secretarium jndicisesset 
perduc*us juxta templum Serapis, dum cogeretur 
adsa rificandum, exsufflavit in faciem sta' uz eres, 
et statim cecidit. Item ductus ad Mercurii statuam 
in aliam zdiculam, simili modo in illam exsufflavit, 
et mox cecidit. Item ad simulerum Dianz, quod 
pari modo dejecit. Reductus ad preefectum imponi- 


ec Vide libellum. de Fest. Apost. Item hic ante 26 
Febr. 


343. 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


3464 


tur equuleo, et inquisitus quibus hxc maleflciis fe- A Adauctum eum appellaverunt, quod sancto martyri 


cisset, beatus Felix respondit:Non maleficiis diaboli, 
sed beneficiis omriipotentis Dei hoc egi. Furore ita- 
que accensus przfectus, jussit eum duci extra Ur- 
bem via Ostiensi, quia illic arborexcelsissima stabat 
dxmonibus consecrata, juxta quam erat templum, 
ul ibi ad sacrificandum impelleretur. Quo perduc- 
tus, oratione facta, dixit ad arborem : Przcipio tibi 
in nomine Domini mei Jesu Christi, ut radicitus cor- 
ruas, et templum ac simulacrum, vel aram ejus fun- 
ditus comminuas, ut amplius cultu tuo anime non 
decipiantur. Qux statim ad verba ipsius ita eversa 
est ut et templum ac simulacrum comminueret, et 
quod fuerat, non pareret. Quod cum nuntiatum fuis- 
set przefecto, statim jussit eum decollari, et corpus 
ejus inhumatum canibus et lupis derelinqui. Data 
sententia, obvius fuit ei quidam vir Christianus, ho- 
minibus quidem absconsus, Deo vero manifestus. 
Hic cum didicisset quod beatus Felix duci fuisset 
, jussus, co pit clamare et dicere : Et ego ex eadem 
lege sum, et ipsum quem hic sanctus presbyter con- 
fltetur Dominum Jesum Christum colo. Mox et ipse 
ab officio prefecti comprehensus, pariter dato sibi 
osculo, cum beato Felice decollatus est; hujus no- 
men quia non innuerunt Christiani, post modum 


Felici auctus sit ad coronam, ipsique pro fidei con- 
fessione corona martyrii aucta. Christiani itaque 
noctu venientes, in eodem loco ubi arbor steterat, 
qui cadens nimiam terre altitudinem aperuerat, 
eos sepelierunt. Quorum corpora volentes pagani 
exinde effodere, quicunque manus apposuerunt a 
diabolo correpti sunt. bi postea pacis tempore ba- 
silica fabricata est, et martyrum memoria digne ex- 
culta. Compleverunt autem martyrium suum IH 
Kal. Septembris. 
E. PRIDIE KAL. SEPTEMBRIS. 
(34 Aug.) 

Treviris natalis sancti Paulini * episcopi confes- 

Soris, qui tempore Ariane infestationis, a Constan- 


p tio imperatore, ob catholicam fidem exsilio relega- 


tus, et usque ad mortem, etiam extra Christianum 
nomen mutando exsilia fatigatus, ad ultimum apud 
Phrygiam defunetus, beat: passionis coronam per-- 
cepit a Domino. 

Eodem die apud Athenas, beati Aristidis, fide, sa- 
pientiaque clarissimi. Qui Adriano principi de reli- 
gione Christiana libros obtulit, et quod Cbristus 
Jesus solus esset Deus, prassente ipso imperatore, 
lueulentissime peroratit. 


* De hoc in vita sancti Maximi episcop. Mog., 18 Nov. Hieron de Script. Eccles., cap. 20. 





LITANLE INDICENDE. 


MENSIS SEPTEMBRIS 


HABET DIES XXX; LUNA VERO XXIX. 


F. KAL. SEPTEMBRIS. 
mE 4 Sept.) 
Jesu nave et Gedeon prophetarum. 


Apud Capuam, via Aquaria, natalis saneti Prisci - 


martyris, qui unus fuit de illis antiquis Christi di- 
scipulis. 

Eodem die natalis Anna prophetissz» ; 

Item eodem sancto die apud Senonas, beati Lupi 
episcopi,sanctitateet signis miraculorumillustravit. 

, ltem apud Ceesaream Cappadociz, beati Longini 
militis et martyris ; quem tradunt illum esse qui 
lancea latus Domini Jesu Christi pendentis in cruce 
aperuit (Joa^. xixJ. Hic postmodum baptizatus ab 
apostolis, cum apud Cappadociam sanctitate praxci- 
puus degeret, tandem ab Octavio praeside compre- 


C sanctitatis et prophetici spiritus viri. Hic clam epi- 


Scopatum suum relinquens, ascensa nave, comitante 
Se uno tantum puero, qui officio lector erat in eccle- 
sia, nomine Viator, pervenit ad Egyptum. Ubi per. 
aliquot annos, sanctis monachis ccelum tantum spe- 
ctantibus consociatus, humilitate ac sanctitate vit:ze 
incomparabilis vixit. Cursuitaque temporis consum-- 
mato, ipsequoque virtutibus consummatus, reposi- 
tam sibi coronam justitiz: percepturus migravit ad 
Dominum pridie idus Octobris. Corpus ejus religiosis 
civibus Lugdunum cum ossibus beati Viatoris minis- 
tri ejusrelatum, etcondigno cultu in basilica beato- 
rum septem fratrum Machabzorum martyrum glorio- - 
sissimorum conditum est quarto nonasSeptembris. 

Eodem die, beati Helpidii episcopiapud prefatam 


hensus, post confessionem fidei, lingua abscisa, et [) urbem venerabilis depositio. Cujus sacrum corpus 


dentibusexeusis, capite truncatusest. Simul cum eo 
coronatus est Aphrodisius Commentariensis, cui et 
preses linguam abscidi jusserat ; quique post absci- 
sjonem expedite Christum clara voce loquebatur. 


G. IV NONAS SEPTEMBRIS. 
(3 Sept.) 
Natale sancti Justi Lugdunensis episcopi, mire 
? Vide libellum de Festivitat. Apost. 


honorifice sepultum, in ipsa eademque ecelesie, übi 
sancti confessoris Justi tumulata sunt sacratissima 
membra, quiescit. 


Apud Apamiam, beati Antonini martyris. 
À. III NONAS SEPTEMBRIS. 
(8 Sept.) 
Natalis sancte Phzbes. 


345 


MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. — MENS SEPT. 


346 


Romze, passio et natalis beat: Seraphiz * virgi- B digne dedicatus tertio nonas Septembris, quando et 


nis, sub Adriano imperatore, judice Berillo. Hzc An- 
tiochena genere,cum in domo Sabinz prxclarissimae 
femiae apud urbem commaneret, rapta ab officio 
praesidis, exhibita est in conspectu ipsius. Cui prz- 
ses dixit : Sacrifica diis immortalibus quibus sacri- 
fleant domini imperatores. Beata Seraphia respon- 
dit : Timeo, et colo omnipotentem Deum, qui fecit 
ccelum et terram, et omnia qua in eis sunt. Nam dii 
quos jubes adorare non sunt dii, sed sunt dz: monia; 
et ideo non licet mihi adorare eos, quia Christiana 
sum. Cumque perseverantissime fidem veritatis pro- 
sequeretur, jussit eam praeses duobus juvenibus las- 
civis tradi, ut einocturno furtoinsultarent. A quibus 
perductam in cubiculum obscurissimum eum vellent 
eam tangere, subito terr: motus factus est magnus, 
cecideruntque exanimes in terram, membris omni- 
busresoluti. Diluculoautem cum venissent a przside 
missi, qui requirerent, seu de juvenibus,seu de vir- 
gine ; ingressi invenerunt sanctam Dei orantem, ju- 
venes vero impudicos velut mortuos terra prostra- 
tos. Itaque ad rei factum cum plurimiconcurrerent. 

iterum przses jussit pro tribunali eam sibi adduci- 
Et imperante przside deportati sunt iidem juvenes, 

ei positi ante conspectum ipsius. Ad quos beata 

virgo, facta oratione, accedens tetigit illos dicens : 

Innomine Domini mei Jesu Christi erigite vosinstatu 

vestro ; ad cujus vocem illi steterunt super pedes 
suos. Quos przxses interrogavit : Quid faciendo hxc 

mulier dementes vos fecit et resolutos? [ngressusest, 

inquiunt, quidam juvenis decorus; mireque magni- 
tudinis, qui totus splendebat sicut sol, stansque 
inter nos et puellam hanc, tremore et defectione 

claritate sua concussit.Przsesad beatam Seraphiam 

conversus: Sacriflca diis, inquit, ne morte plectaris. 

Cui virgo : Non facio voluntatem patris tui Satans, 

quia Christiana sum. Tunc przses jussit lampades 
ardentes lateribus ejus apponi, sed statim qui eas 
tenebant, ceciderunt retrorsum. Praeses vero iterum 
beatze virgini dixit : Biothanata et malefica, audi 
imperiale preceptum, sacrifica diis immortalibus, 

et libera te de cruciatibus et morte. Beata Seraphia 
hoc illi redidit : Biothanati et malefici vos estis, qui 
negatis Deum vivum et verum oct di monia ado- 
rando, cum ipsis pariter estis morituri ; Deo autem 
immortali ego memetipsam offero sacrificium, si me 
dignatur suscipere licet peccatricem, tamen Chri- 
stianam. Tunc fustibus caeditur : et ecce subito ter- 
remotus factus est magnus. Et excussa de fuste, de 
quo czedebatur virgo, Dei astella exsilivit in oculum 
prasidis, quem post dolorem luscum fecit. Et iratus 
dictavit sententiam: Seraphiam imperialis przcepti 
contemptricem, et in tantis meleficiis deprehensam 
gladio percuti jubemus. Passa est autem quarto Ka- 
lendas Augusti, et sepulta juxta aream Vindiciani in 
monumento illustris martyris Sabinz, i Kalendas 
Augusti. Compositum vero et ornatum est venera- 
bile sarcophagum ambarum, et locus orationis con- 


* Vide libellum de Fest. Apost. 


B 


memoria passionis ejus celebrior agitur. 

Apud Capuam, natalissanctorum martyrum Anto- 
nini pueri, annorum viginti,et Aristci episcopi quo- 
rum gesta habentur. Eodem die depositio sancti 
Remacli episcopi et confessoris; et beatissimi Man- 
sueli Confessoris atque pontificis Tullensis. 

B. PRIDIE NONAS SEPTEMBRIS. 
(^ Sept.) 

Moysis prophet. 

Et apud Ancyram Galatiz natalis sanctorum mar- 
tyrum trium puerorum, Rufini, Sylvani, et Vita- 
licae 5. 

Cabilone natale sancti Marcelli qui temporibus 
Antonini Veri, ex numero quinquaginta martyrum 
qui Lugduni in ergastulum trusi fuerant, cum Va- 
leriano patefactis custodie, cui mancipati erant, 
divinitus claustris aufugit. Et cum Latinum quem- 
dam, a quo hospitio susceptus erat, cum omni domo 
sua ad fidem Christi convertisset, Cabilonensium 
expelenscivitatem Priscum quemdam przsidem, diis 
suis inmolantem incurrit : Cumque ab eo ad profa- 
num convivium fuisset invitatus, et ipse hujusmodi 
exsecrans epulas, omnes qui aderant, cur idolis de- 
servirent, libera increpatione corriperet, inaudito 
crudelitatis genere, defodiri eum cingulo tenus ere- 
ctum prases jussit : sicque sanctus Dei martyr ter- 
tio die in Dei amore ac laudibus perseverans, in se* 
cundo ab oppido Cabilenensi milliario incontami- 
natum reddidit spiritum. 

C. NONIS SEPTEMBRIS. 
(5 Sept.) 

In suburbano Roma natale beati Victorini mart y- 
ris. Fuerunt autem duo fratres Victorinus et Seve- 
rinus. Hi post utriusque parentis obitum se invicem 
paedagogantes pari custodia se mutuis obsequiis 
emulantes germanitatis vinculo probabiles, Deo sei- 
psos hostiam vivam obtulerunt. Cumque in tantum 
excrevissent, ut sua omnia perfectionis intuitu re" 
linquerent, et vendentes res suas, censum earum 
pauperibus erogassent Deo expeditius servituri, 
nudi facultatibus omnibus remanserunt. Alter ita- 
que serviens alteri, mutua vice, et &emula charitate 
serviebat. Imperium, libertas. Nihil deerat illis cum 
nil haberent. Igitur Victorinus spirans altius, et id- 


D ipsum quod sibi parebant, imperfectum computans, 


nec satis sibi factum, si alteri liceret in altero, aut 
alter alteri servitium exhiberet, éremum ingreditur, 
seditque in specu excels: rupis, quam subterfluentis 
aque geminum sinuarat abruptum uni tantum hospi- 
tium viro ut sedens somnum caperct, ve! s! recipe- 
ret alterum, stansoraret. Texerat ostiolum vimine: 
assiduus in leetione et oratione manebat. Cernit 
interim invidus omnis boni profectum viri, et ferre 
non valens, simulat se puellam et ante fores viri 
verba gementia ingeminat : Heu, inquit, me mise- 
ram, silvis errare, et tenebris vagam, locus non 


b Greg. Tur., de Gloria martyr., c. 53. 


347 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENS!S 


348 


agnoscitur, iter quzxritur. Quisquis es loci hujus in. A — Capuz natalis sanctorum martyrum Quinti, Ar. 


cola, coelum undique et silvze famam virtutum tua- 
rum opusque ferunt ; eripe mea frendentibus: apris, 
eripe a s:evientibus lupis, et a rictibus ursorum. 
Quod victura sum tuum eril, si moriar tuum. Satis 
superque sufficiat operiri limine tuo. Non longum 
qu:ero habitaculum: uniustantum noctis hospes ero 
Reserat Victorinus cellam, et hostem, dum misere- 
tur secum includit. Vix hora spatium intercessera', 
du'n inter molimina, et assiduum corporis motum 
protenso pede tetigit hominem Dei, et velut com- 
pungens vulnere noxio calc re succendit. Addit i 7ni- 
eulum duleedosermonis,urg tfacinussolitudo.Quid 
moro"? facit casum columna arboris alta radicc quae 
dia fundata steterat. Furtivus amor scelus perficit. 
Exclamat jam victor Victorini diabolus: Qui. agis, 
inquit, vir perfectissime,cuietiam froter gravis fuit! 
Jam jungeris alteri qui recessisti a tuo. QLilagis, 
qui novum dozmasilvisconstituens suadebas secopu- 
lis castitatem ? IIzc jactans ex oculis decepti velut 
fumus evanuit. At is qui ceciderat, velut exsanguis 
jacuit. In se autem aliquando reversus silvas dese- 
ruit, ad fratrem Se»verinum repedavit ; pudore diu 
vocem supprimens, tan Jem causam facti exposuil : 
ips? poenam sibi statuens. Findens namque arborem 
manusque per fi:suram inferens, pr:eduratamcuneis 
pessulans, cicatricem arboris claudi. Sed mox Se- 
verinus factuin peenamque [fratris episcopo suo 
nuntiat. Ille veniens primum eum solvere tentat ; 
sed ut repugnantem vidit, orat, benedici', consola- 
tur, dis:zedit. Virautem Domini,quisegravissima poe- 
nitentia damnaverat, Dominicatantum die modicum 
panis et aquz:ecoactusa fratre percipiebat, qui etiam 
se simili cibo et jejunio macerabat. Tritur in hujus- 
modi constructione, triennium volvitur. Cumque 
jam oinnes pene movisset ejus in Christo imitanJa 
humilitas, episcopus civitatis rediens, vix agere 
potuit, ut sese a poena, qua ille memor tremendi 
judicii se damnaverat, absumptis pene carnibus, 

ermitterct resolvi.Quantz» autem sanctitatis postea 
fuerit, quamque potens in miraculis, non facile lin. 
gua alic jus explicabit. Electus dein Je ab universo 
populo Amiter:inz urbis sacerdotium adipiscitur. 
Inde postmodu:n sub imperatore Nerva, cum aliis 
Dei servis Euthyche et Marone, ab Aureliano judiee 
priino relegatus in sexagesimo milliario ab urbe via 
Salaria : deinde apud euin locum qui Cotilias appel- 
latur, ubi putentes aqu: manant et sulphurez, in ip- 
sis capite deors"im per horas tressuspensum teneri, 
ab impio judice jussum est. Quod cum per triduum 
pro Christi nomine passus fuisset, gloriose coronatus 
migravit ad Dominum. Cumque una die jussu Aurc- 
liani corpus ejus inhumatum jacuisset, venerunt 
Amiternenses pepuli Christiani, et rapientesin suum 
territoriu.n transtulerunt, et honorifica sepultura 
condiderunt nonis septembris. 

Item Roma in portu, natalis sancti Herculani. 


* Vide lib. de Fest. Apost. ; Victor African. lib. 1r. 
» Euseb. lib. vri, cap. 5. 


contii et Donati. 
D. VIII IDUS SEPTEMBRIS, 
(6 Sept.) 

Zacharix prophete. 

Item natalis sancti Onesiphori apostolorum disci- 
puli 5. 

Et apud Africam, beatissimorum confessorum et 
episcoporum, Donatiani, Pra»sidii, Mansucti, Germa- 
ni, Fuscoli, qui persecutione Vandalica apud Afri- 
cam jussu llunneriei regis Ariani, pro assertione 
catholicz veritatis, durissime fustibus czesi, et exsi- 
lio damnati sunt. Inter quos etiam episeopum no- 
mine Lxtum, strenuum ac doctissimum virum, post 
diuturnos carcerissqualores, incendio concremavit. 


B Tunc ctiam decrcto publico per diversas provincias 


exsecutores ci»igens, episcopis qua:i ad conci i3m 
Carthagine congreg:ztis, una die universas ecclesias 
Afric:e clausit, universamque substantiam episcopo- 
rum et ecclesiarum siis episcopis condonavit. 


E. VII IDUS SEPTEMBRIS. 
(7 Sept) 

Nata'is beati Joannis? apud Nicomediam sub Dio- 
cletianoimperatore.Qui de nobilibusortushonore ct 
dignitateillustris,ut vidit adversuscu!toresDeii1fo- 
ro crudeliaedictpenderc, calore nimis fideii;'nitus, 
publice populo inspeetante injecta manu, librum 
iniq: legis detraxit, ac minutstim discerps:t, Au- 
gusto Diocletiano in eadein urbe simul cum Maxi- 
miano Cesare constituto. Ad quos cum relatum es- 


C set religiosi ct ill :stris viri faetum, continuo omni 


in eüm'crudelitatis genere deszvientes, ne hoc qui- 
dem so!um efficere quiverunt, ut eum moestum ali- 
quis videre in prenis : scd leto atque hilari vultu, 
cum jam viscera in supplice is defecissent, spiritus 
tamen lzxtabatur in vultu. Ex quo tortores sui gra- 
vius eruciabantur, quod omnia suppliciorum genera 
consuimebant in eum, quem ne tristem quidem ex 
his reddere poterant. 
F. VI IDUS SEPTEMBRIS. 
(8 Sepl.) 
Nativitas sanct:e Dei Genitricis 9. 
E»dem ci» apud Nicomedi 1m, natale sancti Adria- 


. ni martyris cum aliis tribus et viz nti. Maximianus 


cum gravissime persequeretur Christi inos, apud An- 
ti;chiam oblzti sunt ei quidam Chri:tiani, fide ac 
religione insignissiui,quosille post veritatis confes- 
«i»nem extensos lignis et nervis crudis cxi jussit, 
ac deinde lapidibus ora ipsorum contundi, et 
linguas eorum przcidi. Hxc omnia cernens Adria- 
nus, qui erat prior officii, dixit ad eos : Adjuro vos 
per Deum vestrum, pro quo haec patimini, dicite 
mihi in veritate, quz: est remuneratio vestra, quam 
exspectatis pro bis tormentis ? videtur enim mihi 
magna et miriflea esse. Cui viginti tres martyres 
dixerunt : Exspectamus quod nec oculus vidit, nec 


« Vide libellum de Festivitat. Apost. 


349 


MARTYROLOGIUM CUM ADDIMENTIS. — MENS SEPT. 


300 


auris audivit, nec in cor ho ninis ascendit, inenar- A projecit qu: erant in manibus, et accurrens claus't 


rabile bonum, quod preparavit Deus his qui dili- 
gunt eum (Z$sa. xiv; 7 Cor. 1). Audiens hiec Adria- 
nus, statim exsiliens stetit in medio eorum, et dixit 
his qui gerebant exceptoris officium: Annotate con- 
fessionem meam cum his sanctis et athletis Dei : 
quia et ego Christianus sum. Post non multum spa- 
tium, cum audisset Maximianus nomen ejus r.citari 
inter nomina sanctorum martyrum, evocato ad se 
dixit ei : Insanis, Adriane? nunquid et tu vis tam 
male perire? Adrianus respondit : non insanio, sed 
de multa insania ad sanam mentem revertor. Cum- 
que perseveranter quz sunt fidei et veritatis prose- 
queretur, furore repletus Maximianus, jussit eum 
ferro vinctum cum reliquis sanctis martyribus ad 
carcerem perirahi. Erat autem j'ivenis annorum 
viginti octo. Et fama celeriter currente, didicit 
uxor il'i1s Natalia cuncta qu:e cirea Adrianum ma- 
ritum proveneran', Et gaudio plena, quia erat mu- 
lier Christianissima, cucurrit ad carcerem, proci- 
densque ad pedes viri sui osculabatur vincula ejus, 
dicens illi : Beatus es, domine meus Adriane, quia 
invenisti divitias, quas tibi non ci niserunt parentes 
tui. Vere jam securus pergis ad Christum, bene rc- 
condens in ipso divitias, quas invenies in tempore 
necessitatis, ubi de poenis damnatorum neminem 
quisquam liberabit : non pater filium, non mater 
fi iim, non diviti: transeuntes, non ulla servorum 
ambitio et patrimonii amp i.udo, ad extremum nec 
amicus amicum. Omnes enim turc propria sarcina 
comitabitur. Tu, domine meus, tecum habens Chri- 
stum, in quo omnia tua repo uisti, perge fiducia- 
li.er, perge ne timeas ut percipias promissa ipsius. 
Non revocet te ullus intuitus rerum velut umbra 
transeuntium, non affines, non parentum gemitus, 
non pulchr'tudo ipsa corporis tui ; exsecra seducto- 
rum adulationes amicorum ; non te terreant speci-s 
tormentorum. Horum qui tecum sunt martyrum 
constantiam et patientiam aspice, his solis intende. 
Ii?c postquam gloriosissima femina persecuta est, 
singulorum martyrum vincula d osculans : Rogo 
vos, inquit, servi Christi, confortate hunc Adrianum 
beatissimis monitis, et lucrifacite animam ejus in 
Chr'sto : vos sitis ei patres, per vosnaseatur xterna 
vite. Ad quam beatus Adrianus dixit : Perge nunc, 
soror mea, in domum tuam, et cum agnovero fieri 


in'errogationem nostram, accer am te, ut videas D 


finem rei. Post aliquot dies cum quzastio immineret, 
beatus Adrianus dato pretio custodibus, et datis fl- 
dejussoribus, perrexit ad domum suam vocare bea- 
tam Nataliam. Cumque pergeret, viditeum qui bene 
illum noverat, et przecurrensdomum, nuntiaviteum 
venire. Quod uxor audiens, primo non credidit, 
Quis, i quit, potuit eum absolvere de vinculis illis? 
Non mihi contingat, ut absolvatur, nequando sepa- 
retur a sanctis illis et cim puer domesticus supr r- 
veniens- affirmaret eum dimissum, suspicata illa, 
quod martyrium refugisset, contristata flebat ama- 
rissime. Et cum jam videre Adrianum inciperet, 


ostium domus, clai 8a set dicens : longe effleiatur 
a me hic qui corruit, et m. ntitus est Domino Deo 
suo. Non loquatur mihi, nec audiam linguam, quz» 
do'ose egit in conspectu Factoris sui. Et conversa 
dicit in eum : O sine Deo pri? omnibus hominibus, 
quis te coeg:t apprehendere opus, quod non potuisti 
perficere ; quis te separavit a sanctis, aut quis te 
seduxit, ut recederes a conventu pac' s vel repausa- 
tionis? Dic mihi, quare in fugam conversus es an- 
tequam fleret pugna? quare projec sti arma, an'e- 
quam videres hostc m tibi repugnantem ? Quomodo 
vulneratus es, necdum emissa sagitta: Qu'd faciam 
infelicissima, qu;e conjuncta sum impio? Non est 
mihi concessum ut vocarer uxor martyris, sed ut 


p dicerer conjux transgressoris. Ad horam fuit exsu:- 


tatio mea,etecce persecalaeritopprobrium meum. 
Cui beatus Adrianus pro foribus stans dicebat : 
Aperi mihi, soror mea Natalia, quia non sicut tu 
sestimas effugi martyrium. Veni autem propterea, 
quia instat tempus quz tionis noslrze, ut sicut pro- 
misi przesens fias. At illa non credens : Vide, inqu t, 
quomodo me seduc:t transgressor? Ec:e quomodo 
mentitur alter Judas? Ri. cedas a me, homo : nam 
ante me ip:am interfic'am, quam tibi socier. Cum- 
que beatissimus mar yr de zelo p:: conjug s l:eus, 
sermonibus suis ei satisfaceret, et nisi citius aperi- : 
ret, moras se (zcere non posse assereret, tandem ei 
illa aperiens, provolvitur pedibus cjus. Inde vcro 
citiu: exeuntes, prop»rabant ad con'essionem, ut in 
numero coro" atorum Adrianus: nveniretur. Cumque 
adhuc essent in via, dixit beatus Adrianus : Soror 
mea, dic quomodo ordinasti substantiam tuam? 
Cui illa : No!i, inquit, domine meus, noli memorare 
quz sunt mundi hnj'is, ne at'rabant animum tuum: 
aufe-an'*ur ab animo tuo omnia corruptibilia, sol1m- 
modo illa festina videre, qu:xe repos:ta sunt tibi et 
sauclis, cum q"ibus ambulas in via Dei. Comple*a 
itaque die ut produceretur, exhibiti sun* beat ssimi 
martyres in conspectu Maximiani, putrefactis ita 
jam carnibus eorum prz» acerbitate tormentorum, 
ut vermes de ulceribus eorum scaturirent. Natalia 
ver) applicans se beato Adriano, dicebat : Vide, do- 
r.ie meus, ut solummodo ad Deum flat mens tua; 
nec tuum cor in aliquo trepidet, dum videbis tor- 
men!a tibi proposita. Labor qui Jem nunc modicus, 
sed in szecula seculorum zeterna repausatio. Maxi- 
mianus respiciens Adrianum, ait : Adhuc tu perma- 
nes in insania! Beatus martyr respondit : Pro hac 
amentia et insania paratus sum banc vitam flnire. 
Iratus post piam confessionem ipsiustyrannus, jussit 
cum tam« rudeliterinvicem sibi succedentihusflagel- 
latoribus czedi, donec apertis.costis viscera patefle- 
rent.Iterum constr:ctus ferro in carcerem mittitur. 
Etcum aliquibus diebuseum reliquissanctisDeiclau- 
susibi fuisset, tandem reduc'us, simuletcum eo alii, 
quos immensiti;s poenarum pene ab:umpserat, sis- 
titur Maximiano.Quos ille jam videasirrevocabiles, 
jussit ut vecte megno ferreo confringerentur tibiae 


351 


S. "ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


352 


ipsorum. Confractis itaque cruribus, ac pedibus À mam confessionis Christi constantiam graviter fus- 


incisis, insuper beato Adriano inanu incisa, orantes 
el gratias agentes Domino, emiserunt spiritum. 
Corpora eorum jussit tyrannus incendi. Sed subito 
fact:» sunt coruscationes, tonitrua, ac pluvizs, et 
exstinctus est ignis. Plurimique de apparitoribus 
fulminibus percussi, pauci fuga vix evaserunt. Ac- 
currentes interea Christiani, rapuerunt ex igne jam 
exstincto reliquias martyrum, et ascensis navibus 
fugerunt, perveneruntque Byzantium, et reverenti 
honore sepelierunt eas ibi. Non longo post tempore 
beati Adriani corpus Romam etiam translatum ho- 
norabili quoque templo exornatum cst. Natalia vero 
ipsa de Nicomedia sanclorum martyrum amore By- 
zantium enavigans, post paucos dies adventus sui, 


tibus essi ; deinde compedibus vincti,et ad fodienda 
metalla deputati, gloriose confessionisagonem con- 
summaverunt. Quorum etiam exempla secuta mul- 
tiplex plebis portio, cum eis confessa pariter est et 
coronata. Exstat epistola beati Cypriani ad ipsos 
(epist. 77), et de ipsis scripta. 

5b Eodem die in Chalcedonia, natalis sanctorum 
Sosthenis, et Victoris : qui, cum beata Euphemia 
sub Prisco consule pro Christi nomine decertaret, 
apertis sibi divinitus oculis, viderunt circa illam 
angelorum przsidia, sanctarumque virginum cho- 
rum. Atque hoc viso ad Christum conversi, ob 
insuperabilem fidei confessionem trusi in carcerem, 
et inde producti, ad stipites religati sunt ; quibus 


dormitionem accepit in Domino, et juxta san- B Primum ursi, ac deinde ferocissimus leo, dimissi, 


ctorum corpora sepulta est Kalendis Decembris. 
Passio horum martyrum sexto Idus Septembris 
celebratur. 
G. V IDUS SEPTEMBRIS. 
(9 Sept.) 

* Passio beatorum martyrum Dorothei et Gorgo- 
níi, apud Nicomediam, sub Diocletiano imperatore. 
Horum prior Dorotheus magister in offleiis quz 
intra palatium exhibebantur,erat cubiculi regii prae- 
positus, habens secum officio, fide, et magninimita- 
te parem Gorgonium. Quorum institutionibus opti- 
mis omnes pene cubiculi ministri in flde Dei vigi- 
lanter et libere persistebant. Hi denique cum vide- 
rent quemdam martyrem crudelibus atque immani- 


bus suppliciis cruciari, constanter et libere aiunt : C 
Cur, imperator, in hoc solo punis sententiam, qua in 


nobisomnibus viget?ut quid in illo crimine ducitur, 
quod a nobis omnibus confitetur? Hzc nobis fides, 
hic cultus, et unanimis eademque sententia. Quos 
ille cum in medium nihilominus venire jussisset; 
jussit eos appendi, et flagellis toto corpore laniari 
et visceribus jam pelle nudatis jubentur aceto et 
sale perfundi. Cumque etiam hoc tormenti genus 
constanter et, fortiter tolerassent, craticula prunis 
subterstrata poni jubetur in medio, ibique quod re- 
liquum tuerat in verberibus absumpti corporis su- 
perponi, et non ad subitum, sed sensim paulatim- 
que succendi. Ad ultimum laqueo appensos jussit 
necari. Interjecto tempore beatus Gorgonius Romam 
transfertur, positusque est venerabiliter via Latina 
inter duas lauros. Compleverunt autem martyrium 
suum quinto Idus Septembris. 

In Sabinis milliario ab urbe tricesimo, natalis 
sanctorum Hyacinthi, Alexandri, Tiburtii. 

A. IV IDUS SEPTEMBRIS. . 
(10 S'ept.) 

Apud Africam, natalis sanctorum episcoporum, 
Nemesiani, Felicis, Lucii. Item Felicis, Litei, Po. 
liani, Vietoris, Jaderis et Dativi : qui, sub Decio 
et Valeriano exsurgente persecutionis rabie, ad pri- 


? Euseb. 1. vi, cap. 6 
P De his in Vita sancta Euphemiz, 16 Sept. 


cum in nullo eos lzederent, misit proconsul ad defe- 
rendam cupam, in qua eos pariter concremaret. 
Illi vero interea incumbentes orationi, vocati de 
colo, datoque sibi mutuo pacis osculo, spiritum 
emiserunt, 
B. III IDUS SEPTEMBRIS. 
(44 Sept.) 

v Rome via Salaria vetere, in coemeterio Basillae, 
natale sanctorum Proti et Ilyacinti, qui erant eu- 
nuchi beate Eugenie virginis cum qua ab Heleno 
episcopo baptizati, aliquanto temporedivinissolum 
eruditionibus vacantes, in sancto proposito persti- 
terunt, atque in servorum Dei monasterio mira 
humilitate conversati sunt ; et hoc apud Egyptum. 
Inde cum beatissima virgine Romam reversi, sub 
Gallieno imperatore, quod essent Christiani, com- 
prehensi, coguntur sacrificare. Sed non consentien- 
tes dirissime verberantur. Cumque Deo fidem ser- 
vantes gauderent, pariter decollantur tertio Idus 
Septembris. Post hzec tenetur sancta Eugenia, et 
jubetur a praefecto urbis Nicetio, Diana sacrificia 
exhibere. Qua stans ante templum, extensis mani- 
bus fudit orationem. Qua orante, ita simulacrum 
Diana: comminutum est, ut sola pulverisejusindicia 
remanerent. Sed magicis artibus hoc reputantes, 
ingenti saxo circa scapulas ejus constricto, Tiberi 
eam praecipitem dederunt. Quomodo autem ago- 
nem passionis sue compleverit, breviter supra no- 
tatum est vir Kalendas Januarii. 

G. PRIDIE IDUS SEPTEMBRIS. 
n2 Sept.) - 

Apud Ticinum urbem, qus et Papia dicitur: 
natale sanctorum Eyri et Evantii. Qui a beato Her- 
magora Aquileiensi pontifice, discipulosancti Marci 
evangeliste, ad prefatam urbem directi, primi illic 
Christi Evangeliuum przdicantes,et magnis virtuti- 
bus ac miraculis coruscantes, etiam vicinas urbes, 
Veronensem scilicet, Bryxenam, et Laudensem di- 
vinis operibus illustrarunt. Sicque in pontiflcali ho- 
nore, fundata et confirmata fide credentium popu- 
lorum, glorioso flne quieverunt in pace. 


* De his in gestis sancta» Euphemiz, 25 Dec. 


353 
D. IDIBUS SEPTEMBRIS. 
(43 Sept.) 

* Apud Egyptum, civitate Alexandria, natale B. 
Philippi episcopi et martyris qui prefectus primum 
fuit, deinde baptismi gratia sanctiflcatus, episcopi 
dignitatem, suffragium ferentibus Christianis popu- 
lis, assequitur. Et sub Volusiano et Gallieno impera- 
toribus dirigitur Perenniusprzfectus Alexandriam, 
cui imperatum est ut Philippum occideret. Sed cum 
hoc implere non posset, quia omnis populuscivitatis 
Philippo veluti quibusdam vinculis amoris videba- 
tur astrictus, immisit quosdam in ecclesiam, qui 
se fingerent Christianos. Quique ingredientes, per- 
eusserunt eum in oratione constitutum. Sepultus 
modo est in Nitria, basilica condigna martyri supra 
corpus ejus fabricata. Sedit autem in episcopatu 
anno uno, mensibus tribus. Passus est Idibus Sep- 
tembris. 

Item sancti Amati presbyteri, abbatis monasterii 
S. Romerici : qui mire abstinentiz, et anachoretic:e 
vita:e sectator, virtutum et miraculorum gratia il- 
lustrem conversationem duxit. 

E. XVIII KAL. OCTOBRIS. 
14 Sept.) 

* Roma via Appia, in ccemeterio Callisti, natale 
sancti Cornelii episcopi ; qui sub persecutione Decii 
cum presbyteris et diaconibus Centumcellis exsillio 
deputatur. Ad quem confortandum multi Christia- 
norum veniebant. Quo tempore beatus Cyprianus 
seripsit ei de Calerino lectore quanta pro fide et 
confessione Christi sustinuerit. Decius Casar audito 
quod mulli ei scriberent, de beato Cypriano ro- 
gavit eum sibi exhiberi. Exhibitus Decio interro- 
ganti, cur a Cypriano contra Rempublicam litteras 
accepisset respondit : Ego de corona Domini litteras 
accepi, non contra Rempublicam. Iratus Decius, 
jussit ut os ejus cum plumbatis czederetur, deinde 
ad templum Martis, ut sacrificaret, duceretur. Quod 
si comtempsisset, illic capite puniretur. Cumque 
duceretur, unus ex militibus nomine Cerealis, ro- 
gare ccepit beatum papam, ut visitaret uxorem ejus 
quaeannis quinque paralytica jacebat. Ingressus au- 
tem domum ejus, tenuit manum Salusti:, et erexit 
eam, dicens:In nomine Jesu Christi Nazareni, sur- 
ge, et sta super pedes tuos. Quz protinus erexit se, 


clamans et dicens : Vere Christus est, Dei filius. EL B 


dixit beato Cornelio : Baptiza me, per Christum te 
conjuro; et currens implevit vas aqua, et attulit ei. 
Tunc miserunt se omnes milites ad pedes ejus oran- 
tes se baptizari. Quos ut baptizavit, obtulit pro eis 
sacrificium laudis: et participati sunt omnes corpo- 
re et sanguine Domini nostri Jesu Christi. Audiens 
hzc Decius, mittens tenuit omnes eos, et jussit ut 
cum beato Cornelio ducerentur ad sacrificandum, 
et si nollent, parere, capite plectérentur. Ducti au- 
tem foras muros porte Appic, expuentes in tem- 
plum, decollati sunt una cum beatissimo papa nu- 


* Do his in passione sancta Eugenia, 20 Dec. 


MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. — MENS. SEPT. 


384 


À mero viginti unus. Sed et Cerealis cum uxore sua 


B 


Salustia sub die xviti Kalend. Octobris. Eadem vero 
nocte venit beata Lucina cum clericiset famillia sua, 
et rapuit inartyrum corpora et sepelivit ea in agro 
suo in crypta, in coemeterio Callisti. Hujuc beata 
Lucinz rogatu, idem beatus Cornelius corpora apos- 
tolorum de catacumbis levavit noctu, et posuit, 
Pauli quidem via Ostiensi, ubi decollatus est, Petri 
aulem juxta locum ubi crucifixus est, inter corpora 
sanctorum episcoporum in templo Apollinis, in mon- 
te aureo, in Vaticano palatii Neroniani, Irt Kalendas 
Julias. 

Item apud Africam natale beati Cypriani episcopi, 
Valeriano et Gallieno imperatoribus, Galerio Maxi- 
mo proconsule. Qui agentibus et elaboraptibus gen- 
tilibus comprehensus ex przcepto Aspasii Paterni 
consulis, et in exsilium in civitate Corubitana mis- 
sus est. Habitavitque ibi suspensa ad ccelum mente, 
tantum ad calcandas passiones hujus temporis 
amore Christi animatus. Quo conveniebant ad eum 
plures egregii clarissimijordinis et sanguinis, sed et 
sieculari nobilitate gloriosi : qui propter amicitiam 
ejus antiquam, secessum subinde suaderent, et ne 
parum esset nuda suadela, etiam loca, in qu: sece- 
deret,ei offerebant.Post diesautem multos regressus 
de exsilio, habitabat in hortis suis. Et cum illic 
moraretur, venerunt ad eum principes duo ex 
officio consulis Galerii Maximi, qui Apasio Paterno 
successerat, et levantes eum in curriculo, uxerunt 
ad proconsulem in locum Sexti, ubi pro reparanda 
sanitate degebat, colleetusque ab astatore offlcii, 
secessit in hospitium ejus in vicum Saturni. Conve- 
nit autem ad eum omnis populus fratrum. Quod cum 
comperisset beatissimus martyr, prx:cepit custodiri 
puellas quz advenerant audire verbum Dei, quoniam 
ante ostium manebant principis ob amorem marty- 
ris gloriosi. Altera die xvir Kalendas Octobris mane 
Galerius Maximus sanctum Cyprianum episcopum 
offerri sibi przecepit in atrio secutiolo, Cuiinteralia 
cum dixisset proconsul : Jusserunt te sacratissimi 
principes ezremoniari. Sanctus Cyprianus dixit : 
Non faciam. Maximus proconsul dixit : Consule tibi. 
Sanctus Cyprianus dixit : Fac quod tibi przeeeptum 
est ; nam in retam justa nullo est consultatio. Maxi- 
mus proconsul dixit : Diu sacrilega mente vixisti, et 
nefarios tu: conspirationis homines aggregasti, et 
inimicum te diis Romanis et sacris religionibus con- 
stituisti, nec te pii imperatores ad sectam czremo- 


 niarum suarum evocare potuerunt : cum sisnequis- 


simi criminis auctor et signifer deprehensus, eris 
ipse documento cum his quos scelere tuo tecum ag- 
gregasti, sanguine tuo sanctientur disciplinz.Et his 
dietis, decretum ex tabella recitavit : Tascium Cy- 
prianum gladio animadverti placet. Sanctus Cypria- 
nus, hoc audiens, dixit : Deo gratias ago. Et cum 
duceretur, populus fratrum plangens dicebat. Et 
nos cum eo decollemur. Et ita perductus gloriosus 


martyr post priitorium in agrum Sexti, exuit ge lg- — 


^ Pontif., cap. 22; Cyprian., epist. 34. 


355 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


396 


cerno birro, et complicans posuit ad genua sua, dé- À qus venerabilis Lugdunensis episcopus, gloriosum 


bine dalmaticam tu.icam tulit, et diaconibus tradi- 
dit, et stans in linea, sustinebat spiculatore.n, cui 
et vig nti quinque aureos dari priecepit. Fratres ve- 
roflentes,linteaminaet orariaanteeu.n ponebantne- 
Sanctus eruor defluensabsorberetura terra.Quicum 
lacinias manuales sibi ligare non potuisset, Julius 
presbyter et Julianus subdiaconus ipsi l;gaverunt. 
Ipse autem sibi manu propria oculos texit, et genua 
in terra posuit, orationemque ad Dominum fudit, et 
sie gladio percussus migravit. Corpus ejus propter 
gentilium curiositatein in proximo collocatum est. 
Sed ne a gentilibus tolleretur, nocte aJveniente ex 
eodem lo.o, ubi positum fuerat, sublatum est. Et 
inde cum cereis et seolaeibus ^, in area cujusdam 


imperatorem rogavit, ad civitatem suam deferre bea- 
ta ossa martyrumeil ceret. Annuit imperator.Sed et 
isdem ocius votum suu.n pius perficit : eum honore 
infra civilatem Lugduni deportata suat, ibique in 
majori eceles'a beati Joannis Baptist:e ac sancti mar- 
tyris S.ephani aliquanto tempore custodita ; et ad 
defensionem civiui,Deo id misericorditer operante, 
et imperatore jam votum suum de :edificatione tem- 
pli in longe alia transferente, santusepiscopus bea- 
tissimas reliqu:as gloriosoru:n marlyruin in pr.edic- 
ta ecclesia post venerabileet sacrum altare decen- 
tissima sepullura recondidit ac posteris civibus 
suis profuturas honorabiliter commendavit. 

Sed post, interposi o tempore, regnante gloriosio 


Candidi procuratoris, in via Mappaliensi juxta pis- py r;ge Carolo Ludovici imperatoris filio, iterum rel:- 


cinas eui magno triumpho sepu'tum est. 

Post inulta vero-eurrieula annorum, gloriosissimo 
Carolo Francis imperante, contigit, legationem 
Francorum ferentibus, illustr. sac sapientia circum- 
spectos legatostransitumper Africam fecisse.lli cum 
Car:haginem d:ruta.n etloca venerabilia sanctorum 
martyrum revertentes a rege Persaru.n Aaron, qui, 
excepta [ndia, totum pone tenebat Oriente, vidis- 
sent, facila sibi conciliato principe. ac favorem in re 
tali prxsstante, pro magno munere rogaverunt, ut 
oss1 D. Cypriani eis ferenda permit:eret. Quod ille, 
non magni duzens, continuo postulata concessit ; ut 
que pio imperatori, eujus g7atia: omniu.n qui in 
toto terrarum orbe erant regum ae principum ami- 
citi:? przepo ieret ,ipsi ea fezrent, libenter assensit. 
Cumque venerabiles lezati ingentia dona, mar: yrum 
scilieet reliquias ferentes (nam «t beati Sperati mar- 
tyris membra, qui unus fuit ex illis duodecim pra- 
clarissianis martyr:bus Seillitanis, caput etiam mar- 
tyris g'oriosi Pantaleonis sezumcum beatis ossibus 
Cypriani habebant) revertereutur, prosperis usi ve- 
lis tan;em pervenerunt Arclaten. Ubi sacra mart y- 
rum membra siznata interim relinquentes, legatio- 
nem suam glorioso imperatori renuntiare festina- 
runt, et, ut animum regis amplius sib: de legatione 
strenue per?ecta conciliarent, inter alia de sancto- 
rum reliquiis ab Africa deportatis ejusanimos attol- 
lunt. Unde ille plurimum letus, eas tam diu apud 
Arelaten digna vener.tione reservari jussit, donec 
ipse magno aliq'i0 operein regno suo templum con 
deret, ubita n pre.iosum p'gnus ingenti cultu et or- 
natu repon.ret. Sed, eincrgentibus causis, dum 
opus Lardius construi. ur, occasionem nactus Leidra- 


e Dum cereis et scolaci^us. Wac sincera lectio, 
atqueita vetustissiini 1 bri mss. de Vita S. Cypriani. 
Vu:gohactenus iuomnibus libris inpressis fü 6$c42- 

laribus, quoJ Baronio in Notation. Roman. vi Fe. 
bruaiii occas:onem ded t u. scAolares iuterpretare- 
tur deversarum classium clericos. Sed vera lectio 
est quam dixit: qui nune explicanua, quia apud pa- 
Cos auctores mihi hactenus occurrit. Es1uorus, Orig. 
lib. xx, e. 40: « Funalia s nt, quas intra ceraui 
-8unl, picla a funibus, quos aute usuin papyri cera 
cireumdaltos habucre majores ; unge et funera dicun- 
tur. Funalia autem Grai scoíécos dieugt, quoJ sint 


C 


quis B. Cypriani ad monasterium novum, quod 
idem rex augusto opere construxit, in compendio 
palatio suo, eo jubente, translata sunt. 

R feruntur au'em cu.n beato Cypriano passi, 
Grescenitianus, Victor, Rosula et Generalis. 

Eo Jem die, Exaltatio sanct:e crucis, qu: ab He- 
lena Constantini matre .nventa, ita per medium est 
secta, ut et crux Constantinopolim sit portata, et 
crux llierosolyimis thecis argenteis sit. reservata. 
Multorum itaque annorum labente curriculo, Phoca 
Romanis imperante, Pers e adversus rempublicam, 
Choszoe rege, gravissima bella gerentes, multas 
Romanorum provincias, et. psam Hierosolymam in- 
vadunt. EL des:ruentcs eeclesias,sancta quoque loca 
profanantes, inter ornamenta sacra,qu:e abstulerunt 
cLiam vexillum Dominic: erucis abdu-unt. Fece- 
rat namqu - Chosroe rex eorum turrim argenteam, 
in q-a interlucentibusgemmisthronumexstruxerat 
aureuin, ibique solis quadriga: el luna vel stella- 
rum imaginem collocaverat,atque per occultas fistu- 
las aqu:? meatus adduxerat, ut quasi Deus pluv.am 
desuper videretur infundere. Et dum subterraneo 
specu equis in circuitu Lrahentibus,circumacta tur- 
ris fabricata moveri videbatur, quasi quodam modo 
rug tum lonitrui, juxta possibilitatem artificis, men- 
tiebatur. In hoc itaque locosedem sibi paraverat, at- 
que juxta eam,quasi collega Dei sibi crucem Domini- 
cam posuit,filioquesuo regnotradito,ipse in fano hu- 
jusceimodi residebat. Mo-tuo vero Phoca, Heraclius 
imperator creatur, vir strenuus et armis exercita- 


D tus. Qui adversus Persas bellum agressus, occiso 


Chosroe, quem in turre jam dicta sedentem inve- 
nit, Persas in deditionem recepit,lignumque glorio- 


sis scolicizee, hoc est mortis. » Lege, quod sint 

hoc est «torii. AJ eam lectioncin. viam aperiunt 
Gloss: Is dori : « S'colaces, quod nos f/unalia dici- 
mus, co quod sint seollue, hoc est intorti. : os Ro- 
mani funese: fuualia noininabant. » PetrusDam:anus 
lib. vi, epis. 17 : « Qu s enim acceudit lucernam ut 
videat solem ; qu.s sco:acibus utitur ut. stellarum 
mieantiuin viueat claritatem. » Cyprianiigitur funus 
et cereis et s. olaceibus cohonesLatum est. Sic in fu- 
neribus antiquorum s&pissime junciuun cerei et 
faces uli hic cerei et scolaces. 


357 


MARTYROLOG' UM CUM ADDITAMENTIS. — MENS. SEPT. 


388 


sim*e crucis exinde repedans seeum tulit, et Iliero- A sius corpus debita veneratione excolitur, gladio 


solymam, unde sublatum fuerat, cum magna venera- 
lione res'ituit. EL renovante Deo antiqua miracula, 
inter alia mira quz tunc coelitus ostensa fuerunt, 
die eodem mortuus unus recepit vitam, paralytici 
quatuor sanati sunt, leprosi decem mundati, c:eci 
quindecim illuminati, plurimi quoque a dzemonio 
erepti, mu tiquea variisinfirmitatibusliberati. Offe- 
rens igitur imperator ecclesiis Dei multa donaria, ex 
regiis sumptibuseas reparari fecit. Simul et decreto 
statuit omnibus episcop s id assenlientibus, ut dies 
relationiset exa'tationissanct:e ac venerabilis Domi- 
nicze crucis, in omni imperio suo ab omnibus flde'i- 
bus populis per singulos annos solemniLer ageretur 
Sed et procurrentibus annis, Leone Romanis impe- 


animadverti fecit. 

Eodem die, depositio beatissimi Apri Tullensis 

episcopi et confessoris. | 
G. XVI KAL, OCTOBRIS. 
(46 S'ept.) 

Natale sanctz:? Euphemi: virginis : quz martyri- 
zata est suh Diocletiano imperatore, proconsule au- 
tem Prisco in civitate Chalcedona. Qua, deferente 
iniquissimo Apel.i ino, euin aliis quadraginta novem, 
trad.ta est proconsuli Prisco. Cui Priscus dixit: Ho- 
nora teipsam et generis tui dignitatem neamittas, et 
immola deo Marti. Beata Euphemia ejusiniquam sua- 
sionem contemnens, pectus suum signaculo crucis 
muniens, imperterrita stetit. Priscus iratus, ut eam 


rante, apud urbem Romam Se:gius in sacrario B. py superare posset, post tormenta et. carceres, etiam 


Petri Apostoli capsam argenteam in angulo obscu- 
rissimo diutissime jacucrat!, et in ea crucem diver- 
sis ac pretiosis lapidibus adornatam, Domino revc- 
lante, reperit. De qua Lractis quatuor petalis quibus 
gemms inclus:e crant, mir: magnitudinis portio- 
nem ligni salutiferi Dominic: crucis interius repo- 
sitam inspexit. qua ex tempore illo omnibus annis 
in bas:lica Salvatoris, Qux appellatur Constantinia- 
na, die exa!tationis ejus, ab omni osculatur et 
adoratur populo. 
F. XVII KAL. OCTOBRIS. 
(45 S'?pt) 

* Natale sancti Nicomedis martyr.s. Quem Flac- 

cus comes, cum ad eum perlatum fuisset, quod cor- 


verbero et argumenta rotarum, ignes el pondera la- 
pidum angzlarium, bestias et plagas virgarum, se- 
cures et sartagines igneas ei adhibuit ; ad ultiunum 
in theatrum duciet leones ac bestias ei laxari jussit. 
Tunc beata virgo fundens orationem ad Dominum, 
dixit: Tu, Domine, notus omnibus qui te invocant 
lide pura et integra, suscipe animam ancilla tux. 
Et sicut suscepisti sacrificium patris nostri Abrahz, 
ita susciperc digneris sacrificium humil.tatis mez, 
quod tibi ob confessionem laudis tux: immolatur. 
Tunc una solummodo de bestiis accurrens, morsum 
sancto corpori ejus infixit, et immaculatum spiri- 


tum virgo Do.nino reddidit. Veniens autem mater 


ejus Theodora, et Philosophron pater cjus, curatum 


pus sancta virginis Felicul:e, quam ipse pro Christo (* corpus ips:us sepelierunt, quasi mille passus a civi- 


punierat, sep.li. set, fecit teneri, et ducit ad sacrift- 
candum. Qui cum diceret : Fgo non saerifico, nisi 
Deo omnipotenti, qui regnat in coelis: non his exci- 
$s lapidibus, qui in temp!is quasi in carceribus 
clausi cus*odiuntur, plumbatis diutissime csus, 
migravit ad Dominum. Corpus ejus in Tiberim prz- 
cipitatum est. Quod a e'erico ipsiusnomine et opere 
Justo co'lleetum, perductumque ad horticellum 
suum, s»pultum est juxta muros via Numentana. 

5 Eodem die, in territorio Cabilonensium, castro 
Trenortio, natale sancti Valeriani martyris, qui unus 
fuit ex numero sanctorum quinquaginta qui tempo- 
ribus Antonini Veri Lugduni in carcerem trusi fue- 
rant, quique cuin B. Marcello, patefactis custodi:e, 


qua detinebatur, divinitus claustris, aufugit. Cum- D 


que ad prefatum castrum pervenisset, et Domini 


Jesu Chri ti nomen przdicans, plurimos ipso inspi- . 


rante, ad ejus fidem convertlisset, revertenti ab urbe 
Cabilonensium, ubi Priscus B. Marcellum martyrem 
necaverat pro Christi nomine, Pr:esidi Prisco dela- 
tus est. Quem ille suis faciens conspectibus prasen- 
tari, primum minis et terroribus frangere conatus 
est ; deiode suspensum, et gravi ungularum lacera- 
tione cruciatum, cum in Christi confessione videret 
immobilem, ac l:eto animo in ejus laudibus perma- 
nentem, protinus in eo loco, ubi nunc sacrum ip- 


* De hoc in Vita Sanctorum Nerei et Achil., 12 


tate Chalc.dona. Completum est autem martyrium 
ejus, decimo sexto die mensis Septembris. 

Eodem die, Romz, natalis sanctorum Lucim et 
Geminiani, imperatore Dioc'etiano, judicibus Apo- 
frasio et Megasio. Manserat autem beala Lucia i3 
viduitate aunos triginta sex. Totius autem vila ejus 
fuerunt anni septuaginta quinque. Qu:e accusata a 
filio suo Eupr.pio, quod Chr.stiana esset, jussit eam 
Diocletiauus iinperator sibi adduci, et dixit ei : Au- 
dio quia reum illum crucifixum confiteris, et deos 
nostros derides. Nunc ergo si parata es vivere, pa- 
rati sunt dii omnipotentes, ut eis offeras thura, ut 
possint tibi esse propitii, et vivas. Sancta Lucia re- 
spondit: Nec sibi sunt propitii, nec cultoribus suis; 
nam mihi propitiabitur Dominus meusJesus Christus 
pro cujus amore parata sum ignem, vincula, et quas 
volueris poenas, sufferre. Audiens Diocletianus con. 
stantiam fidei ejus, jussit eam trahi ad carcerem, 
ubi consolationem divinam promeruit. Reducta au- 
tem iterum ante Diocletianum sedentem pro tribu- 
naii, extensa est gloriosa f.mina, ct fustibus diutis- 
sime verberata. Et ecce terr:emotus subito factus 
est, et templum Jovis ita sibrutum, ut nec lapis su- 
per lapidei zdificii remanserit. Diocletianus autem 
ollam zream adduci fecit, eamque pice et. plumbo 
jussit impleri, et in circuitu ligna aggregari, et suc- 

» De eo in Vita S. Marcelli & Sept. 


389 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


360 


cendi, sanctamque Luciam infra ollam demergi: ubi A et dixit: Comple votum meum, ut laventur pedes 


sancta Dei psallens, triduo vixit. Mittens vero Dio- 
cletianus, qui renuntiarel ei si tota jam in cineres 
esset resoluta, is qui missus fuerat, intimavit re- 
diens imperatori, quod absque ulla lzesione sana vi- 
' veret. Tunc impius, tanto iniraculo nullo modo ad 
credendum Christo incitatus, jussi, ut onerata ferro 
et plumbo per civitatis plateas duceretur. Pervenit 
autem ante domum hominis praepotentis, nomine 
Geminiani, incujus domo damonum innumera simu- 
lacra erant. Dumquesancta Lucia domum ipsam per- 
transisset, subito columba alba velut nix descendit 
de colo, et super caput Geminiani tertio figurans 
crucem resedit; Geminianus respiciens, vidit sibi 
patere coelum, el statim arripiens cursum pervenit 
ad locum ubijam sancta Dei torquebatur. Et proster- 
nens se pedibus ejus, coepit narrare quod viderat, et 
"baptismi lavacrum expetere. Reducta est igitur 
beata Lucia in carcerem. Erat vero quidam sacer- 
dos Protasius nomine: cui nocte apparens angelus 
Domini, monuit ut iret ad carcerem, et Geminianum, 
qui fontem salutis requirebat, baptizaret. Qui cum 
evigilasset, festinus abiit, et beatum virum aqua sa- 
lutari lavit. Post diem tertium exhibita est S. Lucia 
Diocletiano, et cum ipsa Geminianus, de quo jam 
imperator audierat. Quos ille poenis gravissime affli- 
ctos, diuque tortos, tradidit cuidam perversissimo 
judici, ut quod deerat poenarum, ipse suppleret. Qui 
primo jussit cervices eorum fustibus contundi, et 
mox terrzmotu facto, camera domus judiciarig ce- 
cidit, et judicem impium oppressit. Deinde sancti 
martyresexhibiti sunt Apofrasio, sub quo et septua- 
ginta quinque martyrium implevere, qui visis mira- 
culis, quz? circa sanctos suos Dominus operabatur, 
crediderant. Hic judex impiissimus, post sanctorum 
horum martyrum necem, a diabolo equum ejus inci- 
tante, de Lapideo ponte przcipitatus in flumen est. 
Corpus ejus postea nullo loco repertum. Deinde 
beata Lucia et sanctus Geminianus, a Megasio viro 
consulari arctati, post laudabilem victoriam marty- 
riigladio animadversi sunt sub die sexto decimo Ka- 
lend. Octobris. Quorum corpora rapuit qusedam mu- 
lier Christiana, nomine Maxima, et, ut decuit, mar- 
tyres sepelevit. 


A. XV KAL. OCTOBRIS. 
17 Sept.) 

* [n Britanniis, sanctorum Socratis et Ste. 
phani. 

Nividuno, natalis sanctorum martyrum Valeriani, 
.Macrini, et Cordiani. 

Item Roma via Tiburtina, ad sanctum Laurentium, 
natale B. Justini presbyteri, quem beatus Sixtus or- 
dinavit. Ad quem beatus Laurentius in vico Patricii 
An crypta Nepotiana nocte venit, ut thesauros sibi a 
Sancto Sixto commendatos pauperibuserogaret. Cui 

* De hoc in gestis S. Laur. 


-. P De his in gestis S. Laurent. 30 Aug. 
? Hieron. de Script, Eccl., cap. 83. 


. Sanctorum et vestri per manus meas. B. Justinus 


respondit: Hoc Dominicum przceptum est ; flat vo- 
luutas Domini nostri Jesu Christi. Et posita pelve, 
misit aquam, et lavit omnium virorum pedes. Ve- 
niens autem ad beatum Justinum,cepit primo oscu- 
lari pedes ejus et lavare. Et ubi lavit omnium pedes 
commendavit se beato Justino. Hic ejusdem marty- 
ris corpus honoriflce sepelivit in predio Cyriacz vi- 
dux. Quam idem martyr facto signo Christi, et po- 
Sito super caput ejus linteo, de quo exterserat san- 
ctorum pedes, ab infirmitatibus capitis sanavit. Hic 
sanctum lippolytum et Concordiam, Ireneum, 
Abendium, Cyrillam filiam Decii Czesaris, martyres, 
et alios plurimos sepulturis condivit. Et persecu- 
tione Decii, Galli et Volusiani, confessionis gloria 
insignissimus fuit. 

Rome in Crypta arenaria, sanctorum martyrum 

"Narcissi et Crescensionis. 

» Tungrensi dicecesi, in Leodio [7$., Leogio], villa 
publica Natalis S. Lamberti episcopi. Qui dum re- 
giam domum zelo religionis accensus increpasset, 
cum rediens orationi incumberet, ab iniquissimis vi- 
ris de palatio regio missis, improvisé conclusus in- 
tradomum ecclesi: occiditur. Cujus sepulcrum ere- 
berrimis miraculis illustratur, ac morsejusnihilomi- 
nus pretiosa in conspectu Domini commendatur. 


B. XIV KAL. OCTOBRIS. 
(18 S'epí.) 
c Natalis S. Methodii, Olympi Lycis, et postea 


QC Tyri episcopi, qui sub Diocletiano in Chalcide Grze- 


ci» martyrio coronatus est. 

Vienna, natale sancti Ferreoli. Qui persecutionis 
tempore, cum esset tribunitie potestatis, jussu im- 
piissimi przesidis tentus, primo crudelissime verbe- 
ratus, dein gravi catenarum onustus pondere, in 
teterrimum carcerem trusus cst. Undà solutis Dei 
nutu vinculis, et januis patefactis carceris, aggerem 
publicum ingressus, usque ad Jarem fluvium perve- 
nit. Ubi denuo tentus, vinctis post tergum manibus, 
ad Lerritorium usque Brivatensc perductusest,atque 
ibi martyrii palmam capitisobtruncatione percepit. 
Corpus ejus cum capite beati Juliani ad urbem 
Viennensium relatum est, et condigno cultu in basi- 
lica conditum, quam Castulus, vir precipui nominis 
de primoribus urbis Viennensis, adhuc catechume- 
nus, in honore ejusdem martyris condiderat, 
tanto opere, quanta et flde, in ripa ulteriore 
Rhodani 4. 


C. XII KAL. OCTOBRIS. 
(49 Sept.) 

* In Neapoli Campanis, natale sanctorum Januarii, 
Beneventang civitatis episcopi, cum Sosio diacono 
Mesenata civitatis, et diacono suo Festo, et lectore 
suo Desiderio. Qui post vincula et carceres capite 


4 Sidonius Apoll. 1. 7. cap. 1. 
De hoc in passione Sosii. 93 Sept. 


301 . 


MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. — MENS. SEPT. , 


302 


cssi suntincivitate Puteolana, subDiocletiano prin- À que interfecti martyrum populi. Idem namque Maxi- 


cipe, judice Draáeontio. Qui cum ducerentur ad 
mortem, viderunt inter alios Proculum, Puteolana 
civitatis diaconum, et duos laicos Eutychem et Acu- 
tum, et iuterrogaverunt quare justi juberentur oc- 
cidi. Quos judex ut vidit Christianos jussit decollari 
cum illis. Sic omnes septem pariter sunt decollati. 
Tulerunt autem corpora Christiani. Neapolitani Ja- 
nuarium posuerunt juxta civitatem in basilica : 
Mesenates, Sosium seque in basilica ; Puteolani, 
Proculum, Eutychem et Acutum, juxta basilicam 
sancti Stephani ; Festum vero et Desiderium Bene- 
ventani collegerunt. 

* Eodem die, in Palzstina, natalis sanctorum mar- 
tyrum Pelei et Nili episcoporum, qui persecutione 


mianus erga Dominum coeli profanus impietatem 
suam ad exstinguendum Christianitatis nomen ar- . 
maverat. Si qui tunc veri Dei cultum proflteri au- 
debant, sparsis usquequaque militum, turbis, vel 
ad supplicia, vel ad necem rapiebantur. Erat eodem 
tempore in exercitu legio militum. qui Thebai ap- 
pellabantur. Legio autem vocabatur, quz» tunc sex 
millia ac sexcentos viros in armis habebat. Hi in 
auxilium Maximianoab Orientalibus partibus accer- 
siti venerant. Viri in rebus bellicis strenui, virtute 
nobiles, sed fide nobiliores ; erga imperatorem for- 
titudine, erga Christum devotione certabant. Itaque 
cum hi, sicut et czeteri milites, ad dilaniandam Chri- 
stianorum multitudinem destinarentur, solicrudeli- 


Diocletiani, cum plurimis clericis, pro Christo igni B tatis ministerium detrectare ausi sunt, atque hu- 


consumpti sunt. 

Apud Nuceriam, natalis sanctorum martyrum 
Felicis et Constantis, qui sub Nerone passi sunt. 

In territorio Linguonic: civitatis, sancti Sigonis 
presbyteri. 

D. XII KAL. OCTOBRIS. 
(20 Sept.) 

In Cyzico, natale sanctorum Faust: virginis, et 
Evilasii sub Maximiano imperatore. Quam idem Evi* 
lasius, euim esset primus palatii, jussit decalvari ct 
radi ad turpitudinem, dein suspendi ac torqueri. 
Quo tempore coruscatio de coelis multos ministro- 
rum percussit. Dein jussit loculos afferri, et eam 
immissam ac fixam quasi lignum secari mediam. 
Sed non eam carnifices serris suis l:dere valebant. 
Qua inter stupens Evilasius Christo credere coepit. 
Et hoc ubi imperatori nuntiatum est, misit przfe- 
ctum, qui eum suspensum fortiter torqueret. Qui 
etiam jussit Faustam nudam, et sine mavorte educi 
de cazcere, et ei caput terebrari, ac clavis infigi. 
Cui postmodum non solum caput et facies, sed pe- 
ctus ac totum corpus, usque ad tibias clavis imple- 
Lum est. Post hoc, sartaginem jussit igniri, sed haec, 
illa psallente, refriguit. Hxc interveniens vox de 
ccelo, vocavit eos, et sic tradiderunt spiritum. Erat 
autem Fausta annorum viginti trium ; Evilasius 


oetoginta. 
E. XI KAL. OCTOBRIS. 


(94 Sept.) 
» Natalis sancti Matthaei apostoli ct evangelistz. 


Eodem die, passio S. Alexandri episcopi, sub D 


Antonino imperatore. 
F. X KAL. OCTOBRIS. 
(22 Sept.) 

In Galliis, civitate Seduno,loco Agauno, natale san- 
etorum martyrum Thebzorum, Mauritii, Exuberii, 
Candidi, Victoris, Innocentii, Vitalis cum sociis suis, 
qui sub Maximiano passi pro Christo, gloriosissime 
ceronati sunt. Ut igitur beatissime passionis eorum 
causa breviter loquamur, sub Maximiano, qui Ro- 
manz Reipublicz cum Diocletiano collega imperium 
lenuit, per diversas fere provincias laniati sunt at- 


* Euseb. I. vir, c. 22 et 25. 
ParRoL. CXXIII. 


jusmodi praeceptis se obtemperaturos negant. 
Maximianus non longe aberat : nam se circa 
Octodorum itinere fessus enebat. Igitur, cognito 
Thebzorum responso, przcipiti ira fervidus, ob ne- 
glecta imperia decimum quemque ex eademlegione 
gladio feriri jubet, quo facilius czeteri, rebus certis 
territi, metu cederent. Redintegratis mandatis, edi- 
cit ut reliqui in persecutionem Christianorum eo-. 
gantur. Ubi vero ad Thebzos denuntiatio iterata 
pervenit, cognitumque ab eis est injungi sibi rur- 
sus exsecutiones profanas, vociferatio passim ac tu- 
multus in castris exoritur, affirmantium nunquam 
se ulli in hec tam sacrilega ministeria cessuros. 
His deinde compertis, Maximianus, omni bellua 
cruentior, rursus ad ingenii sevitiam redit, atque 
imperat ut iterum decimus eorum neci detur; 
exteri nihilominus ad h:ec quie spernerent compel- 
lerentur. Quibus jussis denuo in castris perlatis, se- 
gregatus est atque percussus qui decimus sorte 
obvenerat. Reliqua vero se militum multitudo mu- 
tuo sermone instigabat, ut in tam preeclaro ordine 
persisteret. Incitamentum tamen maximum fidei 
penes S. Mauritium fuit prinicerium legionis ejus, 
qui cum Exuperio (ut in exercitu appellant) campi- 
ductore, et Candido senatore militum, accedebat 
exhortando singulos et monendo, fidelium commili- 
tonum etiam martyrum exempla ingerens. His ita- 
que primoribussuis atque auctoribus animati beatis- 
simi viri, Maximiano, adhuc insania :stuanti, manda- 
ta mittunt sicut pia, ita et fortia : Milites, inquiunt, 
sumus, imperator, tui ; sed tamen servi, quod libere 
confitemur, Dei; tibi militiam debemus, illi inno- 
centiam. A te stipendium laboris accipimus, ab illo 
vitz: exordium sumpsimus. Sequi imperatorem in 
hoec nequaquam possumus, ul auctorem negemus 
Deum: utique auctorem nostrum Dominum ac 
auctorem, velis nolis, tuum. Si non ad tam funesta 
compellimur, ui hunc offendamus, tibi, ut fecimus 
hactenus, adhuc parebimus ; sin aliter ipsi parebi- 
mus potius quam tibi. Offerimus nostras in quem- 
libet hostem manus, quas sanguine innocentium 
cruentare nefas ducimus. Dexterse ips: pugnare 


» Vide lib. de Fest. Apost. De eo infra 26 Nov. 
12 


363 


S. ADONIS ARCHÍEPISC. VIENNENSIS 


366 


adversus impios et inimicos sciunt, laniare pios et & honeste componitur. Sed et per longum temporis 


cives nesciunt. Meminimus nos pro civibus potius 
quam adversus cives arma sumpsisse. Pugnaviinus 
semper pro justitia, pro pietate, pro innocentium 
salute : hec fuerunt hactenus pretia periculorum. 
Pugnavimus pro fide ; quam quoque pacto conser- 
vemus tibi, si hanc Deo nostro non exhibemus ? 
Juravimus primum in sacramenta divina, juravimus 
inde sacramenta regia. Nihil nobis de secundis, cre- 
das, necesse est,si prima perrumpimus. Christianos 
ad poenam per nos requiri jubes, jam tibi ex hoc 
alii requirendi non sunt. Hahes nos hic confitentes 
Deum Patrem auctorem omnium, et Filium ejus Je- 
sum Christum Dominumcredimus. Videmuslaborum 
periculorumque nostrorum socios, nobis quoque eo- 


tractum beati Ionocentii martyris membra Rhoda- 
nus revelavit. Qua: non ideo a sinu terra protulit 
ul in gurgitis sui procella demergeret, sed ut 
csteris martyribus sepultura venerabiliter socia- 


retur. 
G. IX KAL. OCTOBRIS. 


(35 Sept.) 

Natale sancti Sosii diaconi Mesenatz civitatis in 
Campania. Qui cum esset annorum triginta, mar- 
tyrium cum beato Januario Beneventi episcopo, cà- 
pitis decollatione suscepit, tempore Diocletiani im- 
peratoris. Is, cum tempore quodam Evangelium 
legeret in ecclesia Mesenata civitatis, presente 
episcopo Januario (frequenter enim eum pro san- 


rum sanguine aspersis, trucidari ferro, et sanctissi- pj ctitate et prudentia ejusvisitare consueverat), vidit 


morum commilitonum mortes, et fratrum funera non 
flevimus, non doluimus, sed potius laudavimus, et 
gaudio prosecuti sumus quia digni habiti essent pati 
pro Domino Deoeorum. Non nos vel hzc ulLimz vitz 
necessitas in rebellionem cogit. Non nos adversum 
te, imperator,armavit ipsa saltem,quz fortissima est 
in periculis, desperatio. Tenemus ecce arma, et non 
resistimus ; quia mori quam occidere malumus, et 
innocentes interire quam noxii vivere pr:xeoptamus. 
Si quid in nos ultra statueris, si quid adhuc jusseris, 
si quid admoveris, ignem, tormenta, ferrum subire 
parati sumus. Christianos nos fatemur : persequi 
Christianos non possumus. Cum h:ec talia Maximia- 
hus audisset, obstinatosque in fide Christi cerneret 
animos virorum, desperans gloriosam eorum cons- 
tantiam posse revocare, una sententia interfici om- 
nes decrevit, et rem confici, circumfusis militum 
agminibus, jubet. Qui cum missi ad beatissimam le- 
gionem venissent, stringunt in sanctos impium fer- 
rum mori non recusantes vitae amore. Cedebantur 
itaque passim gladiis, non reclamantes saltem aut 
repugnantes, sed et, depositis armis, cervices perse- 
eutoribus prabentes, etjugulum persecutoribus vel 
intectum corpus offerentes. Victorautem martyr nec 
legionis ejusdem fuit, ncc miles, sed emerit: jam 
militi:e veteranus. Ilic cum iter agens subito inci- 
dissel in hos qui passim epulabantur li martyrum 
spoliis, atque ab his ad convescendum invitatus, 
prolatam ab exsultant;ibus per ordinem causam 
cognoscens, detestatur convivas, detestatusque 
conviviuni refugiebat ; requirentibusque ne et ipse 
forsitan Christianus esset, Christianum se, et sem- 
per futurum esse respondit. Acstatim abirruentibus 
interfectus, cz:teris martyribus sicut morte, eliam 
honore conjunctus est. Quid deinde circa Maximia- 
num tyrannum sit consecutum, brevi colligere pla- 
cuit. Cum, dispositis insidiis, genero suo Constan- 
tino mortem moliretur, deprehenso dolo, apud Mas- 
siliam captus est. Nec multo post strangulatus, Le- 
terrimoque supplicio affectus, impiam vitam digna 
morte finivit. At vero beatissimorum martyrum cor- 
pora post multos passionis annos sancto Theodoro 
episcopo revelantur, et in eorum honorem basilica 


subito idem episcopus de capite ejus flammam ex- 
surgere, quam nemo alius vidit : pronuntiavit eum 
martyrem futurum. Et post non multos dies diaco- 
nus tentus, et in carcerem missus est. Ad quem vi- 
sitandum cum venissel episcopus cum diacono 
Festo, et lectore suo Desiderio, et ipse cumeissimul 
tentus, ac pariter omnes cum aliistribusoccisisunt. 

Eodem die natale sanctse Theclze virginis, apud 
Seleuciam quiescentis: qu: de civitate Iconio a 
beato Paulo aposto'o instructa est. Quam mater ejus 
cernens Christianam, et nuptum repudiare; malen- 
tem Christo sponso adh:wrere quam corruptioni 
carnis subjacere, pergens ad judicem, accusavit 
virginem filiam suamesse Christianam, dicens vivam 
eam, utcsetera mulieres terrerentur, debereardere. 
Quam sibi cum jussisset judex adduci, et proposi- 
tum castitatis ejus perdidicisset, rogum fecit para- 
ri, ut illam incenderet. Rapta igiturabapparitoribus 
ut in focum jactaretur. sponte pyram ascendit, ot 
signocrucis facto, virilianimo inter medias flammas 
stetit, subitoque facta inundatione pluviarum, ignis 
exstinctus est, et beata virgo illzsa virtute superna 
eripitur. Iterum cum jejuniis, vigiliis et orationibus 
vacaret, a quodam viro potente comprehensa, per- 
ducta est ad praesidem, quod se Christianam diceret. 
Quam idem proconsul interrogans si vere esset 
quod accusabatur, respondit omnino Christianam se 
esse. Quam continuo prz;ses ad bestias damnavit. 
Intevim tamen quo subrigeretur, commandatur cui- 
dam nobili feminz, quz» propinqua Caesaris erat, no- 


D mine Triphena. Sequenti die producta sunt bestise 


de caveis; sistitur beata Thecla in arenis mediis; 
stupente populo,quod eam bestiz minime tangerent. 
Reducitur beata Thecla ad domum Triphenz, ut in 
crastimum iterum feris objiceretur. Quam ministri 
cum de domo repeterent, Triphena doloris plena 
sequitur eam usque ad spectaculum, ubi clamer 
vulgi et tumultus erat immensus beatam Theclam 
spectantium. Nudata vero beata virgine, dimittun- 
tur ei leones pariter et ursi. Sed nulla ferarum eam 
ledere praesumpsit. Deinde in fossam aqua plenam, 
ubi serpentes adunati et collecti fuerant, a furenti- 
bus populis cum urgeretur, signo crucis munita in- 


369 


MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. — MENS. SEPT. 


306 


siluit : sed nec ab eis ullo pacto 1:»sa. Iterum atro- A mihi, quemadmodum victi estis a virgine Jnstina? 


ciores bestie parantur, sed ullo modo tangere eam 
non sunt permiss:x. Verum nec adhuc sibi crudeli- 
tas modum ponit. Alligatur duobus tauris ferocis- 
simis, ferro candente stimulatis, ut eam discerpe- 
rent. Qui, funibus diruptis, vagabundi huc illucque 
discurrunt, ac martyrem nullius mali passam relin- 
quunt. Accersitam deni que proconsul eam requirit, 
quz aut unde esset, quia nulla bestiarum eam lzedere 
potuisset. B. Thecla respondit : Dei vivi tantum sum 
ancilla. Territus autem proconsul, quod tanta vir- 
tutis esset, induenseam vestibus, edixit sententiam: 
Theclam, inquit, pietatis ac Dei cultricen relaxo. 
Dimissa vero, reversa est in domum Triphenzs, ubi 
requievit paucis diebus, docens Triphenam et do- 
mum ejus in fide Domini nostri Jesu Christi. Inde 
egressa, venit Seleuciam ibique exemplo et con- 
versatione vitz atque etiam doctrina plurimos eru- 
diens, post multa certamina duplicis coronz, virgi- 
nitatis et martyrii, requievit in pace. 
A. VIII KAL. OCTOBRIS. 
(24 Sept.) 

Conceptio S. Joannis baptistze Domini. 

Et in Augustoduno, nutalis S. Andochii, presby- 
teri, Thyrsi diaconi, et Felicis. Qui a sancto Poly- 
earpo episcopo ab Oriente directi ad docendam 
Galliam, sub Aureliano principe sunt glorirsissime 
eoronati. Siquidem flagellis c:esi, in ultimo, toto 
die inversis manibus suspensi, et in ignem missi, 
sed non combusti, tandem vectibus colla feriuntur. 
atque ita martyrium suum gloriosissime comple- 
verunt, octavo Kalendas Octobris. 

B. VII KAL. OCTOBRIS. 
(25 Sept.) 

e Natalis B. Cleophz, cui Dominus post resurrec- 
tionem in via apparuit. 

Laugduni, sancti Lupi episcopi ex anachoreta. 

C. VI KAL. OCTOBRIS. 
(26 Sept.) 

Natale sanctorum niartyrum Cypriani episcopi et 
Justina : qui passi sunt sub Diocletiano imperatore 
judice Entolmio. Justine pater erat Dusius apud 
civitatem Antiochiam. Qui viamreligionis a diacono 
nomine Prophelioaudientes, baptizati sunt a sancto 
episcopo Optato. Virgo autem Justina, Domino ser- 


Cui diabolus : Dicere tibi non possumus, nisi prius 
jures mihi. Cumque Cyprianus illi jurasset, ait dia- 
bolus : vidi signuin Crucifixi, et extimui. Cyprianus 
dixit : ergo, Crucifixus major te est ? Dicit ei diabo- 
lus: Etiam, major enim est omnium. Quod audiens 
Cyprianus, contemnens virtutem diaboli et currens 
venit ad episcopum Anthimum, ceciditque ad pedes 
ejus, rogans ut doceret eum, ct baptismo Christi 
consignaret. Beatus autem episcopus, gratias agens 
Deo, catechizavlt eum. Et revertens Cyprianus in 
domum suam, omnia idola confregit. Tunc rediens 
ad ecclesiam, diligenter salutis verbum ausceultare 
cepit Hora deinde residens, qua catechumeni foras 
mittebantur ecclesiam, monitus est a diacouo ut 


p cum reliquis catechumenis egrederetur. Conversus 


vero ad diaconum, dicit ei : Servus factus sum Chri- 
sti, et foras me mittis? Dicit ei diaconus : Factus es 
perfectus servus Dei ? Cyprianus dixit : Vivit mihi 
Christus qui demones confudit, et mihi misertus est; 
quia non exeo binc nisi perfectus fuero servus 
Christi. Diaconus vero Anthimo episcopo hzc re- 
nuntiavit ; qui secundum ordinem instructum bapti- 
zavit eum, et non multo post etiam diaconum ordi- 
navit. Qui doctrina et moribus, plusquam dici pos- 
sit, excrescens miraculorum gratia preclarissime 
floruit. Vero, non multo interjecto tempore, factus 
est episcopus, sanctamque Justinam matrem virgi- 
num constituit. Quorum virtutem non ferens diabo- 
lus, per satellites suos apud Eutolmium comitem 
Orientis egit ut comprebenderetur Cyprianus epi- 
scopus, et virgo Christi Justina. Cujus ante conspe- 
ctum vinculis ligati, cum fuissent adducti, comes 
dixit ad beatum Cyprianum : Tu es Cyprianus do- 
ctor Christianorum, qui per maleficia multos errare 
fecisti ? Beatus Cyprianusdixit : Aliquando in perdi- 
tione d:emonum positus, multos luxuriosos feci : sed 
salvavit me Deus per virginem Justinam, dum eam 
per daemonia tentare vellem, quz» illa fide Christi 
armata per omnia contempsit. Comes iniquus jussit 
sanctum episcopum post hac suspendi, et exungu- 


. lari; beatam vero Justinam post alapas, crudis ner- 


vis immauiter coedi; deinde sanctum episcopum in 
carcere recludi, et sanctam virginem in domo cujus- 
dam matronzs custodiri. Qui post aliquot dies in sui 
presentiam reductos, in sartagine ferrea jussit tor- 


viens, frequentabat ecclesiam. Hanc Agladius scho- D reri, picem, adipem et ceram desuper ministris in- 


lasticus videns, exarsit ob amorem ejus. Et cum 
nullo modo posset pertingere ad illam, rogavit 
Cyprianum magum, promisitque ei duo talenta au- 
ri si virginem Justinam in amorem ejus excitare 
posset. Cyprianus autem magus, vocatis dzemoni- 
bus, ccpit agere ut virginem Christi ei adducerent. 
Qui semel, biset tertio venientesad beatamJustinam 
nibil apud illam suis deceptionibus valuerunt; scd, 
signo crucis repulsi, victi recesserunt. Cyprianus 
vero cum illorum virtutem adversus virginem hand 
quaquam valuisse videret, dicit ad diabolum : Dic 


* Vide lib. de Fest. Apost. 


fundentibus. Et cum ibi laudem omnipotenti Deo 
dicerent, Athanasius sacerdos idelorum postulavit 
comitem, dicens: Jubeat claritas tua, el in nomine 
deorum vincam virtutem Christianorum. Et cum 
appropinquasset ad sartaginem, erupit flamma et 
consuinpsit illum. Comes, aeceptistol miraculis, quae 
Christus in servis suis operabatur, scripsit impera- 
tori quid super eis jnberet. Qui rescripsit ut diri- 
gerentur Nicomediam, et ibi gladio ferirentur. Per- 
ducti igitur ad locum sunt decollationis, et vidit eos 
quidam Christianus Theognitus (Theognidusy, et ac- 


367 


S. ADONIS ARCIHEPISC. VIENNENSIS. 


368 


currens osculatus est Cyprianum. Quod cernens A ni memoriam Roma eliam, templo praeclaro opere 


Servius cognatus regis, iratus egit ut cum sanetis 
Cy»riano et Justina Theognitus decollaretur. Et 
jacueruut corpus sanctorum projecta feris sex die- 
bus insepulta. Quidam autem nauta Christiani noc- 
te rapuerunt ea, et navigantes deportaverunt ad 
urbem Romam. Et matrona venerabilis Rufina, re- 
verenter excipiens illa, sepelivit in przdio suo. 
Passi sunt autem sexto Kalendas Octobris. 


D. V. OCTOBRIS. 
(27 Sept.) 

* Apud /Egaam civitatem, natale sanctorum mar- 
tyrum Cosm2 et Damiani, persecutione Diocletiani, 
sub przside Lysia. Hi venerabili matre geniti, sacris 
litteris eruditi, professione artis medici, virtutibus 
erant clarissimi. Horum religionem audiens praeses 
Lysias, misit apparitores, qui eos adducerent. Quos 
aspiciens interrogavit ex qua provincia, aut quz es- 
sent eorum nomina. Beatus Cosmas et Damianus 
responderunt ei: Ex Arabia sumus, Nomina nostra 
Cosmas et Damianus; Cbristiani sumus ; sunt nobis 
et alii frat res, Anthimus, Leontius, Eutropius. Quos, 
misso officio, jussit sibi praeses illico przsentari, et 
ccpit agere ut sacrificarent. Et cum nulla ratione 
fundatos animos eorum supra petram Christum mo- 
vere posset, manibus et pedibus vinctos jussit eos 
fortiter torqueri, deinde sicut erant coneatenati in 
mare mergi. Quibus statim angelus Domini affuit, et 
diruptis vinculis, e pelago liberavit. Hoc videntes 
milites renuntiaverunt prasidi. Ille mox, eis ad se 


nomini eorum zdificato, solemniter agit. 


E. IV. KAL. OCTOBRIS. 
(38 Sept.) 

In Hispaniis, civitate Corduba, natale sanctorum 
Fausti, Januarii et Martialis: qui primo equulei 
pona cruciati, deinde rasis superciliis et auribus ac 
naribus precisis, dentibus quoque superioribus 
evulsis deturpati, ad ultimum ignis passione mar- 
yrium consummaverunt. 

F. JII KAL. OCTOBRIS. 
(29 Sept.) 

In monte Gargano, venerabilis memoria beati ar- 
changeli Michaelis, ubi ipsius consecrata nomini ha- 
betur ecclesia, vili facta schemate, sed coelesti pra- 
dita virtute. Vertice siquidem montis excelsi posita, 
de corpore ejusdem saxi, spelunca instar praecava- 
to, ostenditur. Est autem locus in Campania finibus 
ubi inter sinum Adriaticum ct montem Garganum 
civitas ^ Sipontus posita est, qui a moenibus civitatis 
3 duodecim millibus preerectus, in cacumine suo 
supremo hanc toto orbe venerandam gestat eccle- 
siam. Quz hoc modo mortalibus cognita est. Quidam 
vir przedives, nomine Garganus, qui ex adventu suo 
monti vocabulum indidit, infinita pecorum multitu- 
dine pollebat. Contigit autem taurum armenti gregis 
consortia spernentem, singularem incedere solitum 
et ad extremum redeunte pecore domum non rever- 
ti. Quem dominus per devia quz:que requirens inve- 
nit tandem in vertice montis foribus cujusdam as- 


reductis: Docete, inquit, me maleficia vestra, et C sistere speluncz, quem cum sagitta appetiisset, illa 


ego sequor vos, communicans operibus vestris. 
Saneti vero responderunt: Christiani sumus, male- 
ficia nescimus, et in Cbristi nomine maleficiorum 
virtutem contemnimus. Recepti sunt, jubente prz- 
side, in carcerem. Et sequentidie proconsul, sedens 
pro tribunali, fecit copiosum ignem parari, et hea- 
tos martyres de carcere productos in medio jactari. 
Sed, orantibus sanctis, ignis virtulem suam amisit. 
Superatus przeses, et qua circa martyres Dei prove- 
nerant magicis artibus dcsignans, suspendi ac tor- 
queri eos iterum jubel. Sed cum grato et hilari vul- 
tu superiores tormentis persisterent, paratis eruci- 
. bus, impius proconsul gloriosos martyres suspendi 
al que extendi, ac lapidibus in cruce levatos perse- 
qu: jubet. Sed cum ietus lapidum in jacientes retor- 
qu rentur, prases furoresu. census, sag&tiseosag- 
gred. jussit, ut saltem leviori volatu ferrum eis infige- 
retur. Verum cum nce in aliquo sanctos l:sissent, 
plurimi mittentium ac circumstantium vulneribus 
earum defecerunt. ernens itaque przses malitiam 
Suam virtute divina superari, gladio animadverti 
illos jubet. Martyrizati sunt beati Cosmas et Dainia- 
Dus, Anthimus, Leontius, et Eutropius, xxvii die 
mens s Septembr.s. Quorum corpora rel giosi viri 
sepelierunt in loco venerabili, non longe a civitate 
A&gsa. Duorum autem fratrum Cosms et Damia- 


* Gregor. Tur. de Gloria martyrum, cap. 98. 


velut flamine venti retorta, cum a quo jactata est 
mox reversa percussit. Turbati cives et stupefacti, 
qualiter res fuerit effecta (non enim aecedere pro- ' 
pius audebant) consulunt episcopum, quid facto 
opus sit. Qui, indicto jejunio triduano, a Deo monuit 
esse querendum. Quo peracto, sanctus Michael an- 
gelus apparuit episcopo per visionem, dicens : Ego 
sum Michael archangelus qui in conspectu Dei sem- 
perassisto; ipsius loci esse me custodem, atqu^ om- 
nium quz ibi geruntur inspectorem hoc volui indi- 
cio probare. His revelatione compertis, consuetudi- 
dem fecerunt cives hie Deum precibus, sanctumque 
intercessorem poscere Michaelem. Duas quidem ja- 
nuas ibi cernentes, quarum Australis, qua et major 


D erat, aliquot gradibus in Occasum vergentibus adiri 


poterat. Sed nec ultra cryptam intrare ausi, prz fo- 
r bus quotidie orationi vacabant. Interea Neapolitz 
Beneventanos bello lacessere tentant. Qui antistitis 
sui monitis edocti, triduanum jejunium agunt : el ec- 
ce nocte ipsa quz: belli precedebat diem, idem in 
visione sanctus Michael apparens antistiti, preces 
dixit coru n exauditas, spoponJit victoriam, seque 
eis affuturum. Quod mox veritas facti demonstravit ; 
domumque victores reversi, vota Domino gratiarum 
ad templum festinant referre, videntque manejuxta 
januam sept.ntrionalem, instar posterulg pusillz, 


» Ms. semper S'epontus. 


369 


MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. — MENS. SEPT. 


370 


quasi hominis vestigia marmori arctius impressa, A ministris erepti, deinde in ignem missi sunt. Ve- 


agnoscuntque beatum Michaelem presentis su -i- 
gnum voluisse monstrare ;ubi postea culmine appo- 
sito, et altari imposito, ipsa ob signa vestigiorum 
Appodonia est vocata. Et postmodum collatione fac- 
ta Sipontini, ad Orientem loci illius, B. Petri apo- 
stolorum principis nomine condunt ecclesiam. Ite- 
rum Romano pontifice et Sipontino episcopo de con- 
secrationeloei ipsius qu.erentibus, ac propterea tri- 
duanum jejunium cum civibus suis celebrantibus, 
nocte jejunii suprema sanctus Michael episcopv Si- 
pontino per visionem apparens, monuit ut intrarent 
ecclesiam, quam ipse dicavit, et missas juxta morem 
ibi agerent. Meum, inquit, erit ostendere quomodo 
per memetipsum locum consecraverim. Adveniunt 
mane cum oblationibus, et magna instantia precum 
intrant regiam Australem. Et ecce longa porticus in 
Aquilonem porrecta, atque illam attingens posteru- 
lam, extra quam vestigia marmori diximus im- 
pressa. Sed priusquam huc venirent, apparet ad 
Orientem basilica pergrandis, qua per gradus ascen- 
ditur. Hzc cum ipsa porticu sua quingentos fere ho- 
mines capere videbatur, altare venerandum, rubro- 
que coopertum palliolo, prope medium parietis Mc- 
ridianoostendens. Erat autem ipsa domus angulosa, 
non in morem operis humani parietibuserectis, sed 
instar spelunczee preruptis, et sepius eminentibus 
asperata scopulis. Culmine quoque petroso diversz 
altitudinis ; quod hic vertice tangi, alibi manu vix 
possit attingi: credo, docente archangelo, Dominum 

on ornatum lapidum, sed cordis quarere et dili- 
gere puritatem. Nullus autem huc nocturno est 
tempore ausus ingredi ;sed aurora transacta, mat u- 
tinos ibidem cantant hymnos. Ex ipso autem saxo, 
quo sacra contegitur :»desad Aquilonem altaris, dul- 
cis et nimium lucida guttatim aqua dilabitur, quam 
incol:e Stillam vocant. Ob hoc vitreum vas ejusdem 
receptui przeparatum. Denique nonnulli post longas 
febrium flammas, hac hausta stilla, celeri confestim 
refrigerio potiuntur salutis. Innumeris quoque et 
aliis modis ibi et crebro sanantur zgroti ; et multa, 
angelica tantum illic potestate, geri miracula com- 
probatur. Sed non multo post Rom: venerabilis 
etiam Bonifacius pontifex ecclesiam sancti Michaelis 
nomine constructam dedicavit, in summitate Circi 
cryptatim miro opere altissime porrectam. Unde et 
idem locus in summitate sua continens ecclesiam, 
Internubes situs vocatur. 


G. PRIDIE KAL. OCTOB. 
(30 Sepl.) 


In Galliis, castro Solodoro, quod est super [Auru- 
lam] Arulam fluvium, passio sanctorum martyrum 
Victoris et Ursi, ex gloriosa legione Thebzorum. 
Qui cum illuc furorem Maximiani tyranni declinan- 
tes secessissent, ipsius jussu tenti ab ITyrtaco exse- 
cutore, primo diris suppliciisexcruciati ; sed celesti 
super eos lumine coruscante, ruentibus in terram 


* Jenavensium, vulgo Januensiwm. 


niente autem mox pluvia vehementi,exstincla pyra 
in nullo penitus l:si, novissime gladio consummati 
sunt. E quibus sanctus Victor ad urbem * Janaven- 
sium translatus, miraculorum gloria et veneratione 
fidelium celebratur. 

Item apud Bethlehem Juda, depositio sancti Hie- 
ronymi presbyteri. Hic natus in oppido Stridonis, 
quod Dalmatie quondam Pannonizque confinium 
fuit, patre Eusebio, vestem Christi puer Rom sus- 
cepit, ibique litteris Grecis ac Latinis a primzevo 
eruditus est. Postquam autem omne mundanarum 
studium litterarum adeptus est, probatissimorum 
quoque monachorum habitum factumque imitatus 
est, Romans Ecclesi:x presbyter postmodum ordina- 


B tur. Dumque per triennium continuum cbarus acce- 


ptusque populis veneraretur, omniumque judicio di- 
gnus esse summo sacerdotio decerneretur, quidam 
ex clericorum monachorumque ordinibus, pro po- 
tulentia, proque ingluvie discursantes, ad effegan- 
dum Urbe Hieronymum, qui utrumque eorum scri- 
bens vitium deprehenderat, insidias paraverunt. 
Verum ipse propter coelorum regna, domum, paren- 
tes, sororem, cognatos Roma, egressus, dereliquit, 
et Hierosolymam militaturus Deo pergens, primo ad 
Gregorium Nazianzenum, tune Constantinopolitanze 
urbis episcopum, supplex docilisque discipulus ac- 
cessit, ut sanctarum Scripturarum studiis erudire- 
tur. Inde in Syriam perrexit, in possessione Evagrii 
presbyteri aliquantulum commoratus. Ad deserta 
deinde loca ita l:tus accinctusque aecessit, ut vo- 
lasse eum magis quam measse crederes. Quadrien- 
nium itaque in illa vasta solitudine, quz exusta solis 
ardoribushorridum monachis przstat habitaculum, 
exegit ; indeque ad Bethlehem oppidum remeavit, 
ubi prudens animal ad przsepe Domini se obtulit 
permansurum. Bibliothecam sane suam, quam sibi 
summostudio ipse condiderat, omniumque librorum 
orationes, quas pene memoriter retinebat, iterum 
relegens, diem jejuniis ducebat ad vesperam. Plures 
ad eumreligiosorum, quibus vitaejus fama comperta 
est, protinus confluxerunt, bonumque doctorem, 
parvoadhucsubtugurio, boni observavere discipuli. 
Nec multo post cellulas ibi ob discipulorum suorum 
copiam, et propter frequentiam adventantium, ad 
Bethlehemiticam portam, quz ad Occidentem con- 
spicit, et egredientibus ad Septentrionem videtur, 
parvulum habitationis locellum construxit. Quibus 
vero nisibus, quantisve labo-ibus Hebraicam lin- 
guamatque Chaldaicam, litterasque Hebrzas didice- 
rit, verbis ejus edicam. Dum essem, inquit, Juvenis 
et solitudinis me deser(a vallarent, incentiva vitio- 
rum ardoremque nature fere non poleram. Quam 
cum crebris jejuniis frangerem,mens tamen cogita- 
tionibus estuabat. Ad quasedomandas, cuidam fra- 
tri, quiez Hebrais crediderat, me in disciplinam 
dedi ;ut post Quintiliani acumina, et Cice-onis ffu- 
vium,gravitalemque Frontonis,et lenitatem Plinii, 


371 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


372 


alphabetum discerem, ac stridentia anhelantiague A tulit, libeum unum, in Lueam homilias triginta 


verba meditaret. Quid ibi laboris sumpserim, quid 
sustinuerim dificultatis, quoties desperaverim, et 
contentione discendi rursus inceperia,testis estcon- 
Scientiamea. Armatusitaque fide, gratiamque Chris- 
ti adeptus, Hebrzeorum volumina, quz:e iu Canon con- 
tinentur,de Hebrzoin Latinam linguam vertit,eaque 
pene omnia commentatus est. Ut ergoopera ejus val- 
de utiliter confecta breviter commemoremus, scrip- 
sit Vitam Pauli monachi, Epistolarum ad diversos 
librum unum, ad Heliodorum exhortatoriam ; Al- 
tercationem | Luciferini et Orthodoxi, Chronicon 
omnimoda historie ;in Jeremiam et Ezechielem 
Homilias viginti octo quas de Grieco in Latinum ver- 
tit. De Seraphin, de Osanna, de frugi et luxu- 
rioso filio, de tribus quzstioaibus Legis veteris, 
Homilias in Cantica canticorum duas, adversus Hel- 
vidium de Marie virginitate perpetua, ad Eusto- 
chium de virginitate servanda, ad Marcellam Epi- 
stolarum librum unum, Consolatoriam de morte 
filie "ad Paulam, in epistolam Pauli ad Calatas com- 
mentariorum libros tres, in epistolam ad Titum li- 
brum unum, in Epistolam ad Philemonem librum 
unum, in Ecclesiasten commentarios, Quzstionum 
Hebraicarum in Genesim librum unum, de Locis 
librum unum, Hebraicorum nominum librum unum. 
De Spiritu sancti Dydimi, quem in Latinum trans- 


octo, in psalmos a decimo usque ad sextum deci: 
mum tractatus septem, Captivum monachum, Vi- 
tam beati Hilarionis, Novum Testamentum Graecae 
fidei reddidit ; Epistolarum autem ad Paulam et Eu- 
stochium incertus est numerus. Sexdecim prophe- 
tarum volumina quatuor et septuaginta libris editis 
commentatus est. Inter has itaque numerosasoperis 
sui paginas, centum et triginta quinque virorum il- 
lustrium ecclesiasticorum scriptorum nomina, a 
passione Christi usque ad quartum decimum Theo- 
dosiiimperatorisannum ordine digessit. Item contra 
Jovinianum libros duos, Apologeticum ad Pamma- 
chium, in Mattheum commentariorum libros qua- 
tuor, Enchiridion in psalterium. Adversus Vigilan- 


p tium contraque Pelagium luculentissima volumina 


edidit. De mansionibus quoque filiorum Israel, et 
alia quamplurima ad zdiflcationem Ecclesizx catho- 
liea pietate composuit. Tanta denique lassitudine 
fatigatus est ut etiam in stratu suo jacens, funiculo 
trabe suspenso supinus apprehenso erigeretur, ut 
scilicet officium monasterii prout poterat,exhiberet. 
Tandem, post perfectam placitamque Deo conversa- 
tionem, nonagesimo octavo etatis anno, apud Beth- 
lehem oppidum in pace quievit pridie Kalendas Oc- 
tobris, duodecimo Honorii imperatoris anno. Libros 
suos per quinquaginta et sex annos confecit. 





LITANLE INDICENDE. 
MENSIS OCTOBER 


HABET DIES XXXI ; 


LUNA XXIX. 





A. KAL. OCTOBRIS. 

(4 Oct.) 

Apud Antisiodorum, natalis sancti Germani epi- 
scopi, qui multis virtulibus, doctrina et continentia 
clarus exstitit. Qui ad confirmandam fldem gratis 
coelestis, Britannias venire, judicio omnium Galli- 
canorum antistitum compulsus est, adjuncto sibi 
beato Lupo Trecassinz civitatis episcopo. Siquidem 
haeresis Pelagiana fidem Britannorum fceda peste 
commaculaverat. Dum per medium sinum, quo a 
Gallico Britannias usque tenditur, secundis flatibus 
ferretur, subito inimica vis ventorum concitavit 
procellas, ccelum diemque nox nubium subduxit, et 
casu ipse pontifex fractus corpore, lassitudine ac 
sopore resolutus, nave jacebat. Tum beatus Lupus 


C Germanus invocato Domino, adhzrentem lateri suo 


capsulam cum sanctorum reliquiis collo avulsam 
manibus comprehendit, eamque in conspectu om- 
nium puella: oculis applicuit, qux? statim lumen re- 
cepit. Beatus praterea vir dum aliquandiu uno loco 
infirmitatis necessitate teneretur in vicina qua ma- 
nebat casula, exarsit incendium ; sed hospitium san- 
cti viri expavescens flamma, haudquaquam ausa 
tangere trausilivit, et interglobos flammantis incen- 
dii incolume tabernaculum, quod habitator inclusus 
servabat, emicuit. Et cum idem ipse nihil remedii 
debilitati suz pateretur adhiberi, quadam nocte can 
dentem niveis vestibus vidit sibi adesse personam, 
quae manu extensa, jacentem videbatur attollere, 
eumque consistere firmis vestigiis imperabat. Post 


omnesque turbati, excitant seniorem. Qui confestim [) horam itaque, fugatis doloribus, recepit pristina 


Christum invocat, et assumptum in nomine sanctse 
Trinitatis oleum misit in mare, fluctusque sevientes 
opprimit, ac tranquillam serenitatem reddit. Decur- 
sis vero spatiis pelagi, optati littoris sacerdotes Dei 
quiete potiuntur, ac mox Britannorum insulam, opi- 
nione, pradicatione, virtutibusque impleverunt, ita 
ut passim et fideles catholici firmarentur, et depra- 
vati viam correctionis agnoscerent. Interea quidam 
tribuniti: potestatis filiam decem annorum czcam 
sacerdotibus curandam offert. Nec mora, beatus 


sanitatem ut, die reddito, itineris laborem subiret 
intrepidus. Sed et bellum, Saxonum Pictorumque 
ad Britones eo tempore junctis viribus, susceptum 
divina virtute retunditur, cum Germanus ipse dux 
belli factus, nontub: clangore,sed clamore Alleluia, 
totius exercitus voce ad sidera levata, hostem im- 
manem in fugam convertit. Composita vero insula, 
reditum moliuntur pontifices, fitque ut tranquilla 
navigatione suorum desideriis felix carina eos resti- 
tueret ; nec multo interposito tempore, nuntiatur ex 


373 


MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS, — MENS. OCT. 


374 


eadem insula, Pelagianam perversitatem iterato À toris suz, ignibus velut aurum examinatus, com- 


paucis auctoribus dilatari. Rursusque ad beatissi- 
mum virum preces sacerdotum omnium deferuntur, 
ut causam Dei, quod prius obtinuerat, tutaretur. 
Quorum petitioni festinus obtemperat. Namque ad- 
juncto sibi Severo, totius sanctitatis viro (qui erat 
discipulus beatissimi patris Lupi, Trecassenorum 
episeopi, et tunc Treviris ordinatus episcopus, gen- 
libus prim: Germanie verbum predicabat), mare 
conscendit, et consentientibus elementis, tranquillo 
navigio Britannias petit ; exspulsisque pravitatisauc. 
toribus, compositisque omnibus, beatis^cerdotesea 
qua venerant prosperitate redierunt. Porro Germa- 
nus post hzc ad Ravennam pro pace Armorieange 
gentis supplicaturus advenit, ibique a Valentiniano 


et Placida matre ipsius summa reverentia susccp- B 


tus, post aliquot dies mizravit ad Christum. Cujus 
corpus honoriflco agmine, comitantibus virtutum 
operibus, suam defertur ad urbem. 

Tomis civitate, sanctorum Prisci, Crescentii et 
Eyagrii. 

Rhemis civitate, sancti Remigii episcopi et con- 
fessoris, viri preclarissims» virtutis ct sanct tatis. 
Hic gentem Francorum, idolorum colturis deditam, 
eonvertit ad Christum, rege ipsorum sacro fonte 
baptismatis et sacramentis fidei prius initiato. Se- 
ptuaginta et eo amplius tn episcopatu annos exple- 
vit. Hic, inter csetera facta, puellam a morte cor- 

poris suscitavit. 
B. VI NONAS OCTOBRIS. 
(à Oct.) 

* Apud Nicomediam, natalis sancti Eleutherii mar- 
tyris, sub Diocletiano. Cujus tempore contigit ali- 
quam partem palatii incendio conflagrari. Hoc impe- 
rator a Christianis factum falsa suspicione presump- 
sit. Ex quo in:estimabili furore succensus, jubet om- 
nes Christianos acervatim collectosalios quidem gla- 
dio obtruncari, alios ignibus conflagrari. Horum pri- 
mus, et qui omnes hortaretur pro Christo fortiter 
animas ponere, erat Eleutherius. Deniquecum assis- 
Lentes ministri rogarent singulos,si forte sacrificaturi 
vellent dimitti,tam viri quam mulieres ne interrogari 
se quidem patiebantur, sed ultro vel flammis irrue- 
re, vel cedentibus gladiis certatim objectare cervi- 
ees. Cumque jam illis ipsis spectatoribus nimietas 


crudelitatis horresceret, ministri scelerum partem D 


populi navieulis injectam in medium pelagus abdu- 
cunt, ibique in sententia fldei persistentes przcipi- 
tant in profundum. Intantum vero rabiescrudelitatis 
apud eosexarsit, ut regios pueros martyres eflectos, 
cum secundum humanitatis ordinem fuissent sepul- 
ture mandati, effoderent denuo, et corpora eorum 
projicerent in mare, dicentes: Ne forte efficiantur di- 
Christianorum. Verum beatus Eleutherius, immanisi 
simis tormentis diu exeruciatus, cum ipse per sin- 
gula tormenta validior redderetur, martyrium vic- 
* Euseb., I. virt c. 5 et 6. 


» Vide lib. de Fest. Apost. 
* Vide ibid. 


plevit, Cujus reliquias furtim Christiani auferentes, 
Nicomedis sepultura venerabili reposuerunt. 

In Atrebatis, villa S'ricinio, passio saneti Leode- 
garii, Augustodunensis episcopi, quem variis inju- 
riiset diversissuppliciispro veritatc afflictum,Ebroi- 
nus major domus regie interfecit. Cujus sacrum 
corpus in dicecesi Pictavorum translatum, in monas- 
teri0 beati Maxentii hononífice est humatum. 


C. V NONAS OCTOBRIS, 
(3 Oct.) 

» Natalis sancti Dionysii Areopagitz, qui ab apos- 
tolo Paulo instructus credidit Christo, et primus 
apud Athenas ab eodem apostolo episcopus est ordi- 
natus, et sub Adriano principe, post clarissimam con- 
fi ssionem fidei, post gravissima tormentorum ge- 
nera, glorioso martyriocoronatur, ut Aristides Athe- 
niensis, vir fide sapientiaque mirabilis, testis est 
in eo opere quod de Christiana religione composuit. 
Hoc opus apud Athenienses summo genere colitur, 
et inter antiquorum monumenta clarissimum tene- 
tur, ut peritiores Grecorum affirmant. 

Apud antiquos Saxones, natalis sanctorum Ewal- 
dorum duorum presbyterorum, qui cum sancto 
Willibrordo episcopo venienles in Germaniam, 
transierunt ad Saxones, et cum praedicare ibi 
Christum coepissent, comprehensi a paganis occisi 
sunt. Ad quorum corpora noctu multa diu lux appa- 
rens, et ubi essent, et cujusessent meriti declaravit. 

D. IV. NONAS OCTOBRIS. 
(4 Oct.) 


€ Apud Corinthum, natalis sanctorum Crispi et 
Caii, quorum meminit beatus apostolus Paulus Co- 
rinthiis scribens. | 

d Apud /Egvptum, natalis sanctorum martyrum 
Marci et. Marciani fratrum, et cum eis innumera- 
bilium aliorum non inferioris gloris, tam virorum 
quam feminarum. Sed et pueri et senes, pro fide 
Domini nostri Jesu Christi, presentem vitam parvi- 
pendentes, futurs glorix: beatitudinem qussiere. 
Quidam ex ipsis post verbera, post ungulas, post 
flagella aliosque diversigeneris horribilescruciatus, 
flammis traditi sunt, alii in mare previpitati, non- 
nulli inedia consumpti, nonnulli etiam capite caesi, 
ita ut sponte cervices suas securibus darent; alii 
patibulis affixi, ex quibus nonnulli more perverso 
capite deorsum presso, ac pedibus insublime subla- 
tis, passionis beatissimam coronam promeruerunt. 

E. Jil. NONAS OCTOBRIS. 
(5 Oct.) 

€ Apud Siciliam, natalis sanctorum Placidi, Eu- 
tychii et aliorum triginta. 

In Galliis, civitate Valentia, sancti Appollinaris 
episcopi, cujus et vita virtutibus insignis fuit, et 
mors nihilominus signis ac prodigiis decoratur. 


4 Euseb., I. vit, c. 8 et 9. 
? Euseb., I. v. c. 24. Ruff. 


375 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS. 376 


Apud Eumeniam, beati Thrasez episcopi apud À iterum jussit in custodia recipi, Bacchum vero 


Smyrnam martyrio consummati, qui unus ex anti- 
quis, quasi ex traditione priorum se accepisse asse- 
ruit : Salvatorem przcepisse apostolis suis, ut ante 
duodecimum annum ab Jerosolymis ne discederent. 
F. PRIDIE NONAS OCTOBRIS. 
(6 Oct.) 
* Apud Capuam, natalis sanctorum Marcelli, 


' . Casti, /Emiliii et Saturnini. 


In Galliis,eivitate Agenno, natalis sanct: Fidis, 
virginis et martyris, cujus exemplo beatus Capra- 
sius ad agonem martyrii animatus est. 

Eodem die, beati Sagaris, martyris et episcopi 
Laodicensis, qui unus fuit de antiquis sancti Pauli 
apostoli discipulis. 

G. NONAS OCTOBRIS. 
(7 Oct.) 

Home, via Appia, natalis S. Marci, papa et con- 
fessoris, qui sedit in episcopatu annos duos, men- 
ses novem, dies viginti. Sepultus in ccmeterio 
 Balbine, via Ardeatina, quod ipse insistens fecit. 

Eodem die natale sanctorum martyrum Juliz, 
Sergii et Bacchi, sub Maximiano imperatore. Cujus 
honoribus sublimati, in palatio ejus clari habeban- 
tur. Nam Sergius erat primicerius, Bacchus vero 
secundicerius schole gentilium. A quibusdam ergo 
apud imperatorem accusati, quod essent Christiani, 
vocati sunt ab imperatore, ut sacrificantes Jovi, de 
sacrificiis oblatis cum eo degustarent. Ingressus 
imperator templum, gustavit de sacrificiis, et cir- 


cumspiciens, non vidit Sergium et Bacchum : neque ( 


enim ingressi fuerant templum. Mittens igitur mi- 
lites de adstantibus sibi imperator, jussit eos intro- 
duci. Quibus et dixit : Ut video, facti estis deorum 
inimici. Accedite ad aram Jovis magni, et sacrifi- 
cate, ac de sacrificiis ejussicut et cz:eteri manducate. 
Responderunt beati Sergius et Bacchus : Habemus 
regem verum zaziernum in colis, Jesum Christum 
Filium Dei. Huic per singulos dies offerimus san- 
ctum vivumque sacrificium, atque rationabilem cul- 
turam: lapides autem et ligna non adoramüs. Im- 
perator tunc indignatus jussit exutos chlamyde in- 
dui eos muliebri colobio, et per mediam civitatem 
ad palatium pertrahi, catenis in cervicibus positis. 
Et cum pervenissent ad palatium, dixit eis impe- 
rator : Sceleratissimi, scitis quia quem colitis Chri- 
stum fabri filius fuit, et antequam nuptizx legitima 
fierent, de adulterio facto mater eum procreavit ? 
Cui milites Christi responderunt : Erras, imperator; 
nam quem colimus Deus verusest, et vita sterna, 
qui fecit celum et terram et qua in eis sunt. Am- 
plius igitur veris prosecutionibus eorum iratus Ma- 
ximianus, jussit eos Antiochio duci tradi, ut con- 
stringeret eos in cippo. Et facto mane, sedit in prz- 
torio. Et adducti sunt ante illum Sergius et Bac- 
chus. Et cum nec blanditiis, nec minis eos a pro- 
posito incurvare posset, beatum quidem Sergium 


? Euseb., 1. v, c. 24. Ruff. 
5 Pontific., c. 35. 


extensum nervis crudis tam diu czedi quousque 
c:edentes lassi deficerent. Et vicissim succedentibus 
sibi casoribus, martyr gloriosus in confessione 
Christi, totus corpore discissus, emisit spiritum, et 
relicto corpore avibus et feris, abiit Antiochus. At 
Christiani furtim venientes tulerunt corpus mar- 
tyris, ei in spelunca quadam sepelierunt. Sequenti 
vero die beatus Sergius eductus de custodia, prz- 
sentatur Antiocho; qui cum verbis eum flectere non 
posset, primo cothurnos conflxos clavis vestiri eum 
fecit,et novem millibus ante se currere.Postmodum 
in sententia fixum manere videns, decollari jussit, 
quem tunc Christiani in eodem loco sepelierunt. 
Parvo autem tempore interposito, beatum quoque 


B Bacchum a loco quo tumulatus fuerat elevantes, 


honorabili Martyribus loco juxta sanctum Sergium 
composuerunt. Ubi et virgo Julia, quz sub Martiano 
preside martyrium eonsummavit, sociata Martyri- 


'bus sepulta quiescit. 


Eodem die, sanctorum martyrum Marcelli et A pu- 
lei, qui quidem primo adhzserunt Simoni mago; sed 
videntes mirabilia quae Dominus operabatur per 
apostolum suum Petrum, relicto Simone, doctrina 
apostoliez se tradiderunt. Et post martyrium apo- 
8tolorum, confessione Christi et ipsi decorati, Aure- 
lianoconsulari viro sententiam ferente, martyrii co- 
ronam reportarunt.Sepulti non longe ab urbe Roma. 

A. VIII IDUS OCTOBRIS. 
(8 Oct.) 

e Apud Cretam, urbe Gortin:, beati Philippi epi- 
scopi, magnis virtutibus et optimis Studiis preediti 
viri. 

Thessalonice, S Demetrii martyris. 

Et beatistimi senis Simeonis. 

B. VII IDUS OCTOBRIS. 
(9 Oct.) 

Abrahs Patriarcha. 

Apud Parisi wm, natalis sanctorum martyrum Dio- 
nysii episcopi, Eleutherii presbyteri, et Rustici dia- 
coni : qui beatus episcopus a pontifice Romano ad 
Gallias directus, ut preedicationis operam populis a 
fide Christi alienis exhiberet, tandem Parisiorum 
civitatem devenit, et per aliquot annos sanctum 
opus fideliter et ardenter exsecutus, a przefecto.Fe- 
scennino Sisinnio comprehensus, et cum eo sanctus 
presbyter Eleutherius et Rusticus diaconus, gladio 
animadversi martyrium compleveruut. 

C. VI IDUS OCTOBRIS. 
(10 Oct.) 

Apud Coloniam Agrippinam, natale sanctorum 
martyrum Gereonis, et aliorumtrecentorum octode- 
cim, quos ferunt Thebzos fuisse, et cum legione illa 
beati Mauritii, inde jussu Maximiani imperatoris in 
Gallias transitum fecisse, atque cirea Rheni littora 
consedisse,et funestumtyranni imperium respuendo 
pro vera pietate colla patienter gladiis subdidisse. 


* De hoc supra 11 Apr. Hier. de Ser. Eccl., cap. 
30. Vide lib. de Fest. Apost. 





377 


Loth prophet:z. 

Apud Cretam, beati Pinyti, inter episcopos nobi- 
lissimi, * qui in scriptis suis velut in quodam spe- 
culo viventem sui reliquit imaginem. 

Item apud Agrippinensem urbem, natalis sancto- 
rum martyrum Mallosi et Victoris : quorum prior, 
cum longotempore ubinam sepultus fuerit latuisset, 
sancto episcopo ejusdem loci ex divina revelatione 
manifestatusest. Cumquecorpus ejus ex loco abdito 
levaretur, tanta odoris suavitas emanavit, utl as- 
tantes fideles velut immensi aromatis fragrantia 
replerentur. 

Ita Britannia, sancti Pauliniepiscopi Eboraci,qui 
ordinatus episcopus a beato Justo, qui a sancto Au- 
gustino, quem beatus Gregorius ad praedicandum 


MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. — MENS. OCT. 
À jussu Hunnerici regis Ariaui, pro defensione catho- 


378 


licze veritatis, in horribilis eremi exsilium trusi, et 
inter Mauros ferocissimos deputati sunt ; inter quos 
erant Cyprianus et Felix przeipui Domini sacerdo- 
tes. E quibus plurimi cum crudeliter minarentur, et 
hastilium cuspidibus ad eurrendum ac lapidibus 
tunderentur, sive ligatis pedibus, velut cadavera 
per dura et aspera loea traherentur, tam atro sup- 
plieio per singula membra discerpti, dum per gla- 
dios acutos petrarum huic caput conterebatur, aliis 
latera findebantur; inter manustrahentiumspiritum 
exhalabant. Exstat per to'um aggerem publicum, 
tumulis loquentibus, visis s^pultura sanctorum. 
F. III IDUS OCTOBRIS. 
(43 Oct.) 


Anglorum genti direxerat, consecratus episcopus p — Natalisbeati Carpi, discipuli ApostoliP auli, apud 


fuerat, gentem Nordanhumbrorum, hoc est eam 
nationem Anglorum, qu: ad aquilonem Umbri flu- 
minis habitabat, cum rege suo Eduino, verbum fidei 
predicando convertit. Et clarus vita, doctrina, et 
miraculis, vr Idus Octobris in pace quievit. 
D. V IDUS OCTOBRIS. 
(44 Oct.) 


Apud Tarsum metropolim Ciliciz, natale beatissi- 


morum martyrum Tharaci, Probi et Andronici: qui 
persecutione Diocletani sub Maximo przside, longo 
tempore carceralis qualore afflicti, et tertio diversis 
tormentiset suppliciisexaminati,in confessione fidei 
triumphum gloriz adepti sunt. Nam nervis crudis 
graviter caesi, et testis asperrimis defricati, etiam 
papyro ardenti circa ventrem et latera adusti, post 
maxillarum confractionem, post tormenta tibiarum, 
post aceti et sinapis naribus infusionem, post obe- 
liscos ignitos, post confixionem digitorum clavis 
acutissimis, post oculorum transpunctionem, ac lin- 
gue abscissionem, novissime in amphitheatro ursis 
et leonibus projecti sunt. Sed cum nulla ex bestiis 
sanctorum corpora auderet attingere, Maximus, ira 
accensus, jussit eos gladio jugulari et corpora eo- 
rum intcr corpora gladiatorum projici. Noctuautem 
venientes fideles, et deprecantes Dominum ut eis 
ostenderet sanctorum reliquias, viderunt subito ve- 
lutstellam splendidam de ccelo missam super singula 
sanctorum corpora residentem. Sicque cum ingenti 
gaudio rapientes ea, praecedente se ejusdem stella 
splendore, gloriosos Christi athletas loco aptissimo 
condiderunt. 
E. IV IDUS OCTOBRIS. 
(42 Oct.) 

Apud Ravennam via Laurentina, natalis sancti 
Edistii. 

Apud Africam, sanctorum confessorum et mart y- 
rum quatuor millium nongentorum septuaginta sex, 
qui persecutione Vandalica, apud Africam, cum 
essent ecclesiarum Dei episeopi, presbyteri et dia- 
cones, associatis sibi turbis fidelium populorum, 

* Hier. de Script. Eccles., cap. 98. 


Beda Hist. Angl. I. 2, c. 9, 1&, 16, 17, 20; et 
I. 3, c. 1&4. 


Troadam. 

Apud Antiochiam, beati Theophili, qui sextus ab 
apostolis Ecclesie pontificatum tenuit, viri erudi- 
tissimi 4. 

C: PRIDIE IDUS OCTOBRIS. 
(45 Ocí.) 

Natalis sancti Callisti papz, * qui sedit in episco- 
patu annos septem, menses duos, dies decem, et sub 
persecutione Alexandri imperatoris martyrii glo- 
riam adeptus est. Postquam enim Palmachium pro- 
consulem, cum omni domo sua baptizavit, et sena- 
torem Simplicium ad domum ejus, et Felieem cum 
uxore Blanda, quam a paralysi curavit, et iidem ipsi 
ab Alexandro universi occisi, gloriam martyrii con- 


C, secuti sunt ; sed et postquam Calepodius presbyter 


ejus gladio martyrium sumpsit, tentus est ab Alexan- 
dro, et diutissime fame cruciatus, et quotidie fusti- 
bus c:zesus ; atque probibitum fuit ne quis ad eum 
veniret ; si vero aliquis venire no?t't auderet, com- 
prehensum occiderent. Qui cum multis diebus esset 
in custodia, venit ad eum beatus Calepodius per vi- 
sum, et consolabatur eum, dicens : Firmus esto, 
pater, quia corona tua jam perfecta est. Erat ibi - 
miles quidam nomine Privatus, ulceribus plenus, qui 
doloribus continuis eruciabatur. Hic misit se ad 
pedes sancti Callisti, rogans ut sanaret eum ab ulce- 
ribus et doloribus suis ; quem mox sanctus pontifex 
ab ulcerum dolore ac foeditate, simul et ab infideli- 
tate in nomine sanctissimze Trinitatis baptizatum 
curavit. Quod audiens Alexander, ipsum quidem mi- 
litem fecit plumbatis deficere; beatum vero Calli- 
stum per fencstram domus precipitari, et ligato ad 
collum ejus saxo, in puteum demergi, et in eum per 
rudera cumulari. Post dics vero decem et septem 
presbyter ejus Asterius cum clericis noctu veniens, 
levavit corpus ejus, et sepelivit in coemeterio Cale- 
podii, via Aurelia, pridie Idus Octobris. 

Eodem die, trans'tus sancti Justi in eremo : qui 
cum aliquot annis in eremo Angelicam egisset vitam, 
et dignus adesset flnis,tantis laboribus regnum spon- 


€ Viet. Afr. L. rr. 
4 Hier. de Script. Eccl. cap. 28. — 
€ Pontif;, cap. 17. 


379 


8. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


9380 


dens coelorum atque illis jam extremis sanctz:» com- A animas emisere. Ubi usque in hodiernum diem nou 


migrantis anima, flens et consternatus mente Viator 
astaret dicens: Cur me,Domine,derelinquis? respon- 
disse dicitur,neconturbaretur quasi destitutus sola- 
Lio, quia brevi se illo quoque ipse sequeretur. Quam 
utique prophetiam ac revelationem cito transitu 
sanctissimi invenis ministri ejus qui solus ardore 
fidei eum episcopatum fugientem et latere cupien- 
tem secutus fuerat, constat fuisse completam. 
A. IDIBUS OCTOBRIS. 
(45 Oct.) 

In Galliis, *apud Coloniam Agrippinam,sanctorum 
Maurorum de militibus S. Gereonis. Qui ex legione 
sacra Thebzorum, cum essent numero quinquagin- 
ta, apud eamdem urbem martyrium consumman- 


desinit ingentia mirabilia Jesus Cbristus Dominus 


operari. 
C. XVI KALEND. NOVEMBRIS. 


(17 Oct.) 

Marthz sororis Lazari. 

Item beati Aristonis, qui fuit unus de septuaginta 
Christi discipulis 9. 

Item beati Hleronis, de quo beatissimolgnatio per- 
genti ad passionem revelatum est quod Antioche- 
nam post eum recturus esset ecclesiam. Erat enim 
hic beati martyris Ignatii tunc diaconus ; episcopus 
factus, viam magistri pius imitator sequitur, et pro 
commendato grege amator Christi occubuit. 

In Falliis, civitate Arausica, sancli Florentii epi- 


tes, conditi sunt in basilica, qui admirabili opere B Scopi, qui multis clarus virtutibus in pace quievit. 


exmusivo quodammodo deaurata rcsplendet ; unde 
et incolz sanctos aureos eos vocitare consueverunt. 

Eodem die apud Lugdunum, natale beati Antiochi 
episcopi, qui cum adhuc presbyter Lugdunensis 
esset, pio incitatus officio, usque ad visendum epis- 
copum 8uum, in eremo jam morabatur, nomine et 
actione vereJustus, pergere animo intendit. Vir dis- 
trictiome przcipuus, et qui non immerito, tempore 
interjeclo ad ejusdem pontificii culmen assumptus 
est. Quo strenue administrato, regnum coeleste 
adeptus est. Sepultus in ecclesia martyrum Macha- 
beorum,inquaet sanctusJustustumulatus quiescit. 

B. XVII KALEND NOVEMB. 
(46 Oci.) 


D. XV KALEND. NOVEMBRIS. 
(48 Oct.) 

Natalis S. Luc: Evangelista. 

Eodem die 4, sancti Asclepiadis Antiocheni epi- 
scopi, qui unus fuit ex przclaro confessorum nu- 
mero, qui sub Decio gloriose passi sunt. 

Item Romz sanct:zx Triphonize*uxoris Decii Cazesa- 
ris. Que, virosuo post interfectionem beatorum Six- 
ti et Laurentii divinitus punito, petiit baptizaricum 
filia Decii Cyrilla, a Justino presbytero;et alia die 
defuncta est, ac juxta sanctum Hippolytum in ery- 
pta sepulta, quinto decimo Kal. Novembris. 

D. XIV KALEND. NOVEMBRIS. 
(49 Oct.) 


In Africa 5, natale sanctorum martyrum CCLXX (.— Apud Antiochiam Syris f, natalis sanctorum Be- 


pariter coronatorum et sanctorum martyrum Mar- 
tiani et Satyriani, cum duobus fratribus eorum, et 
egregio Christi ancillae Maxima virginis. Qui tem- 
pore Wandalicz persecutionis, sub Genserico rege 
Ariano, pro constantia fidei Catholicze primum no- 
dosis fustib's c:esi, et usque ad ossa laniati, cum 
multo temporetalia paterentur, sequenti die semper 
incolumes reddebantur. Post etiam dura carceris 
custodia damnati, cum fu:ssent arctati in nervum, 
mira Dei virtute, ingentium lignorum putrescens 
soluta est fortitudo. Ad quod miraculum Maxima 
Christi famula suz libertati dimissa, mater postmo- 
dum multarum virginum Dei effecta, in veritatis 
confessione gloriosa consenuit. Reliqui inter fero- 
cissimos Mauros exsilio relegati, cum praedicatione 
sua multitudinem barbarorum Chr:s*o Domino lu- 
crati fuissent,jussu impii Genserici,ligatis pedibus, 
post terga currenti m quadrigarum, inter spinosa 
loca silvarum pariter jussi sunt interire. Cumque 
duc(a atque reducta dumosis lignorum aculeis inno- 
centium corpora carperentur, vieino currentibusin- 
domitis equis, vale sibi invicem his verbis dicebant : 
Frater, ora pro me ; implevit Deus desiderium no- 
strum. Taliter pervenitur ad regnum coelorum. Sic- 
que orando et psallendo, gaudentibts angelis, pias 


* Gregor. Tur. de Glor. m., c. 62. 
b Vict. Afr. lib. r. 


* Euseb. I. ii1, c. 30. [gnat. epist. 10. 


ronici, Pelagiz, et aliorum quadraginta novem. 
Item ipsa die, beati Ptolomai, sed et beati Lucii 
martyrum. Qui beatus Ptolomaus, comprehensus à 
quolam centurione, interrogatur si Christianus es- 
get. IIoc PLolomsustanquam amator veritatis, nequa- 
quam gloriam sua professionis occu'tans, percon- 
tanti Christianum se esse confessus.est. Hunc con- 
Linuo centurio in vincula conjecit, et multotempore 
squalore carceris maceratum ad timum Urbicioju- 
dici obtulit. A quo simili modo hoc solum interroga- 
tus est si esset Christianus ; qui rursum tanti boni 
sibi conscius, divinam religionem prz setulit, et de 
Christi magisterio ac totius boni institutionibus pu- 
blica confess:on : testatus est. Qui enim negat quod 
est sine dubio culpabile, judicat esse quod negat. 
Continuo ergo post confessionem ab Urbicio duci ju- 
betur. Lucius autem quidam Christianus vir, videns 
tam temere latam sententiam, ait ad Urbicium : 
Quid, quiso, caus: est, quod neque adulterum, ne- 
que corruptorem, aut homicidam, vel latronem, 
raptoremve, aut alterius cujus libet facinoris reum, 
sed tantum pro nomine Christiano, quod hoc se vo- 
cabuloconfcssusest nuncupari, ad mortem hominem 
duci pr:ecepisti? Nonsunt hzc digna pio imperatore, 
nec sapientissimo puero fllio ejus, neque sacro sena- 
4 Vide librum de Fest. Apost. Euseb. I. vt, c. 9. 


* De ea in Actis S. Laurent., 10 Aug. 
f Euseb. I. tiv, c. 10. Ruff. 17. 


381 MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. — MENS. OCT. 


382 


tu qus agis, Urbici. Atille nihil aliud inquirens, ait A ad vigesimum setatis sux annum, zstus et pluvias 


ad Lucium: Videris mihi et tu Christianus esse. 
Cumque Lucius respondisset : Hoc plane sum, etiam 
ipsum duci jussit ad mortem. Ille, gratias, inquit, 
ago, quod me nequissimis dominis absolutum ad 
bonum et optimum Patrem, et Regem omnium Do- 
minum remittis. Sed et tertius quidam, pari modo 
libertate usus, pari quoque sententia punitus est. 
Passi sunt autem sub Antonio, cognomento Pio, et 
flilo ejus, hi beati martyres, et sepulti apud Alexan- 
driam metropolim JEgypti. 
F. Xll KAL. NOVEMBRIS. . 
(20 Oct.) 

In Galliis, civitate Agenno, sancti Caprasii mar- 

Lyris : qui cum rabiem persecutionis declinans late- 


ret inspelunca, audiens beatam Fidem virginem pro- D 


Christo fortiter agonizare, animatus ad tolerantiam 
passionum, oravit ad Dominum ut si pro certo eum 
dignum gloria martyrii judicaret, ex lapide spelun- 
c2 illius aqua limpidissima emanaret. Quod cum Do- 
minus continuo przstitisset, ille securus ad aream 
certaminis properavit, et palmam martyrii fortiter 
dimicando promeruit. 
G. XII. KALEND. NOVEMBRIS. 
(94 Oct.) 

Apud Nicomediam, natalis SS. martyrum Dasii, 
Zotici, Caii, cum duodecim militibus. 

Eodem die, sancti patris nostri Hilarionis, cujus 
vitam Hieronymus virtutibus plenam scribit *. Hic 
ortus vico Thabata, qui circiter quinque millia a 
Gaza urbe Palsstinz: ad Austrum situs est, cum pa- 
rentes haberet idolis deditos, rosa, ut dicitur, de 
spinis floruit. A quibus missus Alexandriam, gram- 
matico traditus est, ibique quantum illa patiebatur 
stas, magna ingenii et morum documenta praebuit. 
Brevi, charus omnibus, et loquendi arte gnarus; 
quodque his majus est omnibus, credens in Domino 
Jesu ;tota illi voluntas in Ecclesix congregationibus 
erat. Audiens autem celebre nomen Antonii, quod 
per omnes /Egypti populos ferebatur, incensus vi- 
sendi eum studio, perrexit ac eremum; et statim ut 
eum vidit, mutato pristino habitu, duobus mensibus 
juxta eum mansit, comtemplans ordinem vitz ejus, 
morumque gravitatem; quam creber in oratione, 
quam humilis in suspiciendis fratribus, severus in 
eorripiendis, alacer in exhortandis esset, et ut con- 
tinentiam cibique ejus asperitatem nulla unquam 
infirmitas frangeret. Reversus autem cum quibus- 
dam monachis ad patriam, parentibusjam defunctis, 
partem substantie fratribus, partem pauperibus 
largitus est, nihil sibi omnino servans. Erat antem 
tunc annorum quindecim. Sic nudus et armatus in 
Christo solitudinem ingressus est, sacco tantum 
coopertus, et pelliceum habens epenudyten, et tenat- 
tem quem illi beatus Antonius proficiscenti dederat, 
sagumque rusticum ; quindecimtantum caricas post 
solis occasum comedens. Igitur a sextodecimo usque 


2 Hieron. 1. I. 


brevis tuguriunculo declinavit, quod junco et 
carice texerat. Structa deinceps brevi cellula, qua 
usque hodie permanet, latitudine pedum quatuor, 
altitudine pedum quinque, hoc est statura sua humi- 
liore, porro longitudine paulo ampliore quam ejus 
corpusculum patiebatur, ut sepulcrum potius quam 
domum erederes. Capillos semelin anno Pasch: die 
totondit. Super nudam humum in síratu junceo 
usque ad mortem cubitavit. Saccum quem semel 
fuerat indutus, numquam lavans; nec mutavit al- 
eram tunicam, nisi cum prior penitus scissa esset. 
Scripturam quoque sanctam memoriter tenens, post 
orationes et psalinos quasi Deo przesente recitabat. 
A vigesimo primoanno usque ad vigesimum sextum, 
tribus annis dimidium lentissextarium madefactum 
aqua frigida comedit; aliis tribus, panem aridum 
cum sale et aqua. Porro a vigesimo septimo usque 
ad trigesimum, herbis agrestibus et vigultornm 
quorundam radicibus crudis sustentatus est. A tri- 
cesimo autem primo usque ad tricesimum quintum 
sex uncias hordeacei panis, et coctum modicum 
olus absque oleo in cibo habuit. Sentiens autem 
caligare oculos et totum corpusimpeligine et pumi- 
cea quadam scrabredine contrahi, ad superiorem 
victum adjecit oleum, et usque ad sexagesimumter- 
tium vitze sux annum, hoc continenti? cucurrit 
gradu, nihil extrinsecus aut. pomorum, aut legu- 
minis, aut cujuslibet rei gustans. Hinc cum se vi- 
deret corpore defatigatum, et propinquam putaret 
imminere mortem, a sexagesimo quarto anno usque 
ad octogesimum pane abstinuit, iucredibili mentis. 
fervore, ut eo tempore quasi novus accederet in 
servitutem Domini quo solent caeteri remissius vi- 
vere. Fiebat autem ei de farina et comminuto olere 
sorbitiuncula, eiboet potu vix quinque uncias apo- 
pendentibus. Sicque complens ordinem vit: nus- 
quam ante solis occasum, nec in diebus festis nec 
in gravissima valetudine solvit jejunium. Tgitur po- 
tentissimus in miraculis, et sanctitate incomparabi- 
lis, octogesimo setatis su: anno, cum absens esset 
Hesychius (qui eum semper familiarissime colebat 
quasi in testamenti vicem, brevem manu propria 
scripsit epistolam, omnes divitas suas ei derelin- 
quens: Evangelium scilicet el tunicam saccinam, 
cucullum et palliolum. Itaque modicus calor tepebat 


D in pectore, nec przeter sensum quidquam vivi homi 


nis supererat, et tamen apertis oculis loquebatur: 
Egredere, quid times? Egredere, anima quid dubi- 
tas? Septuaginta prope annis servisti Christo, et 
mortem times? Inter hzc verba exhalavit spiritum, 
statimque humo obrutus, quia ipse sc omnes, qui 
ad zgrotantem venerant, adjuravit ne puucto qui- 
dem horz post mortem reservaretur. Quod postquam 
Palestine sanctus vir Hzssychius audivit, perrexit 
Cypr :m, et cum ingenti vit: sua periculo, post 
decem ferme menses, corpus ejus furatus est. Quod 
Majumam in Palzstina deferens, totis monachorum 


383 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


384 


et oppidorum turbis prosequentbus, in antiquo mo- À Januarii presbyterorum et Fortunatiani et Septimi 


nasterio condidit ; illzesatunica, cucullo et pallio, et 
totocorpore, quasi adhue viveret, integro, tantisque 
fragranteodoribus ut delibutum unguentis putares. 

Eodem die, natalis sancti Asterii, presbyteri Cal- 
listi; qui cum corpus ejus levatum de puteo sepe- 
lisset, post dies sex audiens hoc imperator Alexan- 
der, precepit eum per pontem przcipitari. Cujus 
corpus inventum est et a quibusdam Christianis in 
eadem civitate sepultum. Scriptum in passione 
sancti Callisti papze (44 Oct.) 

Et ipso die, transitus sancli Viatoris * lectoris, 
jn eremo comitis sancti Justi. 

A. XI KAL. NOVEMRRIS. 
(92 Oct.) 

Jerosolymis, natalis beati Marci (qui primus Jero- 
solymis ex gentibus, post episcopos ex circumcisio- 
ne, sacerdotium civitatis illius accepit) clarissimi 
et doctissimi viri, ac non multo post martyrio con- 
summali. 

Item beat:e Salomz, qus in Evangelio (Mat. xv, 
xvi) legitur cum reliquis sanctis feminis circa Do- 
mini sepulturam sollicita. 

Apud Adrianopolim Thracis, natalis sanctorum 
Philippi episcopi, Eusebii, et ITermetis. 

B. X. KAL. NOVEMBRIS. 
(25 Oct.) 

Apud Anthiochiam Syriz, natale sancti Theodo- 
reti 5 presbyteri, qui persecutione Juliani impii, 
sub prafecto et avunculo ejus Juliano, cum ab eo 
Antiochenorum ecclesia spoliata, ct religiosi quique 
fuissent ejus terrore dispersi, in Ecclesia spoliata 
mansit intrepidus, atq e ab eo teneri jussus, post 
equulei poenam, ac multos ac durissimos cruciatus, 
etiam lampadibus circa latera appositis, inflamma- 
tus est. Sed hisdivina virtuterestinctis, cum milites 
qui eas tenebant, angelorum aspectu territi ruissent 
in faciem, et credentes in Christo, impium ministe- 
rium recusarent, jussit eos Julianus pelago immer- 
gi. Quibus beatus Thoodoretus ail : przcedite, fra- 
tres; ego vos superans inimicum sequar ad Domi- 
num. Sicque in confessione persistens, ct propheti- 
co spiritu repletus, Juliano Apostatz:, quem apud 
Persidem divina ultione incurrit, pradicens interi- 
tum, occisione gladii martyrium consummavit. 

In Hispaniis, natalis sanctorum Servandi et Ger- 
mani: qui post verbera squalorem carceris, ct sitis 
ac famis injuriam, et longissimi itineris laborem, 
quem jubente Viatore preside, ferro onusti pertu- 
leruni ; novissime martyrii sui cursum, ferro casis 
cervicibus, impleverunt. Ex quibus Germanus Eme- 
ritȈ juxta beatam Eulaliam sep ltus; Servandus 
vero Hispalim translatus, circa sanctas Justam et 
Ruffinam conditus est. 

C. IX KAL. NOVEMBRIS. 
(24 Oct) 

In Venusia, civitate Apuli», natalis sanctorum 

Felicis episcopi civitatisTubzocencis, et Audactis et 


* De hoc in Vita Justi, 2 Sept. Euseb. lib. tv, c. 7. 


lectorum. Qui temporibus Diocletiani, in sua civitate 
tenti, a Magnelliano procuratore, inde multis diu 
vinculis et carceribus macerati, et in Africa, et in 
Sicilia,tandein in occisione gladii consummati sunt, 
Sunt autem honorifice sepultiinter Carthaginem et 
Uticam.Felix quinquaginta sex annnorum obiit virgo. 


D. VIII RAL- NOVEMBRIS. 
(23 Oct.) 

In Galliis, civitate Suessionenensi, natalis sancto- 
rum Crispini et Crispiniani, qui persecutione Dio- 
cletiami et Maximiani, ad trochleas extenti, et fus- 
tibus ezxsi, postquam digiti eorum subulis trans- 
fixi sunt, et dedorsoeornmlora praecisa, ad ultimum 
gladio trucidati, coronam martyrii consecuti sunt. 


B Eodem die Petragoricas civitate, natalis sancti 


Frontonis episcopi, qui Roma a beato Petro ordi- 
natus, cum Georgio presbytero ad praedicandum 
Evangelium missus est. Cumque tertio die itineris 
idein Georgiusesset mortuus, morensFronto rever- 
sus est ad Apostolum, acceptoque ejus baculo, et- 
super corpus defunetiposito, socium de morte rece- 
pit. Siceque ad praedictam civitatem veniens, ma- 
gnam gentis illius multitudinem ad Christum con- 
vertit, ei multis miraculis clarus, in pace quievit. 

Ipso die Roma, via Salaria, natalis, quadragintaet 
octo militum, q :i simul baptizati a beato Dionysio 
papa, et mox, jubente Claudio, imperatore decollati 
sunt. Quorum corpora noctu collegerunt beatus Ju- 
stinus presbyter et Joannes, et sepelierunt in crypta 


C cum multitudine Christianorum, in via Salaria incli- 


vum Cucumeris, vitt Kal Novembris, ubi positi sunt 
etalii martyrescentum viginti et unus. Inter quos fu- 
erunt quatuor milites Christi, Theodosius, Lucius, 
Marcuset Petrus. Hi videntes ad se venire armatos, 
rogabant ut primi decollarentur. Scriptum in passio- 
nesanctorum martyrum Sixti, Laurentii et Hippolyti. 


E. VII KAL. NOVEMBRIS. 
(26 Oct.) 

Apud Africam, natalis sanctorum martyrum Ro- 
gatiani presbyteri, et Felicissimi, qui persecutione 
Decii et Valeriani, illustri sunt martyrio coronati. 
De quibusetiam scribit beatus Cyprianus in Epistola 
ad confessores, his verbis: Ut sequamini, inquit, i» 
omnibus Rogatianumn presbyterungloriosumsenem 


D viam vobis ad gloriam temporis nostrireligiosa vir- 


tute e( diviha dignatione facientem, qui cum Felicis- 
$imo fratre nostro quieto semper et sobrio ezci- 
piens ferocientis populi impetum, primum *obis 
hospitium in carcere praeparavit, et metator qqwo- 
dammodo vester wunc quoque vos antecedi 

Commemoratio agitur ipsa die sanctorum episco- 
porum Vedasti ct Amandi, quorum vita et mors 
plurimis existit miraculis gloriosa. 


F. VI KAL. NOVEMBRIS. 
(37 Oct.) 
In Hispaniis, Abelacivitate natalis sanctor. m Vin- 


b Sozom. lih. v, cap. 7. 


385 


MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. — MENS. OCT. 


386 


centii, Sabinz et Cbristetes, qui primo adeo in A f git ecclesix: multitudinem, et in desertis lócis 


equuleo sunt extenti ut omnes compages membro- 
rum eorum laxarentur ; deinde capita eorum lapi- 
dibus supposita, usque ad excussionem cerebri 
validis vectibus sunt contusa; atque ita marty- 
rium compleverunt, agente preside Daciano. 

Eodem die apud Tyle castrum, natale sancti Flo- 
rentii martyris. 

Romz, Evaristi * papz, qui sedit in episcopatu 
annos novem, et sub Trajano martyrio coronatus, 
sepultus est in Vaticano. 

Eodem die, vigilia apostolorum Simonis et Juda. 


G. V KAL. NOVEMBRIS. 
(28 Oct.) 

Natalis sanctorum Simonis et Juda ^. 

Rom:e, sancta Cyrillz, filie Decii Czsaris, qua 
sub Claudio principe jugulata et necata est gladio, 
ac sepulta a Justino presbytero cum matre sua, 
juxta sanctum Hippolytum. 


A. IV KAL. NOVEMBRIS. 
(29 Oct.) 


Natalis beati Narcissi Hierosolymorum episcopi, 
viri sanctitate, et patientia, ac fide laudabilis. Ac- 
cidit ^ aliquando in die solemni vigiliarum Paschz, 
oleum deesse luminaribus ; cumque id per ministros 
innotuisset, moror populi maximus fuit ; sed Nar- 
cissus in fide confidens, ministris imperat haurire 
aquam, sibique deferre; cumque tu;.ssent, oravit, 
et benedixit aquam, et infundi luminaribus prece- 


pit. Tunc repente miro et szculis inaudito genere ( 


virtus, natura in pinguedinem olei versa, splendo- 
rem luminum etiam solito reddidit clariorem. Ad 
fidem autem rei, a plurimis religiosorum fratrum 
ex eodem oleo. quod versum de aqua fuerat, reser- 
vatum est. Is namque cum inter ealera virtutum 
suarum bona esset valde constantis animi, et justi 
rectique indeclinabiliter tenax, quidam homunc .li 
nequam male sibi conscii, metuentes ne criminum 
suorum si arguerentur, non possent effugere vin- 
dictam, praeveniunt factionibus et circumvenire 
parant eum, cujus judicium verebantur. Concin- 
nant igitur adversus eum infame satis et noxium 
crimen. Conveniunt auditores ; testes ex semetip- 
818 producunt, qui sub sacramenti juramento, qu: 
objieiebantur confirmarent. Quorum unus testis 
ila, ne igni consumeretur, vera se d.cere testaba- 
tur. Alius ita, ne regio morbo corrumperetur. Ter- 
tius ita, ne luminibus orbaretur. Et quamvis nec 
juramentis quidem istis quisquam fidelium et Do- 
minum timentium crederet, eo quod vita Narcissi 
el institutio, ac pudicitia, ab omnibus nosceretur ; 
ipse tamen eorum qua mota sunt indignitatem ac 
molestiam non ferens, simul et secrctam ac philo- 
Sophicam vitam semper habere desiderans, subter- 


* Euseb. l]. irm, c. 34. Pontiflc. cap. 0. 

» Vide lib. de Fest. Apost. De ea in passione 
sancti Laurent., 20 Aug. 

* Euseb. lib. xi, c. 78 et 9 Ruffin. 


atque agellis secretioribus delitescit annis quam - 
plurimis. At non ille magnus divine providentiis; 
oculus quiescit in long im, sed in impios ultionem 
per ea ipsa quz sibi in perjuris statuerant male- 
dieta molitur. Primus namque ille testis, parva 
ignis scintilla noctis tempore domo sua succensa, 
cum omni genere et omni familia flammis ultricibus 
conflagratur. Alius repente ab imis pedibus usque 
ad summum capitis verticem, morbo regio, quo fue- 
rat imprecatus, repletur atque consumitur. Tertius 
autem priorum exitium videns, et oculum divinum 
non latuisse perspiciens, proripit in medi :m, et au- 
dientibus cunctis, sera poenitentia, universum con- 
cinnati sceleris ordinem pandit. Tantisautem lacry- 


pg mis immanis commissi facinus deflet, et in tantunr 


die noctuque perdurat in fletibus, usquequo lumini- 
bus orbaretur. Hi igitur figmenti sui hujuscemodi 
ponas dederunt. Narcissus vero cum ita desertum 
petiisset, ac locis secretioribus se abdidisset, ut ubi 
jam degeret, nullus agnosceroet ; necessarium visum 
est episcopis ut alium pro ipso ordinarent, cujus no- 
men erat Dius, cuique (cum parvo tempore prafuis- 
set Ecclesie) succedit Germanio, et Germanioni 
Cordius ; cum ecce subito velut redivivus coloque 
redditus ex improviso apparuit Narcissus; et rursus 
a fratribusad prisidendumrogaturecclesiz:. Verum 
cum ipse jam senio fessus, pontificatus ministerio 
sufficere non posset, Alexandrum qui jam episcopus 
esset alterius loci, divina dispensatio in adjutorium 
senis evidentissimis revelationibus vocavit. Expletis 
autem centum et sexdecim annis, relicta sede ipsi 
Alexandro, fructum laborum suorum a Domino re- 
cepit. 

Ipso die, apud Sidonem urbem, natalis sancti 
Zenobii 4 presbyteri, qui persecutione Diocletiani 
martyrio coronatur. 

In Gallia, Vienna civitate, depositio sancti ac bea- 
tissimi Theodarii, abbatis et confessoris ; et trans- 
latio ipsius in loco ubi dicitur vallis Rupiana, iv Ka- 
lendas Novembris. 


B. ill KAL. NOVEMBRIS. 
(80 Oct.) 


Civitate Tingitana, passio sancti Marcellicenturio- 
nis, qui capitis abscisione martyrium consummavit, 


D sub Agricolao agente vices praefectorum praetorio. 


Apud Africam, natalis martyrum numero ducen- 
torum et viginti. 
Apud Antiochiam, beati Serapionis * episcopi, 
eruditi viri et fide clarissimi. 
C. PRIDIE KAL. NOVEMBRIS. 
($4 Oct) 
Rom:e, natale beati Nemesii diaconi, et. Lucillg 
fllis ejus f quos sanctus pontifex Stephanus bapti- 


4 Euseb. lib. vi, c. 25. 

e Euseb. lib. v, c. 18 et 21. Ruff. 19. Hieron. de 
Script. Eccl., cap. 41, 31 Oct. — 

* De his in Vita sancti Stephani papas, 2 Aug. 


387 


zavit ;quippeipsum Nemesium diaconum constituit, À 


temporibus Valeriani et, Gallieni ; qui decreverunt 
ut ubicunque invent s fuisset Nemesius, sine au- 
dientia puniretur. Nemesius autem Christi gratia 
roboratus, circuibat cryptas, et concilia martyrum, 
ut ubicumque reperisset Christianum aliquem egen- 
tem, prout, poterat, de facultatibussuis ministraret. 
Veniens vero in via Appia noctis silentio juxta tem- 
plum Martis, comperit Valerianum et Maximum in 
templo Martis sacrificare. Flexisitaque genibus, ora- 
vit Dominum, dicens : Domine, Deus creator coeli et 
terrz, dissipa consilia artis diabolicz in nomine Do- 
mini nostri Jesu Christi Filii tui, quem misisti in 
hunc mundum, ut resipiscant hi infelices a laqueis 
diaboli. Statim igitur Maximus consul a diabolo ar- 


ripitur, et magna voce clamare ccpit Nemesius p 


Christianus me incendit, ejus oratio me affligit. 
Egressi vero quidam de templo, tenuerunt. Neme- 
sium, et dum contumeliis eum afficerent, subito 
Maximus exspiravit. At illitenentes Nemesium duxe- 
runtad Valerianum. D.citqueei Valerianus : Nemesi, 
ubi est prudentia tua, quam semper cognovimus, el 
in consilio, et in actibus? Nos te hortamur, cogita 
veritatem, non deseras deos quos semper ab ipsis 
cunabulis coluisti. Nemesius diaconus plenus lacry- 
mis respondit : Ego quidem infelix atque peccator 


^ Gregor. Turon. de Glor. martyrum, c. 73. 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS. 


388 


semper deserui veritatem,et effudi sanguinem inno- 

centem, et jan nimis oneratus atque cumulatus pec- 
catis, licet sera poenitudine cognoverim Creatorem 
meum, misericordiam Christi Filii Dei adeptus ; hunc 
timeo, ipsum adoro, ipsi cultum mez servitutis 
offero; nam omnia idola lapidea atque airea manu- 
facta abjicio. Iratus Valerianus, jussit eum in privita 
custodia mancipari ;et post tertium diem exhibetur 
Valeriano et Gallieno, et filia ejus Lucilla quam ante 
patris interrogationem fecerunt puniri, eredentes 
quod sic potuissent animum beati Nemesii emollire. 
Sed ipse, cujus interiora possidebat Spiritus sane- 
tus, lzetior de martyrio fllize factus, in confessione 
Christi ardentior efficitur. EL cum nullo modo a fide 
Christi flecti eum posse viderent, jusserunt. eum 
duci ad supplicium. Decollatus vero est via Appia 
antetemplum Martis, virrKalendas Septembris ; ejus- 
que corpus a beato quidem Stephano papa in eodem 
loco scpultum, sed a beato Sixto pontifice postea 
levatum, pridie Kalendas Novembris juxta eamdem 
viam Appiam in crypta venerabilius curatum. 

a [n Galli:s, oppido Virmandensi, natalis Quintini 
martyris : qui sub Maximianoimperatore mart yrium 
passus est ; et post annos quinquaginta quinque in- 
ventum est, revelante angelo, corpus ejus et sepul- 
tum oetavo Kalendas Julias. 


E a M 


LITANLE INDICEND.E 


MENSIS NOVEMBER 
RABET DIES XXX; LUNA VERO, XXX. 


D. KAL. NOVEMBBRIS. 
(4 Nov.) 

Festivitas sanctorum omnium. Petente namque 
papa Bonifacio, jussit Phocas imperator in veteri fa- 
no, quod Pantheon vocabatur, et a Domitiano prius 
factum erat, ablatis idololatrie sordibus, ecclesiam 
beat:? semper virginis Mari, et omnium martyrum 
fleri : ut ubi quondam omnium, non dcorum, sed 
dz:»moniorum eultus agebatur, ibi deinceps omnium 
fleret memoria sanctorum ; que ab illo tempore 
Kalendis Novembris in urbe Roma celebris et gene- 
ralis agitur. Sed et in Galliis, monente sancta re- 
cordationis Gregorio pontiflce, piissimus Ludovicus 
imperator, omnibus regni et imperii sui episcopis 
consentientibus, statuit ut solemniter festivitas 


omnium sanctorum in predicta die annuatim per- yy 


petuo ageretur. Quam sanctam constitutionem re- 
verenti amore suscepit omnis Ecclesia. 

? Et in castro Divione, natale S. Benigni presby- 
teri. Qui cum Andochio compresbytero, et Thyrso 
diacono, missus est in Galliam ab Oriente, a sancto 


* Gregor. Taron., de Gler. mart. 


C episcopo Polycarpo. Cujus praedicatione comes Te- 


rentius comperta, vinctum eum et cz»sum ad se 
adduci praecepit. Et rursum audita sermonum ejus 
constantia, nervis durissimis czdi fecit. Post sec 
ad trochleas extensus et ca8u$, ac rursum carceri 
mancipatus, mane idola orando dextruxit, et reduc- 
tus est in carcerem. Cui subulas decem calentes in 
manibus infixerunt, et cum plumbo remisso pedes 
in lapide perforato fixerunt, et canes duodecim fe- 
roces cum eo incluserunt per sex dies ; et. attulit 
ei angelus panem coelestem, subulas abstulit, eteum 
de plumbo ac ferro eripuit. Ad ultimum collum ejus 
vecte ferreo (undi, et corpus lancea forari jubetur. 
Quo facto, columba nivea de carcere, Christianis 
aspicientibus, ad ecelos ascendit, et odor suavissi- 
mus quasi paradisi secutus est. Venit autem beata 


Leonilla, et conditum aromatibus corpus non longe 
ab ipso carcere sepelivit. 


Eodem die, natate sancti Czsarii diaconi, et Ju- 


liani presbyteri. Qui videlicet Caesarius tempore 


Claudii veniens ex Africa ad Tarracinam Campanis 


publico, tentus est a Firmino pontiflce, et in custo- 
diam reclusus. Ubidiebus multis maceratus, deinde 
traditus est Leontio consulari Campanis». Quem ille 
cum verbissuperare nequiret, jussit ante carpentum 
suum duci, ligatus manibus, vinctum, et nudum us- 
que ad templum Apollinis. Quo cum pervenisset. 
ad orationem ejus corruit templum, et occidit pon- 
tilcem Firminum. Post hoc reclusus in carcere a 
Luxurio primo civitatis, fuit ibi anno uno, et men- 
se uno. Deinde eductus in forum ab eo, dum ora- 
ret, coelesti est luce circumdatus, ita ut ipse Leon- 
tius crederet, et Casarium qui erat nudus, sua 
eblamyde indueret, et ab eo baptizaretur, et cor- 
pus et sanguinem Domini acciperet de manu Ju- 
liani presbyteri. Nec mora, dicta super eum ora- 
tone, tradidit spiritum nr Kalendas Novembris. 
Tunc Luxurius jussit Julianum ct Casarium mitti 
in saccum et przcipitari in mare. Qui eo die rejecti 
sunt ad littus, et sepulli ab Euscbio servo Dei, 
juxta urbem Terracinam. Et idem Eusebius postea 
martyrium passus est cum Felice presbytero. . 

Item eodem die, depositio S. Severini monachi, 
de Tiburtina civitate. 

Item natale S. Mari» virginis: quz cum esset 
ancilla, et die natalis filii domini sui jejunaret, nec 
ullo modo flecti potuisset ut manducaret de idolo- 
thytis ; primo duris verberibus afllicta, deinde longa 
carceris custodia, equulei extensione, et ungula- 
rum laniatione vexata, martyrium consummavit. 

E. IV NONAS NOVEMBRIS. 
(2 Nov.) 

* Natalis sancti Victorini, Pitabionensisepiscopi, 
qui persecutione Diocletiani martyrio coronatus est. 

Apud Laodiciam, natale beati Tbeodori episcopi, 
viri non solum verbis, sed etiam rebus et virtuti- 
bus, ornati. Hic arte medicus quidem fuit, sed ad 
animarum a Domino translatus est medicinam. 
Vere incomparabilis, qui super omnes pene homi- 
mes fide, misericordia, stud:o, vigilantia, atque 
omnibug optimis institutionibus elaruit, In Scrip- 
turis quoque divinis laborem quamplurimum ges- 
$it; quievit autem in senectute bona. 

Eodem die, natale S. Ambrosii, abbatis monas- 
terii Agaunensis, qui prius apud Lugdunum monas- 
lerii insula Barbare pater, et magnis virtuti- 
bus clarus, cum illuc ob religionis egregia normam 
translatus fuit, beato fine ante in Domino requievit. 

F. III NONAS NOVEMBRIS. 
(8 Nov.) 

Natalis S. Quarti, discipuli apostolorum. 

Apud Caesaream Cappadocis, natalis SS. Ger- 
mani, Theophili, Caesarii, et Vitalis : qui optime 
duxerunt martyrium, sub Deciana persecutione. 

Eodem die, depositio S. Huberti episcopi. 


* Hieron. de Script. Eccles., c. 74; Euseb. lib. 
vit, c. 29. Ruff. 
5 Euseb. lib. vii, c. 29 Ruff. Hier de Script. 


MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. — MENS. OCT. 
civitatem, dum contra idolalatras proclamaret in A 


G. PRIDIE NONAS NOVEMBRIS. 
(4 Nov.) 


* Apud Alexandriam, beati Hierii presbyteri, 
viri acris ingenii, in divinisScripturis nobiliter eru- 
diti, vita purissimi, atque ad Christianam philoso- 
phiam nudi penitus et expediti, doctoris Ecclesise 
incomparabilis, privatim et publice mirabiliter dis- 
putantis. Hic quievit tempore Philippi imperatoris. 

In Galliis, civitate Rotenus, natalis S. Amantii 
episcopi, cujus vita sanctitate et miraculis exstitit 
gloriosa. 

A. NONIS NOVEMBRIS. 
(5 Nov.) 


Zacharis prophet:, patris Joannis Baptista. 
e |n Terracina, civitate Campania, natalis SS. 


B Felicis presbyteri, et Eusebii monachi, temporibus 


Claudii imperatoris. Qui videlicet Eusebius, cum 
sepelisset sanctos martyres Julianum, et Ca:»sarium, 
et ad sepulcra eorum orans el jejunans multos ' 
converteret ad fidem, quos Felix presbyter bapti- 
zabat, tenti sunt ambo a Leontio filio Leontii con- 
sularis, ob eam maxime causam quia Cazsarius pa- 
trem ejus Christianum fecisset. Et ad forum ejus 
ducti, nec superati, inde carcere reclusi, et nocte 
eadem, cum sacrificare nollent, decollati sunt, at- 
que in fluvium jactati. Quorum corpora venerunt 
usque ad mare, et rejecta sunt ad littus, atque a 
presbytero quodam de Capua, nomine Quarto, inven- 
ta. Qui ea mox imposita vehiculo duxit in casam 
suam, et curiose quzrens etiam capita invenit ; ad- 


(; junctaque corporibus sepelivit juxta S. Ceesarium. 


B. VIII IDUS NOVEMBRIS. 
(6 Nov.) 

Tonza Africa, natalis S. Felicis. In hujus solem- 
nitate quemdam psalmum beatus Augustinus vide- 
turexponere ad populum (sa. cxxvit), ubi inter cze- 
tera,de ejuspassioneloquitur,dicens : Feliz martyr, 
vere feliz et nomine et corona,cujus hodie dies est. 
Noveritis autem, fratres, non eum passum mortem 
quam alii martyres passi. sunt : confessus enim, 
dilatus est ad tormenta; alio die inventum est cor- 
pus ejus ezanime. Clauserant enim illi carcerem 
corpori, non spiritui ; quem illic parabant tor- 
quere carnifices absentem. invenerunt : perdide- 
ruat seviliam suam. Jacebaí exanimis, sine Sensu, 


p lis ne torqueretur; cum sensu apud. Dominum, 


ut coronaretur. ! 

In Oriente, civitate Theophili, SS. decem mart y- 
rum, qui sub Sarracenis passi leguntur in gestis 
sanctorum quadraginta. 

C. VII IDUS NOVEMBRIS. 
' (7 Nov.) 

4 Apud Alexandriam, Achille episcopi, erudi- 
tione, fide, conversatione, et moribus insignis. 

Eodem die natalis S. Amaranti martyris, qui apud 
Eccles., c. 76. 


» De his in Vita saneti Caesarii, 1 Nov. 
* Euaeb. lib. vu, cap 29. Ruff. 


301 S. ADONIS ARCHTEPISC. VIENNENSIS. 


392 


Albigensem urbem, exacto agonis fidelis cursu, A JEsculapii ictibus plumbatarum czxsi deficerent. 


sepultus vivit in gloria. Cujus sacrum sepulcrum, 
virtute Christi, miraculis frequentibus illustratur. 

? Apud Perusinam Italie urbem, natalis S. Her- 
culani, episcopi el martyris. 


D. VI IDUS NOVEMBRIS. 


(8 Nov.) 


Rom, natalis SS. martyrum Claudii, Nicostrati, 
Symphroniani, Castorii, et Simplicii, imperantibus 
Diocletiano et Maximiano. Hi cum essent artifices 
insignissimi, e& marmorum casores probatissimi, 
imperatori Diocletiano valde facti sunt accepti. Cum 
itaque tempore quodam essent quadraturis marmo- 
rum intenti, el artem suam signo crucis munirent, 


Quorum corpora jussit in platca canibus jactari, et 
Jacuerunt ibi diebus quinque. Tunc pii Christiani 
venerunt, et collecta corpora sepellierunt in via 
Lavieana, milliario ab urbe tertio, in arenario, 
juxta corpora sanctorum martyrum Claudii, Nico- 
strati, Symphroniani, Castorii et Simplici. Passi 
sunt autem sexto Idus Novembris, post duos tamen 
annos passionis horum quinque martyrum. Cum 
autem nomina eorum minime reperirentur, statuit 
beatus Melchiades episcopus ut anniversaria qua- 
tuor Coronatorum dies sub nominibus sanctorum 
quinque martyrum recoleretur. Intercurrentibus 
tamen annis, cuidam sancto viro etiam nomina eo- 
rum revelata suut. Festivitas vero ut fuerat statuta, 


el ad voluntatem ipsorum artificium fieret, horum p Celebris in aliorum martyrum festivitate perman- 


unus Simplicius, qui adhuc pagano errore teneba- 
tur,dixit ad quatuor reliquos: Adjuro vos per deum 
Solem,ut quis iste Deus sit dicatis mihi, in cujus 
nomine vos tam bene operamini. Cui Symphronia- 
nus : Si potes credere, dicemus tibi, etl mox artem 
consequeris sed et vitam z:ternam habebis. Quem 
cum in fide sociatum beato Cyrillo episcopo consi- 
guassent, isdem episcopus baptizavit eum,et Christo 
Dominocredere informavit. Non multo post accusati 
a philosophis quod Christiani essent, et quoJ deum 
AEsculapium fingere, sicut praeceperat imperator,ex 
marmore porphyreticoet proconisso noluissent,Dio- 
cletianus jussit cuidam tribuno nomine Lampadio, 
sub moderatione verborum eos audiri.Quibusisdem 
Lampadius dixit : Adorate deum Solem,ut destruatis 
consitium philosophorum. Qui respondentes dixe- 
runt : Nos nunquam adoramus facturam manuum 
nostrarum,sed adoramus Deumcoeli et terrze,qui im- 
perat in eternum,Jesum Christum Filium Dei. Reclu- 
si sunt igitur in custodia publica. Inde cum mutari a 
fide Chrisli non possent, jubente Lampadio, exspo- 
liantur, et scorpionibus gravissime caeduntur; mox 
Lampadius a d:monio correptus exspirav t. Hoc 
factum cum audisset Diocletianus, nimio furore 
plenus jussit cuidam Nicetio togato ut in loculis 
plumbeis viviincluderentur, ac sic in fluvium praci- 
pitarentur. Post dies autem quadraginta duos venit 
quidam Nicodemus Christianus, et levavit cum ipsis 
loculis corpora martyrum, et in domo sua honori- 
fice posuit. Passi vero sunt v1 Idus Novembris. 
Eodem die, natale sanctorum quatuor Coronato- 
rum, id est Severi, Severiani, Carpophori et Vi- 
ctorini. Hi cum impellerentur ad sacrificandum, 
reluctantes, nec consensum impiis prabentes, per- 
8titerunt in fide. Nuntiatum est autem Diocletiano 
imperatori, qui illico jussit ul ante simulacrum 
* Greg. lib. im Dial., c. 13. 

5 Judici Popiliosistitur. Vulgati, Judici et populo 
sistitur. Quis vulgata legens,errorem subesse fuisset 
suspicaLus? Recte mss. nomen judicis Popilium ex- 
hibent, quem Metaphrastes judicem et praesidem 
Publium vocat. Acta mss. qu: nactus sum ex biblio- 


theca Fuldensi : « Cronides. vero tabularius, cum 
cognovisset hoc factum, metu perterritus compre- 


Sit, ac locus quatuor Coronatorum nomine insignis. 
E. V IDUS NOVEMBRIS. 
(9 Nov.) 

Natale sancti Theodori martyris, temporibus Maxi- 
miani et Maximini imperatorum. Qui cum esset 
miles, et vere Christianus, adductus est ad Brincam 
prepositum legionis, a quo dilatione accepta ut 
sententia irrevocabiliter permaneret, ^ judici Po- 
pilio sistitur, qui jussit eum mitti in carcerem, et 
signari ostium carceris ; ubi divina consolatur visi- 
tatione. Post aliquot dies iterum adductus ante 
prasidem, suspensus est in ligno, et ungulis ferreis 
latera ejus rasa, quousque cost: ipsius nudarentur. 
Deinde dictavit sententiam,dicens : Theodorum non 
obtemperantem przceptis invictissimorum impera- 
torum, potentiaque deorum, credentem vero Jesum. 
Christum crucifixum, jubeo ignibus tradi. Igitur 
beatus martyr signaculo crucis munitus, manibus 
post tergum ligatis, in focos propellitur. Et prospi- 
ciens videt in turba lacrymantem Cleonicum. qui 
cum eo tyro adductus fuerat. Et exclamans dixit : 
Cleonice, exspecto te; festina, et sequere me. El 
cum jam flammarum globis undique vallaretur 
beatus martyr, orationem fudit, laudans et glori- 
fleans Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum. 
Sicque sanctam animam Christo reddidit v Idus 
Novembris. Quaedam autem mulier, Eusebia no- 
mine, collegit corpus ejus, et sindone munda in- 
volvens transtulit in possessionem suam, in locu 
qui appellatur Euchaita. : 

^ ]tem eodem die apud Bituricas, S. Ursicini, 
qui Romas ordinatus a successoribus apostolorum 
primus eidem urbi destinatur episcopus. 

F. IV IDUS NOVEMBRIS. 
(40 Nov.) 

In territorio Agathensi, in Cessatione, natalis SS. 
hendit B. Theodorum, et obtulit eum Populio prz- 
sidi. » Ita et in historiis plurimorum sanctorum, 
editis Lovanii anno 1485. Male apud Membritium 
tom. IL, Populi praesidi. Rectius apud Adonem Popi- 
lius, quam apud alios Populius. Notissimo P. 


inter Romanas familias. 
« Gregor. Turon. de Glor. confess., c. 80. 





MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. — MENS. NOV. 


394 


martyrum Tiberii, et Modesti, et F:orentie : qui A ditum debita veneratione in ccemeterio mi idus No- 


tempore Diocletiani variis tormentis eruciati, mar- 
tyrium compleverunt. 

Item eodem die S. Martini papz:: qui ob fidem 
catholicam, ab imperatore Constantino h:zretico, 
per Theodorum exarchum de ecclesia raptus, ac 
perductus Constantinopolim, relegatus apud Cher- 
sonam Lycis provinciz, ibidem vitam finivit, mul- 
tis in eodem loco virtutum signis usque hodie 
refulgens. 

G. III IDUS NOVEMBRIS. 


(41 Noc.) 


In Galliis, Turonis civitate, natalis sancti Marti- 
ni episcopi et confessoris. 

Eodem die in Scythia, metropoli Phrygis Salu- 
tari:,, passio sancli Mennz martyris: qui persecu- 
tione Diocletiani et Maximiani, cum esset miles 
nobili genere, ex .Egyptiorum provincia ortus, 
abrenuntiansterrenz militi, primum coelesti Regi 
secreta conversatione in eremo militavit. Deinde 
natalitiis prefatorum imperatorum procedens ad 
publicum, ac se Christianum libera coram ipsis 
voce declarans, traditus est Pyrrho duci torquen- 
dus ; quijussit eum incarcerem includi, quandiu im- 
peratorum natalitia celebrarentur. Peracta igitur 
festivitate, ac sedente eo pro tribunal, jussit eum 
suis aspectibus prasentari ; cui et dixit ; Hesterna 
dieinfausteet temerarie aususestheatrum introire, 
et vanissimis, nescio quibus, eloquiis profanare, 
maxime cum dete asseratur nostre fuisse malitiz. 
Sacrifica diis, ut omnia tibi qu:e per ignorantiam 
gessisli ignoscanjur, et ad honorem pristinum 
reformeris. Ad hac beatus Mennas cum respondis- 
set : Ego hocssculihonore non delector, sed Christi 
Domini discipulus efflci cupio ;jubente duce, exten- 
sus, et nervis bubulis manibus ligatus, tandiu a mi- 
litibus virgis c:esus est, donec sanguine ipsius platea 
locus repleretur. Deinde in equuleo exungulatus, et 
lampadibus circum-latera adustus, cilicioque plagx 
a militibus fricatze, et carbonesignis super easimpo- 
siti, per tribulos quoque et sudes ferreas, ligatis 
manibus ac pedibus, tractus, plumbatis etiam collo 
et maxillis gravitercontusus, inlauJeet confessione 
omnipotentis Dei immobilis permansit. Novissime 
Pyrrhus dux sententiam ex tabella recitari przce- 
pit: Mennatem ex milite omnium Christianorum auc 
torem, nolentem acquiescere preceptis imperato- 
rum neque volentcm sacrificare diis,gladio animad- 
verti placet, et corpus ejus e medio ignis ereptum 
est, et mundis linteaminibus aromatibusque con- 


* Prosper in Chronic anno 437. 

b Apud Sigericum Wandalorum regem. Ita con- 
stanter mss. vulgo Gensericum, vel, ut alii vocant. 
Geisericum, forte rectius : quare et hoc in margine 
apposui. Existimo erroren: ex litterarum transposi- 
tione ortum, ut S'igericum scripserint pro Giseri- 
cum. Certe (eisericus, Wandalorum rex fuit, ut ha- 
bes apud Prosperum in Chronico, anno Christi 4957, 
in hac ipsa martyrum narratione ex quo Ádo de- 
sumpit ; S'igeríicus vero Gothorum rex apud Isido- 


PATROL. CXXIII. 


vembris curatum. Cujus de inde sacrum corpus 
Constantinopolim translatum, civitate regia digno 
honore veneratur. 

Item Lugduni, sancti Verani episcopi, cujus vita 
fidei et virtutum meritis illustris fuit. 

A. PRIDIE IDUS NOVEMB. 
(42 N0vem.) 

* Apud Africam, commemoratio SS. Arcadii, 
Probi, Paschasii et Eutychiani ; qui ex Hispania 
oriundi, cum apud Sigerieum * (a7., Geisericum,] : 
Wandalorum regem merito sapientia et fidelis ob- 
sequii chari clarique haberentur, nec in Arianam 
perfidiam, cui ipse deditus erat, ullatenus declinari 
paterentur, excitato in rabidissimam iram barbaro, 


B primum proseripti, deinde in exsilium acti, tum 


atrocissimissuppliciisexcruciati, postmodum diver- 
. Sis mortibus interempti, illustri martyrio mirabili- 
ter occubuerunt.Puer autem Paulillus nomine, fra- 
ter Eutychiani et Paschasii, cum a pro'essione at- 
queamurecatholica fidei nullis minis deturbari pos- 
set, fustibus diu czsus, et ad infimam servitutem 
damnatus est; ideo, ut apparet, non occisus, ut de 
superata s:vilia impiietiam illa ztasgloriaretur. 
Eodem die, sancti Melanii, Redonicz civitatis epi- 
scopi: qui post innumerabilium signa virtutum, 
jugiter intentus coelo, emigravit à szculo. 


B. IDIBUS NOVEMB. 


(43 nov.) 
Ravenna, natalis SS. Martyrum Valentini, Solu- 


C toris, et Victoris. 


Turonis, S. Brictii episcopi. 

In Provincia, apud civitatem Aquis, B. Mitrii cla- 
rissimi martyris 

C. XVIII KAL. DECEMB. 
(44 Nov.) 

Apud Thraciam, civitate Iferaclea, natalis San- 
ctorum martyrum Clementini, Theoditi, et Philu- 
meni. 

€ Apud Alexandriam, beati Serapionis, quem per- 
seculores sub Decio, in domo sua repertum, cru- 
delissimis affecerunt suppliciis, ita ut omnes ei 
juncturas membrorum prius solventes, de supe- 
rioribus eum pracipitarent, ac sic Christi martyr 
efficeretur. 


D D.XVII KAL. DECEMB. 


(15 Nov) 
Natalis sancti Felicis episcopi, qui a quindecimo 
statis sue anno miraculorum gloria insignis fuit, 
et Martiano preside, cum aliis triginta martyrium 


rum in Chronico Gothorum xra 454, anno vir The- 
odosii junioris. Quod vero Victor Africanus jn 
Wandaliea persecutione horum martyrum non me- 
minerit, causam existimat Baronius tom. V, anno 
Christi 437, quod Wandalicas clades in Numidiam 
aliasque illi proximas provincias illatas scribere 
haud admodum laborarit, rebus tantum Ecclesiz 
Carthaginensis, ubi agebat, intentus. 

€ Euseb. lib. vr, cap. 34, Ruff. 31. 


13 


. 895 


complevit. Corpus ejus Elpidius presbyter in No- A 


lensi ecclesia sepelivit. 
E. XVI KAL. DECEMB. 
(46 Nov.) 


Natalis S. Eucherii Lugdunensis episcopi, admi- 
randa fidei, vitz» et doctrins viri. Qui ex nobilis- 
simo senatorum ordine ad religiosam vitam habi- 
tumque conversus, diu in agro suo super fluvium * 
Druentiam intra septa speluncz sponte conclusus, 
Christo servivit, jejuniis et orationibus vacans. De- 
functo autem pontifice Lugdunensi, cum universa 
Ecclesia juxta morem a se antiquitus observatum, 
triduanis jejuniis et obsecrationibus, qui guberna- 
tionem ejusdem ecclesi: suscipere deberet,sibi po- 
sceret a Domino revelari, cuidam puero apparens 
in visu angelus Domini: Est, inquit, senator qui- 
dam, Eucherius nomine, super fluvium (al., Duren- 


tiam) Druentiam retrusus in specu, qui, relictis om^ 


nibus qus possidebat, secutus est Dominum; ad 
hune deducendum pergite, et vobis pastorem illum 
constituite, quoniam a Deo electus est. Quod cum 
puer senioribus diliculo retulis:et, omnipotenti Deo, 
cunctis fratribus convocatis, gratias egerunt ; mis- 
soquecum clericis ad praefatum locum archidiacono, 
qui tune ecclesi; curam gerebat, invenerunt eum, 
sicut Dominus revelarat. Cumque illi archidiaconus 
rem propter quam venerat retulisset, co»pit eum 
juramento dicere se voluntarie de specu non egres- 
surum, nec cum eo, nisi ligatus duceretur, iturum. 
Cumque diu talia repeteret, archidiaconus, effracto 
muro speluncs,eduxit eum, et juxta quod ipse jura- 
verat, vinctum perduxit Lugdunum. Quem pari 
animo, unoque consensu clerus et populus sibi eli- 
gens sacerdotem, in pontificali cathedra solemniter 
collocavit. Hujus uxor Galla, in sancto habitu Deo 
serviens, speluncam ejus ingressa, omne illic vits 
sug tempus in studio religionis exegit. Duz ipso- 
rum filie, quarum una Consortia, altera Tullia 
vocabatur, virginitatis gratia et signorum gloria 
claruerunt. 
F. XV KAL. DECEMB. 
(47 Nov.) 

* Apud Alexandriam B. Dionysii episcopi,in mul- 
tis ssepe confessionibus satis clari, et pro passio- 
num tormentorumque diversitate magniflci,tempo- 


ribus imperatorum Valeriani et Gallieni. Denique D 


refertur, insectantibus se persecutoribus cum ipse 
astaret judici, respondisse : Quid insectando labo- 
ratis? Caput meum pro quo magnopere fa'igamini, 
avulsum cervicibus sumite et donum magnum ad 
tyrannum et imperatorem vestrum ferte. Preses 
autem /Emilianus erat. Ante quem cum Dionysius 
unum solum Deum prosqueretur, qui colum fecis- 
set et terram, huncque diceret adorandum, czeteros 


* Ms. Durentiam. . 

* Euseb., lib vi, cap 33, Ruff. c. 30, et deinceps, 
Euseb. lib. vir. 

9 40. Ruff. Gregor, Tur., lib. r1 Hist. Franc. 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


autem neque esse deos, neque adorari debere; in 
castrum quoddam deserti, quod Cero appellatur, 
in exsilium truditur, ob hoc precipue electum 
quod loci incolz gentiles erant, et idolorum super- 
stitionibus satis dediti. Qui exsulem Dionysium 
pr:mo hostili animo et satis adversa mente susci- 
piunt; post vero cum paulatim per Domini gratiam 
verbum Dei his seminare coepisset, pars maxima 
trucis et barbari populi, relictis idolis, conversa est 
ad Deum verum, Christoque subjecta. Quo comperto, 
rursus eum ad alium locum, vicinum quidem 
Alexandriz, sed incolis desertum,ac pene habitato- 
ribus vacuum transtulerunt. Sed et ibi cum pro 
urbis vicinitate nostrorum populus eum frequenta- 
ret, et tanquam pastore recépto grex lztior et con- 


p $tantior agonibus redderetur, rursum missis cum 


centurione militaribus viris, ipsum Dionysium, et 
cum eo Gaium et Petrum catenis constrictos, el 
diversis cruciatibus afflictos, in desertum quoddam 
Libye pertraxerunt, ibique eos in loco squallidis- 
simo, et omni usu humanitatis carente, a Parzto- 
nio trium dierum itinere in desertum protento, 
nexos vinculis reliquerunt. Tunc temporis etiam 
Maximus presbyter, et Dioscorus, Demetrius quoque 
et Lucius,necnon Faustinus atque Aquila,satis clari 
et insignes titulo confessionis effecti sunt. Interea 
beatus Dionysius regressus Alexandriam,senio gra- 
vatus quievit in pace, decem et septem annis fun- 
clus sacerdotio. 

Eodem die, civitate Corduba in Hispaniis passio 
sanctorum martyrum Asciscli et Victoriae : ubi ob 
commendationem pretiose mortiseorum eodem die 
ros: orte divinitus florentes colliguntur. 

^ Aurelianis, sancti Aniani episcopi. 


G. XIV KAL. NOVEMB. 
(48 Nov.) 


4 Antiochiz, natale sancti Romani, qui tempori- 
bus Diocletiani, cum Asclepiades prefectus eccle- 
siam irrumpere, eamque funditus conaretur ever- 
tere, czeteros Christianos hortatus est ut ei contra- 
dicerent. Unde eum protinus vinctum sibi exhiberi 
jussit, et Christum constantissime confltentem pri- 
mum extendi equuleo, deinde plumbatis graviter et 
fustibus ezdi ; post hzec etiam novacula acutissima 
maxillas ei radi fecit e. Tunc ad petitionem ejus 
puerum parvulum induci precepit : quem Romanus 
Christi nomen invocans, utrum unum an plures 
deos melius esset colere interrogavit, ut ex ejus 
confessione przfectus confunderetur. Cumque puer 
unum Deum solum credendum esse dixisset, indi- 
gnatus Asclepiades, catomo suspendi eum ac verbe- 
rari, et postremo etiam decollari jussit. Erat an- 
tem nomen puero Baralas. Romanus vero rursus 
equuleo suspensus, ungulisque exaratus, ad rogum 


cap. 7. 
Euseb., lib. vri, cap. 12. 
€ Prudent., hymn, 10. 





397 


MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. — MENS. NOV. 


398 


ardentem, in quem precipitaretur, perductus est. A et confessoris, qui quadragesimo secundo anno 


Sed, orante eo, venit repente imber inundans, et 
exstinxit ignem. Post hoc jussit ei linguam ab- 
scindi. Quo facto, cum Christum voze clarissima 
collaudaret. reclusus in carcerem, ad extremum 
laqueo strangulatus est. 


Eodem die in eadem urbe, natalis sancti Hesychii, . 


qui sub prefato imperatore cum esset miles, et 
preceptum audisset, ut quisquis non sacriflcaret 
idolis cingulum militi; deponeret, repente cingu- 
lum solvit. Ob hanc causam imperator colobio indu- 
tum, primo in gyneceum eum dedit ; deinde, ligato 
in dextera ejus saxo ingenti, in fluvium preecipitari 
jussit. 
A. XIII KAL. DECEMB. 
(49 Nov.) 


Romae, via Appia, natalis sancti Maximi presbyteri 
et martyris, qui persecutione Maximini passus, po- 
situs est ad sanctum Sixtum. 

Apud Viennam, sanctorum martyrum Severini, 
Exuperii et Feliciani: quorum corpora post mula 
annorum curricula, ipsis revelantibus, inventa, et a 
pontifice urbis clero et populo honorifice sublata, 
in basilica sancti Romani, quas jam dicta civitatis 
parte orientali sita est, condigno honore condita 
sunt. 

» Die eodem natale sancti Fausti martyris. Huic 
tantum fiducie et magnanimitatis per Dei gratiam 
datum est, ut cum ad eos qui in carcere teneban- 
tur fratres, nemo prorsus humanitati et ministerii 
causa permitteretur accedere, iste una cum collega 
8uo Eusebio indesinenter et reviseret, et necessaria 


 ministraret. Et cum per dies singulos przsidis 


furor cresceret jugulando alios, alios suppliciis et 
diversis cruciatuum generibus affligendo, squalore 
carceris et catenarum ponderibus enecando, et su- 
per omnia praecipiendo ne quis ad eos prorsus acce- 
deret, ut et inedia quasi aliud tormenti genus adhi- 
beretur ; concessit tamen Deus huic diacono, et 
collegze ejus gratiam, ut invitis omnibus, eis ad 
confessores Christi non negaretur accessus. Gran- 
dzvus igituret plenus dierum confessor perdurans, 
perfecto martyrio B. Faustus obtruncatione capitis 
consummatus est. 


B. XII KAL. DECEMB. 
(20 Nov.) 

* Roma, natalis sancti Pontiani papa. Qui, Maxi- 
mino adversus ecclesiarum sacerdotes persecutio- 
nem commovente, cum ([aGZ., Philippo] Hippolyto 
presbytero Sardiniam deportatus, ibique fustibus 
mactatus, martyrium consummavit. Corpus ejus a 
beato Fabiano papa relatum, atque in ccemeterio 
Callisti sepultum est. Sedit autem in episcopatu an- 
nos novem, menses quinque, dies duos. 

Apud Siciliam, civitate Messana, sanctorum Am- 
peli et Caii. . 

* Apud Cubilonem, beatissimi Sylvestri, episcopi. 

* Euseb. lib. vii, cap. 10. 

* Pontiflcale, c. 19. 


sacerdotii sui plenus dierum atque virtutum mi- 
gravit ad Dominum. 
C. XI KAL. DECEMB 
(34d Nov.) 

Natalis beatissimi Rufi, de quo apostolus Pau- 
lus ad Romanos scribit : S'aiutate Rufum elec- 
ium, et matrem ejus eí meam (Rom. xvi). 

[n Italia, monasterio Bobio, sancti Columbani 
abbatis, qui multorum canobiorum fundator, et 
innumerabilium pater exstitit monachorum, mul- 
tisque virtutibus clarus, quievit in senectute bona. 

D. X KAL DECEMB. 
(22 Nov.) 
Rom, natalis sanctze Cociliz virginis, qu: spon- 


D sum suum Valerianum et fratrem ejusTiburtium ad 


credendum Christo perdocuit, ac deinde ad marty- 
rium incitavit. Hanc Almachius post martyrium eo- 
rum teneri fecit, et ut thura da&monibus poneret 
impelli. Apparitores vero attendentes nimium deco- 
rem et prudentiam ejus, rogabant eam ne tale de- 
cus amitteret,et tantam pulchritudinem in mortem 
daret. At illa consilium pietatis sufficienter insi- 
nuans,et de grat a omnipotentis Dei eos informans, 
cum ad credendum Christo permotoscerneret, dicit 
eis : Ite, dicite infelici Almachio quod ego indicias 
petam, ut hic intra domum meam faciam venire, 
qui vosomnes faciat vita :eternz participes. Veniens 
igitur papa sanctus Urbanus, baptizavi tplus minus 
quam quadringentos promiscui sexushomines,inter 
quos unus clarissi.nus vir erat nomine Gordianus. 
Iterum Almachius beatam Ceciliam sibi prassentari 
jussit. EL cum insuperabilem eam inconfessione (dei 
permanere videret, jubet ut ad domum suam duce- 
retur et ibi flammis balnearibus concremaretur. 
Ubi inclusa die integro et nocte, quasiin loco frigido 
integra perstitil. sanitate, cum semper incendia li- 
gnis congestis ministrarentur. Quod audiens Alma 
chius m:sitquieam decollaret. Quam spiculator ter- 
tio ictu peucussit, sed caput ejus amputare non po- 
tuit; supervixit autem triduo. Tunc S. Urbanus cor- 
pus ejus auferens nocte, sepelivit inter collegas 
suos episcopos. Passa est autem beata virgo Marci 
Aurelii et Commodo imperatorum temporibus. 


E. IX KAL. DECEMB. 
(23 Nov.) 

d Natalis sancti Clementis, qui sub persecutione 
Trajani, martyrio coronatur. 

Tunc etiam illustrissima et beatissimaDei famula 
Flavia Domitilla, quz fuit Flavii Clementis consulis 
ex sorore neptis, et a sancto Clemente sacro vela- 
mine ad in egritatis perseverantiam .traditur con- 
secrata, ob testimonium quod Christo perhibebat, 
cum aliis. plurimis in insulam Pontiam exsilio de- 
portata, longum inibi martyrium duxit. 

Eodem die, natale sanctz Felicitatis, matris se- 


9 Greg. Tur. de Gloria confess. c. 85 
4 Vide libellum de Fest. Apost. 


399 


S. ADONIS ARCHIEPISD. VIENNENSIS 


400 


ptem flliorum martyrum, qu: jubente Antonino À Christi Chrysogono, Anastasia. Licet pater meus 


decollata est pro Christo. Idem enim imperator in- 
junxerat praefecto urbis Publio, ut eam compelleret 
cum filiis suis deorum sacriflciis inclinari. Qui 
blando alloquio ad sacriflciuin eam provocans, mi- 
natur poenarum interitum. Cui beata Felicitas : 
Nec blandimentis tuisresolvi potero, necterroribus 
frangi: habeo enim Spiritum sanctum, qui me non 
permittet vinci a diabolo,et ideo secura sum quia 
viva te superabo ; et si interfecta fuero, melius te 
vincam occisa. Deinde alia die sedit prefectus in 
foro Martis, jussitque eam adduci cum flliis suis ; 
cui et dixit : Miserere filiis tuis, juvenibus bonis, et 
flore prima: juventutis florentibus. Beata Felieitas 
respondit: Misericordia tua impietas est, et exhor- 


cultor fuerit idolorum,mater tamen Fausta Christia- 
nissima semper vixisse probatur et casta. H:ec me 
inter ipsacunabula fecit deri Christianam.Post cujus 
excess 1m sacrilegi juguin mariti suscepi. Cujus,Deo 
miserante, thorum mentita infirmitate declinans, 
die noctuque Domini nostri Jesu Christi amplector 
vestigia. Cum iste patrimonium meum, ex quo 
illustratur, cum indignis et turpibus idololatris 
exhauriat, me quoque veluti magnam atque sacrile- 
gám custodia tam gravissime mancipavit, ut vitam 
me corporalem amittere suspicer. Nihil enim Super- 
est, nisi ut, emisso spiritu, succumbam ; in qua 
morte licet glorier de con essione Domini nostri Je- 
su Christi, tamen in eo mens mea valde conteritur, 


tatio tua crudelitas est. Et conversa ad filios suos p Quod opes mez, quas ego ex asse Deo voveram, 


dixit : Videte, filii, coelum, et sursum aspicite ubi 
vos exspectat Christus cum sanctis suis. Pugnuate 
pro animabus vestris,et fideles vos inamore Christi 
exbibete. Audiens hoc Publius, jussit eam alapis 
cedi. Tunc convocans filiosejuscoepit cum eisagere 
utsacrificarent. Januariusrespondit : Stulta suades, 
nam sapientia Domini me conservat, et faciet meom- 
nia tormenta superare. Statim judex jussit eum vir- 
gis c:edi, el in carcerem recipi.Felix dixit: Unus est 
Deus, quem colimus, cui sacrificium pix devotionis 
offerimus : unde tu ne credas,aut me aut aliquem 
fratrum meorum a Domini Jesu Christi amore rece- 
dere; et si immineant verbera, fldes nostra nec 
vinci potest nec mutari. Philippus dixit : Isti de 
quibus dicis nec dii sunt, nec omnipolentes ; sed 
sunt simulacra vana et misera et insensib:lia, et qui 
eis sacriflcare voluerit in :&ternum peribit. Sylva- 
nus dixit : Nos, si transitorium timuerimus inter- 
iLum, seternum incurremus supplicium; et quoniam 
vere novimus qua premia sunt parata justis, et 
qua poena sit constituta peccatoribus, idcirco Ro- 
manas leges contemni.nus, ut jussa divina serve- 
mus. Alexander dixit : Ego servus Christi sum ; ore 
confiteor illum, corde teneo, incessanter adoro. 
Infirma etas quam vides, canam habet prudentiam. 
^ Vitalis dixit : Melius vivit qui verum Deum colit, 
quam qui daemonia optat habere propitia. Martialis 
dixit : Omnes qui non confllentur verum Deum 
esse, in s&ternum incendium erunt. Judex gesta 
omnia scriptis Antonino innotuit. Quos ille jussit 
diversis suppliciis interire, matre novissime con- 


summata. 
F. VIII KAL. DECEMBRIS. 


(24 Nov.) 


* Roms natale S. Chrysogoni marlyris, qui per 
biennium jussu Diocletiani conjectus est in vincula, 
ubi multa perpessus, S. Anastasiz alimoniis fove- 
batur. Cum igit r beatam Anastasiam zelans vir 
ejus Publius, custodibus adbibitis, ita clausisset, ut 
nec cujuscunque fenestrella aditum aspectaret, ad 
huoc confessorem Chrysogonum, quieam in Christo 
erudierat, talia scripta di. igit : « Sancto confessori 


alienis a Deo et turpibus inserviunt. Et idcirco 
deprecor te, homo Dei, ut .nstanter Dominum de- 
preceris, «t aut, ad fidem suam venturum si previ- 
devi Publium, sinat vivere ; aut, si praevidet eum in 
hac incredulitatis perversitate mansurum, jubeat 
eum dare locum suis cultoribus. Melius est enim ei 
exhalare spiritum quam Dei Filium denegareet eum 
confi.entes impedire. Etenim omnipotens testis est 
Christus, quoniam, si liberata fuero, sanctorum veg- 
tig.is adhairebo, etcurasomnium sollicite exercebo, 
ut ccoperaim. Vaie, vir Dei, et memento mei. » Cum 
hanc epistolam legisset Chrysogonus, oratione fac- 
ta cum multis confessoribus, ita rescripsit : « Fluc- 
tuanti tibi i&er procellas et turbines mundi, cito 
super undas deambulans Christus adveniet, et dia- 
boli adversum te tlantem spiritumunojussionis suse 
sermone compescel. Patienter, et quasi in medio 
mari posita, erede ad te Christum esse venturum, 
et ad temetipsam conversa, exclama cum propheta, 
dicens: quare íristis es anima mea,et quare contar- 
bas me? Speraáin Deo,quoniamadAuc confitebor iJB : 
salutarevultusmei,et Deus meus (Ps. xL1.) Gemminum 
divini numeris probaturindicium,cum tibi et terrena 
reddentur, et donabuntur coelestia. Deus enim bene- 
ficium suuin ad hoc extremitatibus protrah.t, ut non 
sil nobis vile quod praestat. Vide ne turberis in hoc 
quod pie viventi tibi inferantur adversa. Non enim 
deciperis, scd probaris. Non est tuta defensio quam 
per bominem putas posse constare. Audi Scriptu- 
ram dicentem : Maiedictus homo qui spem. suam 


D ponit in homine; ei benedictus homo qui spem stan 


ponit in Deo (Jer. xvii). Cave fortiter, vigilanter, 
strenue universa peccata, et a Deosolo quaere sola- 
tium, cujus jussa conservas. Cito enim ad te placi, 
dum tempus convertetur, et quasi post noctis tene- 
bras floridum dies lumen aspicies ; atque post gla- 
ciale frigus hyemistranseuntis,aureatibi temporaet 
serena succedent, utomnibus,qui pro Cbristi amore 
affliguntur, prebeas temporalem latitiam,per quam 
sine dubio consequeris z:ternam. Vale in Domino, et 
ora prome. » Hanc epistolam legens Anastasia, 
fortiores fldei vires acccepil, tantum de virtute pa- 


* De hoc in gestis Anastasis mart., 26 Dec., Anastasim epist. 


&01 


MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. — MENS. NOV. 


402 


tientite gloriari incipiens, quantum prius de oppres- A Dei nobiliter insisteret, satisque vigilantererga om- 


sione infidelissimi viri se causabatur affigi. Igitur 
beata Anastasia, cum ita in custodia stringeretur, 
ut vix ei aqua daretur, zstimans se in ipsa tribula- 
tione deflcere, scripsit epistolam: « Beato martyri 
et confessori Christi Chrysogono, Anastasia. Finis 
venit corporis; memento mei, ut egredientem ani- 
mam meam ipse suscipiat pro cujus amore ista sus- 
tineo, que ex ore hujus vetule recoznoveris. « Ad 
hse sanctus Chrysogonus tallia remisit scripta : 
« Chrysogonus Anastasis. Semper est ut lumen 
tenebre antecedant. Sic etiam post infirmitatem 
salus revertitur, et vita post mortem promittitur. 
Uno fine concluduntur et adversa hujus mundi, et 
prospera, ne vel tristibus desperatio, vel lzetiselatio 


dominetur. Unum mare est, in quo navicul: corpo- p 


risnostri velificant, et subunocorporisgubernatore 
anim: nostrse nautico füngunturofíicio. Quorumdam 
igitur naves, fortissimis carinarum nexibus solidata 
tenebrosi :equoris eoncitatos fluctus illas preter- 
eunt. Quorumdam vero fragili junctura lignorum 
etiam in tranquillo vicinum morticonf(iciunt cursum. 
Prope est enim ut pereant qui non'cogitant qualiter 
sad salutis portum pertingant. Tu autem, o Christi 
irreprehensibilis famula, crucis Christi tropzi in 
tota mente consurge, et teipsam ad opus Dei prae- 
para. In quo ejus desideriis dum parueris, cum mar- 
iyrii palma ad Christum pertinges. Igitur Diocle- 
tianus in Aquileie partib':s positus, inter(lciens 
Christianos, jussit sibi adduci Chrysogonum. Cui 
eum diceret: Accipe prz»fecturz dignitatem, sume 
etiam consulatum generis tui, tantum ut adores 
deos ; beatus Chrysogonus respondit: Unum Deum 
mente adoro, corde colo, sinceris actib'is veneror; 
istorum autem deorum vestrorum simulacra quia om- 
Bino damonum theno (sic) novi esse, exsecror atque 
abjicio. T nc jussu Diocletiani ductus est ad aquas 
Gradatas, et ibidem decollatus. Corpus ejusin mare 
projectum, post modicum in possessione quz dici- 
tar ad Saltus, inventum est. Quod sanctus Zoilus, 
segex presbyter collegit, et in locello subterraneo 
in cubiculo suo posuit. Cui etiam caput ejus revela- 
tum est, ita recens quasi eadem die f. isset, abscis- 
$&um, quod corpori ejus compaginavit. Passus est 
autem B Chrysogonus vii Kal, Decembris, 5 Ka- 
lend. ejusdem mensis conditus. Sanctus vero Zoilus 


nem sacerdotii curam diebus sudaret ac noctibus, 
nono persecutionis anno, episcopatus vero sui duo- 
decimo, martyrii coronam capitis obtruncatione 
promeruit. Ad hunc namque comprehendendum: 
Maximius tyrannus tribunum quemdam direxit. 
Qui ingressus Alexandriam, reperiteum cum multi- 
tudine populi, sanctorum apostolorum commemora- 
tionem celebrantem; quem comprehensum, et vin- 
culis alligatum posuit in custodia carceris. Et post 
dies aliquot Maximinus tyrannus litteris admonuit 
tribunum, ut quam celerius eum puniret. Interea 
dum in carcere servaretur, et. universus populus 
urbis Alexandriz, fores carcerjs observaret amore 
pastoris sui, Ariusinfelix, qui a beato Petro excom- 
municatus et degradatus propter dogma erroris ha- 
bebatur, cognita sententia Maximini adversus bea- 
tuin Petrum, festine pervenit ad ecclesiam, obse- 
crans ut pro eo clerus et populus apud episcopum 
intercederet, putans quod post discessum ejus ipse 
levareturepissopus. Venientes igitur qui rogati fuo- 
rant, ceperunt pro Ario beatum episcopum suppli- 
care. Quibus sanctus episcopus magno suspirio re- 
spondit quod jam Arius, Deo mortuus, a facie Dei 
projectus esset, quia graviter in essentiam deitatis 
blasphemasset, dogmatizans Patrem et Filium et 
Spiritum sanctum non esse unius essentiz et natura. 
Et apprehendens duos presbyteros Achillam et 
Alexandrum de turba seorsum, ait illis secrete: Ego 
quidem etsi peccator sum, tamen scio me vocatione 
ccelesti ad hunc agonem martyrii esse vocatum. 
Vobis igitur pium est confiteri mysterium Dei, quod 
mihi revelatumest, quia vos post martyrium meum, 
sedem et episcopatum mem consecuturi estis. Et 
tu quidem prim s Achilla; post te vero Alexander. 
In hac hora denique no»tis, ut vobis totum de Ario 


» aperiam, cum solemni consuetudine Deo sacrificium 


orationum eonsummassem, ecce subito apparuit 
mihi in habitu pueri Christus Dominus meus, ad 
cujus przsentiam splendore nimio illustratus, vul- 
tum majestatisejusnon valebam aspicere.Erat autem 
indutus colobia lineo candido nimis, conscisso a 
summo usqnedeorsum, et ambabus manibus conjun- 
gebat eum circa pectus suum, quodammodo coope- 
riens nuditatem suam. Quem ut vidi, timore nimio 
correptus, tandem confortatus, aio ad eum: Quid 


l(ricesimo die passionis ejus, apparente sibi S. D est, Domine, quod video tunicam tuam scissam a 


Chrysogono, perrexit ad Dominum. 
C. VII KAL. DECEMBRIS. 
(33 Nov.) 

* Natale sancti Petri Alexandrini episcopi. Hic 
duodecim annos in episcopatu illi:s verbis exigit : 
quor m tres ante persecutionem, reliquos vero no- 
vemsub diversis tentationum generibus duxit. Cum- 
que sesemper, in omni agone persecutionum positus, 
arctioribus vinculis continentia: distringeret, et ad 
utilitatem atque instructionem Ecclesie in verbo 


* Euseb. 1. vri, c. ult. et lib, ix, cap. 9 Ruff. 6. 


summo usque deorsum? Qui respondens, dixit mihi: 
Quotidie inde tractas, et nescis quomodo scissa est? 
Arius namque hoc fecit, qui separavit a me populum 
hzreditatis mese, comparatum sanguine meo. Pra 
cipio nunc et moneo ne recipias eum in commu- 
nionem, nec rogantibus his qui venturi sunt ad te, 
quos ille direxit, veniam ei praestes. Hzc qus tibi 
manifestavi duobus presbyteris nota facias, ut ipsi 
post te, eum anathematizando abjiciant, ne illius 
errore populi decipiantur. Exhortationis igitur ser- 
monem eis faciens, et ut in catholice fldei unitate 


403 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


404 


manerent, commendans eos Domino in quem credi- A vocatur a famulo Dei Alexandro. Et ecce reductus 


derant, dimisit in pace. Nimio vero amore illius 
cum populi circa carcerem detinerentur, et aperte 
de carcere educi beatus Petrus non posset, noctis 
medio tribunus una cum militibus, rupto pariete 
carceris, per modicum foramen ad locum ubi decol- 
landus erat, eum perduci fecit. Sanctus itaque Pe- 
trus oratione facta ad sepulcrum beati Marci evan- 
gelist:,, et sancto"umsuccessorum ejus Aniani, De- 
metrii, Eraelii et Theonas, inclinans genua sua, et 
gratiasagens Deo qui eum martyribus suis sociasset, 
extendit cervicem suam gladiatori, atque ita per- 
cussus, martyrii palmam adeptus, occubuit. Et reve- 
renter inde a Christianissublatus, in locum qui dici- 
' tur Leocados, in cemeterio quod ipse adificaverat, 

ad Orientem civitalis Alexandri, sepultus est. Hic 
quotiescumque ingrediebatur in Thysiasterium, et 
ascendebat ad superioris pu' puti locum, oratione 
facta, et pace data populo videbat ignis splendorem 
quasi egredientem de sede. Ad cujus fulgorem, ejus 
mens in nimium amorem contemplationis Dei rapie- 
batur tantaque (virtutem antecessorum suorum con- 
siderans) humilitatetunc se deponebat, ut nunquam 
in throno eminentiori, ubiipsi resederant, sed sub 
scabello pedum illorum sederet. Passus est autein 
hic beatissimus-episcopus tempore Maximi impera- 
toris, qui decimam persecutionem a Diocletiano et 
Maximiano coeptam in Orientis partibus exercuit. 
Cum quo simul ct alii plures ex Egypto episcopi 
trucidantur cum clericis et laicis fere sexcentis 
sexaginta. 

A. VI KAL. DECEMBRIS. 
(26 Noo.). 

* Natalis saneti Lini papse, qui post, apostolum 
Petrum, primus Romanam Ecclesiam tenuit annis 
duodecim, mensibus tribus, ac duodecim diebus; 
et martyrio coronatus, sepultus est in Vaticano. 
Hujus Lini Paulus in Epistola ad Timotheum me- 
minit (44 Tim. 1v). 

* Apud Alexandriam, SS. Martyrum Fausti pres- 
byteri, et Dii, et Ammonii: qui cum beato Petro 
ejusdem urbis episcopo, jubente Maximino, truci- 
dati sunt. 

Eodem die, B. Alexandri, episcopi et martyris, 
sub Antonino imperatore. Cui beato episcopo, cum 
esset famosissimus in miraculis, quodam tempore 


delatus est quidam mortuus : cujus parentes cum D 


hortaretur sanctus vir ut crederent in Christum, 
spoponderunt se facturos, siisdem mortuus suscita- 
retur. Tunc sanctus vir, oratione facta, conversus 
ad corpus, dixit ? In nomine Patris, et Filii, et Spi- 
ritus sancti, surge. Qui statim surgens clamare cce- 
pit : Audite, parentes, et populus universus. Ductus 
aduobus Egyytiis vultu teterrimis, iraque plenis, 
positus sum in obscurissimo loco ubi erat puteus; 
subitoque veniente quodam juvere, nimio splendore 
corusco, totus ille locus contremuit, et exclamavit 
juvenis ille splendidissimus: Remittite puerum,quia 


* Pontiflc., c. 2. 


sum in corpore. Nunc, domine Alexander, baptiza 
me in nomine Dei tui, ne ultra videam quod hodie 
vidi. Vocabatur is Lueius, cum quo baptizati sunt 
alii centum viginti quinque. Cumque rumor B. 
Alexandrum ubique spargeret, Antoninus direxit 
Cornelianum pra:sidem, ut Alexandrum episcopum 
ei exiberet; qui invenit eum die Dominica in ec- 
clesia docentem, et missas agentem ; et sicut impe- 
ratorjuss erat apprehensum perduxit Romam.Secuti 
suntautem eum Crescentianus presbyter, Bonifacius 
el Vitalio. Przses vero, ligatis manibus ejus retro, 
obtulit eum Antonino; a quo interrogatus, cum de 
Christo constantissime peroraret fustibus jussus est 
mactari, et gravissime cadi, deinde in custodiam 


p claudi. Quo cum a militibus duceretur, Antoninus 


post illum clamavit: Quatuor dierum a me tibi dan- 
tur inducias, ut, deposito cultu vanitalis tuz, ultro- 
neus advenias. Cui sanctus Martyr respondit: Qua- 
tuor dies jam estima pr:terisse: quod desideras, 
hodie comple. Misso igitur illo in custodiam, B- 
Crescentianus sedens sub arbore, ccpit plorare, et 
pre tristitia soporatus dormire. Cui visus est. An- 
gelus Domiui, et dixit ei: Jam fui ad Alexandrum, 
et solvi vincula ejus, et confortavi eum; et nunc 
ne sedeatis sub hac arbore, ne forte tyranno nuntie- 
mini. Eductus igitur de custodia beatus Alexander 
iterum sistitur Antonino, et suspensus in equuleo, 
jubente impio, lampades ardentes circa latera ei 
apposite sunt, ac ungulis corpus illius abrasum. 
Deiudeex equuleo depositus, ductus estadtemplum 
Apollinis. In quo ingressus, statim ut oravit, pars 
aliqua templi, et simulacrum Apollinis cecidit. An- 
toninus vero hoc factum magicis artibus deputans, 
sedens pro tribunali, sanctum episcopum ad bestias 
damnavit. Et cum nulla eum tetigisset, fornacem 
igneam parari jussit, et beatum virum in eam ja- 
etari. Ut autemsanctus martyr, expansis manibus, in 
medio fornacis oravit ad Dominum, totus ignis ita 
extinctus est, ut nec vestigium caloris remaneret. 
Tunc Antoninus de fornace sanctum virum eductum 
decollari precepit. Cumque jam duceretur a militi- 
bus, quidamjuvenis ex officio Antonini, Herculanus 
nomine, exclamavit, dicens: Antonine, insensate 
tyranne, cur cacus et surdus perduras? Ecce famu- 
lus Dei post virgas, post equuleos tuos, et lampa- 
des, atque ungularum attactus, post templi et idoli 
tui ruinam, post Jeonum et usorum rabiem devi- 
ctam, post fornacisignem extinctum, nunc ad decol- 
landum gaudio repletus vadit. Quis dubitel verum 
Deum esse qui ita suos confortat? Antoninus hzc 
audiens : Infelix, inquit, juvenis, quid tibi factum 
est, ut tales sermones loquaris? Et iratus jussit ju- 
venem teneri; quem cum diversis cruciatibus affli- 
xisset, gladio consummavit. Beatus vero Alexander 
cum duceretur, obviavit ei qusedam vidua quam 
beatus martyr rogavit, dicens: Commoda mihi ora- 
rium. At illa prestitit ei. Officiales autem dixerunt 


* Euseb lib. virt, cap. 295, Ruff. 14. 





408 


MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. — MENS. NOV. 


&06 


mulieri: Perdidisti orarium tuum. Facto itaque A Valerianus, Urbanus, Crescens et qui vocabatur 


signo crucis, exspoliavit se beatus Martyr tunica, 
et in linca stans, texit sibi de orario oculos, dein po- 
sitis genibus, suscep.t gladium via Claudia, vigesimo 
milliario ab Urbe. Et factus est terremotus, et vicus 
et thermw ceciderunt. Sanctus autem Crescentia- 
nus, et hiquicumilloerant, revelante martyre, tule- 
runt sanctas reliquias ejus, et sepelierunt in loco 
ubi orans fornacis ignem extinxerat. Et posuit su- 
pra scriptum marmor continentes : Zlic requiescit 
sanctus et venerabilis martyr Alezander episcopus. 
Cujus depositiocelebratur undecimo Kalendas Octo- 
bris. Cui papa Damasus postmodum cryptam condi- 
gnam faciens, illic eum sexto Kalendas Decembris 
transposuit, quando et festivitatem ei dicavit. Ora- 


Habetdeum,et Eustachius, Crescentianus et Cresce- 
nius, et Felix, et IIortolanus, et Florentianus, pro- 
pter eamdem pr:zdicationis veritatem, gravissimo 
damnati exsilio, inconfessione pietatis, cursum vita 
su& consummaverunt. 


D. ili KAL. DECEMBRIS. 
((39 Nov.) 


Vigilia sancti Andrez apostoli. 

Et Roma, natalis sancti Saturnini martyris, Sen- 
nis et Sisinnii ^ diavonorum, sub Maximiano: a quo 
primo inter alios servosDei damnati sunt ad fodien- 
dam arenam, ad- faciendas thermas Diocletianas ; 
quorum unum Sisinnium presentatum sibi, cum 


rium porro illud sibi prestitum unde sibi martyr p interrogasset idem Maximianus qui vocaretur, re- 


oculos texerat, mox ut decollatus est, mulieri per 
quemdam puerulum quem angelum fuisse non est 
dubium, reformatum est. Quod illa non sine grandi 
stupore recepit, et vere martyrem confessa Alexan- 
drum Christo credidit. 


B. V KAL. DECEMBRIS. 
(27 Nov.) 

Natalis sanctorum martyrum Vitalis et Agricolm, 
qui apud BononiamItaliz urbem, post alia tormenta 
ultimo eruciflxi martyrium compleverunt. Quorum 
corpora postmodum, cum essent posita inter sepul- 
era Juda orum, et populo Christiano prorsus inco- 
gnita, beatus Ambrosius (ipsis sanetis martyribus 
revelantibus) apud Bononiensem civitatem reperit ; 


quaqueexstructa ecclesia,cum magna fldelium lati- C 


tia et damonum poenis confitentium merita mart y- 
rum, sub altari deposuit. 

[In Galliis, civitate Regiensi, natalis sancti Maxi- 
mi * episcopi, qui a primaeva atate virtutum om- 
nium gratia preditus, primum Lirinensis coenobii 
pater, deinde Regiensis Ecclesix episcopus, signis 
et prodigiis inclytus exstitit. Denique inter alia 
gesta magniflca, tres mortuos vivens; unum tactu 
(quod ad sepulcrum vehebatur loculi, mortuus 


suscitavit 
C. IV. KAL. DECEMBRIS. 
(28 Nov.) 
Natalis sancti Sosthenis, apostolorum discipuli 
(Act. xvin ; 7 Cor. 1). 
Eodem die, sancti Rufl martyris, quem Dominus 


spondit : Ego peccator Sisinnius, servus servorum 
Domini Jesu Christi. Cui cum post alia diceret Maxi- 
mianus: Aut sacrifica deo Herculi, aut carnes tuas 
ignibus cremabo, respondit: Et ego quidem semper 
hoc optavi (verumtamen si meritus fuero) ut desi 
deratam coronam accipiam. Traditus igitur Laodicio 
prefecto, missus est in custodiam decem et septem 
diebus. Inde exhibitus est ab Aproniano commenta- 
riensi aspectibus Laodicii. Et subito lux de coelo 
facta est, et vox cum luce audita est : Venite, be- 
nedicli Paíris mei, percipite regnum quod vobis 
paratum est a constitutione mundi ( Matt(A. xxv.). 
Tunc Apronianus tremefactus cecidit ad pedes Si- 
sinnii diaconii, dicens: Adjuro te per Christum 
quem confiteris, ne tardes me baptizare, et facias 
me tecum pertingere ad coronam. Qui baptizatus, 
statim obtruncatione cap tis coronam martyrii in- 
venit. Retruditur iterum in custodiam Sisinnius, et 
senex Saturninus cum illo, ubi multos gentiles ve- 
nientes ad se docebant, et baptizabant. Post quadra- 
ginta duos dies, vincti catenis, ac nudis pedibusedu- 
cti denuo ante praefectum, delata est tripoda ut sa- 
crificarent. Tunc beatus Saturninus dixit : Conterat 
Dominus deos gentium. Et continuo soluta est tri- 
poda erea velut lutum. Quod videntes duo milites, 
Papias et Maurus, crediderunt Christo. Et compre- 
hensi a Laodicio, non multo post martyrio coronati 
sunt. Deinde Laodicius beatum senem Saturninum . 
et Sisinnium in equuleo jussit levari, et attrahi ner- 
vis ac fustibus, et scorpionibus czedi. Quibus etiam 


noster Jesus Christus, cum omni domo sua, per D postmodum flammas ad latera jussit apponi, et de- 


Chrysogonum martyrem lucratus est ; quem, cum 
omni domo sua Diocletianus punitum, Christo mar- 
tyrem fecit. 

Eodem die apud Africam, natalis sanctorum mar- 
Tyrum Papinii et Mansueti ^ episcoporum, qui tem- 
pore Wandalieze persecutionis, sub Geiserico rege 
Ariano, pro fidei catholicze defensione, candentibus 
ferri laministoto corpore adusti, gloriosum agonem 
consummaverunt. Quo tempore etiam alii sancti 
episcopi, videlicet Quodvultdeus Carthaginiensis, 


* Gregor. Turon, de Glor. conf., c. 83. 
» Victor Afr., I. m et um. 


positos equuleo, ductosque milliaro secundo, via 
Numentana, capite truncari. Quorum corpora cum 
Joanne presbytero colligens Thrason, vir Christia- 
nissimus, qui de facultatibus suis martyribus multa 
ministraverat, sepelivit in przediolo suo via Salaria, 
sub die tertio Kalend. Decemb. 

Eodem die apud Tolosam, natalis sancti Satur- 
nini 4 episcopi: qui temporibus Decii, in Capitolio 
ejusdem urbis a paganis tentus, eo quod ad ejus 
presentiamomnes ipsorum dii obmutefacti, nullum 


? De his gestis Marcelli papas, 10 Ja. 
4 Gregor. Turon., de Glor. mart., cap. 48. 


407 


sacrificantibus ex more possent dare responsum; A 


tauro ad victimam preparato funibus religatus 
est. Quo vehementius stimulato, a summa Capitolii 
Arce per omnes gradusprzcipitalus, capite colliso, 
excussoque cerebro, et universo corpore dilaniato, 
dignam Christo animam exhalavit. Cujus nunc sa- 
crum corpus in Ecclesia condigno honore vene- 
ratur. 


* Vide lib. de Fest. Apost. 


$. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


E. PRIDIE KAL. DECEMBRIS. 
($0 Nov.) 


Natalis sancti Andree apostoli *. i] 
Ipso die, natalis sancti Trojani " episcopi, apud 


'Santonas, magna virtutis et sanctitatis viri: qui 


sepultus terris, ccelo se vivere multis virtutibus 
manifestat. 


* Gregor. Turon., de Glor., conf., cap. 59. 





LITANLE INDICEND/E 


MENSIS DECEMBER 


HABET DIES XXXI, LUNA VERO XXIX. 


F. KAL. DECEMBRIS. 
(4 Dec.) 

Natale sanctorum martyrum Chrysanthi et Darize, 
qui tempore Numeriani, sub judice Celerino Rome 
passi sunt. Chrysanthi pater Polemius, vir illustris 
fuit, Alexandrinus genere. Hic filium suum cuidam 
virgini elegantis pulchritudinis conjunxit, quam ex 
nobilissimis Romanis fuisse constat. Hanc Chrysan- 
thus a beato Carpophoro presbytero in divinis litte- 
ris satis fideliter erudilus, ad fidem Christi conver- 
tens, et priedicatione sua ut virginitatem suam Deo 
servaret instituens, et ut pariter nomen conjugii 
habentes caste viverent efficiens, baptizari fecit. 
Factumque est ut per Chrysanthum multitudo viro- 
rum, et per Dariam (sicenim vocabatur) innummera- 


B fleri Christianum. Quid mora? catechizatus baptis- 


mi gratiam percepit ; cum illo et Hilaria uxor, duo 
filii ejus Jason (3 Dec.) et Maurus, amici et fami- 
liares ejus, septuaginta milites cum universis suis. 
Quod factum imperator audiens Chrysantium et 
Dariam jussit in carcere Tulliano recludi, unde pu- 
tor horribilis ascendebat, qui domorum et civitatis . 
Stercora per cloacarum cuniculos jugiter illuc de- 
currebant. Exinde Daria in publico meretricum lu- 
panari ponitur. Sed Chrysantho lux divina et odo- 
ramenta suavia przstantur: Dariz vero leo de ca- 
vea fugiens Domini virtute ad tutelam donatur ; qui 
ingressus cellulam, in qua sancta Dei in oratione 
prostrata jacebat, juxta eam prosternitur, ut venien- 
tes et ingredi volentes vi sua repelleret. Cumque 


biles feminz ad Christi gratiam confluerent. Igitur (» plures, hoc miraculo perculsi, Christi potentiam 


post aliquod tempus orta est seditio adversus eos, 
quod essent Christiani, Celeriuo Lunc prefecto ur- 
bis. Qui utrosque comprehensos tradidit tribuno 
Claudio, ut diversis poeniseos interficeret. Claudius 
vero tribunus septuaginta militibus ad torquendum 
Chrysanthum dedit. Qui nervis erudis eum astrin- 
gunt, sed mox ligamenta omnia resoluta sunt. 
Deinde in cippo nodosissimo, ita ut in tertio puncto 
ejus tibiam coarctarent, eum mittunt ; moxque to- 
tumlignum cippi in cinerem resolvitur.Deinde per- 
fundunt eum lotio humano purentissimo, ut male- 
fica, inquiunt, tua amittas; sed foetor in suavem 
odorem mutatus est. Deinde in corio recenti vitu- 
lino constringunt nudum, et ad solem ferventem 
componunt; sed virtute divina corium ut erat molle 
permansit. Deinde collum, manus, ac pedes catenis 
constringentes ferreis claudunt eum in obscurissiimno 
loco; sed statim catenz resoluta sunl, et tanta 'ux 
. infulsit, ut putarent illic innnumeras lampades ful- 
gere. Milites ergo renuntiaverunt hzc omnia tribu- 
no, qui jussit eumsibiexhibitum fustibus cxdi. Sed 
allat: virgz rigidissimz, illico ceperunt in mani- 
bus c:edentium mollescere. Quod videns Claudius, 
jubet eum erigi, et vestimentis indui: et genibus 
ejus provolutus, cum universis militibus orabat se 


venerentur, Celerinus pr:fectus jussit ignem co- 
piosum in ingressu celle, ubi beata Daria cum leone 
erat, accendi. Tunc cum jam leo paveret, ac rugi- 
tum daret, ait beata Daria: Egredere securus, et 
vale, quia ille quem in me honorasti, ipse te libe- 
rat. Exhibitis iterum, jubente imperatore, Chrysan- 
tho et Daria Celerino przffecto, Chrysanthusequuleo 
ingenti suspenditur ; sed statim omnia ligna equulei 
comminuta, ac vincula dirupta sunt, lampades quo- 
que applicate lateribus ejus extinctz. Hoc Cele- 
rinus prefectus vehementer expavescens, nuntia- 
vit imperatori. Ille hoc maleficiis deputans, jussit 
eos duci via Salaria in arenario, et vivos deponi, 
ac terra et. lapidibus obrui. Passi sunt autem die 
Kalendarum Decembrium. Ad quorum venerandam 
memoriam cum multa beneflcia Deus prastaret, 
contigit ut ad diem natalis eorum infinita populi 
multitudo concurreret. Hoc nuntiatur imperatori, 
qui jussit ut in introitu crypt paries levaretur. 
Ac sic factum est, ut omnes pariter dum sacra- 
menta Christi perciperent, martyrii gloriam cele- 
brarent. [nter quos erat Diodorus presbyter, et 
diaconus Maximianus, et plurimi clericorum. 

[pso die beati Eligii episcopi Noviomensis, glo- 
riosi in miraculis. 





G. IV NONAS DECEMBRIS. 
(3 Dec.) 


Natale sancto Viviana [a4., Bivianz] * martyris, 
beatorum martyrum Fausti et Dafrosz ^ filis. Quz, 
jubente imperatore sacrilego, tam diu plumbatis 
edesa est, donec spiritum redderet. Cujus corpus 
biduo jussu imperatoris in foro jacuit; tandem ra- 
ptum a Joanne presbytero, sepultum est in domo 
ubi mater et soror ejus Demetria jam sepultz 
erant, juxta palatium Lucinianum Roma, iv Nonas 
Decembris. 


A. III NONAS DECEMBRIS. 
(3 Dec.) 
Tingi metropoli Mauritanie Tingitanas, natalis 
sancti Cassiani martyris gloriosi. 


Item, natale sanctorum martyrum Claudii tribu- B 


ai, et uxoris ejus Hilariz, ac filiorum Jasonis et 
Mauri, et septuaginta militum, qui omnes ad prz- 
dicationem beati Chrysanthi crediderunt in Christo. 
Quod ut nuntiatum est Numeriano imperatori, jussit 
Claudium tribunum ingenti saxo alligatum przci- 
pitari in medio mari; milites vero septuaginta ac 
lasonem et Maurum, filios Claudii, capitali sententia 
puniri. Erat autem in loco ubi decollati sunt, cuni- 
culus antiquus. Hunc emundantes noctanter Chri- 
stiani simul in unum omnia corpora sepelicrunt, 
non longe ab urbe Roma, via Salaria. Corpora au- 
tem filiorum suorum Jasonis et Mauri collegit san- 
ela Hilaria, relicta martyris Claudii. Qu: dum assi- 
duis obsequiis ad sanctorum confessionem oraret, 


& paganis tenta est. Quam dum traherent, rogavit (2 


eos dicens, obsecro vos, permittite me priusoratio- 
nem meam complere. Et dum fixisset gradum, ac- 
cepit sacramentum Domini, et expandens manus 
suas, projecit se in orationem, et dum oraret, emi- 
sit spiritum. Qui tenuerant eam, dolentes super re- 
pentinum obitum ejus, reliqueruut duasancillasejus 
qu: cum ea erant; quz sepelierunt eam diligentis- 
sime in hortis suis, et super eam brevissimam ec- 
clesiam fabricaverunt. 
B. PRIDIE NONAS DECEMBRIS. 
(^ Dec.) 

Romz, natalesanctorum martyrum Symphronii et 
Olympii * temporibus Valeriani et Gallieni impera- 
lorum. Horum unum Symphronium, creditarium 


beali Nemesii, sibi prasentatum Valerianus jussit D 


iradi Olympio tribuno, ut ab eo facultates Nemesii 
requireret, sub poenarum examinatione. Pr:zsenta- 
tus ergo Olympio, et ab eo interrogatus, respondit : 
Si facultates queris Nemesii domini mei, jam eas 
Christo tradidi, quoniam ipsius fuerant et erunt. Si 
autem sacrificium offerre me compellis, sacrifico, 
sed Christo Jesu Domino meo sacrificium laudis et 
confessionis, cui se obtulit et doininus meus Neme- 
sius. Tunc ira repletus Olympius, fecit eum extendi 
* De hac in Vita sancti Pigmenii, 9& Mart. 


» De his in gestis Chrysanthi et Daria. 25 Oct. 
* De his in Áctis sancti Stephani papa, 2 Aug. 


MARTYROLÓGIUM CUM ADDITAMEÉNTIS. — MENS. DEC. 


M0 


A in catasta, atque fustibus maetari, delnde simula- 


crum Martis aureum una cum tripoda deferri. Quod 
statim ad verba Symphronii resolutum est. Videns 
autem Olympius, copit admirari, et veniens ad 
uxorem suam Exuperiam, indicavit ei quomodo in 
nomine Dei sui Symphronius simulacrum Martis 
liquefecisset. Eadem vero nocte venientes cum filio 
unico nomine Theodulo, prostraverunt se ad pedes 
Symphronii, agentes poenitentiam, et baptismum 
salutis exposcentes. Evocatus itaque beatus Stepha- 
nus pontifex, venit noctu ad domum Olympii, et 
catechizatum baptizavit, uxoremque ejus Exupe- 
riam ae filium Theodulum, et quotqnot crediderunt 
in domo Olympii. Quod ut audierunt Valerianus et 
Gallienus, nimio furore accensi, jusserunt Symphro- 
nium sibi przsentari, missisque militibus, adduxe- 
runt eum vincu'is ferreis oneratum, nudumque ac 
capistratum, simul et Olympius cum uxore sua, et 
filio Theodulo. Gallienus itaque dixit Olvmpio : 
Adhuc quidem differo poenarum tibi inferre suppli- 
cia, qui de tua conscientia dubius non sum, quod 
nequaquam deseras deos quos semper adorasti, et 


alios compellebas adorare ; nam et tormentis multis 


persequebaris, usque ad effusionem sanguinis, qui 
non praberent consensum sacrificare diis nostris. 
Olympius respondit : Ego quidem feci non quasi 
Olympius, sed quasi impius et crudelis. Pro quibus 
commissis poeniteo,et effundo lacrymas amaritudinis 
in conspectu ejus cui credo, Deo vivo et vero, Patri, 
et Filio, et Spiritui sancto, ut dignetur mihi remit- 
tere iniquitatem quam exercui in sanguine sancto- 
rum ejus, quem feci effundi. Tunc data est senten- 
tia ut igne consumerentur. Ducti sunt itaque aute 
statuam Solisjuxta amphitheatrum, fixisque stipiti- 
bus, et ligatis manibus devincti sunt, et in sarmen- 
torum spinarumque congerie ignis suppositus. Sta- 
timque in ipso iguis initio, gratias Christo Domino 
decantantes, emiserunt spiritum. Relictis autem 
corporibus eorum, milites abierunt. Adveniens au- 
tem sanctus Stephanus episcopus cum clericisac re- 
ligiosis, et hymnis ex more redditis, abstulerunt 
corpora martyrum Symphronii, Olympi , Exuperizd 
ac Theoduli, et sepelierunt juxta viam Latinam, mil- 
liario primo, sub die septimo Ralendarum Augusti. 
Translata vero a beato Sixto pontifice, celebrem 
diem fecerunt secundo Nonas Decembris. 
C. NONIS DECEMBRIS. 
(5 Dec.) 

[n Africa apud Coloniam Thebestinam, natalis 
sancta Crispinge 4, qu: temporibus DioclelLiani et 
Maximiani, cum sacrificare noluisset, jussu Anulini 
proconsulis decollata est. 

Eodem die, natale sancti Dalmatii martyris. 

Item ipsa die Treviris, sancti Nicetii episcopi, 
tolius sanctitatis v.ri, qui in basilica beati Maxi- 
mini episcopi sepultus quiescit. 

4 August. in psal. cxxv'ir, cxvxvri; de Virg.. cap. 
&4; serm. 55 de verb. Dom., et 39 de diversis. 


4&1 


D. Vlil IDUS NOVEMBRIS. 
(6 Dec.) 

Sancti Nicolai Mirorum Lycia episcopi. 

Apud Africam, sanctorum  Dionysism, Dativz, 
Meontis, et /Emiliani medici, et religiosissimi viri 
nomine Tertii, et Bonifacii, et Servilii, et Victricis, 
et Majorici adolescentis * : qui omnes in persecu- 
tione Wandalica, sub Hunnerico rege Ariano, pro 
confessione fldei catholicz, apud Africam, et ne ab 
Arianis rcbaptizarentur, gravissimis et innumeris 
suppliciis excruciati, confessorum Christi numero 
sociari meruerunt. E quibus pradictus venerabilis 
adolescens Majoricus, Dionysize matris exhortatio- 
nibus roboratus, in certamine confessionis spiri- 
tum reddens, cursum palmiferum consummavit. 


E. VII IDUS DECEMBRIS. 
(7 Dec.) 

Apud Alexandriam, natalis beati Agathonisb mar- 
tyris, sub Decio imperatore. Qui cum esset milita- 
ris, et assisteret ubi beatissimi martyres cruciaban- 
tur (inter quos Julianus et Eunus, in Domini Jesu 
Christi confessione perdurantes, admiranda specta- 
cula martyrii sui angelis et hominibus prabuerunt), 
et quosdam volentesetiam mortuis illudere cadave- 
ribus martyrum prohiberet, clamor repente totius 
vulgi adversus eum extollitur. Offertur judici fortis- 
simus miles jam Domini, et nusquam se inferior fa- 
ctus, in confessione persistens, capite pro pietate 
damnatur. Passus vir Idus Decembris. 

Apud Sanctonas, beati Martini ? abbatis, discipuli 
sancti Martini, Turonicx» urbisepiscopi,qui in in mo- 
nasterio quod ipse zdificavit, in pace quiescit. Ad 
cujus tumulum creberrima divinitus fiunt miracula, 


F. VI IDUS DECEMBRIS. 
(8 Dec.) 

Roms, natalis sancti Eutychiani 4 papa, qui rexit 
Ecclesiam anno uno, et sub Aureliano imperatore 
martyrio coronatus,sepultus est in coemeterio Calli- 
sti, qui et ipse per diversa loca trecentos et qua- 
draginta duos martyres manu sua sepelivit. 

Ipso die apud Alexandriam, sancti Macharii e sub 
Decio, qui gente Libycus, cum multis verbis a judice 
ad negandum suaderetur, et eo majore constantia 
fidem suam profiteretur, vivus ad ultimum jubetur 


exuri. 
G. Y IDUS DECEMBRIS. 


(9 Dec.) 

Natalis sanct» Leocadis virginis, qua: tempore 
Diocletiani et Maximiani, a praefecto Hispaniarum 
Daciano, apud Toletum dira carceris custodia ma- 
cerata est. Ubi cum gravissiinos beate Eula'ie et 
reliquorum martyrum qui a Daciano interficieban- 
tur, vidisset cruciatus, genibus in oratione positis, 
impollutum spiritum Christo reddidit. 


? Victor. Afric., I. i. 
P Euseb., lib. vt, cap. 34, Ruff. 31. 
? Gregor. Turon. de Glor., c. 57. 
. * Pontiflcale, cap. 98. 
* Euseb., I. vi, c. 34, Ruff. 31. 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


412 


Item eodem die, Cypriani f abbatis Petragorici, 
magnifice sanctitatis, et clarissimi in miraculis 
viri. 

À. IV IDUS DECEMBRIS 
(40 Dec.) 


Apud Emeritam Hispani: civitatem, natale S. Eu- 
lali? € virginis. Qus cum esset annorum tredecim, 
jussu Daciani przsidis plurima tormenta perpessa, 
novissime in equuleo suspensa, et exungulata, facu- 
lis ardentibus ex utroque latere appositis, hausto 
igne spiritum reddidit, et cernentibus Christianis, in 
specie columba nivez colum petiit. Cujus beatum 
corpus per triduum,jussu prasidis, pependit in Ji- 
gno. Sed cui humana fuerant obsequia denegata, 
caelestia fuerunt munera concessa : nam nix desu- 


p Per corpus p"ellz aspersit, ut quod ab utraque 


parte appositus iguis ardoris sui incendio confra- 
graverat, nivali candore coopertum divina gratia 
dealbaret. Sicque a Christianis reverenter ablata, 
et devotione debita, sub sacro altari deposita, mi- 
raculorum gloria illustratur. 

Eodem die, apud prefatam urbem, passio sancte 
Juliz, qua fuit convirginalis sanctze Eulalisze, illique 
ad passionem properanti individua comes et sodalis 
adhzsit. 

Item apud Hispontanam [a7., Spoletanam] civita- 
tem, sanctorum martyrum Carpophori presbyteri, 
et Abundii diaconi, qui persecutione Diocletiani, 
sub judice Martiano, in confessione Christi primo 
fustibus crudelissime czsi, deinde in carcerem, ne- 
gato cibo el potu, retrusi ; unde per angelum edu- 
cli, et verbum Dei praedicantes, iterum tenti, et 
ora ipsorum lapidibus contusa sunt, rursumque 
equuleo torti, et post hac carcere diu macerati, 
novissime gladio percussi sunt. 


B. ILL IDUS DECEMBRIS. 
(44 Dec.) 


Danielis propheta. 

Roma sancti Damasi 5^ papz, qui rexit Ecclesiam 
annos octodec'm, menses tres, dies duos. 

Et natalis sanctorum Pontiani, Prietextati, atque 
Thrasonis martyrum !. Qui Thraso, cum esset po- 
tens et locuples,acchristianissimus, de facultatibus 
suis sanctis martyribus in carceribus et metallis 
damnat s victum ministrabat, per beatos Sisinnum 
et Cyriacuim, quos beatus: Marcellus ad hoc opus 
diaconos consecrarat. Non multo post, et ipse ten- 
tus a Maximino, martyribusque sociatus, palmam 
martyrii cum duobus aliis prenominatis percipere 
meruit. 

In Galliis, civitate Ambianis, natalis sanctorum 
martyrum Victorici et Fuscani, qui gloriosissimam 
fidei sux? confessionem sanguine passionis decora- 
verunt. 


f Gregor. Turon., de Glor, conf., c. 100. 
€ Prudentius, hym. 3 

h Pontif., c. 38. 

! De his 1n gestis Marcelli papa, 10. 


M3 


MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. — MENS. DEC. 


4i& 


In Hispaniis, sancti Eutychii, cujus gesta ha- A faciam te ad lupanar duci, ut dum fueris scortata, 


bentur. 
C. PRIDIE IDUS DECEMBRIS. 


(43 Dec.) 


Natale sanctorum martyrum Hermogenis, Do- 
nati, et aliorum viginti duorum *. 

Apud Alexandriam, beatorum martyrum Epima- 
chii et Alexandri ^ : qui multo tempore, cum in vin- 
culis et cruciatibus carceris torti, etiam frequenter 
et divisis suppliciis confecti, perdurassent in fide, 
ignibus postremo consumi jubentur. 

Eodem die, natale sanctarum quatuor mulierum 
Ammonariz, Mercurie, Dionysie, item Ammona- 
rie *. Adversus primam virginem Ammonariam ju- 
dex summa contentione utebatur, et immensis eam 
atque exquisitis cruciatibus affligebat, at maxime, 
quod ejus sententiam vincere cupiebat, quia lauda- 
bili voce decreverat nihil se prorsus eorum quz 
sibi contra fas imperabatur, acturam ; quz statuti 
sui tenax ad ultimum capite punitur. Secunda vero, 
Mercuria, anus venerabilis et fecundissima in filiis, 
sed quos non protulit Christo. Tertia, sancta Dio- 
nysia, et alia Ammonar'a, quarta; dum nimia 
utuntur constantia apud judicem, et ille vinci eru- 
bescit a feminis, inauditis tormentorum generibus 
tolerat, inem omnium, ferro cedente, suscipiunt, 
g'oriose et venerabiliter apud Alexandriam sepulta. 
Scribit beatus Dionysius in libro de Martyribus. 


D. IDIBUS DECEMBRIS. 
(13 Dec.) 


Apud Syracusam, Sicilie civitatem, natale sancta 
Luciae, virginis et martyris, qu:? passa est persecu- 
tione Diocletiani et Maximiani, sub Paschasio con- 
sulari. Hzc nobilissima Syracusanorum, postquam 
omnia sua (quz: de parentibus ei remanserant) pau- 
peribus, viduis, orphanis, peregriniset Deoservien- 
tibus distraxit, a sponso suo, quod essel Christiana 
Paschasio judici delata, et contraleges Augustorum 
vivere, impellebatur ad sacrificandum dz:»monibus. 
Tunc beata Lucia Paschasio respondit : S'aeríficium 
verum etl immaculatum apud Deuwn et Patrem hoc 
est,visitareviduas etorphanosin tribulatione eorum 
(Jac. y). Ego per istos tres annos nihil aliud egi 
nisi sacriflcavi Deo vivo ; et nunc quia aliud nihil 
superest, me ipsam offero in sacrificium Deo. Cui 


Paschasius post talia dixit : Cessabunt verba, cum D 


fuerit perventum ad verbera. Lucia respondit : Dei 
verba cessare non poterunt ; ipse enim dixit: Cum 
steteritis ante regeset prasides,nolitecogitare quo- 
odo aut quid loqguamini (Matih. x). Non enim 
tos estis qui loquimini, sed Spiritus sanctus qui lc- 
quitur in vobis (Marc. xi). Paschasius iterum dixit : 
In te ergo est Spiritus sanctus? Ad hzc Lucia re- 
spondit : quod caste et pie viventes templum Dei 
sunt, et Spiritus sanctus habitat in eis, testatur 
Apostolus. Et cum Paschasius iterum dixisset : Ego 


* Euseb., lib. vr, cap. 34, Ruff. 31. 
* Idem, ib. 


fugiat a te Spiritus sanctus. Beata virgo respondit : 
Nunquam coinquinatur corpus nisi de consensu 
mentis (7 Cor. 1: nam et si in manu mea thüra 
ponas, et per 1inanum meam facias sacrificium, Deus 
hzc attendit, et ridet ; de sensibus enim et volun- 
tatibus judicat. Sic patitur violatorem castitatis, 
sicut latronem, sicut barbarum, sicut serpentem : 
nam si me invitam violari feceris, castitas mihi du- 
plicabitur ad coronam. Post hac Paschasius tradi- 
dit eam lenonibus, dicens: Invitate ad castitatem 
ejus populos, et facite eam tam diu illudi donec 
mortua nuntietur. Quam lenones nullatenus movere 
potuerunt, cum simul ex officio impellentes acces- 
sissent, nec funibus additis [a/. aditus.) aut boum 


B paribus plurimis. Tunc pracepit Paschasius mini- 


stris ut ignem copiosum circa eam accenderent, 
picem vero et resinam, et fervens oleum super eam 
jactarent. Sed illa in nomine Domini Jesu Christi 
immobilis stetit, dicens : Fgo rogavi Dominum 
meum Jesum Christum ut ignis iste non dorine- 
tur mihi, quatenus tibi insullem plaudens in Do- 
mino, et impetravi ab eo inducias martyrii mei, ut 
credentibus timorem tolleret passionis, et non cre- 
dentibus vocem insultationis auferret. Tandem, gla- 
dio in gutture merso percussa, quandiu voluit 
oravit, quandiu voluit turbam circumstantem al- 
locuta est. Nec omnino mortua est, donec venienti- 
bus sacerdotibus, communionem Dominici corporis 
et sanguinis acciperet. Passa est autem Idibus 
Decembris, et in loco ubi percussa est sepulta ; ba- 
silica super corpus ejus postmodum fabricata. 
Paschasius vero Romam perductus, eo quod a Si- 
culis fuisset accusatus quod depredasset provin- 
ciam, ab omni senatu auditus, accepit capitalem 
sententiam. 


E. XIX KAL. DECEMBRIS. 
(4^ Dec.) 


Apud Antiochiam, natalis sanctorum martyrum 
Drusi, Zosimi, et Theodori 2. 

Apud Alexandriam, natale sanctorum martyrum 
Heronis, Arsenii, et Isidori, atque Dioscori. Hi 
postquam judici oblati sunt, judex primo omnium 
puerulum Dioscorum, tanquam pro :tate facilem 
flecti (erat enim quindecim annorum) ante verbis, 
post etiam verberibus agit. Quem cum in nullo sibi 
cedere videret, ferocius eum cruciare contendit. 
Tum deinde czteros variis tormentis dilanians, 
cum pari modo constantia fidei videret armatos, 
tradi ignibus jubet. Dioscorum vero puerum, quod 
sibi constanter et sapienter in omnibus respon- 
disset, admiratus judex, differ precepit, sperans 
eum pro ztate poenitudinem acturum. Sed ille con- 
fessionis gloria illustratus, divino nutu ad consola- 
tionem fidelium dimissus est. Acta hzc sub Deciana 
persecutione. 


* Euseb.,l. vi, cap. 33, Ruff. 31, 13 Dec. 
4 Euseb., lib. vt, c. 3&, Rulf. 31. 


M3 


Apud Cyprum, natalis sancti Spiridionis * epi- A 


scopi, admiranda beatitudinis viri, qui, unus fuit 
ex illis confessoribus quos Maximianus, dextris 
oculis effossis, et sinistro poplite succiso, per me- 
talla damnaverat. Quique cum propheticam vitam 
duceret, etiam signorum gloria inclytus fuit. 


F. XVIII KAL. JANUARII. 
' (45 Dec.) 

Apud Aflricam, sancti Valeriani episcopi et con- 
fessoris natale ^. Qui tempore Wandalicz persecu- 
tionis (cum ex praicepto Geiserici regis Ariani, ad 
tradendum ministeria divina et libros arctarentur 
cuncti Domini sacerdotes, ita uL iidem impii Ariani 
etiam de ipsis palliis altaris sibi camisiaset femo- 
ralia facerent) viriliter, ne sacramenta divina tra- 


S. ADONIS ARCHTEPISC. VIENNENSIS 


A10 


B. XV KAL. JANUARII. 
(48 Dec.) 


Natalis beatorum martyrum Rufl et Zosimi *, qui 
de illis primis discipulis fuerunt per quos primitiva 
Ecclesia in Judieis el Griecis fundata est. Hi requie- 
scunt apud civitatem Macedonum Philippis. 

Apud Africam, natalis sancti Moyselis martyris. 

Turonis, saneti Gratiani episcopi, qui ad ipsam 
urbem primus 35 urbeRomaepiscopus transmissus, 
multis clarus miraculis, ibi quiescit in pace. 

C. XIV KAL. JANUARII. 
(49 Dec.) 

Apud Agyptum, natale beati martyris Nemesii f : 
qui primo per calumniam quasi latro judici delatus 
est Jiniliano. Quo crimine absolutus, post hoc 


deret, dimicans, extra civitatem singularis expelli B Cheistionns esse defertur. In hoc vero nulla a judice 


jussus est; et ita praeceptum ut nullus eum neque in 
agro permitteret habitare. Cumque esset plusanno- 
rum octoginta, in strata publica multo tempore ja- 
cuit nudus sub aere. Sicque in confessione catho- 
lice veritatis, et defensione sanctinionii cursum 
beato vitz implevit. 

Aurelianis, beati Maximini presbyteri, venerabi- 
lis sanctitatis viri. 


G. XVII KAL. JANUARII. 
(16 Dec.) 

Martyrium trium virorum sanctorum, Ananis, 
Azarie et Misaelis (Dan. i.). 

In Tuscia, natale sanctz:s Barbare *, virginis et 
martyris, sub Maximiano imperatore. Hzc primum 
a patre suo Dioscoro diu afflieta sub dira custodia, 
dein tradita prasidi Martiano, exspoliata, nervis 
ct taurcis valde c:sa, discerpta est, et cilicio 
plagz ejus defricatz. Inde reclusa in carcere, ubi 
luce divina consolata est, mox circa latera ejuslam- 
pades ardentes applicatz, et caput ejus malleis cze- 
sum, et mamillae ejus precise. Deinde nuda per 
plateas ducta, et flagellis diutissime afflicta est. 
Ád extremum gladio data martyri im consummavit 
xvii Kalendas Januarii. 


A. XVI KAL. JANUARII. 
(17 Dec.) 
Translatio sancti Ignatii d, episcopi el martyris, 
qui tertius post beatum Petrum apostolum, Antio- 
chenam rexit ecclesiam. 


Item eodem die, beati Lazari, quem Dominus [) 


Jesus in Evangelio (70a. xti) legitur resuscitasse 
a mortuis; item beat: Martha» sororis ejus, quo- 
rum venerabilem memoriam exstructa ecclesia non 
longe a Bethania (ubi e vicino domus eorum fuit) 
conservat. 

In Oriente, apud Eleutheropolim civitatem, san- 
ctorum martyrum quinquaginta, qui sub Saracenis 
passi sunt. 

* Ruff., lib. t. cap. 5. 

5 Victor. African., lib. 1. 

? De ea alii 4 Dec. 


4 De eo 1 Februar. fusius. 
* Vide libellum de Fest. Apost. 


moderatio reservatur ; sed geminatis suppliciis ex- 
cruciatum cum latronibus jussit incendi, ignorans 
quod crudelitate sua optimo martyri Salvatoris si- 
militudinem detulit, qui pro salute humani generis 
una cum latronibus pertulit crucem (Z7$G. Lut; 
Joan. xix). 

Aurelianis, sancti Aviti abbatis €, qui spiritu pro- 
phetiz illustris fuit, et honorifice in eadem urbe 
tumulatus est, 


D. XIII KAL. JANUARII. 
(20 Dec.) 


Natalis beatissimorum martyrum Ammonis, Zeno- 
nis, Ptolomaei, Ingenui et Thcophili, qui tribunali- 
bus apud Alexandrum astantes, cum quidam Chri- 
stianus a judice torqueretur, et jam pene ad negan- 
dum declinaret, disrumpebantur intra semetipsos, 
et vultu, oculis ac nutibus velut erigere conabantur 
illum qui in suppliciis positus trepidabat. Interdum 
etiam manus protendere, ac totius reliqui corporis 
moribus et habitu diverse inclinati, tanquam suble- 
vare lapsantis animum gestiebant. Conversi vero ad 
eos omnes, et quid de semetipsis profiterentur ex 
eorum motibus agnoscentes, priusquam in eos vul- 
gus clamoribus insiliret, ipsi in medium prorum- 
punt, ac sese Christianos esse testantur. Pro quo- 
rum victoria, gloriosissime Christus de antiquo ge- 
neris humani inimico triumphavit, el versa vice, ex 
eorum confidentia, persecutoribus terrorem, suis 
constantiam animi dedil. 


E. XII KAL. JANUARII. 
(94 Dec.) 


Apud Edissam Mesopotamis civitatem, natalis 
sancti Thomze apostoli b. 

Catalaunis, sancti Memmii, episcopi primi illi ci- 
vitali ab urbe Roma directi, qui inter alia miracula 
mortuum suscitavit, cujus nunesepulcrum creberri- 
mis miraculis illustratur. 

f Euseb., lib. vt, cap. 34, Ruff. 31. 

8 Greg. Tur., de Gloria confess., cap. 99, 20 Dec. ; 
Euseb., lib. vr, cap. 34, Ruff. 31. 


h Ruff. 31. Videlib. de Fest. Apost. ; Gregor. Tur, 
de Glor. conf., cap. 60. 





47 


MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. — MENS. DEC. 


418 


Item in Tuscia, natalis sanctorum Joannis et A meorum in pauperes Christi,vidi per visumjuvenem 


Festi. 
F. XI KAL. JANUARII. 


(33 Dec.) 


Roms * via Lavicana inter Duas Lauros 5, nata- 
lis triginta martyrum, qui omnes uno die persecu- 
tione Diocletiani coronati sunt. 

Apud Alexandriam, natale beati Ischyrionis mar- 
tyris. I8 namque cum rem c"jusdam potentis sub 
mercede procuraret, jubetur ab eo idolis immolare. 
Recusans cogebatur injuriis, persistens rursum 
blanditiis mulcebatur.Cum vero utrumque contem- 
neret, preaculta sude validissime transverberatus 
permedia viscera neci traditur. 

Ipso die, aliorum quamplurimorum martyrum, 
qui in desertis el montibus apud /Egyptum ober- 
rantes, fame, siti, frigore, languore, latronib:s, 
bestiisque consumpti sunt ; qui omnes imitati ele- 
ctos Dei prophetas, gloria martyrii coronati sunt. 
Inter quos et venerandus senex Chzremon (epis- 
copus hic erat urbis Egypti qua dicitur Nilopolis) 
eum ad Arabicum montem una cum grandzva con- 
juge discessisset, nulli ultra apparuit. 


G. X KAL. JANUARII. 
(233 Dec.) 


Rom», natalis sanctz» Victoris, virginis et mar- 
tyris, persecutione Decii imperatoris. Hxc despon- 
sata Eugenio viro pagano, rogante Tito Aureliano, 
qui sponsam Anatoliam virginem habebat, ad sua- 


dendam eam ut ei nuberet, | errexil. Cui el dixit : C 


Audi me, domina soror Anatolia ; et ego Christiana 
sum, et novi quia Deus nuptias non condemnat. 
Prophetz et patriarchz conjuges habuerunt, et po- 
steritas eorum a Deo benedicta est. Nunc ergo audi 
me, et accipe virum qui te non prodat quod sis 
Christiana; sed per maritalem gratiam fiet ut ipse 
Christianis consentiat. Hxc dicenli Victoris virgo 
Ànalolia respondit : O Victoria, vince diabolum et 
esto vera victoria. Tunc quando tota terra vacua 
erat, dixit Deus hominibus : Crescite et. multipli- 
camini, et replete terram : nunc plena terre. Post- 
quam Filius Dei de cxlo descendit,quotidie clamat: 
Crescite in flde, multiplicamini in charitate, et re- 
plete ccelos ; quia appropinquavil regnum coelorum. 


aurodiademalum,splendidum in vestibus purpureis 
atque gemmatis, qui grata facie et losto vultu me 
inspiciens,ait : O virginitas,qua morte non vinceris, 
qui a morte perpetua liberas? O virginitas, qua 
non in operibus tenebrarum, sed semper in lumine 
versaris ! Hzc ego audiens, evigilavi,etl coepi flere, 
et projiciens me in pavimento, rogavi Dominum ut 
is qui mihi loquebatur dulcissimos serinones ite- 
rum prosequeretur. Sic mihi oranti et. prostratz 
idem qui ante loquebatur talia mihi subsequitur : 
Virginitas purpura regalis est ; quam qui induit re- 
liquis flt eminentior. Virginilas gemma est pretiosa. 
Virginitas thesaurus est regis immensus. ITuic fures 
insidias tenduat. Hane tu evigilans solliciLe custo- 
di, quantumque te plushabere cognoscis, instantius 
custodi, ne perdas. Ilis et similibus verbis et factis 
incitata Victoria,omne pret um ornamentorum suo- 
rum et ipsa distraxit pauperibus. Sicque factum est, 
utagentibussponsisearum Aurelio e Eugenio, quia 
nubere illis virgines Christi noluerunt, a Decio im- 
peratore urbe Roma pulsa, ad prz:dia sponsorum 
ducerentur ; ubi fame ct inedia ita afflielze sunt, ut 
vix ad vesperum modicus panis cibarius eis dare- 
tur, nulloque pacto efficere sponsi potuerunt ut vel 
ad nubendum, vel sacrificanJum animi illarum in- 
clinarentur. Beata igitur Victoriain virginitatis pro- 
posito invincibiliter persistens, post multa facta mi- 
racula, inter qua plurimas virgines Domino aggre- 
gaverat, percussa esL gladio in corde a carnifice 
Taliarcho, quem rogatu Eugenii sponsi sui Julianus 
pontifex Capitolii etl comes templorum,ad hoe opus 
direxerat. Passa est autem x Kalend. Januarii. Cor- 
pus ejus cum omni reverentia curatum. Taliarchus 
vero percussor ejus, leprosus factus, intrà sex dies 
consumpilus a vermibus, exspiravit. 

Apud Nieomediam, sanctorum martyrum * vi- 
ginti, quos Diocleti.na persecutio gravissimis eru- 
ciatos tormentis, marlyres Christo fecit, et beatos 
sanctorum numero in coelis conjunxit. 

Item Roma, beati Servuli, de quo beatus Grego- 
rius scribit; qui rebus pauper, meritis dives, quem 
longa zgritudo dissolverat : nam a primzva etate 
usque ad finem vitz, paralyticus jacebat. Hic non 
modo stare, sed ne unquam in lecto surgere vel ad 
sedendum valebat. Nunquam manum suam ad os 


Iterum inter alia et post alia, sancta Anatolia intu- D ducere, nec se potuit in latus aliud declinare. Quid- 


lit : Ego die qua explicui pretium ornamentorum 


* Euseb., Eccles. hist. lib. vi, c. 3&, Ruff. 31; 
Euseb., ibid. 

* Via Lavicana inter Duas Lauros. Locus ila 
Rome dictus via Lavicana, multorum sanctorum 
martyrio nobilitatus. Eumdem hoc aie Martyrolo- 
gium Romanum repr:escntat. Anastasius bibliothe- 
carius de Vitis pontificum, cap. 34, in Suvestro, 
de Munificentia Constantini : « F«cit basilicam via 
Lavicana inter Duas Lauros B. Pelro et Marcellino 
martyribus, ei mausoleun, ubi beatissimam Augu- 
stam matrem suam posuit 1n sarcophago porphyre- 
tico. » Iia haec exbibet ins. Bertini:nus. Ado Vien- 
Densis in Chronico,circa annum Christi 306 : « Fecit 
basilicam via Lavicana inter Duas Lauros B. Petro 


quid ex eleemosyna potuisset accipere hoc paupe- 


et Marcellino martyribus,ct mausoleum, ubi matrem 
suam posuit in sarcophago purpureo. » Meursius in 
Glossario suo Grzeco-barbaro duobus his postremis 
locis mutabat lauros in (auras, sed jam facile pers- 
pi.iet nihil mutandum. Est et alius via Latina, apud 
Adonem supra ix SepLembris,ad quem S. Gorgonius 
fuit translatus, positusque est via Latinainter Duas 
Lauros, nisi mendosus sit locus, et Lav cana le- 
gendum st, quomodo habet Breviarium Romanum 
IX Sept. in lectione de S. Gorgonio. Tumen mss. 
Adonis cum vulgata ejus lectione conspirant. 

* De his Euseb., 1 b. viu, c. 9 ; cap. li. ie Dial. c. 
41 et hom. 15 in. Evang. 


419 


$. ADONIS. ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


$20 


ribus erogabat. Litterasnon noverat, sed Scriptura A tias agere, hymnis Dei et laudibus, diebus ac nocti- 


sacra sibimet codicesemerat;et religiososquosque 
in hospitalitate suscipiens,hoscoram se legere sine 
intermissione faciebat. Sicque factum est ut quan- 
tum ad mensuram propriam attinet, plene sacram 
Scripturam disceret.Studebat in doloresempergra- 


bus vacare. Hic beatissimo fine glorificatus, sepul- 
tus est in ecclesia sancii Clementis, episcopi et 
martyris, ubi ad commendandam ejus sanctitatem, 
ad ejus tumbam miracula creberrime flunt. 


Reliquos dies hujus mensis, vide initio Martyrologii Adonis. 





PRECATIO ADONIS. 





Christe, precor, veniam segni des mitis alumno : 
Tardus sum, tarde sed tibi nemo venit. 

Longus preleriUs tenuit nos error in annis ; 
Sufficiat meritis hzc, rogo, poena meis. 

Vita hrevis superest, in mortem et pronior 238; 
Jam peccare senex non queo, nolo tuus. 

Sanetorum eximiis meri.is precibusque beatis, 


Quorum perpetuos memorat liber iste triumphos, 
Da, Pater omnipotens, veniam, da, Christe, medelam 
His qui supplicibus votis ac mente fideli. 
Committunt sese tantis per sxcla patronis, 

Qui zabulo victo, rutilis super astra coronis 
Conspicui, de te, quidquid petiere, merentur. 





APPENDIX 
AD SANCTI ADONIS MARTYROLOGIUM. 


AMICE LECTOR. 


Habes in hac Appendice quis hactenus Adonis C ejus Martyrologio adjecta, doctorum virorum usi 


Martyrologio fuere inseria, cum tamen ab aliena 
manu sint. Et quidem ea quz asteriscis notala sunt, 
etiam Jacobi Mo andri judicio, qui primus Adonem 
edid t,aliena ab Adone judicata sunt. Quorum ratio- 
nem ita ipsa ad lectorem reddit : « Martyrologium 
hocex quatuor pervetustis mss.codicibussibi mutuo 
correspondentibusmanupropr.a exaraviinus. Verum 
quartus a monacho ordinis. Benedicti conscriptus, 
aliquot :anctorum numina continebat,qui in c:eteris 
tribus non habebantur. De quibuscum dubitaremus 
an essent Adonis, vel potius per dictum monachum 


consilio, eosdem sanctos signo stell: (*) praenota- 
vimus, ad ev tandum omnem errorem et scrupu- 
lum. » Hactenus Mosander. 

Ego vero collationc trium codicum mss. Mosan- 
drianis codicibus vetustiorum (de quibus initio 
Adonis ad Lectorem dixi), multo plura deprehendi 
Adonis non esse. Qus in appendicein quoque retuli, 
sine asterisci Lamen signo, ut constet quz&e communi 
nostro Monsandrique consensu ab Adone resecan- 
da sint, quz? vero praterea indicio trium mss. 
quos dixi codicum. 





MENSIS JANUARIUS. 


Kal. Jan. (4 Jan.) — * Eodem die sanctissimi 
Paragodz, septimi Viennensis episcopi. 

Iv Nonas Jan. (2 Jan.) — * ltem sancti Isidori, 
episcopi et martyris. 


in Nonas Jan. (3 Jan.) — * Item Octave sancti D 


Joannis evangeliste. 
, It Nonas Jan. (4 Jan.) — Item octav:e Innocen- 
ium. . 
Idibus Jan. (13 Jan.) — Octava Epiphanis. 
* Treviris saneti Agriti, episcopi et. confessoris. 
* Rhemis, depositto sancti Remegii episcopi. 
xvitt Kal. Febr. (45 Jan.) — " Item Mauri abba- 
tis, discipuli beati Benedicti. 
xvii Jal. Febr. (46 Jan.) — In Marcello, post, 
ricille,addit Ado vulgalus: «Hic fecit coemeteria* 
via Salaria, et quinque et viginti titulos in urbe 
Roma constituil, propter baptismum et poeniten- 


* Pontiflc., cap. 34. 
^ De his Ado, 98 Jan. 


tiam multorum, qui convertebantur ex paganis, et 
propter sepulturas martyrum. » ' 


xv Kal. Fcbr. (48 Jan.) — Et passio sanctorum 
martyrum Thyrsi,Leuci et Galerici [eg. Callinici) 5. 

xiv Kal. Febr. (49 Jan.) — Jerosolymis, Marthe 
et Mariz, sororum Lazari. 


xiu Kal. Febr. (20 Jan.) — In Fabiano ^, post 
sepultus, addit Ado vulgatus : « Hic regiones divi- 
Sit diaconibus,et fecit septem subdiaconos qui sep- 
tem notariis imminerent,ut gesta martyrum in inte- 
gro colligerent. Hujus tempore supervenit Novatus 
ex Africa, et separavit Novatianum de Ecclesia, 
postquam Moyses confessor in carcere defunctus 
est ; qui fuit ibi menses undecim. » 


Xi Kal. Febr. (?2 Jan.) — Ipso die in Galliis, 
civitate Ebreduno, sanctorum martyrum Vincen- 
tii, Orontii et Victoris 4. 


? Pontiflc., c. 21. 
4 Ado in libell. de Fest. Apost., 29 Mart. 





&21 


MARTYROLOGIUM CUM ADDITAMENTIS. — MENS. DEC. 


422 


* [tem natalis sancti Pauli, quem beatus apo8- A conversa sunt; ita ut ipsorum pedibus prostratz, 


tolus ordinatum, urbi Narbona episcopum misit. 


Quem tradunt ipsum eundem esse Sergium Pau- 


lum proconsulem, virum prudentem, a quo tempore 


Pauli sortitus est nomen, quando eum fide Apos- 


tolus subegerat Christi. Qui cum ab eodem ad 
Hispanias predicandi gratia mi.teretur, apud 
prafatam urbem Narbonam relictus, et predica- 


tionis non segniter' impleto ministerio, clarus mi- 


raculis coronatus sepclitur. 

x Kal. Feb., (23 Jan.) — * * Et alio loco, passio 
sanctorum Eugenii, Macarii et Perulvii. 

vH Kal. Febr. (26 Jan.) — In Polycarpo, post 
consummati suni in edito Adone addebatur ; « Tunc 
eliam Germanicus, athleta Christi insignis, glo- 
rioso martyrii agone translatus est. Nam cum a 
judice damnatus fuisset ad bestias, ultro s:bi 
praparatam bestiam provocavit, despiciens videli- 
cet temporalem mortem, et coronam vitz aterna 


veloci flne adipisci desiderans.Seripsit idem beatus B 


Polycarpus ad Philippenses valde utilem epistolam, 
quz usque hodie in Asi: conventu legitur, » 

b [tem apud Bituricas civitatem, bea.i Sulpitii, 
episcopi et confessoris, cujus et vita et mors pre- 
t10sa gloriosis miracul's commendantur. 

ul Kal. Febr. (30 Jan) 

Item natalis sanctz» Aldegundz virginis, 


MENSIS FEBRUARIUS. 


jv Nonas Feb. ($ Febr.) — Aurelianis, depositio 
sancti Flosculi episcopi, et sanctz:e Sichariz, vir- 
ginis Deo sacrat:e, ibidem. 

In Nonas Febr. (3 Febr,) — * Hamburgi, sancti 
Anscari, episcopi et confessoris, Hamburgensis 
primi episcopi, et Bremensis archiepiscopi. 

* Vienna, sancti Eventii, episcopi ct confessoris, 

vil Jdus Febr. (6 Febr.) — * tem eodem die, 
Vedasti et Amandi, episcoporum el confessorum. 

vi Jdus Febr.(8 Febr.) — ltem depositio sanctae 
Helen: reginz. 

Iv Jdus Febr. (10 Febr.) — * Item Scholastica ^ 
virginis,sororis sancti Benedicti abbatis.(231 Mart.J, 
qui vidit. animam ejus in columba: specie coelum 
penetrare. 

ni Jdws Febr, (44 Febr.) — * Apud Lugdunum, 
natalis sancti Desiderii episcopi eL martyris; hic 
beatus vir passus est quidem in * Prisciniaco villa, 
territorio Lugdunensi, decimo Kalendas Junii ; 
translatus est autem Viennam episcopatus sui 
civitatem, tertio Idus Februarii. 

Idibus Febr. (13 Febr.) — Natalis Gregorii pa- 
pe II 4, qui rexit Ecclesiam annos sexdecim. Leo- 
nis Constantini temporibus; hic vir castus, in 
divinis Seripturis eruditus. Hic in Gerinania per 
Bonifacium episcopum, verbum salutis praedicavit. 
Hic quadragesimali tempore, ut feria quinta jeju- 
nium et missarum celebritas fleret, quod antea 
non agebatur instituit. 

xv Kal. Marti (43 Febr.). — ltem beati Severi, 

resbyteri el confessoris, cujus meminit in Dialogo 

cap. wit.) beatus Gregor:us. 

rixis, natale sanctorum martyrum Faustini et 
Jovittas. Qui nobili progenie in civitate Brixiana 
sunt orti. Nam parentes eorum in przdicta civitate 
caput senatus fuerunt.Jubente Adriano imperatore, 
a quodam Italico comite Rhztiarum in Jam dicta 
urbe comprehensi, el in carcerem sunt retrusi. 
Postea vero, Adriano jubente, post multa et diversa 
tormenta, trad ti sunt ad dilacerandum immanissi- 
mis feris, id est leonibus, leopardis, ursis atque 
Superbissimis tauris. Sed ipse fer», Domino miti- 
gente, velut agni in mansuetudinem sanctis Dei 


* Ado, ibid. 
» Ado in Martyrolog., 17 Jan. 
? De ea in Vita S. Benedicti. 


eorum vestigia lingerent, inimicos autem Dei una 
cum ipso Italico, facto impetu, interficerent. Novis- 
sime autem i» equuleo alligati, et in ignem missi, 
positi sunt super ollam z:ineam, in qua hinc inde 
lumbum liquebatur. Sed ipse iznis nihil sanctis 
ei nocuit ; 1nimieus vero illorum, quotquot attin- 
gere potuit, una cum Pompeio fratre Adriani ex- 
cusSit. Quo viso sanctus Calocerus, qui tunc curam 
palatíi habebat, credidit. cum officio suo ad duo- 
decim millia hominum. Unde iratus Adrianus ipsis 
omnibus, excepto Calocero, capita amputari jus- 
sit. Deinde, admonentibus sanctis angelis, beatus 
Apollonius, Brixiensis Ecclesi: epi copus, sanctum 
Faustinum consecravit presbyterum, et beatum 
Jovittam diaconum ordinavit. Post hoc autem, ju- 
bente Adriano, beatus Faustinus «t Jovitta una cum 
sancto Calo ero, vincti ferro Mediolanum dueti sunt. 
In qua civitate Adrianus plumbum fervescens et 
liquescens per fistulas in ora ipsorum trium mitti 
praicepit ; sed i.ihil sanctos Dei nocuit. Insuper et 
oculum beatorum Faustiniet Jovittze jussit auferri ; 
sed altera diecisoculos Dominusrestituere dignatus 
est. Deinde traditisunt ipsi Lres sevissimis bestiis, 
id est tigribus, ursis, atque superbissimis tauris; 
sed ipszx fer: sicut priores, Doinino operante, san- 
ctis Dei in mansuetudinem conversa sunt, ex paga- 
nis autem maximam multitudinem interfecerunt. 
Post hzc ct alia tormenta, jussit Adrianus cuidam 
Sapricio, primicerio . chol: eandidatoruin, ut bea- 
tuin Calocerum in Ambinganum civitatem duceret, 
et ibi eum puniret, si non praeceptis ejus obtempe- 
raret. Nam ibi amputatione capitis post multa tor- 
menta martyr Christi effectus, inulto tempore 
quievit,quamvis postea Angilbertus archiepiscopus 
Mediolanensis eum inde transtulerit, et in sus 
dicec»sis monasterio, quod vocatur Clavate, summa 
cum d ligentia et honore collocare curaverit. ipse 
vero beatus Calocerus cum ii eustodiam Aunbinga- 
num iret, devenit in civitatem Astensem, et ibi 1n- 
venit illustrem virum ipsius civitatis, nomine Se- 
cundum. Et cum eidem Secundo Christum pr:dica- 
ret, et multa de beato Fa istino et Jevitta diceret, 
qualiter Mediolani pro Christi nomine plurima passi 
in vinculis detinerentur,credidit ipse,el summacum 
festinatione venit Mediolanum, et a sanctis Faus- 
ttnoetJovitta baptizatusincivitàtemsuam reversus 
est : el ibi, amputato capite a pra&licto Sapricio, 
Christi mart yretfectusest. Post hocsancti martyres 
Faustinus el Jovi ta, vineti sub custodia cujuscam 
Antiochi przsiuis Romam ducti sant, et ibi diver- 
sis poenis afflicti multos ad fldem converteruat, 
lurima per eos Domino faciente miracula. Ibi eti um 
invenerunt sanctuin Evaristum urbis Roms episco- 
pum, inter sepulcra martyrum latitantem; quem 
rogaverunt ut faceret beatum Calimerum, qui per 
eorum praedicationem, inler plur mos Romanos 
credidit, in Mediolanensi civitate episcopum. Quo 
facto, iterum sub custodia Aureliani comitis ducti 
sunt Neapolim, et ibi multa ac varia tormenta per- 
pessi, plurimis miraculorum ostensis, Domino ju- 
vante, multos ad fidem converterunt. Postea vero, 
manibus pedibusqne ligat s, in mare demersi, etab 
angelis Dei liberati, et ad littus deducti sunt. 
Novissime autem jussu Adriani imperatoris 
Brixiam reducti sunt, et ibi a praefato Aureliano, 
post multa iterum tormenta amputatis capitibus, 
Christi martyres effecti sunt. 
xit Kal. Martii (48 Febr.). —^ In Simeone, post 
J'uisse, addit Ado vulgatus : « Constat tamen, quia 
Cleophas, cujus filius isto fuit, frater erat Joseph. » 
xi Kal. Martii (19 Febr.). — ltem sancti Theo- 
dori martyris, fratris sancti Georgii. 


4 Pontiflc., cap. 90. 
* Greg. Tur. l. 1 Histor. Franc., cap 27. 


423 


MENSIS MARTIUS. 


Kal Martii (1! Mart.). — * Eodem die, Suvit- 
bert/, episcopj et confessoris. 

vi Nonas Martii 2 Mart.). — Romse, Simplicii * 
papz, qui sedit annis quindecim. Hic Acacium Con- 
stantinopolitanum episcopum, et Petrum Alexan- 
drinum episcopum Eutychianos damnavit. 

iv 7dus Martii 49 Mart.). — t Roms, depositio 
saneti Gregorii papze 5, qui nobili genere liberalibus 
artibus eruditus est. Deinde, defunctis parentibus, 
sex in Sicilia monasteriaconstruens, septimum intra 
Urbis muros constituit. In quo ipse post sz::cularem 
habitum multis fratribus aggregatis, sub abbatis 
imperio strenue mil'tavit, ct su:e nobilitatis lineam 
moribus extulit, probis actib'is decoravit. Nam qui 
ante sericis vestibus ac gemmis micant bus per Ur- 
bem solebat procederetrabeatus, post vili contectus 
tegmine, ministrabat pauper ipse pauperibus; qui- 
bus monasteriis tantuin de redditibus pr: iiorum 
delegavit quantum posset commorantib:s ad qoti- 
dianu n vietuim sufficere, reliqua vero vendidit, ac 
pauperibus erogavit. Deinde coactus et multuin re- 
nitens, factus urbis Rom: suminus pontifex, Ange- 
lorum gentem ad fidem convertit, directis videlicet 
sui monasterii monachis, Melli'o, Augustino, atque 
Joanne, et cum eis aliis pluribus fratribus. Rexit 
autem gloriosissime ltomanam Eccles'am annis tre- 
decim, mensibus sex, et diebus decem. Augmenta- 
vit etiam in precatione canonis : Diesque nostros in 
(ua pace dispone, etc. 

Item Rom, Innocentii pap: *, qui rexit Eccle- 
siam annis quindecim, mensibus duobus, diebus 
vero viginti uno. Hic constitutum fecit de Ecelesia, 
et Pelazium atque Colestium h:ereticos damnavit ; 
et constituit ul qui natus fuisset de Christiana 
per baptismum renasceretur, quod Pelagius dam- 
nabat. 

** In Africa Joannis et aliorum quadraginta qua- 
Luor. 

t Roma, depositio sanctorum Innocentii et Rasi 
episcoporum. 

Pridie Idus Martià (44. Mart.). — Eodem die 
Zachariz 4 pontiflcis, qui Ro;n:e sedit annos decem. 
Hic in patriarchio B. Georgii maatyris caput repe- 
rit in capsa reconditum ; In qua T ? pittacium pari- 
ter invenit, hoc ipsuin Griecis Htteris exaratum. 
Sepultus est in ecclesi S. Petri apostoli. 

xvil Kal. Aorilis (16 Mart.). — 4 Eodem die 
sancti Hlerberti Coloniensis archiepiscopi, vita et 
miraculis gloriosi, in monasterio Tuitiensi quies- 
centis. 

xiv Kal. Aprilis (49 Mart.). — X Item eodem 
die, sancti Joseph, nutritoris Domini. 

xit Kal. Aprilis (20 Mart.). — 4 Item natalis 
S. Archippi, commilitonis beati Pauli apostoli. 

xi Kai. Aprilis (32 Mart.). — Item sanctarum 
virginum Herlind:e et Relindae sororum. 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS., 


&24 


A Eodem die,immolatio Isaac et transitus filiorum 


Israel per mare Rubrum. 

Et victoria Michaelis archangeli contra draco- 
nem. 

vit Kal. Aprilis (26 Mart.). — t Eodem die, 
dcpositio S. Lutgerii episcopi. 

vi Kal. Aprilis (39 Mart.). — Item Hierosoly- 
ma, Resurrectio Domini. 

in Kai. Aprilis (50 Mart.). — * Aurelia civitate, 
sancti Pastoris episcopi depositio. 


MENSIS APRILIS. 


vit Zdus Aprilis (6 Apr.). — In S'izto, post ime- 
peratoris, addit Ado vulgatus : « Hic f constituit ut 
sacra mysteria non (ractarentur nisi a ministris 
Sacris; et quicunque episcopatus evocatus fuieset 
ad sedem apostolicam, rediens ad parochiam suam, 
non reciperetur, nisi salutationis litteras, hoc est, 
formatas a sede apostolica plebi detulisset. Cons- 


B tituit quoque ut intra actionem missarum .S'aa- 


ctus, sanctus, sanctus, ter decantaretur. 
vit 77us Aprilis (7 Apr.) — Item Coelestini 
apa 8, qii rexit Ecclesiam annos octo. Hic cons- 
ituit ut paalmi Davidici centum et quinquaginta 
ante sacrificium antiphonatim canerentur : nam 
antea tantum epistola et sanctum Fvangelium 
recitabantur. 

v Idus Aprilis (9 ÁApr.). — t Item quinque vir- 
ginum, quarum nomina Deus scit. 

Et Maria /Egvptiaca. . ) 

Iv Zdus Aprilis (40 Apr.). — t Item in Antio- 
chia, sancti Theodori presbyteri. 

nt Zdus Aprilis (14 Apr.). — t Eodem die Ro- 
ms, beati Leonis papa b. 

Pridie Idus Aprilis (42 Apr.). — In Jul$o, pos 
.vevereus est, editus Ado addit : « Hic constituit ! ut 
nullusclericuscausam quamlibet in publico ageret, 
nisi in Ecclesia: et notitia fidei per notarios collige- 
retur; et sive cautiones, vel instrumenta, aut dona- 
tiones, aut commutatione ', aut traditiones, aut te- 
stamenta, aut allegationes, vel manumissionesa cle- 
ricis in Ecc esia celebrarentur. » 

Idibus Aprilis (43 Apr.) — t Item sanctae Eu- 
phemiz, virginis et martyris, 

xvi Kal. Maii (416 Apr.). — *In Mauritania, 
natalis Basillz. 

[tem sancti Aniceti papa i , qui sedit in episco- 
patu annis undecim, et temporibus Severi et Marci 
martyrio coronatur, sepultus in coemeterio Callisti. 
Hie constituit ut clerus comam non nutriret .se- 
cundum Apostoli preceptum (Z. Cor. xt). 

Eodem die, dedicatio oratorii S. Gangulphi 
martyris. 

xit Kal. Martii (49 Apr.). — t Eodem die, de- 
positio S. Baldrici episcopi. 

x Kal. Maii (20 Apr.). — In Victore, post coro- 


x Kal. Aprilis (23 Mart.). — In Antiochia, saneti [) 4a£ur, ed'eti hactenus addunt : « Hicconstituit * ut 


Theodori presbyteri et martyris. 
vn Kal. Aprilis (36 Mart.). — Ilierosolyma, Do- 
minus noster Jesus Christus crucifixus e t. 
Et in eadem civitate, passio S. Jacobi apos- 
toli, sicut in Actibus apostolorum seribitur (Act. 


XIII). 


a Pontif., c. 48. 

^ Pontif., c. 68. 

* Pontif., c. 42. 

4 Poutif., c. 93. 

* In qua pitlacium parilerinvenit. Quihoc minus 
intellectum fuit ab ediLore, ideo substituit epita- 
phium; sed auctor pit(acium scripsit, uLi mss. exhi- 
bent. Gloss2 z«tcouov. piltéacium,brevis.Glosss Igo- 
dori : Pic(atium, epistola brevis, et modica Picta- 
liuncula, membrana. Utitur ea voce Lampridius in 
Alexandre : « De promovendis etiàm militibus sibi 
adnotabat, et perlegebat cuncta pifíacta.» Occurrit 


sanctam Pascha die Dominico celebraretur, et a 
quintadecima luna primi mensis usque ad vigesi- 
mam primam observaretur; et constituituL necessi- 
tate faciente, sive i1 flumine, sive in mari, sive in 
fontibus, sub Christiana confessione, quicunque 
hominum ex gentilitate venientes baptizarentur. » 


et apud Cassiodorum Celsus lb. itt, c. 10: « Deinde 
habere duo pil(acia, qu:e latitudinem frontis, lon- 
gitudinemque «quent. » Plura non econgero, hasc 
ad lucem sufficiunt. 
f Pontif., c. 8. 
€ Pontif, c. &&, ubi dicitur obiisse vmt Id. 
Aprilis. 
Pontif., c. 46. 
! Pontif., c. 30. 
i Pontif., c. 11. 
X Pontif., c. 10. 








425 


xv Kal. Maii (M . — 4 Rome, in. coemeterio 
via Appia. SS. Valeriani, Maximi et Tiburtii. 
In Campania, natalis sancti Amphelici. 

oma, S. Soteris papa, qui sedit in episcopatu 
annos novem, sepultusque est in cemeterio Callisti. 
Hic constituit ut nulla monacha pallam sacratam 
contingeret in ecclesia, neque incensum poneret. 

x Kal. Maii (32 Apr.). — In Africa civitate Hie- 
popoli natalis sancti Philippi apostoli. 

n Caio, post Martias addit Àdo vulgatus: «Hic 
Caius constituit " ut per omnes gradus primum 
ascenderet.si quisepiscopus fieri mereretur, et esset 
ostiarius, lector, exorcista, acolytus, subdiaconus, 
diaconus, presbyter. » | 
Eodem die Roms, sancti Agapeti pontificis ^, qui 
sedit menses undecim. Hic ingressus Constantino- 
polim ad Justinianum imperatorem, Anthimum 
episcopum Constantinopolitanum,qui duas in Chri- 


sto naturas negabat, deposuit, et inejusloco Menam A 


catholicum consecravit. 

ix Kal. Maii. (35 Apr.). — t Eodem die, passio 
sancti Adelberti, episcopi et martyris. 

t Item eodem die, S. Pysinns virginis. 

vini Kal. Maii. (24 Apr.). — In Babylonia, civitate 
magna, Sidrach, Misach, et Abdenago, qui et mu- 
tato nomine Ananias, Azarias et Misael dicebantur, 
de camino ignis ardentis sunt liberati. 

vi Kal. Maii (36 Apr.) — t Item Roms, sancti 
Tindemialis, episcopi et confessoris. 

v Kal. Maii. ($7 Apr.). — In Anasíasio, post de- 
cem, Ado vulgatus addit: « Hic constituit 4 ut quo- 
liescumque sancta Evangelia recitarentur, sacerdo- 
tes non sedeant, sed curvose stent, constituitque 
transmarinum hominem in clerum non recipi, nisi 

quinque episcoporum designaretur suffragiis » 
ridie Kal. Maii. (50 Apr.). — t Roms, S. Qui- 
rini, tribuni et martyris, de quo supra tertio Ka- 
lendas Aprilis. 

Item Sophis virginis. 


MENSIS MAIUS. 
Kalendis Maii (4 Maii.) — Antisiodoro civitate, 
depositio sancti Amatoris episcopi. 
Tolosz, natalis sancti Orientii episcopi. 
tem depositio S, Justini, Begorra civitate. 
Eodem die, S. Walburge virginis. 
Iw Nonas Maii (4 Maii.). — Y Eodem die, me- 
. moria beatissimi Justi, Viennensis episcopi. 
Pridie Nonas Maii (6 Maii.). — t In Galatiz ci- 
. Vitate, natalis beati Gerontii confessoris. — 
Nonis Maii (7 Maii.). — 4 Item Benedicti ponti- 
ficis ^, qui sedit Rom» menses decem, imperante 
- Constantino. Hic ab ineunte xtate in Ecclesia mili- 
tavit, paupertatis semper amator: sepultus apud 
B. Petrum. 
vin Zdus Maii (8 Maii.). — In monte Gargano, ap- 
paritio S. Michaelis archangeli, quando ita sagitta 
velut flamine retorta, eum a quo jactata esi mox re- 
versa percussit ; et dictum est ad episcopum: Ego 
sum Michael archangelus qui in conspectu Dei sem- 
per assisto. f EE 
vit dus Maii (9 Maii.). —s Eodem die, S. Dionysii 
Viennensis epicopi, preclarissimi in doctrina viri. 
y Idus Mail (414 Ma i.). — ^ Eodem die, B. Gangul- 
phi martyris, cujus gesta habentur. —— — 
Pridie Idus Maii (14 Maii.). — 1 Mediolani, Vic- 
toris, Camoris, Felicis, Rustici, sanctorum quadrin- 
gentorum quatuor martyrum, qui cum S. Cirico 
passi sunt. mE 
xvit Kal. Junii.(16 Maii.). — 1 Tricassino, depo- 


* Pontif., cap. 13. 

b Pontif., cap. 29. 

9 Pontif., cap. 98. 

4 Pontif., cap. 48. . 

* Pontificale, cap. 82; is est Benedictus II. 
f Fusius in Martyrolog. Adonis. 29 Sept. 


PaTRoL. CXXIII. 


APPENDIX. 


426 


sitio Fidoli (*) presbyteri [a7., episcopi], et confra- 
tris Brendani abbatis. 

xiu X» Junii (30 Maii.). — Item passio S. Satur- 
nina virginis. 

xii Kal. Juuii (324 Maii.). — t Antisiodori, depo- 
sitio B. Valis, presbyteri et confessoris, et Valen- 
tis martyris. 

xi Kal. Junii (22 Maii.). — Natale S. Julie, qus, 
cum Carthago civitas capta esset, ducta est captiva; 
et sortita inservitutem devenit cujusdam Euchii ci- 
vis Syriz Palestina. Cui diligenter serviens, expleto 
ejus servitio,-acceptaque requie, aut orationi aut 
lectioni insistebat: nam et corpus suum jejuniis af- 
fligebat. Unde dominus ejus quamvis paganus valde 
eam admirans, sepius admonebat ne taliter se af- 
fligeret. Sed illa nec blandimentis, nec etiam moni- 
tionibusab hoc quod inchoaverat recedebat, excepto 
die Dominica: resurrectionis. Deinde contigit ut do- 
minus ipsius una cum ipsa veniret in Corsicam, et 
ibi sacrificantibus aliis, coepit et ipse diis immolare. 
Sed beata Julia, videns errorem illorum, condolebat. 
Audiens quidam princeps Felix Saxo nomine, quod 
illa nollet sacrificare, quesivit eam a domino suo, ut 
receptis in illius vice quatuor ancillis, sibi ea dare- 
tur. Cui ille pro magno ejus servitio noluit eam tri- 
buere. Tunc przfatus Felix callide fecit domino suo 
convivium, quatenus ipso ex nimia potatione sopo- 
rato, et ignorante, de navi ipsius eam tolleret. Quod 
et factum est. Nam, ipso inscio, ducta est beata Julia 
ante Felicem. Cumque blandimentis Felix ei non po- 
tuisset suadere ut sacrificaret, precepit eam alapis 
czedi, deinde crinibus torqueri, atque flagellari, ad 
extremum etiam crucifigii et sic in ipso patibulo ul- 
timum efflavit spiritum. De cujus ore sanetissimoco- 
lumba exivit, et coelum petivit. Tune per angelos, 
divina dispensante gratia, nuntiatum est hoc quibus- 
dam monachis in insula Margarita, qu: nunc vulgo 


B Gorgona dicitur, consistentibus. Lii, hoc audito, as- 


censis navibus, summa cum festinatione venerunt in 
Corsicam, et invenerunt sicut sibi ab angelis fuerat 
revelatum. Dein summa cum reverentia deponentes 
corpus ejus de cruce, juvante Domino, celeriter ad 
sua reversi sunt. Et ibi, videlicet in ipsa Margarita 
insula condientescorpus ejuscum aromatibus, posue- 
runt iu monumento cum gaudio. Postea autem de 
ipsa insula, Alza regina, uxor Desiderii regis nongo- 
bardorum, praecepit corpus ejus afferri, et in mo- 
nasterio quod ad honorem ipsius construxit, Brixia 
mirificentissime collocavit. 

Roms, natalis sanctorum Faustini et Timothei, 
et aliorum. 

T Antisiodori, depositio et Lranslatio sanct: He- 
lene virginis. | 

t In Cxsarea Cappadocia, natalis sancti Polioc- 
ti (Polyeucti]. 

x Kal.Junii (98 Maii.). — Apud Viennam, natalis 


C, sancti Desiderii episcopi, !, qu passus est in terri- 


torio Lugdunensi, in villa risciniaco, super flu- 
vium Calarona, cujus vita plena miraculis re- 
fulsit, qui in Viennensi Ecclesia sepultus honoratur, 

vit Kal. Junii (33 Maii.j. — In Urbano addit 
vulgatus: « Hic sedit in episcopatu annos quatuor, 
menses decem, dies decem !. » 

vit Kal Junii (26 Maii.). — Item natalis venera- 
bilis Bede, presbyteri et confessoris, ac doctoris 
celeberrimi. 

v Kal. Junii (38 Maii.). —" Rome via Numenta- 
n3 milliario quartodecimo, natalis sanctorum Ephy- 
cali, Eustasii, Victuriz, Castula. o 

iv Kal. Junii. (39 Maii.). — i In Africa, natalis 

€ Addit. ex ms. E. 

h Addit. ex ms. E. 

.! Ado in Chron. an. 583, Erat in ms. S.. ad mar- 


ginem. 
i Pont., cap. 18. 


14 


427 


AD S. ADONIS MARTYROLOGIUM 


428 


sanctorum Primi, Alcidis, Passiomoni, et aliorum & — us Jutii (18 Julii.). — 4 Eodem die, S. Mar. 


centnm quinquaginta quatuor. 

ut Kal. Junii (30 Maii.). — 1 In Antiochia SS. 
Syci et Palatini. 

Item in Nicomedia, natalis multorum sancto- 


rum. 
MENSIS JUNIUS. 


Nonis Junii (5 Jun.). — In Bonifacio Britanno, 
post Bobano, addit Ado vulgatus, et AdelAario. 

Rom: milliario tertio, Felicule, Felicitatis, et 
aliorum. 

iu Zdus. Junii (44 Jun.). — Roma, natalis SS. 
Basillz et Basilissa, et SS. Crispoli et Restituti. 

xvi Kal, Julii (16 Jun.). — Apud Viennam, S. 
Domnoli episcopi. 

1 In Moguntia, SS. Aurei et Justinz. 

xv Kal. Julii (47 Jun.). — * Aurelianis, sancti 
Avitti, presbyteri et confessoris. 

xiv Kal. Julii (48 Jun.). — t In Alexandria, S 
Marix, virginis et martyris, et Balbine. — . — 

XII Kal. Julii (20 Jun.). — Roma, sancti Silverii 
papa *, qui sedit anno uno. Qui, consentiente Justi- 
niano imperatore, a Belisario patricio depositus, 
et monachus factus, in exsilio confessor moritur. 

xi Kal. Julii (34 Jun,). In Czsarea, depositio 
S. Eusebii episcopi. 

viu Kal. Julii (24 Jun.). — 4 Rome, S. Fausti, 
cum aliis viginti tribus. 

iv Kal. Julii (28 Jun.). — In Leone post page, 
addit vulgatus: « Qui sedit menses decem Roma *. 
Hic eloquentissimus, et divinis Scripturis sufficien- 
terinstructus, Graz:ca Latinaque lingua eruditus. Hic 
sanctam sextam synodum, quz in regia urbe cele- 
brata est, ubi damnati sunt Cyrus, Sergius llonorius 
(deest vulgat.), Pyrrhus, Paulus, Petrus, Macarius, 
Stephanus, et Polychroni :s novus Simon, qui unam 
voluntatem et operationem in Domino Jesu Christo 
praedicabant, de Grz:co in Latinum transtulit. Ilic 
constituit ut qui archiepiscopus ordinatus fuerit, 
nulla consuetudine pro usu pallii in diversis officiis 
persolvere debeat, ? Hic cum multis episcopis fidem 
catholicam exponens. Eutychianam et Nestorianam 
hzresim damnavit, et sanctissimum concilium Chal- 
cedonieum sua industria congregari fecit. Hic con- 
stituit [Vulgatus addit intra acttonem dicere sanc- 
tum Sacrificium et| monacham non accipere vela- 
men capitis benedictum ab episcopo, nisi prius 
probata illius virginitas fuerit. ' 

it Kal. Julii (29 Jun.). — t Rome, natalis sancti 
Novatiani cum aliis nongentis septuaginta septem. 


MENSIS JULIUS. 


Kal. Julii (4 Julii.). — t Wem Octava S. Jo 
annis Baptist:. 

T Roma, Caii papa et aliorum 4. 

Augustodini, depositio Leontii episcopi. 

T [n Mesopotamia, Zeli cum aliis sex. 

t Orion, cum aliis oc o. 

Iv Nonas Juliá (4 Julii.) — 4 Eodem die, Augus- 

t: sancti Udalrici, episcopi et confessoris. 

Nonis Julii (7 Julii.). — Eodem die, Wilibaldi, 
episcopi et confessofis. 
EL Materniani confessoris. . 

. viti ZZus Julii. (8 Julii.). — 4 * Apud Herbipo- 
lim, natalis sanetorum martyrum Kiliani et socio- 
rum ejus. 

vit dus Juli (9 Julii). — t Eodem die, natalis 
S Agilolphi, archiepiscopi Coloniensis et Marty- 
is. 


v Idus Julii (44 Julii.) — t ltem Roms, natalis 
SS. Stephani, Leontii, et aliorum. 

t Treviris, S. Hidulphi, ejusdem urbis episcopi 
et confessoris. 


* Pontif., cap. e. 
b Pontif., c. 81. Est Leo II. Erat in ms. 
* H&c sunt de Leone I, ex Pontificali, c. &0. 


garitz», virginiset martyris. 0L 
Idibus Julii (45 Julii,)J. — 4 Eodem die, divi- 
sio apostolorum. 
Ante Catulini post CaríAagine, vulgatus inter- 
ponit, natalis sanctorum Philippi. — 0. 
*- Item eodem die, sanct: Reginsuindz virginis. 
xvii Kal. Aug. (16 Julii.). — ltem SS. Monul- 
phi et Gondulphi, episcoporum et confesso- 


rum. 

t Item alibi, sancti Mamma. |. 

xvi Kal. Augusti (47 Julii.). — t Item Antisio- 
doro, S. Theodosii episcopi et confessoris. — 

xv Kal. Augusti (48 Julii.). Brixie, depositio S. 
Philastrii, ipsius civitatis episcopi: qui cum fuisset 
presbyter ordinatus, ductus amore Dei, relictis om- 
nibus, universum pene ambitum circuivit orbis, qua- 
tenussecuLus vestigia Pauli apostoli per singula loca 
animas fraude diaboli deceptas, de seinpiterno suis 


' B przdicationibus liberaret interitu. Unde non solum 


contra Gentiles atque Jud:os, verum etiam contra 
omnes pene hzreses; et maxime contra Arianam 
perfidiam, quz tunc nimium pravalebat, fldei vigore 

ugnavit ; eL ob hoc verberibus castigatus, stigmata 
Domini nostri Jesu Christi suo portabat in corpore. 
Nametin Mediolanensi urbeidoneuscustos Dominici 
gregis fuit, e& Auxentio Arians perfidi: episcopo, 
priusquam B. Ambrosius eligeretur, divina gratia 
fultus nimium repugnavit. Roma etiam non exiguo 
tempore demoratus, multoset publicaet privata di s- 
putatione est in fide lucratus. Et quia valde hzereti- 
cosimpugnabat,voluit deeorumsingulissectis at que 
doctrinis nefandissimis librum componere, quate- 
nus singularum hzresium.errore patefacto, nullus 
ab eis saltem simplex in Ecclesia constitutus com- 

rehendi possit. De quo beatus Augustinus ita dixit 
(ib. de heres. ad Quodeultdeum, hor. 41): Phi- 

aster Brixiensis episcopus in prolixissimo libro 


C quem de haeresibus condidit, centum viginti hzereses 


[Aug. 1: centum viginti octo] arbitratus est com- 
putandas. 

xiv Kal. Augusti (19 Julii.). — 4 Lugduni sancti 
Rustici, presbyteri et confessoris. 

t Item Treviris, S. Martini, episcopi et martyris. 

xul Kal. Augusti (20 Julii.). — In JosepA post 
Justus, omisso qui, addit Ado vulgatus. « Hic prz- 
dicationis, et sanctitatis offlciis serviens. » 

.**t Item eodem die, Vulmari et Philiberti abba- 
tum. 

"xn Aa Augusti (94 Julii.) — * Eodem die, 
sancti Arbogasti, episcopi et confessoris. 

x Kal. Augusti (23 Jtulii.). — 4 Eodem die, S- 
Lihorii, episcopi civitatis Cenomanensis et confes- 
soris. 
vit Kal. Augusti (26 Julii.). — * Treviris, saucti 
Beati confessoris. 

Jv Kalendis Augusti (29 Julii). — Item Aurelia- 
nis civitate, depositio sancli Prosperi episcopi. 

A Kalendas Augusti (50 Julii): — 4 Eodem die, 
civitate Antisiodoro, S. Ursi, episcopi et confes- 
soris. 


MENSIS AUGUSTUS. 


iv Nonas Augusti. — In Stephano post dies duos 
additur in vulgato: Hic constituit ut sacerdotes et 
Levita vestes sacras in quotidiano usu non habe- 
rent, nisi tantum in ecclesia. 

Nonis Augusti (7 Aug). — 1t Eodem die, san- 
cti Justini presbyteri, de quo ad xv Kalend. Octo- 

ris. 

Catalaunis, sancti Memimnii, episcopi et confes- 
soris. 


4 Pontiflc., c. 209; Ado, 12 Aprilis. 
e Erat in ms. E. 
f Pontiflcale, cap. 44. 


429 


APPENDIX. 


430 


iv Jdus Augusti (40 Aug.). — Item Roms, sancti A depositio saneti Murilionis, episcopi et confessoris. 


Hormisdze papa *,quisedit annos septemdecim. Hie 
composuit clerum, et psalmis erudivit. Sub hujus 
tempore Anastasiusimperator hazreticus, percussus 
fulmine interiit. Sepultus est idem pontifex in eccle- 
sia beati Petri, 1 vit Idus Augusti ( Vulg,. male, vu]. 

in Jdus Augusti (44 Aug.). — | Eodem die in Ca- 
meraca civitate, natalis saneti Gaugerici, episcopi 
et confessoris. 

Idibus Augusti (13 Aug.). — Pictavis, sancta Ra- 
degunda, virginis et reginz. 

xvin Kal. septembris? (15 Aug.). — Eodem die^ 
dedicatio oratorii sanctorum Jacobi apostoli, Lau- 
rentii, Valentini, Scholasticz virginis, consecrati 
per Willibertum archiepiscopum. 

xvi Kal. septembris (16 Aug.). — Metis, sancti 
Arnulphi, episcopi el contessoris. 

xvi Kal. septembris (17 Aug.). — Item Octave 
sancti Laurentii martyris. 

xv Kal.septembris (18 Aug.). — 1 Eodem die, 
sanct: Helena regina. 

xI Kal. septembris (22 Aug.). — Item octave As- 
sumptionis beat: Marix virginis. 

ix Kal. Septembris (24 Aug.). — Eodem die,nata- 
lis sencti Audoeni, episcopi et confessoris. 

vi Kal. septembris (27 Aug.). — Nola civitate,na- 
talis sancti Felicis episcopi. 


MENSIS SEPTEMBER. 


Kal. septembris (4 Sept.). — t Item sanctorum 
confessorum Sixti et Sisinnii. 

vin 7dus Septembris (6 Sept.). — Roms, natale 
sancti Eleuterii. 

viii dus Neptembris ("1 Sept.). — Aurelianis, nata- 
lis sancti Evortii, episcop! et confessoris. 

Vico Novegento, natalis sancti Clodoaldi 4 con- 
fessoris. 

Eodem die, sanct:  Reginz virginis. 

v Idus Septembris (9 Sept.). — t Sergii * papz, 
qui sedit annos tredecim Roma. Hic invenit mira 
magnitudinis portionem ligni salutaris Dominicae 
crucis in sacrario beati Petri.Hic statuit in temporc 
confractionis Dominici corporis, Agnus Dei a clero 
et populo decantari, et constituit ut in diebus An- 
nuntiatonis Dominice, Dormitionis et Nativitatis 
sanctz? Dei genitricis Mariz, ac sancti Simeonis, 
quod Hypapante Grace dicitur, Litanie exeant 9 
sancto Auriano, et ad sanctam Mariam populus oc- 
currat. 

iv Zdus Septembris (10 Sept.). — Rom:e,depositio 
sancti Hilarii f papa. 

m dus Seplembris (14 Sept.). — t in Apulia, 
sanctorum Felicis et Donati. 

Lugduni Gallie,depositio sancti Patientisepiscopi 
etalibi sanctorum Gelicis ct Regul. 

Pridie Idus septembris (42 Sept.). — t Item in 
Asia, sanctorum iophili matrone, et Thecla vir- 
ginis. 


confessoris. 
Nicomedia, sancti Ammonz. 
1 In Sicilia, civitate Catanas, sactorum Eupli et 
Serapionis. ] 
Idióus Septembris (18 Sept.). — ltem Andegavis, 


* Pontif., cap. 53. 

* Addidi ex ms. E. 

« Dedicatio oratorii. Hzc inserui ex ms. E, qui 
solus habebat. Haud dubie inserta Adoni ab eo 
qui eum codicem scripsit, ubi oratorium hoc dedi- 
catum est, cum aliis desit. Codex mihi vetustior 
videtur fundatione ipsius Everbodiensis abbatis. 
Oratorium hoc,cum dicatur consecratum per Willi- 
bertum archiepiscopum,valde vetustum est. Willi- 
bertus enim,archiepiscopus Coloniensis, obiit circa 
annum Domini 890. Omnino librum illum Adonis 
Everborcium delatum existimo ex veteri aliqua ab- 


C; siodoro, sancti Fraterni episco 


 Lugduni,deposilio saneti Sacerdotis,episcopi et D 


Turonis, sancti Littorii, episcopi et confessoris. 

xv Kal. Octobris (47 Sept.). — Roma, in crypta 
Aronaria,sanctorum martyrum Narcissi et Crescen- 
ionis. 

xim Kai. Octobris (49 S'ept.). — 4 Treveris, de- 
positio Meletii episcopi. 

xii Kal. Octobris (90 S'ept.). — 4 Roms, natalis 
sanctorum martyrum Eustachii, Aganiti, Theopisti, 
atque Philistz. | 

ix Aal-Octobris (23 Sep.). — t Item passio san- 
ctarum virginum Digne et Emerita. 

Rom, depositio sancti Liberii € papa. 

Item passio Lini ^ ejusdem urbis episcopi. 

viii Áa/J. octobris (25 Sept.). — Ambianis, sancti 
Firmini, episcopi et martyris. 

Item natalissancti Quadrati, apostolorum disci- 
puli !, qui inlocum beati Publii Athenarum episcopi 
substituitur,et Ecclesiamgranditerrore dispersam, 


B fide et industria sua congregavit ; qui una cum fllia- 


bus Philippi in Prophetis gratia celeberrimus fuit. 
vi Kai Octobris (26 S'ept.). — Roms, via Appia in 
coemeterio Callisti, depositio sancti Eusebii, episcopi 
et confessoris. 
t Et in Albano, natale sancti Senatoris. 
t [n Sardinia, natalis sancti Luxurii. 
t Arvernis, depositio sancti Apollinarii episcopi. 
v Kal Octobris )27 Sept.). — In C:sarea Cappa- 
dociz, sancti Eleutherii. 
T in Tbarsa Cilicize, sanctorum Tharacii! , pre- 
Sbyteri [a4., Probi], et Andronici. 
T Eodem die, sancti Florentini martyris. 
v Kal Octobris (28 Sept.). — 4 Roms, natalis 
sancti Stactai. 
Genna civitate, depositio Salonii episcopi. 
In monasterio Fuldensi, sanct:e Liobao virginis. 
Item saneti Wenceslai, martyris et ducis. 
nt Kal. Octobris (29 S'ept.). — Eodem die, Anti- 


l. 
Pridie Kal. Octobris (30 S Ly. — * [n Placentina 
civitate, sancti Antonini confessoris. 
* [n Mediolano, translatio sancti Victoris mar- 


tyris. 
MENSIS OCTOBER. 


Kal. Octobris (4 Oct.). — Treviris, sancti Nicetii, 
episcopi et confessoris. 

* Eodem die, sanctorum Vedasti episcopi, et Ba- 
vonis confessoris. 

vi Nonas Octobris (2 Ocl.). — Eodem die, sancti 


6-95 29 3*9. * 


iv Nonas Octobris (4 Oct.). — t Autisiodori, 
Marsi, presbyteri et confessoris. 

T Item Durez virginis. 

im Nonas Octobris (5 Oct.). — Autisiodori, depo- 
sitio sancti Firmati diaconi, et Flavianz virginis. 

Pridie Nonas Octobris (6 Oct.). — Autisiodori, 
depositio sancti Romani, ejusdem civitatis epis- 
copi et martyris. 


batia vel ecclesia dicecesis Coloniensis, ubi Willi- 
bertus oratorium hoc consecravit. 

4 Gregor. Turon. tlist. Franc., l. 3, c. 8. 

e Est. Serg. I. Pontif., cap. 895. 

f Pontif., cap. 47. 

€ Pontif., cap. 37. 

h [bid., cap. 2. . 

! Ado, in Martyrologio, 29 Maii, ct in libello 
Apost. Pontif., cap. 32 et intra, 2 Oct. 

j De his Ado in Mart yr., 11 Óct. 

X Pontif., cap. 32, et supra 26 Sept. 


431 


AD $. ADONIS MARTYROLOGIUM 


432 


Nonis Octobris (7 Oct — In Marco vulgatus A papse, qui sedit Rome annos tres. Hic sepultus est 


post Ardeatina, addit : Ubi vivens ecclesiam exs- 
truxit. Hic constituit ut episcopus Ostia, qui con- 
Secrat episcopos urbis *, pallio uteretur: 
Eodem die, Lini * papa: et martyris. 
In Capua Campanis, Quarti, et Marcellini. 
Bituricas civitate, sancti Augusti presbyteri 
et confessoris. 
viii Zdus Octobris (8 Ocf.). — Item Reparate et 
Goclz2 virginum. 
vii Zdus Octobris (9 Oct.). — In civitate Laodicia 
Phrygi2, sancti Diodori. 
t In Provincia Rheta, civitate Augusta, sancto 
Afre martyris. 
T In civitate Vienna, multorum martyrum. 
T Rome, Marcellini et Genuini. Et inter duas 
lauros, Priminz. 
vi Zdus Octobris (40 Oct.). — In Malloso, post re- 
plerentur, addit vulgatus : Et aliorum trecentorum 


via Salaria juxta corpus sancta Felicitatis ; hic con- 
stituit servum Clericum non (leri, nec obnoxium 
curie, vel cujuslibet rei 

Colonis, sancti Evergisti, episcopi et martyris. 

vi Kal. Novembris (25 Oct.). — In Evaristo post 
Vaticano, addit Ado vulgatus : Hic titulos in Urbe 
divisit presbyteris, et septem diaconos ordinavit, 
qui custodirent episcopum pradicantem. 

Autisiodori,depositio sancti Desiderii,episcopi et 
confessoris. 

t Item sancti Florentii presbyteri et confessoris 

v Kal. Novembris (28 Oct.) — Eodem die, sancti 
Ferrutii martyris. 

m Kal. Novembris (350 Oct.) — * Item passio 
sancti Feliciani cum sociis suis. 

* Civitate Capua, depositio sancti Germani, epi- 
Scopi et confessoris, cujus animam in sphara ignea 
Benedictus abbas vidit ab angelis in ccelum deferri. 


triginta, quorum corpora in palustria projecerunt A — Pridie Novembris (34 Ocl.). — X Eodcm die, 


loca. 
. Eodem die, Verons*, sanctorum martyrum, Cas- 
sii, Florentii, et aliorum septem. 

v Idus Octobris (14 Oct.). — Eodem die, natale 
sanctorum martyrum Nicasii episcopi, Quirini pre- 
Sbyteri, Scubiculi diaconi. 

Turonis, sancti Venantii 4 abbatis. 

iv Zdus Octobris (42 Ocl.). — t Bituricas, sancti 
Opinionis presbyteri. 

t In provincia Syri, Evagrii, et Prosyria. Item 
Eustachii presbyteri. | 

t In Campania, sanctorum Eucharisti, Fortunati, 
et Prisciani. 

ur Zdus Octobris (43 Oct.). — In Hispania, Cor- 
duba civitate, sanctorum Fausti, Martialis, et Ja- 
nuarii martyrum. 

Pridie Idus Octobris (140ct.). — Apud Viennam, 
sancti Agrati, episcopi et, confessoris, et sancti Cd- 
sturi, ejusdem urbisepiscopi. 

* Cordubae, sanctorum Lupi et Aurelia. 

t Lugduni in Galliis, translatio sancti Justi, epi- 
Scopiet confessoris. 

t Herbipoli, dcpositio sancti Buchardi episcopi, 
successoris sancti Kiliani. 

Idibus Octobris (48 Oct.) — Apud Viennam, 
sancti Deodati episcopi. — 

Roma, via Aurelia, saneti Fortunati martyris. 

t Item Lubulii, Modesti et Fortunata. 

xvii Aa. Octobris (46 Oct.). — t Apud Agrippi- 
nam Coloniam, sancti Eliphii martyris. 

t liem depositio sancti Galli abbatis, multis 
miraculis clari. 

t Eodem die,saneti Lulli,episcopi et confessoris. 

xv Kal Noctemóris (18 Ocl.). — t In Campania ci- 
vitate. Puteolis, Januarii, et. Eutychis. 

xiv Kal. Novembris (49 Oct.) — t In Istria, na- 
talis sanctorum Austeri, Neopoli, Sussii, Januarii, 
Festi et Desiderii. 


xu Kal. Novembris ($4 Oct.). — In Galliis apud D 


Coloniam Agrippinam, sanctarum virginum undecim 
millium. Una dicitur Ursula, Sentia, Gregoria, Pin- 
nosa, Mardia, Saula, Brictula, Saturnina, Rabatia, 
Palladia, Clementia, Grata ; et aliarum nomina scri- 
pta sunt in libro vitz. 

In Nicza Bithynie, Afrigis, Macarii, Dicei, Pro- 
culi, Neapoli, Modesti, et aliorum numero septua- 
ginta duorum. 

Xi Kal. Novembris (22 Oct.). — Eodem die, san- 
cli Severi episcopi Ravennz. 

X Kal. Novembris (23 Oct.). — Coloniz, depositio 
sancti Severi episcopi et confessoris. 

IX Kai. Novembris (34 Oct.). — Item Bonifacii * 


* Pontif., cap. 35. 

* Pontif., cap cap. 2. 

9 Verona hac est Bonna.. 

4 roc, Tur. de Glor. conf., cap. 25. 


C t 
t 


Sancti Wolfgangi, episc. et confessoris. 
t [tem vigilia omnium sanctorum. 


MENSIS NOVEMBER. 


Kal. Nocembris(4A Nov). — In Cesarea Cappa- 
doci?, sancti Macedonii. 
t 1n Sithii monasterio, depositio sancti Audo- 
mari episcopi. 
t Augustoduni, sancti Primi episcopi. 
t Bajocas civitate, sancti Vigoris episcopi. 
Iv Nonas Nocembris (8 Nov.). — Apud Viennam, 
sancli Georgii, ejusdem urbis episcopi. 
t Item passio sancti Eustachii,uxoris ac filiorum 
ejus. 
ui Nonas Novembris (3 Nov.). — Apud Viennam, 
sancti Domini, confessoris et episcop! gloriosi. 
Pridie Nonas Novembris (4 Nov.). — t Augusto- 
duni, sancti Proculi episcopi. 
Item sanctarum virginum Modest: et Perpe- 


ua. * 
Nonis Novembris (8 Nov.). — t Capua civitate, 
sanctorum Euras, et Quardi martyrum. 

virt Zdus Novembris (6 Nov.) 4 In civitate Regi- 
donas, depositio sancti Melanii, episcopi et con- 
fessoris. 

t Item eodem die, sanctorum Leonardi confes- 
sons discipuli sancii Remigii episcopi, et Winnoci 
abbatis. 

vii Zdus Novembris (7 Nov.). — ltem Epternaco 
monasterio, natalis sancti Willibrordi, episcopi et 
confessoris. . 

t Item sanctorum Rufi episc., et. Herculani pres- 
byteri et martyris. . 

vi Jdus Novembris (8 Nov.). — X Item ipso die, 
sancti Willehadi, episcopi et confessoris. 

v Idus Novembris (29Nov.) — Romas, sanctorum 
Clementis et Symphoriani. . 

In Hispania sanctorum Fausti, Januarii et Mar- 
tialis martyrum. MEE .. 

In Beryco civitate, cruciflxio imaginis Domini 
nostri Jesu Christi. MEM 

iv Idus Novembris (10 No.) — 1 In Antiochia, 
sanctorum Demetrii episcopi, Ániani diaconi,Eusto- 
sii et sociorum eorumdem. E . 

T In civitate Aurelianensi, depositio sancti Moni- 
toris, episcopi et confessoris. 

ui Zdus Novembris (414 Nov.). — 4 Ravennas, san- 
ctorum Feliciani et Victorini mart. 

Pridie Idus Novembris (12 Nov.). — Natalis T 
Bonifacii ! papz, qui Rom: sedit menses octo, dies 
22. Hic obtinuit apud Phocam principem, ut Sedes 
apostolica beati Petri Apostoli caput esset omnium 


e Est Bonifac. I, Pontif., cap. 4&5. Alii habent 


eum. — 
f Pontif., cap. 67. Est Bonifac. III. 





433 


APPENDIX. 


434 


Ecclesiarum Romana, quia ecclesia Constantinopo- A Apud Viennam, sancti Philippi, ejusdem urbis 


litana primam se omnium Ecclesiarum scribebat. 

Apud Viennam, sancti Isici episcopi, qui post bea- 
tum Pantaganum prssedit Ecclesise. 

1 ltem sanctorum Livini martyris, et Cuniberti 
confessoris, episcoporum. 

t In Cz»sarea Cappadociz,natalis sanctorum Ger- 
mani, Theophili, Ca:sarii, et Eusebii. 

t Daventrice, sancti Lubvini, presbyteri et con- 
fessoris. 

Idus Novembris (13 Nov.). — 4 Apud Viennam, 
sancti Leonici ejusdem Ecclesi» miraculis clari. 
-  Rotenis civitate sancti Amantii episcopi et con- 
fessoris. 

xvni Kal. Decembris (44 Nov.). t Item sancti 
Eraclii, episcopi et confessoris. 

xvi Kal. Decembris (15 Nov.). — ltem sancti 
Eugenii, episcopi et martyris. 

xvi Kal. Decembris (46 Nov.) — X Eodem die in 


Suevia. monasterio sancti Galli, natalis beati Oth- p 


mari, ejusdem monasterii post obitum sancti Galli 
primi abbatis. 
xv Kal. Decembris (17 Nov.). — Vienne sancti 
Manati, episcopi et confessoris. 
t Item natalis sancti Gregorii, episcopi et mar- 
tyris apud Pontum. 
t Item sancti Joannis monachi. 
.Xiv. Kal Decembris (48 Nov.). — 4 1n Hispaniis, 
civitate Corduba, sancti Acisoleni. 
1 Item Eraclea, sancti Cortheri, et aliorum qua- 
draginta. 
xii Kal. Decembris (49 Nov.). — Rome, Gelasii 
apa: 8, qui sedit in episcopatu annos quatuor. Hic 
essenum episcopum, quem Felix antecessor ipsius 
damnaverat, revocavit, et communioni ecclesisque 
sus restituit. Hic libros adversus Eutychen et Ne- 
rium composuit. 
t In Eraclea, sancta: mulieres cum viduis qua- 
draginta. : 
1 Augustoduni, saneti Simplicii, episcopi et 
confessoris. 
xn Kal. Decembris (20 Nov.). — t Item Regen- 
fledis virginis. 
, IX Kal. Decembris (23 Nov.). — In Clemente (de 
pw fusius habes in libello Apostolorum) post is 
bro Vite editi interserunt : Hic ^ septem regiones 
divisit notariis fidelibus Ecclesi:, qui gesta marty- 


rum sollicite et curiose perquirerent. Hic ex prz- . 


cepto beati Petri suscepit Ecclesie, pontificatum. 

Linus et Cletus ideo ante eum scribuntur, quia ab 

ipso principe Apostolorum ad ministerium sacer- 
otaie episcopi sunt ord nati. 

Vico Sarchinio, deposito sancti Trudonis, pres- 
byteri confessoris. 

vH Kal. Decembris (25 Nov.). — 4 Eodem die 
sancta Catharine virginis et martyris. 

-'t Item sancti Mercurii martyris, qui passus est 
sub Decio imperatore. 

vt Kal. Decembris (36 Nov.). — In Lino, post me- 
minit, additur in vulgato : Hic * ex precepto beati 
Petri constituit ut mulier in ecclesia velato capite 
int roiret. 

* Item Augustoduni, depositio sancti Amatoris 
episcopi. 

Iv Kal. Decembris (28 Nov.). — Roms, sancti 
Gregorii papse 2, qui rexit Ecclesiam annos decem. 
Hic constituit in canone a sacerdote dicendum: 
Quorum solemnitas hodie in conspechy gloria tue 
celebratur : Domine Deusnoster toto orbe terrarum: 
intra quorum nos consortium, etc. Sepultus est. in 
ecelesia sancti Petri. 


dio Pontif, cap. 50. Erat in solo P. sed prec. 
le. 

^ Pontif., cap. 4. 

* Pontif., cap. 9. 

4 Pontif, cap. 91. Est Greg. III. 


episcopi. | 
"In S'osthene, post discipuli addebatur in vulgato: 

Sancti Pauli, cujus meminit idem apostolus in prima 
Epistola ad Gorinthios ; et sancti Throphimi, de quo 
scribit Apostolus ad Timotheum : Zropghmuwn * re- 
liqui infirmum Mileti (I Cor. 1, II Tim. i). Hic 
ab apostolis Roma ordinatus est episcopus, et ad 
Arelatem urbem Gallis, ob Christi Evangelium pra- 
dicandum directus. Ex cujus fonte (ut beatus papa 
Zosimus scribit) tota Gallia fidei rivos accepit. Qui 
apud eamdem urbem in pace quievit. 

nm Kal Decembris (29 Nov.) — 4 Item Roms, 
Arasonis, Saturnini, Chrysanthi, Mauri, et Daris, 
et aliorum septuaginta duorum. 

Pridie Kalendas Decembris (380 Nov.). —4 Eodem 
die festivitas [baptismus] sancti Ambrosii, Mediola- 
nensis episcopi. 


MENSIS DECEMBER. 


Kalendis Decembris (30 Nov.). — Item ipso die, 
Virdunensi civitate, transitus beatissimi Agerici 
episcopi. 

Pridie Nonas Decembris (& Dec.). — In Tuscia, 
sancte Barbare f, virginis et mart. 

vi Zdus Decembris (7 Dec.). — ltem Octava san- 
cti Andres apostoli. 

vi Jdus Decembris (8 Dec.). — In Eulychiano, 

ost sepelevit, addit Ado vulgatus: Hic € constituit ut 
rugessuper altare, tantum fab: et uv: benediceren- 
tur, et constituit ut qui martyrem sepeliret sine dal- 
matica, aut colobio purpureo,nulla ratione sepeliret. 

t Item Zenonis episcopi apud Veronam. Ipso die 
Treviris, sancti Eucharii, episcopi confessoris. 

Iv Zdus Decembris (40 Dec.). — Roma, sancti Mel- 
chiadis pape à, qui sedit in episcopatu annos qua- 
tuor, sepultus est in coemeterio Callisti. Hic consti- 
tuit ut die Dominica, aut quinta feria, nullus fidelis 


C jejunaret ; quia EPoPs dies pagani, quasi sacro jeju- 


nio celebrant. Eli hic constituit ut ex consecratu 
episcopi oblationes propter hzreticos per ecclesias 
dirigerentur. 

Vienna, sancti Sinduphi, episcopi et confess. 

ni Jus Decembris (44 Dec.). — In Damaso, post 
duos, additur in Adone vulgato : Hic! constituit ut 
psalmi die Qoctuque canerentur per omnes eccle- 
8ias : et in fine, G/oria Patri, et Filio, et Spiritui 
sancto. Hic multa corpora sanctorum requisivit, et 
invenit, quorum memoriam etiam versibus decla- 
ravit ; qui sepultus est via Ardeatina in basilica 
sua juxta matrem et germanam suam. 

Idibus Decembris (43 Dec.). — t Ipso die, sancti 
Auberti, episeohi et confessoris. 

t Item Orthilie virginis. 

xix Kal. Janu. (44 Déc.). — Eodem die, beati 
Lupicini, Viennensis ecclesi& octavi episcopi. 

i Lugduni, sancti Nicasii, ejusdem urbis epis- 


p €opi et martyris. 


xut Kal. Janu. (20 Dec.). — Autisiodori, beati 
Greg. ghiscop. et confessoris. 

x1 Kal. Janw. (92 Dec.) — d In Antiochia, 
sancti Basilei episcopi. 

t Civitate Ostia, sanctorum Demetrii, Honorati, 
et Flori martyrum. uL 

1 Roma, via Portuensi, depositio sancti Felicis 
episcopi. uu 

t Item passio sanct» Theodosi:z virginis, et Di- 
dymi monachi. 

x Kal. Janu. (34 Dec.). — t Item Rome, natalis 
sanctorum Eugenii, Eleutherii, Urbani, Cornelii, 


? De Trophimo Ado. 29 decemb., tam in apost. 
quam martyr. 

f De ea Ado, 10 Dec. 

8 Pontif., cap. 928. 

b Pontif., cap. 33. 

! Pontif, cap, 38. 


&38 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


436 


Trajani, Victoris, Castula, Eutychiani,ac sociorum A — - Turonis civitate, sancti Perpetui, episcopi et 


ejus, et aliorum oclingentorum triginta duorum. 

vi Kal. Janu. (27 Dec.). — t Item ipso die, ordi- 
natio sancti Jacobi fratris Domini, qui ab apostolis 
primus ex Judasis Jerosolvmis est ordinatus epis- 
copus, et in medio Pascha martyrio coronatus. 

m Xal. Janu. (80 Dec.). — t Item in insula Oya, 
sanctorum Florentii, Sereni, Pauli, Stephani, Pa- 
piani et Cleri. 


* Greg. Tur., Hist. Franc, I. rm, c. 14. 


confessoris *. 4 

Pridie Kal. Janu. (84 Dec.). — t Rhsetiaris 
beati Hermetis exorcista. 

Roma, Donati, Paulati, Rogat», Dominandz, 
et Hilarinaz. 

t In provincia Sicilia, civitate Catana, sanctorum 
Stephani, Potiani, Attali. 





PASSIO SANCTI DESIDERII 


EPISCOPI VIENNENSIS, 


AUCTORE SANCTO ADONE EJUSDEM SEDIS EPISCOPO. 
(Apud Cenisium, Lectiones antiq., tom. II, part. ir.) 


PEUEFATIUNCULA ADONIS, Viennensis Ecclesi: antistitis, anno Incarnationis Domini 
DCCCLXX, indicione ij, cnm Passione S. Desiderii episcopi Viennensi Ecclesie di- 


recta *. 


Ado, peccator et humilis episcopus Viennensis B patrocinium, si ejus exemplo Domino Jesu Christo 


Ecclesie, dilectissimis fratribus, et filiis ejusdem 
Ecclesie, in Patre et filio, et Spiritu sancto, vero 
et essentiali uno Deo, salutem. 

Beatissimi Desiderii Patris vestri vitam, et marly- 
rium, sicut antiquis scriptis commendatur, vobis id- 
circo revolvere, et stylo committere aggressussum, 
utl ejus incitamentis et studiisad amorem vite eter- 
ns vos amplius inflammarem. Ut qui pastor vobis 
munere superno datus est, pascua vere innocentia, 
et postmodum sternz societatis intercessione sui 
apud Dominum obtineat. Necenim deerit vobis illius 


* Magnus codex ms. prefatiuncula caret. CANIS. 





casto amore haseritis. Qui est verum et s&ternum 
principium. Habetis enim non mediocre solatium, 
cum cernatis Ecclesiam veram preclarissimis con- 
fessorum et martyrum irradiatam fulgoribus, quo- 
rum splendore tenebras omnis erroris, Domino Deo 
nos*ro protectore, pedibus liberis evadere sufficitis, 
Gaudium et corona ipsorum, obsecro vos ego ipse 
servus et minimus ipsorum, state in Domino doc- 
trinis, exemplis intercessionibus tantorum muniti, 
charissimi. 


INCIPIT 


PASSIO SANCTI DESIDERII 


EPISCOPI VIENNENSISG. 


Desiderius, Viennensis Ecclesia clarissimus pon- C dem Anagi!di regis Hispanorum filiam, qu: primum 


tifex, fuit a puero quidem sanctissime imbut's, 
vita purus, scientia Scripturarum non parum erudi- 
tus, in gremio sancti» matris Ecclesie exercitate 
profecit. Inde ad culmen pontificale provectus, 
quant: gratis fuerit, honor martyrii patefecit. 

2 Fuit idein vir temporibus Chlotarii regis Chlo- 
devei majoris filii, ac filiorum ipsius Chlotarii, He- 
reberti, qui sedit Parisiis ; Chilperici, qui sedit Sues- 
'sionis; Gunthramni, qui sedit Aurelianis ; Sigiberti, 
qui sedit Rhemensium urbe, qui accepit Brunuehil- 


Ariana, postmodum sacramento fidei catholicis 
juncta, operibus flagiLiosissimis disjuncta; de qua 
Childebertum Sigibertus genuit. Hujus sororem 
Gansildam Chilpericus primum habuit, qua post- 
moduui, dolo Fredegundis strangulata est. Impera- : 
tores autem tunc temporis in Republica Romana 
Justinianus fuit major. Post quem Justinianus minor. 
Cujus tempore corpus B. Antonii monachi, revela- 
tione divina repertum, in Ecclesia B. Joannis Ba- 
ptis» apud Alexandriam sepultum est ; et ab Afri 


* Hzc verba, wit idem vir.ctc., usque.ad illa sequentis. etc., Cwm longe lateque, desiderantur in 


magno Codice ms. CAN. 


5. — ar pP — — 


437 . DE PASSIONE S. DESIDERII. | 438 
ca atrocissima gens Wandalorum expulsa. Cui A quid ultra prebere, confortatus a viro Dei, de lar- 


imperatori Justinus succedit, sub quo gens Longo- 
bardorum ltaliam invasit. Deinde imperavit Tibe- 
rius, post quem Mauricius. 

Sed ut ad proposita revertar, cum longe lateque 
fama beati viri Desiderii spargeretur, et foris jam 
miraculis vulgaretur, atque virtus animi signis evi- 
dentibus patefacta claresceret, invidus omnis boni 
diabolus, in persecutionem tanti viri insani pectoris 
homines inflammat. Et quia videl*et Domini Dei 
nostriJesu Christi gloriam per beatum virum ubique 
diffundi, quibus artibus valuit tantum opus pietatis 
exstinguere, aggreditur lacessere illum, et convi- 
ciis afficere primo, deinde etiam injuriis propulsare, 
sicut certa res manifestabit. Sed Desiderius de bea- 
tis pauperibus spiritu unus, cujus desiderium exau- 
diebat Deus, et pra»parationem cordis ejusaudiebat 
auris ejus, in petra fidei fundatus, tundi adversi- 
taübus poterat, moveri a statu rectitudinis non 
poterat. 

Igitur, interfecto Sigiberto rege factione Frede- 
gundis reginz, Brunnehildis regina cum Theoderico 
admodum parvulo, Childeberti regis filio, Burgun- 
diamobtinuit.Femina incomparabilis libidinis, quip- 
pe quae non timuerit incestuosissime Merovaeo 
Chilperici filio, maritisui nepoti, se misceri. Illoque 
tonsurato presbyteroque facto, tali namque ordine 
pater vix eum potuit coercere, per diversorumjuve- 
num libidines excanduit, turpissimum lupanar ipsa 
semetipsam turpissimis juvenibus exponens. Cujus 
inaudita flagitia vir pontifex Desiderius zelo timo- 
ris Dei inflammatus, reprimere, et corrigerecupiens 
lam privatim quam publice, meliorem vitam arri- 
pere, et peenitudinem facti habere monebat. Sed 
quia qui arguit impium generat maculam sibi, novis 
et inauditis odiis ccepit sanctum virum detestari, ac 
ui vitam auferret meditari. Sed quia id aperte non 
poterat, exsilio deportari, et relegari in quadam in- 
$&ula virum Dei facit. Ubi quadriennio diversis labo- 
ribus fatigatus, non tamen auxilio omnipotentis Dei 
nudatus est ac destitutus, quippe per quem beneflcia 
inrmis quibuscunque Deus noster ibi contulerit 
Namquidam leprosus, inspectante populo,tactu bea- 
tissimi viri mundatus est a lepra, qua totum illum 
asperaverat. Ab ea die qua insulam ingressus est, 
eincindele oleo plenum, quod manu illius illumina- 
tum fuerat, virtute divina permansit indeflciens, 
semper ardens, et suam plenitudinem inexhaustam, 
ad gratiam viri Dei prdicandam omnibus manife- 
stans. Et quod est mirabilius, quicunque cujuslibet 
infirmitatis a sanclo pontifice ex eodem liquore 
perunctus fuisset, illico sanatus abibat. 

Factum est autem ut vas plenum vini, propter ad- 
ventantes qui inde haurirent, a ministro illius dili- 
genti eura servaretur. Sed cum pluribusdiebus jam 
expensum putaretur defecisse, et minister viri Dei 
id nuntiasset illi ?, quia non haberet petentibns 


* Magnus Codex ms. G. adnuntiasset illi. 1d. 
» Magnus Codex G. ms., doctorem. Id. 


gitate, el bonitate Creatoris, mox ut rediit, plenum, 
quod paulo ante vacuum fuerat, vasculum invenit. 
Tua sunt hec, Domine, qui pro te passos semper 
glorificas, qui duces gregis tui, ut oves tux: sequi 
non metuant, coronis virtutum exornas. 

Proter ea congregata multitudine sacerdotum, 
licet impia femina venena maliti: sua non evomue- 
rit, tamen victa precibus, sanct'im virum sedi sux 
urbique reformarijubet. Quis dicere s ifflciat quibus 


. gaudiis receptus fuerit, quot ulnis pietatis a clero 


et populoamplexatus,quibus lacrymis rigatus? Vere 
pastorem piuin, quem nullius generis tribulatio a 
charitate ovium divellere potuit. Vere beatus po- 
pulus, qui talem meruit suscepisse ductorem *. 


p Hiccum jam totus martyr esset corpore, hostia- 


que Deo placita, ut desiderium cordis ejus tribuere- 
tur ei, instaretque tempus ut poneretur ín capite 
ejus corona de lapide pretioso : iterum simultate ^ 
Brunehildis ac illam constuprantium, jubetur ve- 
nire pontifex sanctus ad palatium, quo tunc tempo- 
ris Theodericus juvenis residebat. Attemptatur ita- 
que vir Dei utrum in priori sententia permaneret. 
[nterrogatusque utrum melius esset uni viro mulie- 
rem conjungi, quam per diversorum juvenum appe- 
titus libidines suas dispumare;a quocum respohsum 
esset, unusquisque suam wuzorem habeat,et unaqua- 
quesuumvirum habeat, et fornicatores, et adulteros 
Deum judicare,nec licere contaminari lemplum S'pi- 
ritus sancti, cumcorporanostra templum essentS pi- 
ritus Dei,etsi quis (templum Dei violasset disperde- 
retillum Deus (I Cor. vn; Hebr. xiu; Z Cor. uy cum 
ergo hzc et his similia vir spiritu Dei perorasset, 
illico nuntiatur hzc Brunnehildi. Coepit furere, vi- 
rum Dei telis malitie sux appetere, et qualiter 
vitam ei auferret cum juvenibus suis perquirere. 
Miserabile dictu, intra fores ecclesiz repulsus vir 
Dei clauditur, et ut furenti satisfieret, clamor po- 
pularis a fautoribus ipsius incitatus attollitur : Re- 
bellem hune et Reipublicz ac honoris patris con- 
trarium. 

Sciens itaque vir Dei jam ad palmam se vocari. 
maximecum id revelatione angelica patefactum es- 
set,int vepidus, imperterritus, fixustotus in Deo, ho- 
ram przstolatur. Abstrahitur iterum ab ecclesia, et 
sanctus Domini indignis manibus pertractatur,atque 


D agentibus Bettone, Gasifredo, et /£phane comitibus, 


impiissimi sceleris consiliatoribus, custodi: manci- 
patur, atque ad territorium usque Lugdunense per- 
ducitur, super fluvium Calaronam. Hinc inde valla- 
tus iniquorum bominum turbis, cum jam videret 
furentem multitudinem in mortem suam velle con- 
surgere, supradictorum juvenum maxime hortatu, 
genua in terra figens orationi incubuit, ac pro suis 
perseeutoribusoravit dicens: Domine,ne statuas il- 
lis hoc peccatum,quia nesciunt quid faciunt (Act. v1; 
Luc. xit). Commendo tibi oves, quas gratia tua 


v Magnus Codex S. G. ms., stmulante. Ip. 


439 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


&k0 


suscepi regendas. Nono illas luporum rabies dis- À ut precibus suis pervincerent Chlottarium tunctem- - 


pergat, sed in sancto ovili Ecclesie tux congre- 
gats, vinculo charitatis adnexa, vivant in te de 
spiritu gratie, custodiantur in sterna misericor- 
dia tua, Jesu Christe Filii Dei, qui vivis et regnas 
in szecula seculorum. 

Insaniens itaque multitudo, cum furorem suum 
nequaquam reprimere posset, unus de sevientibus 
corripiens lapidem, cerebro orantis fortiter illisit, 
ac mox cerebello rupto sanguis undatim profluxit. 
Alter vallum ex utraque parte vehementer acutum 
tam cervici quam capiti infixit. Sicque sanctus pon- 
tifex martyrii palmam adeptus migravit victor ad 
Dominum. Tributaque est ei vita, et longitudo die- 
rum in seculum szeuli. Cui si non est dictum a per- 


poris pium regem, quatenus concedere dignaretur 
eis membra beatissimi viri, qux? sicut sepulta fue- 
rant, in diocesi Lugdunensi, et in loco passionis 
sux servabantur. Quz idem pius rex clementer in- 
dulsit; videbat enim dignissimam rem et Deo cha- 
rissimam illos postulare, et affectum piorum fllio- 
rum circa patris reverentiam esse profusum ; quis 
tantum opus pietatis quzrentibus non concederet? 
Debent patres fisthesaurizare ; thesaurizavit plane 
iste thesaurum illis non deficientem in ccelis, quos 
purpura sanguinis sui, ad decorem filiorum, super- 
vestivit ; debent et filii patribus affectum pite cha- 
ritatis et obedienti:?, ac de pomis desiderabilibus 
virtutum eos reficere, ut eorum gustu et odore refe- 


secutoribus : Saerifica d:mmonibus, est tamen dic- p cti, et satiati, in charitate templum decoris, et do- 


tum: Consenti nobis peccantibus ;sile veritatem, ut 
fruamur cupitisamplexibus. Inde vere martyr, quia 
et veritatemtenuitet dilectionem, exhibuit in corre- 
plione patientiam. Mori non pertimuit, et suos quos 
Christo nutrierat, doceret pro veritate etiam con- 
stanter mortem excipere, quando veritas Christus 
sit; et quia nulla adversitate ad ultimum neque 
morte deberent separari a charitate Christi. Vere 
amabat ipsos a quibus injuste occidebatur, suaque 
poena insinuabat illis quam periculosissime ipsi in 
seternum punirentur, qui flagitiose et facinorose 
vivebant, quando ipse ut ne talibus faveret, non 
modo committeret, poenam quamcunque corporis 
excipere paratus esset. | 
Qu:e autem ultio in presenti impiam illam percu- 
lerit, ut ne impune quis credat se peccare, breviter 
attingam : Chlotario (Clottario] rege judicantibus 
Francis, indomitis equis religata brachiis, et cruri- 
bus divaricatis, membratim discinditur, Deo illi 
pro voluptatis suis dignam poenam retribuente. 
Beati viri corpus, studiofidelium curatum, in loco 
passionis sus& sepultum est. Ibique quanti meriti 
apud Dominum esset, miraculis se publicavit. 
Gontigit ut quidam pauperculusomnibus membris 
contractus, insupertrementibus membrisgravi pas- 
sione agitarctur; hic in qualo virgeo ad memoriam 
martyris deportatus, mox ut cum fide opem marty- 
ris expetiit, perfecta sanitate incolumis rediit. 
Claudius nomine habebat filiam mylto tempore 
tibia claudicantem ; accessit; filiam martyri sanan- 


mus.Dei, unum in Christo flant ; qua gratia pis 
matris Ecclesie major, quam ut videat filios suos 
digne Deo ambulantes? Caput humilitatis in com- 
page charitatis connexum, membris vigorem, ti- 
moris et pietatis bon: spei subministrare? 

Revertuntur alacres a principe, tam clerus quam 
populus, desiderium cordis sui, desiderium amoris 
sui quod impetrare meruissent. Benedictus Deus 
qui dedit hoc in corde regis, ut magniflcaret civita- 
tem nostram de receptione beatissimi pastoris no- 
stri ac martyris sui. Congregatur universa Eccle- 
sia, gaudium tam celebre omnibus indicitur, paran- 
tur cruces, parantur luminaria, feretrum pretiosis- 
simis vestibus componitur, festivis ornatibus uni- 
versi induuntur, ac tali pompa honoris flt procee- 
sus ad sancti pontificis martyrium. 

Rem dicturus sum devotionis in Deum plenas- 
simx. Populi tam Viennenses quam Lugdunenses in 
unum conveniunt, fit pia altercatio, Lugdunenses 
martyrem habere, Viennenses pastorem referre ; at- 
que inter utrosque charissinia concertatio, cum isti 
acquisitum, illi reposcerent patronum. Isti,cum qui- 
busmartyr in Deo vivebat ; illi, cum quibuset carne 
magister vixerat. Quid longius morer? dum perse- 
verantissime utrinque * pro amore martyris in sen- 
tentia durarent, ruit nox. Viennenses qui plus di- 
lexerant, et quibus justior causa famulabatur, con- 
silium subtilius capessunt. Furtim egesta humo, et 
sanctum sepulcrum reserantes, navicula cum rete 
piscatoria parata, subcelant corpus, atque per Sao- 


dam commisit ; oleo ipsius ut per inita est, sanis- D nam ^ et Rhodanum ante mittunt ; lzetis undis, tam 


sima effecta, torturam claudicationis amisit. 

Dici non potest quot ezci ibi lumen inexpertum 
receperint, de moniaci purgati sint, claudi sanati, et 
diversis infirmitatibus diversi curati. Sed et si qui 
cum fide tulerint assellam de fuste illo quosanctum 
caput illius terebratum est, sive a dolore dentium, 
sive atypo variarum febrium, sive ab aliis infir- 
mitatibus, meritis beati martyris liberantur. 

Evoluto itaque tempore, visum est pontifici Vien- 
nensium et sanctissimo clero, ac universo populo, 


* Magnus Codex ms. S. G. virumque. 


ingreditur Rhodanum apud 


sanctum funus, et ipse Rhodanum suis civibusservi- 
turus excipit. Crepusculum rediit, atque caterva 
Viennensis cum feretro vacuo pedestris revertitur. 
Exsultant Lugdunenses decepti vana spe; sed non 
diu tam felix furtum eos latuit, sicque letitiam 
desperata victoria perdiderunt. 

Illi autem qui navi transferebant membra pontifi- 
ci8, ut venerunt contra Fasianam villam, appule- 
runt ad littus, sustinentes sanctam catervam pede- 
strium. Erat tunc temporis ager Fasianus, jam ut 

b Cod. ms. in margine: S'aone Jfumen fatissintesen , 
Zugdwunwm civitates. 











iMd | . DE PASSIÓNE S. DESIDERII, 442 
proprius delegatus pauperibus sanctorum marty- À cum, juxta tumbam episcopi, el martyris Desiderii 


rum in quorum honore Viennensis Ecclesia fundata 
consistit ; nam ante sicut idem martyrintestamento 
suo quod fecit sanctis martyribus Machabsis, et 
sancto Mauricio,ac sex milibus sexcentis sexaginta, 
commemorat, ex maternis et paternis eadem villa, 
sorte beato Desiderio obvenerat. In quo testamento, 
quod przesentibus sanctis coepiscopis manu propria 
fecit, sub Dei omnipotentis obtestatione constituit, 
ut nullus przesumeret votum ipsius, intuitu pietatis 
perfectum, in aliud quam ipse statuerat mutaret. * 
Quod si aliquis spiritu cupiditatis incitatus fecis- 
set, si sententiam sus actionis poenitendo non mu- 
taret, anathema in :ternum fieret. Sustinentes igi- 
tur vectores sancti funeris, in hac villa illos qui per 


terram pedestres veniebant,in loco mundissimo, p 


interim sancta membra composuerunt. Quid mira- 
euli tunc contigerit, silere non puto. 

. Mulier mullis annis ab spiritu immundo vexata, 
illuc manibus suorum attracta, ut sancti martyris 
loeum attigit, illico virtute divina curata est. 

Ut autem B. /£therius tunc Viennensis antistes 
eum reliquis qui in urbe remanserant advenit, et, 
sancto feretro ulnis piorum subvecto, chorusque 
beati populi, voces cantantium Deoque nostro psal- 
lentium, in altum sustulit, quis ibi tam ferreum pe- 
cius, tam dura praecordia habere potuit, qui non 
aut gemitum, pre nimia exultatione cordis emise- 
rit, aut lacrymis ora rigaverit ? 

Tali igitur ccelesti agmine praeeunte et subse- 
quente, pervehitur B. viri corpus usque ad locum 
sepuleri, quod digna veneratione paratum erat, in 
ecclesia beatissimorum apostolorum Petri et Pauli, 
extra civitatem, ubi et multorum pontificum ejus- 
dem urbis J'iennensis membra tumulata servantur. 
Cumque jam odoramentis, et pretiosis linteamini- 
bus involvendum sanctissimi martyris corpus, epi- 
$coporum manibus tractaretur, quod in laude omni- 
potentis Dei reticendum non est, ita sanctissimi ca- 
pitis vulnera integrata apparuerunt, ut penitus ubi 
cutis rupta fuerit non appareret. Nam et reliquum 
corpus suis juncturis et nervis constrictum, sana 


pelle sua vestitum manebat. Recinentibus choris. 


Psalmisque antiphonatim consonantibus. 
Ut sanctus Dei tumulo est ad tuitionem totius ur- 
bis compositus, mox gloriosa mulier, qua fuerat 


quondam beati /Etherei in laicali habitu conjux, sed D 


tunc vere sanctimonialis, hominem a nalivitate cze- 


constituit, eumque fidem habere pramonuit; adfuit. 
virtus divina quz? semper suos gloriflcat, et quanti 
meriti esset apud Deum is qui in loco illo teneretur, 
evidentibus signis manifestavit; nam in conspectu 
totius Ecclesi, cecus isdem lumen inexpertum re- 
cepit. Multaque postmodum ibi Dominus perservum 
suum operatus est, qua si universa quis scribere 
voluerit, volumen longi operis consummabit. 
Passus est autem beatissimus Desiderius Eccle- 
sie Viennensis episcopus, temporibus Theoderici 
Burgundiorum regis, factione Brunnehildis inces- 
tuosissims reginz, iniquitati illius consentientibus 
et faventibus Bethone, Ephane, atque Gasifredo 
comitibus. Dies passionis illius celebris habetur x 
Kal. Junii, regnante Domino nostro Jesu Christo, 
qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat 
Deus per omnia secula ssculorum. Dies transla- 
tionis ejus, quando translatus est ab territorio Lug- 
dunensi, in ecclesia beati Petri agitur nr fd Feb. 


ABHINC DICTA EPISCOPI ADONIS 
VIENNENSIS. 


Hzc vobis, beatissimi fratres et filii, plena veri- 
tate, sicut in membranis antiquioribus insertum 
vidi, ad commonitionem vestiri transposui. Obse- 
erans, et pietate qua vos diligo sanctitatem vestram 
commonens, ut hujus aliorumque patronorum ve- 
strorum meritis assurgere totis viribus elaboretis. 
Sedeat vestro animo illorum fervens in Deum reli- 


C gio, Charitas pura, assiduitas totius honestatis, 


patientia in varietate temporis perseverans, mode- 
sta et bonis Cbristianorum moribus decens, vere- 
cunda et pudica mansuetudo in omni habitu et con-. 
tinentia, Deo chara et amabilis unanimitas, ut cum 
cursum hujus vitz per viam patrum vestrorum con- 
summaveritis, letitia sempiterna pariter cum eis in- 
tercessione illorum perfrui mereamini. Sitque cu- 
mulus justitiz: ipsorum, profectus vitz» vestr:z, et 
gaudium perpetuum corona glorificationis vestra. 


INDICULUS ISONIS. : 


Hanc autem Passionem pra fatus Ado episcopus 
nobis fratribus, cenobio sancii Galli, sub Grimal- 
do abbate Deo militantibus,reliquiasqae S. Desi- 
derii ab eo postulantibus, cum ipsius aliorumque 
sanctorum reliquiis, actibus quoque et passioni- 
bus infra descriptis, auno. supra. memorato, per 
nuntios satis fideles dirigere curavit. 


* Qus sequntur, desiderantur in magno Codice ms. S. G. 


443 





$. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS "T 


ADONIS PRIVILEGIUM 


QUO 


ECCLESIAM VELNENSEM ABBATL£E S. EUGENDI JURENSIS CONFIItMAT. 


(Ex Beluzii Miscellaneis ) 


Anno 870 Incarnationis Domini nostri Jesu Chri- A capite per sanctissimos presbyteros omnem cau- 


sti congregata sancta synodus Vienn:e metropolis 
Ecclesi», domno et venerabili archiepiscopo Adone 
presidente, et vigilantissima cura causas ecclesia- 
sticas et filiorum suorum necessitates investigante, 
ac ecclesiastico more deflniente, adveniens reve- 
rendus vir Manno pr2positus coenobii sancti Eugendi 
Jurensis, adventus sui causam manilestans, protulit 
in medio, quamdam ecclesiam ex ccenobio predicto 
et infra Viennensem diocesim sitam in villa Velnis, 
dotatam in honore sancti Petri, privilegio sibi con- 
cesso ab antecessoribus sanctissimi jam fati archie- 
piscopi, necnon ab ipso compontifice usque ad id 
tempus conservato, proclamante vici saneti Albani 
rectore desolatam esse : protulit etiam isdem vene- 
rabilis prepositus scripturam inquisitionis tempo- 


ribus pix recordationis Domini Agilinari facte, eo B 


quod et tunc temporis altercatio habcretur inter ip- 
" sarum rectores Ecclesiarum : sed quia eam sancta 
Synodus irritam judicavit, eo quod canonicor..... 
roboratam non vidit, placuit sanctissimo pontifici a 


sam reilerari, quatenus veritate comperta alter- 
catio diu ventilata flrmaretur. 

His igitur testantibus et dicentibus ordinem ve- 
ritatis, visum est domno pontifici una cum con- 
sensu sanctissima synodi, quatenus sicut in die- 
bus Antecessorum suorum sanctorum pontificum 
honorata fuit sancta congregatio coenobii beatissi- 
mi Eugendi, sic et in hac petitione, et in caeteris 
necessitatibus suis honorem et opem ferret ad vi- 
res suas sancta metropolis Viennensis Ecclesia, et 
ut sopita querela firmius privilegium suum super 
facto Viennensis Ecclesia in futurum possideat, lit- 
teris etiam roboretur. In hunc itaque modum ego 
Ado Viennensis Archiepiscopus consentiens, et pio 
consilio flliorum meorum annuens, manu propria 
subter firmavi, sanctisque filiis meis secundum 
morem ecclesiasticum firmare rogavi. Actum Vien- 
n: publice mense Aprilis, episcopatus domni Ado- 
nis anno decimo, indictione tertia. 





VITA SANCTI THEUDERII — 


ABBATIS VIENNA IN GALLIA. 


Auctore sancto ÀDoNE ejusdem urbis episcopo 


(Apud Mebill., Act. S&. ord, S. Benel, tom. I. peg. 078. ex m«s. codd. quorum fragmenta Benedictus Gononus 


in Append. a 


Vit. PP, Occid. retulit.) 


1. Apo, Viennensis episcopus, fratribus in e:eno- (C rentibus secundum szculi dignitatem clarus, facul- 


bio sancti Theuderii * consistentibus ia Domino 
Jesu Christo z:eternam salutem. Patris vestri Vitam, 
id est beati Theuderii, idcireo vestrae sanctitati 
scriptis meis commendare disposui, ul vos suis 
exemplis ad amorem vitz sterne amplius invita- 
rem. Cupio enim ejus imitatores ct cwmulatores 
vos existere, cujus patrocinium Dei munere ac- 
quisivisse plurimum gaudeo. Cujus igitur viri pri- 
mus ortus et vitze processus taliter se habet. 
Theuderius Viennensis, facultatibus distributis, 
Lerinum petit 
2. Hic beatus vir provincia Viennensi ortus, pa- 


* Abbatia S. Theuderii, vernacule S'ainct-CAef, 
olim ord. S. Bened., nunc in ecclesiam collegiatam 


tatibus mundi honorabilis exstitit. Qui cum adhuc 
puer esset, ad amorem vitz? z:ternz» anhelare piis 
studiis capit : et quia parentibus claris ortus pe- 
cuniam non parvam ex censu patrimonii acquisie- 
rat, ut perfectus Christi discipulus exsisteret, eam 
dare pauperibus ut centuplum reciperet, et in fü- 
Luro vitam zternam possideret, non distulit. Sar- 
cina igitur temporali exoneratus ac szculi veste 
ad plenum nudatus, ut perfectius Domino Deo ser- 
viret, Lirinense coenobium expetere cogitavit. 


A .S. Cesario detinetur. 
3. Parentibus itaque derelictis, ac Deo totum se 


conversa, et inensa archiepiscopali Vienns Allo- 
brogum unita est. 


A3 


expetiit, ubi tunc sanctus Casarius pontifex habe- 
batur, ut solatio pontificis jutus, per ipsum facilius 
iter ad insulam monachorum capesseret. Sed summi 
Dei omnipotentis dispositione actum est, ut consiliis 
sanctis sancti pontificis aliquantulum ubi retarda- 
retur. Ferunt namque quia primocum se prospexis- 
sent, propriis vocabulis se salutaverunt, atqueomni- 
potentis Dei virtus pariter utrumque donogratiz ita 
inspiraverit, ut qui ante notitiam sui non habuerant, 
mox corpore se videntes, quod vere servi Dei essent 
compellatione mutua foris nescientibus manifesta- 
rent. Vere instar illius beatitudinis, ubi erit plena 
cognitio veritatis, ubi unus integre et veraciter ab 
alio cognoscetur : quando non per spcculum aut in 
enigmate, sed facie ad faciem Deus videbitur, qui 
illuminabit abscondita tenebrarum et manifestabit 
eonsilia cordium. Rescitis itaque B. C:esarius desi- 
derii ipsius ardoribus, congaudens, Deoque omni- 
potenti gratias referens, sic beatum Theuderium 
alloquitur : O famule Dei, si verbis meis assensum 
dederis, erit Dominus tecum, et consilium cordis 
Lui corrobarabit. Maneto tantisper nobiscum eccle- 
siastico ordini subditus. Quod Dei munere tibi im- 
posuerimus, humiliter sustine, ut sicut. Seriptura 
docet, cum mansuetudine et humilitate opera tua 
perfeceris, super omnem gloriam dirigaris. Cui B. 
Theuderius : Scio, Pater beatissime, a Domino suis 
dictum : Qui vos odit me odit, et qui vos spernit, me 
spernit (Luc. x, 10).Idcirco tuis monitis ut Domini 
jussionibus parere non differam.Substitit itaque ibi 
B. Theuderius secundum voluntatem B. Caesarii, et 
die nocteque jejuniis, vigiliis, et orationibus vocem 
animi sui Deo committens, non parvam letitiam 
proferens sui tam pontifici, quam Deo contulit. 


Presbyter factus TAeuderius redit in patriam. 


&. Convoluto autem tempore cogitans B. Czesarius 
divinis eum amplius vincire ministeriis, illo diu re- 
luctante et reclamante diaconi officium imposuit, ac 
sic einon post longum tempus presbyteri dignitatem 
cuncto clero et populo acclamante largitur. Quod 
officium ita S. Theuderius reverenter amplexus est, 
ut videret eum meritis et gratia caeteros praeeuntem, 
ofücio mirabilem, humilitate etiam minoribus se 
submittentem, cogitans illud Dominni dictum : Qvi 
ee Mumniliat ezaltlabitur (Luc. xvi, 14) ; et Scriptu- 
re dicentis: Quanto magnus es, humilia te in omni- 
bus (Eccli. ui, 20). Curriculo autem temporum evo- 
luto cogitavit vir Dei revisere provinciam nativitatis 
$uz.et parentes suos consolari. Itaque voluntatem 
Suam sancto episcopo aperiens,ab ipsoque benedic- 
tionem eundi et redeundi expostulans, grandi moc- 
rore primo eum affecit. Deinde S. viri animo se non 
posse contraire cernens, assensum licet tristis de- 
dit cgmque benedictionibus discessit ab urbe Are- 
latensi prosecutus clero et populo flente quod vir 
Dei ab eis recederet, tandem abire permisit. 


DE VITA S. THEUDERII. 
committens sub hoc desiderioArclatensem civitatem A 


446 
Vienne descriptio. 

9. Veniens itaque S. Theuderius non longe ab 
urbe Viennensium, perquirere instanter coepit, ubi- 
nam cellulam habitationis su: perficeret. Ut igitur 
paululum articulum scribentis ad Viennensem ur- 
bem deflectam : Vienna urbs est Galliarum nobilis- 
simaad occidentem et propter aquinolarem partem 
castris praeminentibus munita ut non facilissit ac- 
cessus ad moenia c vitatis. Castrum primum ad me- 
ridiem vergens Cappro. Cui vicinum est Eumenius, 
proxime Quiriacus. Cui muro per vallem protenso 
jungiturPropic acusetPompeiacuscentum diis apud 
cultores demonum quondam celebris. Non longe 
quintum castrum aunectitur, cui nomen vetustas 
Suspoli dedit : ipsaque tota civitas cum suis castris 


B a fluvio [deest forte 'aira], usque ad ipsum fluvium 


Rhodanum protenso per colles usque ad planum - 
muro cingitur, metropolis illustrissima, et inter 
Galliarum urbes insignissima. 


Theuderius cellam edificat facto miraculo. 

6. Cum igitur vir Dei locum sessionis sux requi- 
reret, pervenit tandem ad locum sus solitudini 
aptum non minus procul ab urbe ; ibique in honore 
Domini nostri Jesu Christi, sub veneratione beati 
Eusebii Vercellensis episcopi et. martyris, domun- 
culam zdificare ccepit. Contigit autem fundamentis 
jactis ut collis propter eminens grandi prerupto 
scinderetur, ac ruinam loco przetenderet : sed ora- 
tioneviriDciabillo quisuis dixit: SüAaberetis fidem, 
lanquamgranumsinapis,diceritismonti huic: Tran- 


C si hinc in mare, et transiret (Luc. xvii, 6), mirabile 


dictu ! in parte alia nihil aidiflcationi nociturus sub- 
sedit. Exin adiflcata domo, reliquiisque sanctorum 
altari impositis iterum vir Dei cireumambulans 
juxta Jairam fluvium ubi cellulum servorum Dei 
fundaret, secum in cordis secreto volvebat. Arri- 
pitur propterea somno, moneturque per visum ut 
super ipsam aquam B. martyris Symphoriani basi- 
licam construeret. Factumque est : ac exornato 
loco monachos ibi servire Deo delegit. Crescebat 
autem fama viri Dei, ac longe lateque spargebatur. 
Nec enim patiebatur Christus Deus noster lucer- 
nam sub modio celari. 


Varias cellas constrait. 
7. Accurrentibus ergo plurimis ad notitiam viri 


D Dei, frater ejus Arvus, sed et propinqui alii visendi 


gratia inter czeteros quadam die advenerunt : quos 
ille blandeet paterne amplexatus,de spevitae:eterna 
et remuneratione sanctorum eos pie monebat. In- 
flammatus vero nimium et ardore Spiritus sancti ac- 
census, venit ad castrum nuncupatum A'arona, ibi- 
que monasterium monachorum instituere cupiens, 
oratorium B.Petriapostolorum principisconstruxit, 
ibique orationibus et vigiliisDeo vacans per aliquod 
tempus resedit. Postmodum veniens ad vicum et 
villam parentum suorum, cui vocabulum est Assi- 
cia,ubi oratorium in honore B. Mauricii martyris 
parentes ejus const ruxerunt, prosternens se inora- 


447 


tione, continuis diebus et noctibus rogabat Dei om- A 


nipotentis misericordiam, ut condignum locum ser- 
vorum Dei habitationi ei demonstrare dignetur. Cum 
autem se sopori dedisset, visus est ei angelus Dei, 
qui et locnm secretum in colle Rupiano signavit, et 
ut ibi monasterium quod ardebat[i2 est,desidera- 
bat], construere premonuit. Erat tunc temporis 
hic locus utpote silvestris feris ac serpentibus ple- 
nus. Evigilans vir Dei venit ad locum sibi divinitus 
monstratum, ibique aliquantulum Deoorationem fu- 
dit. Sed invidus omnis boni diabolus, ut sanctum. vi- 
rum Dei ab intentione ecepti retraheret, sicut. per 
serpentem primis parentibus venena su: perfidiz 
propinavit, iterum serpentem ingressus, et ferarum 
iras movens appetere retinuit. Cujus versutias vir 
Dei przinoscens armis orationum se muniens intre- 
pidus stetit, ac fraus diaboli victa evanescendo suc- 
cubuit. Annuente itaque Viennensium episcopo 
constructa et basilica celeri opere in veneratione 
sanct: Dei genitricis Marie, atque de facultatibus 
tam parentum quam propinquorum suorum 'monas- 
teriolum dotatum, et monachi juxta regulam Sanc- 
torum Patrum sunt instituti. 
Eligitur orator populi ad Deum. 

8. Eodem tempore Philippus * venerabilis epis- 
copus Viennensis vicesimus primus habebatur. Con- 
suetudinis erat in eadem urbe unum de pluribus 
electum sanctioris vitz» in remoto infra eamdem ur- 
bem ponere, qui vota populi, contemplativze vilze 
solum deserviens,Deo familiarius allegaret.Pontifex 


S. ADONIS ARCHIEPISC. VIENNENSIS 


M8 


modicam aperiens, advenientibus monita. dabat. 
Contulerat autem ei Christigratia cordissapientiam 
eLorisgratiosam facundiam, ut sciret quod singulis 
salubriter panderet. Quis vulnere diaboli percussus 
ad eum venit et non continuo medicatus sanusque 
recessit! Quis meestus de pondere peccatoruin suo- 
rum nom statim de misericordia Dei consolatus secu- 
rior et lztior rediit ? Quem seculi pressura tristio- 
rem reddiderat, ejus hortatu ad spem gaudii sempi- 
terni animum illicoerexit. Ut dictis Apostoli conclu- 
damtotum, Omnibus omnia facius estut faceretom- 
nes salvos (I Cor. 1x, 92). Miraculis etiam Dominus 
servum suum familiarius adhzerentem clarificavit, 
ita ut plures a malignis spiritibus vexati, et variis 
languoribus detenti ejus orationibus sanarentur. 


Morti procimus Deo ferventius vacat. 


10. Mansit autem isdem sanctus vir duodennio in 
loco przeelecto et sibi dulcissimo :-Deo semper ar- 
dentissima contritione spiritus ac corporistotum se 
mactavit. Cum autem tempus su: resolutionis ins- 
tare cerneret, ferventius in alta mentis contempla- 
tione perdurans, quasi vicinior januis-coeelestis vite 
oculum mentis ad alia deflectere z:egre ferebat. Inte- 
rerat amore Conditoris sui visioni, aderant deside- 
riis ejus agmina coelestium spirituum chori, aposto- 
lorum multiplicia tropza, martyrum sanctorum in 
ccelis inenarrabilis letitia. Non sonus, non cibus 
ullus preter Christum suavis. Inter tam felices et 
beatos labores cum aliquantulum vir Dei corpore 
languesceret, plenus et consummatts piis operibus 


itaquecumex dicecesi virum plenum virtutis requi- C migravit ad Dominum. O virum beatum post tot la- 


reret,cuiet populus imperio ipsius quod ad salutem 
pertinet secreta sua committeret, beatum Theude- 
rium jam monachorum patrem existentem se habere 
tantopere gavisus est. Itaque eum accessiri jussit. 
Seiens vero beatus vir quo tenore a pontifice qua- 
reretur,gratio Dei se totum committens, preposito 
8uo Severiano nomine curam monasterii sui super- 
posuit, et exhortans atque valedicens fratribus, 
commendans illos Domino cui spem suam commi- 
serat, ad pontificem perrexit. Quem isdem pontifex 
. venerabiliter suscipiens, congregato clero omnique 
plebe sanctum virum fratribus de misericordia Dei 
ecclesie filiis assignavit, ut oratione B. viri ipse 
lucrum de grege sibi commisso ad Dominum repor- 


taret. Elegit itaque sibi vir beatus in monte Quiri- p) 


nali locum et Basilicam B. martyris Laurentii, ubi 
die noctuque orationi Deo vacaret. 


Ejus virtutes et commendatio. 

9. Quant: autem districtionis quantzsque humi- 
litatis hic vir fuerit, non facile quavis lingua expli- 
cabitur. Lacrymis profusus, oratione cautus, corde 
totus in Domino fixus, de paucitate vero cibi et 
potus ac vilitate habitus quod dignum exprimere 
possim non video : quando in cilicio recumbens, 
noctes diesque sine cibo et potu continuaverit. Quia 
ergo populi undique ad eum confluebant, ipse sub 
secretoquantum poterat seoccultans fenestram per- 


bores gaudiis sanctorum spirituum in societate 
sanctorum annumeratum, et visione Domini sui 
quem semper a mavit zeterne consolatum et feliciter 
letificatum ! | 


Sepelitur. Corpus immobile redditur. 


41. Postquam obitus sancti viri civitati est nun- 
tiatus, ivit tota civitas in obsequium funeris, sacer- 
dotes, reliquusque olerus, et populi innumera mul- 
titudo. Compositum ex more corpus iu feretro coo- 
peritur : cumque acircumstantibus presbyteris post 
offieia reddita ut ad sepulcrum ferretur sanctum 
feretrum fuisset apprehensum, moveri a loco non 
potuit, mirantibus et stupentibus omnibus qui ade- 
rant,et sollicito quid facto opus sit quzrentibus. Ut 
S. pontificis decreto definitum est (quamvis populus 
contrairet) quatenus ad monasterium suum porta- 
retur (quod est mirabile), illico tanta facilitate est 
motum, ut nullius ponderis esse putaretur. Perve- 
nitur in suburbio civitatis ad basilicam S. Romani 
martyris in vico Brenniaco, ibique paululum re- 
pausatur : quod supererat noctis, pervigjlem duxe- 
runt. Quid autem miraculi contigerit non prsete- 
reundum puto. 


Vinun multiplicatur in gratiam bajulorum. saori 
corporis. 
49. Sanctimonialium feminarum Deo in monaste- 


* Philippus concilio Lugdunensi, anno 9067, et Parisiensi tv, anno 573, presedit. 


&49 


DE TRANSLATIONE S. BARNARDI. 


&3j0 


riis Vienne servientiumcharitate et obsequio cura- À autem ad locum sepulture perventum est, quidam 


tum est, ut fatigatio praecedentium et subsequen- 
tiumfratrum aliquantulum relevaretur. H2cancilla 
Dei qu: congregationi praeerat in superiori monaste- 
rio, tria vascula vino plena post sanctum funus misit, 
undesitientes refocillari potuissent et hiqui vigilias 
agerent recrearentur. Bibitumest quousque vascula 
exhausta fuerint. Aderat tunc ibi Severianus olim 
viri Dei prepositus cum fratribus qui sanctoobviam 
venerant. Quidam ex eis unde biberent cum quz- 
sissent, non invenerunt. Sed quid divina virtus per 
sanctos suos non operatur? Ancilla Dei quz vascula 
plena vino detulerant, cum diluculo ad monasterium 
reverti vellent, sua vascula repetentes quasi nihil in- 
dehauserint plena repererunt. Vere tunc isdem ope- 
ratus est, ut servum suum magnificaret in vasculis 
quiin Cana Galilez saporem aqua convertit in vinum 
Suffecit bibentibus liquor divin: virtutis, ut etiam 
ad inonasteria urbis satis inde referretur, et adlau- 
dem Domini nostri Jesu Christi publicum miraculum 
fleret. 


Cecus illuminatur. Contractus erigitur. 


13Ferebaturautem corpus sanctum humeris pro- 
cerum, qui vicissim sibi desiderio pio succedebant. 
Etcum esset coelum nubilum et aer sudus, omnesque 
timerent tempestatem adventuram esse, subito se- 
renitas B. viri meritis reddita est. Delatum est san- 
tum corpus in locum Duodecim nuncupatum, 
ubitale miraculum divina virtus p:;:estitit. Gaecus 
quidam ita natus per triduum sanctas) turbas cum 


homines pleni flde detulerunt. ibi debilem membris 
contractum, ita uL natibus ipsius plante inhwre- 
rent. Adfuit sancti viri meritum : sanus enim pedi- 
bus a sepulcro sancto rediit. Quod ne alicui com- 
mentitium ct non vere actum videretur, ipsi ambo, 
sive qui czcus fuerat, sive qui gressum negatum 
receperat, in monasterio viri Dei usque ad mortem 
devoti perstiterunt, atque viva voce divina in se 
facta miracula promulgaverunt. | 


Cera crescit. 


14 Ad tenebras noctis fugandas cera defuissse pu- 
tabatur. Tristatifratres quo se verterent non habe- 
bant ; sed timorem illorum depulit ille qui in denti- 


D bus mandueantium quinque panes in solitudine ac- 


erescere dedit. Nam cera inter manus eorum ita 
creverat, ut de parva quantitate plurima luminaria 
accreverint. Curatum est ergo sanctum corpus di- 
gna veneratione et in sepultura quam olim sibiipse 
previderat venerabiliter celatum, ubi se cum Deo 
vivere crebris miraculis ad laudem Domini Jesu 
Christi manifestat. Quem si patronum apud ipsum, 
filii et fratres mei, habere desideratis, vitam ejus 
imitari plenamàmore concupiscite. Desiderabat enim 
hic sanctus vir lucra semper Domini sui, et de ves- 
tracoronaet ipse in Christo gratulari. Nunquam a vo- 
bisdaberit, si vos de conversatione ejusvitz:» animam 
et vitam non elongaveritis. Dominus autem qui illi 
meritum gratiset premium seternum contulit, vobis 


funere B. viri venturas sustinuit. Ut potuit tetigit (; et desiderium omnis boni augeat, et obedientiam 


velamen feretri, et continuo ab oculis ejus sanguis 
profluxit, ac statim inexpertum lumen recepit. Ut 


sibi gratam perfectionem plenam justitis donet. 





APPENDIX AD S. ADONIS OPERA 


TRANSLATIO SEU ELEVATIO S. BARNARDI, 


EPISCOPI VIENNENSIS, 


Facta anno DCCCCXLY, 1x, Kal. Maii ; scripta ab auctore anonymo ejus temporis. 


(Apud Mabill., Acta S3. ord. S. Bened.) 


1. Regni colorum civibus tantam gloriam con- D ctis silentio, apparuit ei quidam vir magne auctori- 
i 


suevit tribuere omnipotens Deus, ut coruscantes 
miraculis spargant per populos famam laudis : et 
nostris temporibus de magnifico Patre nostro Beato 
Barnardo pontifice visiones clara ostensione sunt 
revelat: hominibus, ztate meritoque diveris. Séd 
cum nullus acquiesceret, ostendit se cuidam viro, 
nomine Rainaldo, $tate longadva etsacerdotali gra- 
tia sublimato: cujus relatione omnis dubietas me- 
rito pelleretur, quia erat vir nobilis, et castitatis 
munere insignis ; et, ut ipse retulit, ita sibi appa- 
ruit. Dum quiesceret in sírato suo sub profundo no- 


tatis, sacerdotalisstola indutus, ferens archiepisco- 
pale pallium, qui eum vocavit, dicens: Rainalde 
me, te volo scire, conditorem hujus fuisse loci, et 
ut corpus meum fratribus tuis przcipias transferri 
quod indigne concluditur in coeno aquarum. Copil 
autem eadem revelatio multis apparere, et minaci 
voce idem sanctus, ut celerius fleret, praecipere; et 
nisi obedirent suis sermonibus, locum asserebat, 
quem fundaverat, desolaturum. 

2 lgitur tertia feria infra albas Pascha, nono vi- 
delicet Kalendas Maii, anno Dominicz Incarnationis 


Ati 


nongentesimo quarto decimo*,detectum est sanctum A 


corpus ejus, et a tellure levatum summa cum lati- 
tia. Sed cum a tumulo membra beati pontificis leva- 
rentur, visum est senioribus vino * ablui, ex quo 
multa sunt officia languentibus praestita. Vidimus 
energumenos, atque lunaticos hujus liquoris unda 


* Sic annum signat Breviarium Romanense, apud 
Bollandum anno 84& et sane rectius, nam eo anno 
Pascha incidebat in Aprilis diem 14, feria tertia in- 
fra albas (quo die facta translatio) in ejusdem men- 
sis diem nonum Kalendas Maii seu 25 Aprilis. 


S. ADONIS ARCHIEP. VIEN. DE MIR. S. BARNARDI. 


452 


potatos, viribus convaluisse, sedata impulsione 
damoniaca. Sed fostquam feretro impositz fuissent 
beat: reliquia, fit clamor sanctorum, gaudentium; 
atque ad sinistram altaris apostolorum, quod ipse 
vivens sacraverat, locantur ^ summa cum lztitia 
populorum. 


^ Hunc morem in translationibus sanctorum ob- 
servari solitum alias notavi. 

e Sancti Barnardi reliquis in eo loco non amplius 
comparent, ut putavit Lievrzus, sed a Calvinistis 
combusta creduntur. 





MIRACULA EJUSDEM 


Actore anonymo Viennensi episcopo, ex num. 7, qui saeculo x vixit. 


(Apud Mabill., ibid.) 





1 Quamvis imperitia mea in posterum velut inscia B pro beati adventu Barnardi, ivit statim, et visum 


litterarum calumniabitur, tamen vis amoris domini 
antistitis alitorisque * mei Barnardi coinpellit me 
Scribere virtutes nuper gestas. Cum igitur Aquita- 
nici populi cum pontificibus concilium ^ apud civi- 
tatem, quas dieitur Vetula, in pago Vallavorum, 
celebrarent, adfuit et Romanensium congregatio, 
corpus przlibati pontificis deferens. Si quis ergo vo- 
luerit scire virtutum illie gestarum copiam, vera 
inde excipere poterit indicia, quod arca, qua sa- 
eratissimum ejus corpus continetur, auro argento- 
que decenter ornata, ex oblationum abundantia, 
quas illi fidelium detulit manus devota, fabrili ope- 
re hactenus contexta cernitur: quod et aurez tes- 
tantnr cruces, necnon candelabra auro argentoque 
decora. 

2 Subsequenti autem tempore erat Romanis quz- 
dam sanctimonialis femina officio, lingua privata, 
qua in ecclesia permanens, rogabat Deum intima 
cordis compunctione. Die ergo natalis apostolorum 
Petri et Pauli, eum jam vespertinis hymnis ex more 
dielis pueri Benedicamus Domino decantarent, 
ipsa cum reliquo populi Deo gratias proclamavit. 

3 Sub eodem itaque tempore fuit ad Viventiacum 
quidam coriarius. Hic cum die Dominica nonu ser- 
vato honore diei, artis su: exerceret opus: manu- 
brium ferramenti tam valide adhzsit manui, ut 
evelli non posset : lumineoculorum insuper obczca- 
tus, temeritatem suam omnibus fatebatur: cui per 
visum quidam apparuit, et ut Romanis sancti Bar- 
nardi auxilium ílagitaret, monuit. Romanis perre- 
Xit, sanitatemque recepit. 

4 Quid etiam in Valle aurea, qux in pago Vien- 
Densi sita est, gestum sit, non tacebo. Conciliumibi 
per singulos annos Viennensium cives decreverant 
celebrare. Advenerat ibi quidam c:eus beati Bar- 
nardi prestolans adventum in gradibus capellul:z, 
qua ligneis contexta stipitibus constructa fuerat : 


cui cum dicerent adesse turbam laudantium Deum D 


? Ne quis putet hzc verba esse hominis, qui Bar- 
nardi fuerit :&qualis, sciendum est hunc esse mo- 
rem, ut sanctorum in aliqua dignitate successores 
eos alitores et nuiritores suos vocent. Anastasius 
vulgatus in Leone Papa IlI: Feci£ in basilica beati 
Peíri apostoli nutritoris sui, etc. 

P [d est conventum fidelium indictnm religionis 
Causa: quo sensu etiam hzc vox sumitur infra num, 
& Vetuila civitas, ubi supplicatio indicta, non alia 
videtur esse nonnullis, quam Anicium aut Podium 
cititas, caput gentis Vellavorum, dw Velay. Franco 


recepit. 

s. Illis testantibus veritatem cognovi, qui ad fes- 
tivitatem Ramis Palmarum Romanis advenerant, 
de cujusdam eaci illuminatione. Mos apud incolas 
inolevit ut ea die ad processionem cum frondibus 


membra sacratissimi praesulis secum vehant. Veram 


cum ad tantam laetitiam populus conveniret, adfuit 
et czedus quidam magnis vocibus inquiens, se clare 
meruisse videre : ad cujus voces cunctus commotus 
populus eoncinendo personuit, Te Dewn laudamus. 

6 Beate testante Luca didicimus Salvatorem 
nostrum apostolos extra Jerusalem die ascensionis 
sus eduxisse, et alia coelorum penetrasse: cujus 
memor processionis Romanensium congregatio, cum 
hancunoannoruni componerent, berba, vulgo dicte 
gadioles, lores unus adolescentium capse memo- 
rati pontificis letabundus imposuit. Die vero altera 
collectos quos posuerat flores servare studuit; ex 


C quibus multa beneficia languentibus beatus post- 


modum prastitit antistes Barnardus. 

7 Illud ergo miraculum placet modo inserere, 

uod palam monstratum assidue, postquam regen- 

am, cui Deo auctor deservio, hanc Viennensem 
suscepi Ecclesiam. Juvenem quemdam sui parentes 
intulerunt. Romanis, qui numquam ambulaverat : 
quem cum ante beali Barnardi sepulcrum posuis- 
sent, basibus consolidatis et plantis surrexit inco- 
lumis. Hic denique miraculum suum quolibet anno 
circumfert : et licet hic beatissimus impar sit a 
stolis, tamen quod ad portam templi Speciosam Pe- 
trus quondam egit cum Joanne, huie simile esse 
cognoscitur: illum Petrus precepit surgere, istum 
divina virtus meritis pontificis voluit erigere. Suffi- 
ciat ergo quzrentibus virtutes beati pontiflcis, hoc 
tantum de ejus scriptum miraculis: sed volo eos 
scire, multa fuisse, et jugitur esse, et tanta qus 
etiam modum scribentis videantur excedere. 


monachus in Chronico Trenorciensi superius relatus 
ait, Erveum abbatem magna ecclesia sua $4 comi- 
(alu Vellaico prz:dia conquisivisse, cum ecclesia 
sancti Georgii in Vetule qraattiociettati, nempein 
suburbio Anicii seu Podi Vellavorum, uti explicat 
Peirus Franciscus Chiffletius in historia Trenor- 
ciensi. Et quidem hanc sententiam secutus sum in 
superioribus, ubi actum de translatione S. Filiber- 
ti. At Vetul2 civitatis nomine significari oppidum 
S. Pauliani, cerlis postea deprehendi argumentis, 
qua in hujusce tomi Appendice adducam. 


—D OP —" 








ANNO DOMINI DCCCLXXVII. 


USUARDUS 


MONACHUS SANGERMANENSI?. 


USUARDI MARTYROLOGIUM 


Ad excusa exemplaria quatuordecim, ad codices mss. integros decem et septem, atque ad 
alios ferme quinquaginta collatum, ab additamentis expurgatum, castigatum, et quoti- 


dianis observationibus illustratum. 


OPERA ET STUDIO 
Joannis Daptiste Siollerii 


SOCIETATIS JESU THEOLOGI. 


SERENISSIMO AC POTENTISSIMO DOMINO, 


D. J. WILHELMO 


Comiti Palatino Rheni, sacri. Romani imperii Archidapifero et Electori, Bavariae, Julie, Cli- 
vt& ac Montium duc, principi Moarsie. comiti Veldentim, Svonhemii, Marche, Haven- 
sburgi, Domino in Ravenstein, etc. 


Tuam hic in fronte Bensbergam exhibeo (a), orbi universo spectandam, tuamque in illa 
magnificentiam contemplandam, Elector serenissime ; Bensbergam non ita pridem zditicari 
coeptam, regio splendore exstructam, architectonicse artis compendium, dignum tua animi 
celsitudine diversorium. Ita loquuntur subjectus tibi Rhenus et Dussela, ita cireumsonant 
ditiones tus, ita praedicat Agrippina Colonia, in arcis tuz& conspectu posita, ita concordi 
voce testantur, quicunque vel eminus Bensbergam oculis lustravere. Sed pace quod tua 
dixerim, Princeps serenissime, arcem ego illam quantumvis augustam, dum pridem con- 
templarer attentius, non tam magnificenuz tuse, quam munificentie spectaculum esse exi- 
stimavi. Arcem illam, bonarum artium habitaculum, amceenissimo collium jugo impositam 
non ut de bicipiti monte fabulantur poetz, sed ut illustrem herois vere Christian! palz- 
Stram, in qua libe1ales artes, scienti: ac disciplinze, imo in qua virtutes omnes Christians 
commorarentur, mihi representavi. Hzc mea tum cogitatio; cum summo favore, ac digna: 
te principe benevolentia susceptus, nec minori comitate ad visendam Bensbergam invita- 
tus, oculis ipse meis omnia propius circumspicere potui, omnia rimari attentius, omnia 
otiosius contemplari. H:ec, inquam, tunc animum subiit cogitatio, splendidissimam illam 
arcem Athenzum vileri, in quo aut vere reposita essent, aut arte celata, aut saltem collo- 
cari possent, quz alibi copiosissime occurrerant, excelsi animi tui et ad omnes artes nati, 
egregia plane specimina. Mentem exprimamus apertius. Qu:e in prospectu est, augusto 
frontispicio, superba zdificii moles, amplissimis discreta conclavibus, illam ego artis picto- 
rie delicii tui, atrium fingebam, in quod collecta ex universa Europa tuis studiis, tuis 
sumptibus artificiosissimorum penicillorum elegantissima opera, de artis preemio decerta- 
rent. Cernebam animo Michaeles Angelos, Raphaeles, Paulos, Tintorettos, Rubenios, Dy- 
ckios (et quid ego omnes enumerem? ) ordine dispositos, in Apellis contubernium confluen- 
tes, eo ornatu et copia ut, quod absque invidia dictum sit, vix ullum toto orbe principem 
esse existimem, qui tantos hujus artis thesauros tanto sibi pretio compararit. Videbar sane 
in una tua arce pictui as eas omnes intueri, quas olim alibi per Germaniam, Italiam, Fran- 
ciam, Belgium dispersas repereram. Dexteram alam apud me ornabat aliud non curiosi so- 
lum, sed industrii, docti, litteratique principis decus, librorum undique a te emptorum, a 


(a) Editio Veneta anni 17495 in fronte pagina sedes ducales Bensbergox exbibebat. Ebrr. 


495 USUARDUS MONACHUS SANGERMANENSIS. mE un 


te selectorum instructissima bibliotheca, ibique eruditissimorum virorum lucubrationes 
recensebam, de quavis facultate, scientia, et arte scribentium, disserentium, disputantium ; 
in quibus omnibus te solertissimum esse, jam ab annis ferme quadraginia, in principe 
adolescente, suspicere debuerunt, Belgium, Gallia, Anglia, Italia, Germania, quas omnes 
regiones biennali peregrinatione, non tam serenissimorum tuorum natalium, quam virtu- 
tum tuarum insignisque docwinse radiis, transeuntis instar solis, illustrati. Cepit te, opi. 
nor, eo tempore inter eruditos reviviscens vetustatis eruderande studium per numismata 
et id genus alia priscorum seculum cimelia, quibus alterum palatii tui latus destinavi. Hic 
ego totain illam tuam rarissimorum nummorum suppellectilem in series suas distribui, 
ducto a consularibus per Roinanas familias principio ; inde ad Caesares auro, argento, va- 
rioque sre cusos digestosque; hic veneranda docte Gracie, vel in ipso metallo augustum 
aliquid spirantia lineamenta ; illic Asiaticee opulentis erepta barbaris rudera; ibi Hebreica, 
Syriaca, 3yro-Macedonica; hic omnium gentüum historie certiora vestigia. Hec quidem 
illustria sunt exercitati ingenii tui, subicüque judicii documenta, sed qua sterilia, solo- 
rumque 3culorum illicia aut spectacula esse noluisti. Hinc illa tua in doctis viris seligen- 
dis perspicacia, quos munifica manu ad hasce aliasque artes omnes excolendas excitasti; 
hinc in tua Dusseldorpiensi metropoli, praeter solitas Musas, philosophicze alieque accersite 
discipline, hinc restauratum dicam, an de incegro erectum, quod Martis furiis collapsum 
et prope exstinctum erat, celebre olim in Palatinatu tuo Heydelbergense lyceum; hinc 
fundate ad artes omnes docendas ediscendasque tuo sere cathedre: unde nimirum ad 
tuum Bensbergense athenzeum viri undequaque doctissimi cultissimique confluerent. Taceo 
omnis generis peritissimos artifices, pictores, sculptores, cslatores, propositis premiis, 
regiisque stipendiis dotatus, quos ad hanc tuam totius eruditionis artiumque omnium pale- 
Stram invitasti ; verbo dicam, Musarum tum amoniorum, tum severiorum, in una Bens- 
berga receptaculum & te magnificentissime et nmunificentissime preparatum. Sic ergo, 
Princeps serenissime, arcem illam tuam jain tum dispertitus sum, cum necdum ex omni 
parte perfecta esset ; sic, inquam, ut cum hec omnia tuo ingenio, tua animi celsitudine, tua 
eruditione dignissima censerem, alia profecto animo observarentur, quie? magis raperent in 
admiratiouein, quaeque ceteris illis omne pretiuin, estimationem omnem. aíiferrent. Egre- 
gias illas interiuris animi tui doves intelligo, Christianarum virtutum splendore collucen- 
tes; summam in Deutn, fortemque illam, qu& cetera tua animat, charitatem, pietatem, fi- 
dem, ejusque propagaude zelum, & Deo tot favoribus cumulatum, ut rern catholicam tuo 
ductu mirifice amplificatam subditi tui mirentur ev gaudeant; frendeunt purro acatholici, 
tum ditionum tuarum incole, tuin vicini, remotioresque, qui licet querelis injuriisque te 
gepe lacessiverint, at fervorem illum tuum, catholico priucipe dignissimum, frustra conati 
sunt impedire, frustra tentarunt intervertere. Narraverant mihi, quibus ad te liberior patet 
accessus, slatam constantemque cum Deo agendi rationem, quotidiana vite religiosam 
consuetudinem, animi per preces, prationes, sacrasque lectones refectionem, perpetuoque 
succeden*es, inter administrandarum ditionum curas, cum supremo numine occupationes, 
nunquam intermisso sacrosancue misse sacriticio, coronatas. Laudaverant alii tuam in re- 
bus traciandis prudentiam, in. exsequendis fortitudinem, inviolatum justitie rigorem cum 
innata clementia, pietatem cum dignitate, cum religione majesta.em, amplitudinem sum- 
Inam cum morum inuocentia, cum animi moderatione conjunctam. Quse omnia, non supre- 
mum duntaxat aule tue principem, sed exemplar exhiberent ad omnem virtu:em Christia- 
neque sancütatis consummationem subditos alliciens, alliciendo monens, monendo per- 
ducens. Noveram quanto ferreris studio iu augendum Dei cultum, in ecclesiarum ornatum, 
quarum nonnullas aut splendide reparaveras, aut a fundamentis erexeras. Videram non 
uno ditionum tuarum loco egregia tue in sanctos venerationis monumenta, recurrebatque 
precipue, non ita pridem restitutus in sancti Auberti honorem, quem tribus abhinc ferme 
seculis Gerardus Juliacensis coeperat, equestris ordo, ut vel innocuam, opinor, venandi 
voluptatem in Dei sanctorumque gloriam transterres. Sciebam, quanta contulisses in sa- 
crorum lipsanorum decorationem, quantumque meditareris, ut beatam indigenam Christie- 
nam Stumbelenscm, seu Juliacensem celebriori cultu illustrissimam redderes. At pre his 
omnibus, volvebam animo singularissimam illam tuam erga eum sanctum venerationem, 
quem primo meo in Actis sanctorum ijustrandis conatu exornaveram. Raymundum Lul- 
lum loquor, maznum divini, ac humani amoris specimen, magnum, tum «mrnensis labo- 
ribus pro fide catholica susceptis, ac profuso sanguine sigillatis; tum libris scribendis, 
nature simul ac gratie prodigium. Recentissima erat eximia tua, hujus sancti occasione 
in me benevolentia, cujus memoriam, quam gratam servem, palam et ubique jucundissima 
&nimi recordatione profiteor. sine me hic, Princeps serenissime, orbi universo pro ' 
uod universus obstupescat; susceptam .& te, viri beati portentosique operum omnium, 
ügnam te solo principe, post quatuor ferme secula editionem. Quid ego hie prexdicern sol- 
licitudinem tuam in operibus undecunque conquirendis, accersendis, colligendis ? Quid 
Ini$s08 quaquaversum eruditos viros, qui ea e bibliothecarum scriniis semisepulta erue- 
runt? Quid expensas in rem, nomini tuo gloriosissimam factas et porro faciendas, sub Dei 
ter optimo maximo ipsiusque beati martyris auspiciis ? Audacter dicam, id in hac re, Prin- 
Ceps serenissime, a te prestitum fuisse, quod princeps nullus, non rex, non Cesar, hacie- 
nus aggredi ausi fuerint; ut singulari providentia glorie tus, jam satis quaqua versum 


&57 PROLEGOMENA. 498 


diffuse, cumulus hic amplissimus accederet. Hec cum a te omnia, Princeps serenissime, 
sanctorum glorie promovende impensa probe nossem, idque potissimum, ut ad eorum 
exempla vitam tuam religiosissime conformares ; dubitandum mihi prorsus non fuit, quiu 
gratissimum serenitati tu: foret munus hoc nostrum utcunque exiguum, quo non unius, 
sed multorum diebus singulis sanctorum exempla suppeditantur; ut sic quotidie, quem- 
admodum loquitur Augustinus, memorias martyrum religiosa solemnitate concelebres, et ad 
excitandam imitationem, et ut meritis eorum consocieris, aique orationibus adjweeris. Secu- 
rus itaque ad te accedit Usuardus meus, Elector serenissime ; Uauardus tuus, tibi eodem 
ferme tempore destinatus, quo illustrari cceptus est. Qui heroas describent, avito Caesarum 
regumque sanguine progenitos, habebunt, quod de inclytissima stirpe tua, tot imperatori- 
bus, regibus, aliisque tota Europa principibus nobilitata, merito enarrent et celebrent, 
tuos, non te laudaturi; imo te in illis omnibus, cum tuam in illis redivivam effigiem sint 
exposituri. Sed toties decantata, tot panegyribus exornata pridem sunt avorum illa, aba- 
vorum, atavorumque decora, symbolis et emblematis orbi proposita, ut si iis denuo com- 
memorandis insistam, aliorum .dicta colligere, pronuntiatas pridemque vulgatas integris 
voluminibus orationes videar retexere. Qui e stemmate tuo bellatores, animi fortitudine 
grestisque pro patria et libertate famosos, stylo prosecuti fuerint, poterunt ipsi et illas in te 
dotes extollere, laudareque inviolatam foederum observantiam, qua superioribus bellis, di- 
tiones tuas, fortunasque hostium furori exponere teque ipsum periculis objectare maluisti, 
quam vel ad latum unguem a data Cesari confederatisque fide discedere. Vidit non emi- 
nus et obstupuit Belgium nostrum, dum sub postremi belli principium, imminentem tue 
metropoli, ferrumque et ignem minitantem hostem, infracto robore exciperes dicam, an 
rideres, subditosque aut formidol»sos, aut fugitantes, intrepida animi constantia animares 
confirmaresque. Qui principem clementia, justitia, pacatioribusque artibus ornatum, lau- 
dandum susceperint, tui speciem in alio tibi adumbratam porrigent. Laudabunt illi ordi- 
natissimum provinciarum tuarum, quantumvis inler se dissitarum, regimen, laudabunt 
urbanas artes, commerciaque restituta; laudabunt metropolim. tuam Dusseldorpiensem, ita 
auctam, ita elegantioribus domibus ornatam, ut qui eam olim viderint, jam Dusseldorpium 
Dusseldorpii non agnoscant. Loquentur illi urbem illam novam, tot amplissima «edificia, 
tum pauperum, tum senum, tum preesidii militaris usibus adornata, erecta templa, sacella, 
aliaque animis excolendis non minus, quam corporum sustentationi destinata. Excurrent 
denique in meritissimas illas laudes, quibus exsultantes subditi, &eneam equestrem sta- 
tuam tanquam Patri patri, in medio foro collocatam voluerunt; ego qui solas in arce tua 
Christiani principis, easque non in majoribus, sed in te virtutes potissimum considero, qui 
interiorem magis animum quam potentie magnificentieque tue argumenta contemplor, 
Christiani roboris, constantie in fide, profusi pro Chris o sanguinis exempla propono, que 
tanquam, census, tanquam fasti, ut Tertulliani verbis utar, & perituria seculi gaudiis, ani- 
mum ad mansura transferant, eumque rerum eeternarum cupiditate incendant, Hic Noster, 
nil ni:i sanctitatem redolens, &d arcem tuam Bensbergicam conferendus ornatus; hec 
Christiani herois insignia, principe loco appendenda, nimirum in sacra illa cde, reliquo 
palatio magnificentius exedificata, in qua decoramentorum nihil eluceat, quod non Dei 

loriam spiret, sanctorumque venerationem. Hrc cum tbi luculenter exhibeat, hec cum 
de te in illustrissimo illo sanctorum agmine manifestissime explicet Usuardus meus; ve- 
niam dabis, Princeps clementissime, si patenti pre palatii valvis area inter artium virtu- 
tumque descripta nuperrime conclavia, statuam tibi erigam, omni eere, omni metallo peren- 
niorem, ut pote ea conflatam materia, quz nulla aeris tempestate, nulla vetustatis eerugine, 
nulla temporis diuturnitate corrumpi, corrodi, aut everti unquam possit. Nec scalpro, nec 
arte fusili utar, nec malleo. Corpus ipsum totius machine, te principem serenissimum 
representans, igne probe subactum, erit ipsa ferventissima, qua in Christum exarserunt 
innumeri martyres, Martyrologio nostro comprehensi, ferventissima, inquam, charitas, 
qua modo cum summo bono ardentissime copulati, eamdem tibi olim felicitatem eternam 
augurantur. Basim formabunt innixa implexaque dira illa carnificine instrumenta, quibus 
ipsi illi immaniter cruciati sunt, egregia nimirum incitamenta, que spectatorum segnitiem 
ad Christianum robur, martyrum illorum tuoque exemplo; omni lingua eloquentius, omni 
sermone potentius adhortentur. Stylobatarum vice machinam sustentabunt virtutes quatuor 
martyrum precipue, viva fides, spes inconcussa, heroica fortitudo, invicta tolerantia. Orna- 
bunt innumera alia decora, a sanctis accepta, iisque presertim, qui licet magnis imperiis 
gubernandis regendisque distenti, vitatis perversi seculi scopulis, immaculatum Creatori 
spiritum reddere. Sceptrum manui inseret magnus ille, tuos inter proavos Carolus, cujus 
vestigia premendo, te fidei catholice, Romaneque sedis protectorem agnoscit orbis catho- 
licus. Coronam vertici imponet Henricus, qualem ipse sancti Petri cathedre, Christiana 
pietate submisit. Balteum accingere poterit Ferdinandus Catholicus, Mahumetanorum san- 
guine purpuratum, quorum tot millia legiones tue, flosque patrie nobilitatis, sub augustis- 
simo piissimoque Leopoldo, in Hungaria militantes, imrnortali glorie tue incremento pro- 
fligaverunt. Concurrent ex Anglia Eduardi, ex Gallia Ludovici, ex Hungaria Stephani, ex 
Dania Canuti, ex Suecia Erici, ex Bohemia Wenceslai, ex Polonia Casimiri, ex omni regno 
coelites principes alii, tuam iconem, vivam, inquam, in te eorum imaginem debitis tropeeis 
certatim exornaturi : nec reges solum et principes, sed tota illa in meo Usuardo expanse 


ParRoL, CXXIII. 15 


459 ÜSUARDUS MONACHUS SANGERMANENSIS. 40 


longe lateque sanctorum aciea, tuo, quod mihi benigne annuis, patrocinio gavisura, quos 
nempe in hoc Actorum nostrorum veluti compendio, sub tua hodie (si ita mihi loqui fas 
sit) sub tua clientela constituo. Hoc ego delubrum, Princeps clementissime, in area Ben- 
sbergica tibi dico, tibi consecro, tibi esse volo eeternum mere sociorumque meorum in te, 
serenissimamque famiiiam tuam, constantissim: observantie monumentum, cui non qui- 
dem inepte inscribatur tua olim peregrinantis tessera, Dominus ociriutum nobiscum; sed 
hec dedicato tibi operi erecteque statue accommodatior epigraphe : Laus ius 1N EccLesa 


SANCTORUM. 


Serenissime el clementissime Princeps, 
Serenitatis Tuo electoralis, 


Devotissimus cliens, 
JoawuES BaprrrsrA SOLLERIUS, 
Societatis Jesu. 





PROTESTATIO R. P. SOLLERII. 





Quod ante tomos singulos de Actis Sanctorum A eo referendis Commentariis aliud pondus, quam esi 


identidem protestatisunt magistrietcollegx» mei, se 
in toto de Actis sanctorum opere servatas velle Ur- 
bani pap: VIII Constitutiones, neque suis, aliorumve 


Histori:, ab hominibus errori obnoxiis scripta; 
idem ego ante hoc Usuardi Martyrologium a me re- 
censitum et illustratum etiam protestor. 





PRJEFATIO. 


BREVIS TOTIUS OPERIS CONSPECTUS. 


1. Inter Mari yrologos antiquos nullus Usuardo ce- B isti, seu vere, pretense antographo, haclenus 


Jebrior, nullus in Ecclesia usitatior, nullustoties de- 
scriptus, nullus pluribus editionibus, Germanicis, 
Gallicis, Italicis, Belgicis per totam Europam catho- 
licam dispersus, utpote qui centum circiter anno- 
rum decursu, ferme vigesies excusus fuerit, ut ter- 
tio hujus przfationis capite fusius deducemus. De- 
siit subinde Martyrologii istius excudendi ardor, 
postquam Ecclesia Romano-catholica Usuardum non 
qualemcunque, sed usibus suis aptatum, auctum, 
reformatum, in officio eanonico usurpandum prz- 
scripsit, quodque proinde, mutato Usuardi nomino, 
vere Romanum Martyrologium copit appellari. Sie 
quidem in choris, capitulis, aliisque religiosis so- 
cietatibus Usuardini Martyrologii prielegendi cessa- 
vit usus, at perseveravit interim, et perseverat ha- 
etenus inter Hagiophilos et ecclesiasticorum monu- 
mentorum veterum studiosos ingens desiderium vi- 
dendi aliquando ipsum illud Martyrologium nativa 
sux simplicitati, post tot alias necdum defxecatas 
editiones restitutum, omnibusque acces:ionibus 
plane repurgatum. Id a RR. PP. Benedictinis Pari- 
siensibus, qui auctoris ipsius, symmyst: olim sui, 
autographo gloriantur, diu postulatum, diu frustra 
exspeclatum fuit : an quod ipsis provinciam illam, 
quasi a nobis pridem occupatam ultro cesserint, ex- 
ploratum non habeo : certe, quod orbis litterarius 
sepe mirari debuit, tot inter analecta a viris iHis 
erüditiesimis in publicum emissa, locus Usuardo 


concessus non est. 

9, Quod hic occupatam a nobis evulgandi aliquan- 
do Usuardini Martyrologii provinciam insinuem, 
id velim intelligi de pollicita olim a Bollando edi- 
tione, ut mox ex Praefatione ejus generali, cap. 8, 
$ 7, manifeste ostendam. Nec id solum meditabatur 
vastissimi nostri de ActisSanctorum operis conditor, 
verum et alia cujusvis generis Martyrologia publici 
juris facere, ne quid in Actis occurreret quod eru 
ditos lectores remorari posset. Juverit Bollandum 
ipsum loquentem audire citati capitis $ 3, ubi, enu- 
meralis suppetiis, fulcimentis, adminiculis undecut- 
que collectiset acceptis, ad alia monumenta progres 
sus, recenset Calendaria et Fastos variarum eccle 


p siarum, Breviariaet id genus instrumenta ex quibus 


indicatur pre beturque occasio in sanctorum Acla 
inquirendi. Pergit deinde in hunc modum : « Sed 
pr? his quoque magno mihi subsidio Martyrologiz 
fuere. Cogito, qu:e habeo non pauca, saltem qu£ 
maxime probata erunt, illa olim edere accurate re- 
censita, collataque cum iis quz? interea suggeren! 
amici. Quia tamen hic nonnulla cito qus adhuc pu- 
blici juris non sunt, ne quis eam ab causam forte 
hz:sitet, paucula hic de iis a me pertractari, censui 
oportere. Hzc antesignanus noster, non Usuardi 
solum, sed et aliorum Martyrologiorum editionem 
animo designans, rectissime et sapientissime ipso 
magni operis principio censuit, et tinte ipsum, pri 


401 


PROLEGOMENA. 


469 


mus delineator ac monumentorum collector, Ro- A sterorum commodo consulere. Nec Papebrochius ei 


sweydus censuerat; quippe qui antequam opus, jam 
mente conceptum, aggrederetur, prelo paraverat 
Martyrologiorum antiquorum, eatenus notorum, 
nempe Bedz2 a Plantino vulgati, Usuardi, Rabani, 


Adonis et Notkeri, cum Romano moderno, Grzco- 


rumque Menologio collectionem: provide prudenter. 
que advertens, ad tanti operis, quale est de Actis 
sanctorum, intelligentiam, previam Mart yrologio- 
rum, ex quibus sanctorum cultus eruitur, claram- 
que notitiam przmitti omnio necessarium esse. 

3. Mansit quidem inedita, duobus magnis volumi- 
nibus descripta, jam dicta Rosweydi collectio, quo- 
niam Martyrologia illa tunc temporis?satis vulgata 
existimarunt majores nostri; at aliorum subinde 
erüutorum manuscriptorum edendorum consilium 
nunquam dimiserunt, quamquam promovendooperi 
alacrius incumbentes, rem totam in plures annos 
distulerint. Prodiit nihilominus interea genuinus 
Beda, ab additamentis Flori, qua tunc licuit pro- 
babilitate distinctus, eo casu inventus, ea ratione 
editus, ut fuse et clare explicatur in Prologo 

ante tomum II Martii, qu: hic describere super- 
fluum judico. Hieronymiana exemplaria collegit, 
notis ct exercitationibus illustravit ac edidit V. C. 
Franciscus Maria Glorentinius, nobilis Lucensis, 
anno 1667, eodem illo quo lucem vidit genuinus 
Beda. Supererat Usuardus. cujuslaudatus Bollandus 
jam dicti cap. 4, $7, pridem monuerat, « complura 
in Museo nostro exstare exemplaria, sed in quibus 
et amplificata sanctorum elogia, et plurium nomina 


negotio magnopere intendit, cum enim tetricam 
excutiendorum Martyrologiorum spartam, ad usque 
finem Junii perduxisset Henschenius, recte pro- 
spexit ipse metam laborum suorum illic procul 
dubio fipendam. Socii alii, urgentioribus et ipsi 
distenti, rem totam hactenus intactam relique- 
rant. 

9. Interea superiorum nutu, ccelo seu sanctis coeli 
incolis portandis (ut facere olim lusit Bollandus) 
humeros supponere jussus, inde rei exordium su- 
mendum putavi, quo operis totius cardinum, ele- 
mentorum, fulerorumque cognitionem acquire- 
rem. Atque eccum tibi diebus prope singulis longas 
series Martyrologiorum presertim Usuardinorum, 
quorum vel solorum nominum et characterum ma- 
gna diversitate, a prosequendo tam vasto opere 
absterreri quis posset, dum secum attente per- 
pendit, quam multa, quam varia prerequisita prz- 
noscendaque necessaria sint, priusquam ad intima 
penetrare queat. Fateri non erubesco, per annos 
mihi laborandum fuisse, priusquam, vel solorum 
codicum proprios characteres satis dignoscerem. 
Et fuit profecto non modica ea difficultas, cum enim 
codices ipsi varia preferrent nomina, presertim 
Hieronymi, Bed: et Adonis, ne curasset Hensche- 
nius ad classes suas singulas distincte revocare, cui 
nempe sua sufficiebat notitia; ad hec cum nomina, 
codicibus tum aliis, tum Usuardinis tributa, a mona- 
steriis, ecclesiis, bibliothecis, vel urbibus desumpta, 
confusionem parerent, conferenda erant singula 


ascripta, qualia ecclesiarum Pragensis, et Bruxel- C prope manu scripta, antequam certo statuere pos- 


lensis, multorumque monasteriorum, qua non at- 
tinet hic percensere : faciam id alias, cum Usuar- 
dum edam, sed nativa simplicitate, variorum Au- 
ctaria seorsim. » En clarissimis verbis depictam, 
quam supra dicebam meditatam a Bollando, idque 
ab annis plusquam septuaginta, Usuardini Martyro- 
logii editionem, ad quam tamen nec ipse, nec sub- 
sequentium sociorum ullus animum postea unquam 
adjecit. 

4. Neque vero nudam, ut diximus, Usuardi im- 
pressionem procurare in animo volvebat Bollandus, 
sed qui terendis excutiendisque istius Martyrologii, 
spe aucti, sepe luxati, sepe interpolati, manuscri- 
ptis codicibus assueverat, qui predictorum codi- 
cum, eum aliorum Martyrologiis confusionem per- 
spexerat, qui nomina Hieronymi et Bed: sspe per- 
peram Usuardinis codicibus prefixa observaverat, 
id, nisi fallor, moliebatur, ut phrasim stylumque 
Usuardi assecutus, a reliquis omnibus eum discer- 
neret, nativam textus puritatem erueret, variorum 
auctariis in classes suas redactis, una opera codi- 
eum manuscriptorum notitiam, qualem tunc poterat, 
Actorum nostrorum lectoribus suggereret. Fuisset 
sane editio hic delineata, Henschenii studio, exer- 
citatione, summaque in versandis Martyrologiis pe- 
ritia dignissimum opus, verum ipse privata sua 
scientia in promovendo opere uti maluit, quam po- 


sem, uirum ad Hieronymianorum, Bed:e, Adonis, vel 
Usuardi proprias classes essent reducenda. Dum 
hisce evolvendis, excutiendis, perscrutandisque ope- 
rosius insudo, ad finem perducitur Junii nostri to- 
mus V. Cujus cum grandior moles, totius istius 
mensis Supplemento subjungendo sufficiens spatium 
non relinqueret, opportune renovata est cogitatio 
de edendo tandem aliquando Usuardi Martyrologio, 
quod cum prefato Supplemento, sextum Junii, et 
ultimum sacri Semestris tomum conflceret, ut tan- 
tisper ad calcem predicti voluminis quinti indica- 
tum est. | 

6. Pandunt se sensim suscepta nova hujus Mar- 
tyrologii Usuardini editionis institutum, totaque 


D ejus €conomia, seu propria ratio, qna nimirum 


preter Usuardinitextus nativamsimplicitatem, per 
dies singulos ex fontibus suis probatam, stabilitam 
et explicatam ; id potissimum, qua possumus dili- 
gentia, nobis exsequendum przfigimus, ut cum Mar- 
tyrologii nostri textus integritate, simul noscantur 
codicum Usuardinorum tam variorum, totque nomi- 
nibus insignitorum stas, character, fides, auctori- 
tas, c:teraque omnia ad perfectam monumentorum 
nostrorum cognitionem pertinentia. Accedet, qux 
ad Actorum vel saltem commentariorum nostrorum 
filum percipiendum faciet, vel maxime, Martyrolo- 
giorum aliorum, quocunque nomine, vel titulo de- 


463 


USUARDUS MONACHUS SANGERMANENSIS. 


&66 


scriptorum, aut typis excusorum, cum Usuardino A purgatum. Hoc primum. Deinde in observationibus 


perpetua comparatio, ac pr:terea manuscriptorum 
prope omnium tam accommodata pictura, ut lector 
quilibet nonimperitus, unico quasi intuitudoceatur, 
ad quam Mart yrologiorum seriem citati illic quoti- 
die magno numero codices, reducendi sint; unde 
mihi equidem persuadeo, non solum taedium ea 
ratione lectoribus sublevatum, sed et clariori re- 
rum, de cztero obscurissimarum exhibitione, non 
parvam voluptatem allatum iri. 

7. Atque hinc etiam perspicis, duas potissimum 
easque urgentissimas causas, quze me ad tetricum 
hunc laborem suscipiendum impulere ; alteram, qua 
nosipsos posterosque nostros; alteram, qus hagio- 
philos alios, Actorum nostrorum lectores, przcipue 
spectant. Nostra interera przecaverc incommoda, 
ne venturiimposterum operis adjutores, iisdem ipsis 
difficillimarum inquisitionem labyrinthis irretiti, 
menses etiam plures imo et annos magno,tzedio, fru- 
etu exiguo consumerent, ut vel solorum Martyrolo- 
giorum nostrorum sufficientem ideam adipisceren- 
tur. Ad externos pertinebat hujusmodi disquisitio, 
ui ne operis nostri momentis fulcimentisque non 
satis cognitis, 4o*t 0b eam causam, quemadmodum 
Bollandus solerter observaverat, perpetuo Aeesita- 
reat. Quod mihi sexcentlies evenisse memineram. 
Quidenimlectori fastidiosiusexcogitari potets,quam 
singulis prope commentariorum nostrorum przvio- 
rum paginis, longo Martyrologiorum agmine obrui, 
de quibus ipse dubitare possit, an unquam exsti- 
lerint in rerum natura : aut 8i bona nostra fide, ea 
admittenda putet, saltem de codicum ipsorum ge- 
nere, patria, :etate, styto, auctoritate merite edo- 
ceri postulet, quo perpensis, pro sua eruditione 
rerumque istarum peritia, rationum argumentorum- 
que nostrorum momentis, per se ipse de asserto- 
rum omnium veritate statuere, ac decernere pru- 
denter valeat. Hxc mihi ad devoranda ingentia 
t:edia incitamento fuere, summam una spem ingo- 
rentia, fore ut Hagiophilis omnibus. non ingratus 
obtruderetur labor noster, partemque in Actis ipsis 
sanctorum habere paterentur Usuardum, qui sanc- 
tis, imo Actis ipsorum plurimis, non exiguam in- 
telligenti: lucem praferret. 

8. Habes hic paucis, erudite lector, veram, can- 
didam et sinceram totius editionis nostre Usuar- 


quoque die subjunctis, exactam tradimus occurren- 
tis textus genesim, eum ad primas radices revo- 
cando, ostendendoque, utrum ex Hieronymianis, ex- 
Beda, an ex Romano parvo per Adonem, commemo- 
ratio, de qua agitur, desumpta sit ; an Adonis solius 
propria ; demum an ab Usuardo aliunde quam ex 
Adone, aut antiquioribus mutuata. Rursus, an idem 
sanctus aut sanctorum turma a Rabano, Hieronymi 
aut Bed» verbis consignata non sit. Nec locus No. 
tkero deest, paucis nonnunquam assignando, qua- 
nam ex Hieronymianis, quenam ex Rabano, qua- 
nam denique ex Adone ab eo translata fuerint ; ut 
proinde diebus singulis scenam aperiam, qua uno 
quasi intuitu probe instituatur lector detanta Mar 


B tyrologiorum omnium inter se relatione, seu, ut ita 


dicam, sanguinis aut affinitatis propinquitate ; ne 
excluso quidem Wandalberto, cujus metrica elogia 
observationibus nostris, siquidem de illius diei San- 
cto vel sanctis meminerint, inseruntur vel subjun- 
guntur. 

9. I[xc est totius operis latissime expansi in bre 
vem tabellam contracta imago, ubi ad citatum ca- 
put tertium pertigerim, accuratius explicanda. Jam 
quid hac nostra praefatione prestitum sit, paucis 
accipe. In tria capita totam dispescimus. Primo 
Martyrologia omnia recensentur et Usuardo anti- 
quiora et synchrona, cum quibus ipsi nonnulla qui- 
dem affinitas, sed non tanta sanguinis, si ita loqui 
licet, conjunctio, ut parentum seu primigeniorum 
fontium titulo proprie gaudere queant, qualia sunt, 
qu: ad Hieronymiana, aut Bedam a Floro auctum 
referuntur, aut quas cum illis propinquitatem ha- 
bent, ut sunt Wandalberti, Rabaniet Notkeri Mart y- 
rologia, vulgo nota, quibus omnibus proprias cha- 
racteristicas ita conabor appingere, ut a quolibet 
facile dignoscantur. Intercurret nova de genuino 
Beds et Flori Martyrologio disceptatio, eruditis 
hagiophilis ad ulteriores disquisitiones materiam 
prabitura. Porro in Martyrologiorum serie, deblto 
antiquitatis jure, agmen ducent apographa Hiero- 
nymiana, tum majora, uti vocamus, a Florentinio 
edita; tum minora, qux apud nos mss., aut ab aliis 
vulgata sunt. De his vero aliisque talem Martyro- 
logiophilis delineationem ob oculosponam,ut citata 
magno numero in Actis nostris exemplaria per se 


din: causam, habes consilium, propositum, ratio- D ipsi ad classem propriam possent reducere, deque 


nem. Repeto, testorqueid me przcipuestuduisse, ut 
codices omnes, quorum in Museo nostro numerosa, 
si usquam, supellex, ut codices, inquam, omnes, 
ex Usuardi progenie, ab aliis omnibus seponerem, 
seu eos integros habeamus, seu solum extracta aut 
variantes, ex collatione ab Henschenio et Papebro- 
chio, cum ipsis codicibus et Usuardo Greveni facta, 
superstites; ut postea ex professo demonstrabitur, 
dum ad Usuardum ipsum, ejusque proles, przfatio- 
nis hujus capite tertio deventum fuerit. Jam dicta 
brevissime contraho. Usuardum damus additamen- 
tis omnibus, quantum humanitus fleri potuit, ex- 


codicis cujusque probitate ac fide judicium ferre. 

10. His subjungetur caput alterum, quoad ipsum 
Usuardum accedemus propius ,primum familizx ejus 
stipitem, seu in recta linea protoparentem demon- 
strando, nimirum vetus illud Romanum ab Heriberto 
Rosweydo primum editum atque Adonis praefixum. 
Hic vero exsurgent litigia : cum enim tot habuerit, 
totque etiamnum impugnalores habeat predictum 
Martyrologium, eo capite polemice agendum erit, 
ut contra quoscunque adversarios vera appellatio, 
sinceritas, vetustas, ejusdemque facta Ravenns per 
Adonem descriptio vindicetur:unde flat consequens, 


&0U 


PROLEGOMENA. 


406 


idem ipsum esse, quo Viennensis Martyrologus ad- À te sumptu procurata fuerunt. Capita hic nomino 


jutus est, imo ex quo plerosque sanctos suos diebus 
singulis extraxit. Cum autem deincep  probaturi si- 
mus, Usuardum toto suo opere Adonis compendia- 
torem contraetoremque fuisse, perspicue coucludi 
poterit, Romanum vetus seu parvum, Usuardiavum 
esse, Adonem ejus patrem ; id quod capite tertio 
erit pertractandum.Quo deinde,longo ordine seque- 
tur tota Usuardi progenies, seu codices illi Usuar- 
dini omnes, ex quibus genuinum ejus Martyrologii 
textum, simulque Auctaria seorsim collecta desum- 
psimus. Hzc prima fronte, ex ipsa rerum plerisque 
ignoratarum nimia varietate, nonnihil obscura, 
toto prefationis decursu, clare, ut confido, atque 
dilucide evolventur. 

CAPUT PRIMUM. 
Martyrologiorum antiquorum inler se ac cum 
Usuardo propinquitas et connexio. 

11. Multa pridem a Molano, Baronio, Bollando, 
Henschenio, Papebrochio, Florentinio aliisque do- 
ctissimis viris przclare disputata sunt de Martyro- 
logiorum origine, primordiis, et incrementis; deque 
eorum diversitate, prout a variis scriptoribus pri- 
mum conflata fuerant. Crevit earum rerum penitius 
investigandarum studium, accrescente paulatim ma- 
jori luce, postquam'antiquiora Martyrologia e biblio- 
thecarum scriniiseducta, t yporum|beneficio omnium 
manibus teri coeperunt. Nihil hic ad nos attinet ea 
repetere, qua a clarissimis illis notissimisque scri- 
ptoribus, presertim a nostro Bollando clare, distin- 
cte et erudite explicata sunt. Unum est, in quo de- 
fecisse omnes, sit verbo venia, in quo, inquam, de- 
fecisse ipsos animadverto, nimirum, quod singulo- 
rum Martyrologiorum auctores, wíatem et chara- 
cteres aliquos solum describendo, eo penetrare ne- 
glexerint, unde eosdem inter se componendo, una 
explorassent, qua» primigenia Mart yrologiorum ca- 
pita, quz: qualisve e:iterorum ex prioribus derivatio 
aut genesis, quaeque proindeinter Mart yrologos om- 
nes conjunctio, connexio, propinquitas, affinitas, 
vel consanguinitas. Liceat mihi hisce uti vocabulis, 
ad rem hactenus implexam et involutam, quanta 
potero perspicuitate illustrandam. Jam Martyrologia 
omnia classica, seu qux» antiquorum praerogativa 
et auctoritate gaudent, suis nominibus appellavi ; 
Hieronymiana nempe, Bedam, Florum, Romanum 
parvum, Rabanum, Wandalbertum, Adonem, Usuar- 
dum et Notkerum. Quzritur hic quisnam inter il- 
los ordo, dicam an subordinatio, qui proavi, qui 
patres, qui filii, qui cognati ; verbo dicam, quo se 
in vicem propinquitatis gradu contingant ? 

12. Ego sic existimo, ad tria potissimum capita, 
radices, stipites, seu fontes reduci omnino posse 
Mart yrologosomnes, seu potiuseorum Mart yrologia, 
quorum surculi, rami, vel rivuli dici debeant, quot- 
quot huc usque, saltem alicujus nominis vulgata 
sunt, vel manuscripta exstant in variis bibliothecis, 
ex quibus apographa, ad Museum nostrum ab ami- 
cistransmissa, auta majoribus nostris magno labore 


Mart yrologia illa, quz? prima seu autographa cen- 
seri debent, utpote quz: ex nullo altero, saltem quod 
modo supersit, transcripta, fontes ipsa fuerint, unde 
scriptores Martyrologi alii suas aquas derivarunt. 
Ex his primum, praecipuum, et vetustissimum agno- 
scimus, quod sub Eusebii vel potius Hieronymi, vel 
utriusque nomine circumfertur, sive illud vere 
ab ipsis conditum fuerit, sive a posteris falso ipsis 
ascriptum, de quo paulo post copiosius tractandum 
erit. Locum ab hoc proximum tenet celebrc aliud a 
Venerobili Beda compositum, nonjam supposititium 
illud a Plantino editum, sed genuinum ipsum, quod 
a Floro nominatissimo Lugdunensis Ecclesiam sub- 
diacono auctum fuisse, clare et diserte ab Adone 


B testatum, postea ostendemus. Tertium porro dici- 


mus, ipsum illud, quod prefatus Ado Ravenna re- 
pertum, et a religioso fratre, sibi pr:stitum, ibidem 
transcriptum, in capite Martyrologii sui ponendum 
putavit, quod Rosweydi nostra cura primum cum 
Adone in lucem prodiit anno 1613, quodque a mul- 
tis subinde laudatum, sed a pluribus acerrime op- 
pugnatum, toto sequenti capite vindicandum sus- 
cepimus. 

13. Hos ego primarios stipites seu stirpes voco, 
unde in tres potissimum classes, tribus, seu fami- 
lias primigenias tota Martyrologiorum prosapia dis- 
tribuatur. Ex his vero primaria, ut iterum dicam,et 
magis late patens radix pradicanda est Hieronymia- 
num, et omnium antiquissimum, ita feracissimus 
fundus, in quo nata arbores in omnem partem ra- 
mos extenderint; puta Martyrologos alios prope 
omnes ex ipso illo primario, in opus suum aliquid 
transfudisse. Visum a Beda Hieronymi Martyrolo- 
gium, ex ipsiusmet verbis infracitandis deduci posse 
videtur, imo negare vix ausim, aliqua sanctorum 
nomina verosimillime ex uno alterum transiisse. An 
idem de Romano veteri seu parvo eque affirmari 
possit, fateor mihi necdum undequaque constare, 
tametsi longa et sedula disquisitione id assequi stu- 
diosissime conatus fuerim. Nihilominus et Bedam 
Martyrologorum caput statuimus, idque adeo maxi- 
me, quoniam singulari ordine et stylo. Martyrolo- 
gium proprium, ut incompletum adornavit, quod 
primum a Floro, inde ab aliis auctum, pene dicerem 
deformatum, vestigia tamen aliqua semper servat, 
ex quibus ab aliis distingui possit, ut ante me accus 
rate observarunt Henschenius et Papebrochius, 
dum illud aut purum, aut puro proximum edi- 
dero ante tomum II. Martii de Actis sanctorum anno 
1668. Atque hze iterum obiter dicta sunt, propriis 
locis in hujus capitis decursu uberius explananda. 

1&. Est igitur nostra fundamentalis assertio, ab 
his tribus Martyrologorum quodammodo patriar- 
chis, reliquos omnes legitima successione descende- 
re ;qualessunt Rabanus, Ado, Usuardus, Notkerus,et 
quicumque alii ab hisce, tanquam stipitibus subalter- 
nis, sua desumpsisse deprehenduntur. Ex qua pro- 
prie radice profluxerit metricus ille Martyrologus 


Ww 


USUARDUS MONACHUS SANGERMANENSIS. 


M8 


Wandalbertus, certo exploratum non habeo. Ex A pridem flrmiter invaluerit, inveteravitque opinio 


Beda acceptum nonnulli voluere : ipse se subsidii 
primum a Floro habuisse fatetur. Ego florilegum 
puto, qui hinc inde varia sanctorum nomina, forte 
versibus aptiora decerpserit, de quo pluribus suo 
loco dicam. At certum est, Rabanum ex Beda de- 
scriptum, ex Hieronymo auctum, et nonnullis addi- 
tis aut fusius deductis, abauctore completum esse. 
Ado genitorem suum digito commonstravit, dum 
Romanum parvum operi prefixit, et diebus prope 
singulisex eo sanctos suos evidentissime desumpsit. 
Nec minus certum est totum Usuardi Martyrologium 
ex Adonecontractum/lesse,sanctis martyribus Cordu- 
bensibus,nonnullisHieronymianis,nonnullis popula- 
ribus, ac paucisaliunde mutatis coagmentatum. Be- 
dam etiam secutum se fuisse testatur, Usuardus, id- 
que in observationibus nostris, dum locutus est, 
seduloadnotamus.Verumtamen Adonem patrem ejus 
seu verum fontem declaramus, ex quo totum ferme 
Martyrologium cjus dimanasse indubitatum arbitra- 
mur. Notkerus denique praecipua quzequeex laudato 
.Adone transtulit, non pauca ex Rabano sua fecil, 
multis ex Hieronymo ad complendos singulorum die- 
rum indiculos corrasis. Atque hx: totidem proposi- 
tiones sunt, nostra hac prefatione, quoad res exi- 
git, aut a decessoribus nostris jam prastitum non 
fuit, distincte et ordine demonstrandz. 


ARTICULUS I. 
De Martyrologii Hieronymiani exemplaribus. 
$ I. — De majoribus ab Acherio et Florientinio editis. 

15. In laudata nuperrime praefatione generali, c.4, 
totum quartum paragraphum insumit Bollandus 
elucidando, quod sub Eusebii et Hieronymi nomine 
venit, Martyrologio ; ubi primum fatetur, non satis 
probari, quod tale Martyrologium ab Eusebio un- 
quam scriptum fuerit, nec id ex epistola Gregorii 
ad Eulogium aperte deduci. Rursus, neccertum esse 
Eusebianum seu Martyrologium seu de martyribus 
commentarium, ab Hieronymo versum, aut aliud ab 
sancto doctore scriptum fuissequidquid id aliquicon- 
ficiexistiment ex famosa Chromatii ac Heliodori epi- 
scoporum ad Hieronymum epistola, et altera ad ipsos 
Hieronymi responsoria ; utpote cum utramque Ba- 
ronius solidis argumentis commentitiam demon- 
straverit ; unde si vera unquam istiusmodi epistola 
a Cassiodoro citata fuerit, eam intercidisse faten- 


Martyrologium aliquod ab saneto Hieronymo com- 
positum fuisse. 

16. Pro opinionis jam dicta vetustate abusque sa- 
culo sexto stat Cassiodori auctoritas, ex libro de . 
institutione'divinarum Lectionum, cap. 32, a Bot 
lando recitata; prosazculo septimo stat notissimum 
Beda testimonium, Retractationein Vetusapostolo- 
rum, cap. 1 : « Quibus adstipulatur, inquit, et liber 
Martyrologii, qui beati Hieronymi nomine ac prae- 
fatione attitulatur, quamvis idem Hieronymus illius 
libri non auctor, sed interpres, Eusebius autem au- 
clor exstitisse narretur : » Manavit deinde in po- 
steros pr:fata opinio, a Walafrido Strabone et ple- 
risque sz:culi noni Martyrologis, disertissimis verbis 


B confirmata, duravitque hactenus, tametsi per multa 


sz:ecula nullus deinceps de Martyrologio isto memi- 
nerit, nec Baronius, adhibita quántavis diligentia, 
integrum usquam reperire potuerit; donec ipsume 
Cartusia Trevirensi feliciter tandem eruit Roswey- 
dus noster, vetustissimo charactereexaratum,quale 
media fere parte sneis laminis expressum habe- 
mus, autographo ipso ad Epternacences, qui codi- 
cem suum repetierant, anno demum 1668 remisso. 
Hisce addi possunt quz» in prologo ad Bedam dis- 
seruit Papebrochius ; nos hic Bollandum sequimur, 
cujus hzc verba describi merentur. 
17. « Folia aliquot excusa ut vidit ad se a Mo- 
reto (cujus ezpensiscodezillein es incidi ceperat) 
missa Bartholomeus Gavantus, provincialis praepo- 
situs congregationis Clericorum Regularium S. 
Pauli, et sacre Romanas Rituum congregationis con- 
sultor, mirifice probavit, scripsitque de illo ad eum- 
dem Moretum plures epistolas, quas legi; alias opi- 
nari se, reliquis collegii illius sive congregationis 
sapientissimis viris Martyrologium illud VALDE PLACI- 
TURUM; alias SENTIRE PERITIORES, UTILE FORE CHRhi- 
STIANE REIPUBLIC£. Alii quoque viri eruditi vehe- 
menter id laudarunt, ut pr:clarum sacra antiqui- 
tatis monumentum. » Tu vide ibi reliqua, qus in 
prefati codicis commendationem pluribus nitide 
Bollandus prosequitur. In Gavanti Bollandique sen- 
tentiam ivere deinceps eruditi omnes, saltem ortho- 
doxi, si paucos excipias, qui, contradicendi genio 
ducti, licet rem ipsam improbare omnino non aude- 
rent, titulum arrodere aggressi sunt; forte quia ibi 


dumest.Et hec quidem communior hodie doctorum D agnoscit Bollandus,nullum certum argumentum sup- 


virorum sententia, cui tamen contradici posse, di- 
ctasque epistolas a suppositione utcunque salvari, 
operosis annotationibus ostendere conatur Floren- 
tinius a pag. 57. Cixterum pendente adhucdum ea 
lite, ex Cassiodori testimonio id consequi omnino 
videtur, indiculum aliquem seu Fastos ab fiero- 
nymo concinnatos, sive sub epistolz, sive sub alio 
quovis titulo, descriptis fortasse eorum Sanctorum 
nominibus, quorum in Eusebii collectione, cujus 
Eusebius ipse lib. iv, cap. 14, el lib. v, cap. 90, et 
ad Gregorium Eulogius meminere ; quorum,inquam, 
ibi Acta exstabant, aliis de tuo superadditjs, ex quo 


petere,quo Martyrologium ab sancto Hieronymo ve- 
reesse compositum satis suaderi queat, ct quia fate- 
tur, ut verissimumest, multa recentiusadjecta, quae 
Hieronymo adscribi prorsus nequeant, quemadmo- 
dumex speciminibus ibi appositis clarissime eluces- 
cit. Verum enimvero quid demum rempublicam litte- 
rariam,aut fidem Catholicam detrimenti accepturam 
credidere viri illi doctissimi, ex eo quod Hieronymi 
nomen ei Martyrologio ascriptum paterentur, cum 
impedituri nunquam sint, quominus post Cassio- 
dorum, Bedam, Walafridum, Adonem, Usuardum, 
Notkerum et alios, Hieronymianum perpetuo nun- 


469 


his longiorem sermonem desiderat, adeat Floren- 
tinium in Admonitionibus pr viis, presertim 3, 5, 
et 6, quas hic describere, et in compendium con- 
trahere nec vacat, nec omnino lucet de voce con- 
tentiosius disceptare. 

18. Unum novi scriptorem catholicum, qui dedita 
opera Martyrologium, quo de agimus, impetere au- 
$us fuerit, Henricum Valesium, singulari disserta- 
Lionesuis in Eusebium observationibus adnexa pag. 
310, ubi subdititiwm librum vocal, qui falso Hiero- 
14140 ascribatwr. Hoc autem duce fretus, in omnem, 
ut fit, orihodoxos scriptores sugillandi occasionem 
intentus Mathias aliquis Fredericus Beckius, in suo 
ad nescio quod Kalendarium Germanicum (quo .ei 


PROLEGOMENA. 
cupetur. Hxc paucissimis et cursim delibo; qui de À cisum iri, codicibus ipsis tribuendo, que a primo 


4TO 


auctore certissime removenda sunt. En modo 
Florentiniano lucubrationis aliqualem effigiem. 
20. Inter varias admonitiones previas, sexta or- 
dine tota fere insumitur depingendis duobus codi- 
cibus Hieronymianis, Luce aut in vicina repertis, 
qui vel ex Gallia eo allati, vel ex aliquo ccenobii 
Fontanellensis apographo descripti fuerant, certe 
ita erant similes, ut vel ex eodem exemplari acce- 
ptos, vel alterum ex altero descriptum esse opor- 
teret. Hos ipse nactus, ut erat vir rerum ecclesia- 
sticarum antiquarum studiosissimus, communicato 
cum V. C. Luca Holstenio aliisque eruditis consilio, 
accepto subinde a majoribus nostris, aliquando 
apud ipsum hospitatis, vetustissimi illius Antuer- 


placet Martyrologium appellare) commentarioa pag. p piensis seu Epternacensis, sub initium s:xeculi octavi 


11, multa congerit, quo majores nostros temere car- 
pendo, laudatum Martyrologium Hieronymo nequa- 
quam ascribendum ostendat ; idque ex cavillis non- 
nullis, quos hinc inde ex Florentinii aliorumque du- 
bitationibus sincere propositis, acriori ipse et mor- 
daciori sale inspergit. At tanti hoc nonest, ut argu- 
tatiunculas ejus omnes aut excutiamus, aut convel- 
amus ; satis nobis erit, si ex communi catholicorum- 
consensu, Hieronymi nomen praferre possit, atque 
adeo Hieronymianum tuto nuncupari, tametsi mo- 
numenta desint, quibus ipsum sanctissimo Doctori 
certo vindicemus. lta censuere Majores nostri, ita 
hodie passim loquuntur eruditi universim omnes, et 
nos toto opere nostro Hieronymi, vel Hieronymia- 
norum appellatione semper utendum existimavi- 
mus. 

Rem totam, ut dixi, profundius examinat lau- 
datus, laudandusque nobis sapius clarissimus, et 
decessoribus nostris, dum viveret, amicissimus 
Franciscus Maria Florentinius, nobilis Lucensis qui 
vindicatis Eusebii collectionibus, libris seu libellis 
martyrum, non solum Palestinz, sed et aliorum; 
pag. 13, sub finem recte notat « sufflcere nunc de 
Martyrologii proprie dicti auctore affirmare. . . ve- 
tustius illud esse in scriptorum memoria Martyro- 
logium, quod Eusebio ascribitur, vel divo potius 
Hieronymo ex collectionibus Eusebii. » Sequenti 
deinde pag. 14, erudite probat Hieronymi marty- 
rologium a se datum, nobis, a sancto papa Gregorio 
codici suo attributis, adamussim convenire. Cum 
igitur Martyrologium toties appellatum, collectis 
pluribus ejus apographis anno 10668, publici juris 
fecerit, atque eruditissimis notis, observationibus 
et exercitationibus illustraverit idem ipse Floren- 
tinius, ad pleniorem totius rei notitiam, et de ejus 
codicibus, et de aliis ad Hieronymianum pertinen. 
tibus, nonnulla explicanda sunt. Nec verbo indicare 
neglexerim, cur el hic etin toto decursuoperis ma- 
luerim adhibere Hieronymianorum, quam Hiero- 
nymi ipsius vocabulum. Nempe cum sancti Hiero- 
nymiqualecunque opus ignoretur ; apographa autem 
et multa et diversissime aucta et contracta sint, 
putavi communiori vocecavillationibus ansam pra- 


scripti ecgrapho, instructus prxterea Corbeiensis 
codicis, ab Acherio Spicilegii tomo IV anno 1661 
vulgati, manuscriptis fragmentis, animum adjecit 
ad procurandam tam pretiosorum cimeliorum edi- 
tionem, eamque prosua eruditione, qua posset cura 
et studio illustrandam. Cumque jam opus ferme 
prelo paratum haberet, contigit, ut. illustrissimus 
baro de Blum codicem alium Weissenburgensem 
cum Henschenioet Papebrochiocommunicaret, quod 
illi continuo Lucam destinaricurarunt, satis tempe- 
stive, ut cum aliis codicibus conferretur, ejusque 
variantes a reliquis lectiones, ad calcem Florenti- 
niani operis subjungerentur. Hxc ad brevem histo- 
ri? synopsim, quam siquis integram et fusius de- 
scriptam requirat, adeat Florentinium ipsum, totius 
sui consilii et vulgandi operis propositi rationem 
reddentem, admonitione prima, cui Holstenii epi- 
stola attexitur, ex potiori parte reproducta a Pape- 
brochio in Responsionibus, appendice ad art. 18, a 
num 49. De codice suo, sive unico, sive bino, tra- 
ctat illc ex professo citata admonitione 6; a pag. 50 
de Autuerpiensi et Corbeiensibus fragmentis admo- 
nitione L., quz: omnia ibi legi malo, quam hic t:z- 
diose referre, cum ad institutum nostrum eatenus 
solum spectent, quatenus rudem saltem ideam Mar- 
tyrologium plerumque archetypi, seu protopa- 
rentis adumbra revoluimus. 

21. Hic verbulo inserenda est non, otiosa obser- 
vatio receptissima a majoribus nostrisopinionis, per 
Actorum nostrorum commentarios late vagantis, 
qua sibi persuasum habuere, codicem Epternacen- 
sem, inter Hieronymianos precipuum, anglicanum 
fuisse, atque ab ipso S. Willibrordo ex Anglia in 
Belgium, seu Kranciam allatum. Pronum certe erat 
talem conjecturam facere, a mihi quidem non satis 
fundata videtur, mecumquce sentiant Martyrologio- 
phili omnes, si advertant x Kalendas Julii, seu 
xxii Junii inlaudato Epternacensi protermitti in- 
clytissimum Anglie protomartyrem Albaswn cum 
sociis plusquam octingentis, [qui tamen in aliis co- 
dicibus a Florentinio editis clarissime exprimitur, 
Quis credat talem sunctum in codice [Anglicane 
proetermissum tri? Addunt laudati majores prz- 


&n USUARDUS MONACHUS SANGERMANENSIS. 


472 


fatum codicem in Gallia auctum; hoc vere: sed À stri posuerint, ostendunt quotidiani commentarii, 


idem de omnibus aliis plane admittendum est, nisi 
velimus a S. Hieronymo obitum S. Paulini xxm Julii 
consignari potuisse. ll: obiter de codice Epterna- 
censi. Plura ad hunc et alios in observationibus di- 
cuntur. Redeo unde digressus sum. 

29. Atque ut iterum repetam ad disceptationem 
illam proraus non regredior, qua de vero Hierony- 
miani Martyrologii auctore inquiritur, sivocis demum 
alius ab S. Hieronymo, sive ipse Hieronymus, pri- 
mus indiculi architectus fuerit; nam'quisquisis est, 
aut 8xculo sexto antiquior, aut eo saltem szculo 
vixisse dicendus est. Id nobis indubitatissimum vi- 
detur tale Martyrologium a sancto Gregorio Magno 
designatum, dum ad Eulogium Alexandrinum lib.7, 


qui in eo toli sunt, ut ex dubiis certa, ex confusis 
clara, ex male compositis simplicia, ex luxatis in- 
tegra, tum palastrarum, tum ipsorum martyrum 
nomina efformentur. Caeterum autiqüorum omnium 
codicum przesert/m usualium, ut sunt Mart yrologia, 
communis est sors, ut describentium veltemeritate, 
vel imperitia, ita sensim deturpentur, ut szpe diffi- 
cillimum sit primi autographi vestigia in transsum- 
ptis deprehendere; adeo ut cum Castellano vehemen- 
ter miratus sim, in Romano parvo, seu vetere Ros- 
weydi omnia tam concinna, tam nitida, tam ordinata 
per tot szcula servari potuisse, in quo certe hoc 
Martyrologium, tantum superat Hieronymiana, 
quantum hzc vetustate antecedunt, quod sequenti, 


ep. 20, ita rescripsit: « Nos autem pene omnium p ut jam non semel diximus, capite fusius erit de- 


martyrum, distinctis per singulos dies passionibus. 
collecta in uno codice nomina habemus; atque quo- 
tidianis diebus in eorum veneratione missarum So- 
lemnia agimus. Non tamen in eodem volumine;'quis 
qualiter sit passusindicatur,sed tantummodonomen 
locus et dies passionis ponitur. Unde fli ut multi ex 


diversis terris atque provinciis per dies, ut preedixi, " 


singulos cognoscantur martyrio coronati. Sed haec 
habere vos beatissimos credimus. » Non magno 
studio, solertia, aut labore opus est, ut characteres 
hi omnes a S. Gregorio tam clare expressi, in eodi- 
cibus Hieronymianis, a Florentinio editis, aliisque 
ejus generis aperte deprehendantur, eoque pacto 
frequentes interpolationes a veteri textu sejungan- 
tur. Neque enim nudos, simplices et integros Hiero- 
nymianos, aut Gregorianos codices nos habere pro- 
fitemur; cum multi sepe Sancti recurrant, quos 
post S. Gregorii tempora vixisse, aut saltem ejus 
tempore sanctorum veneratione donatos non fuisse 
evidenter constet. De quibus itcrum videri possunt 
Bollandus, et citata» Florentinii admonitiones. Ut 
semel dicam, id qu:rimus, id volumus, id asserimus 
Martyrologium istud, quod Hieronymianum appel- 
lamus, omnium primum, omnium vetustissimum 
esse, imo Gregorii Magni lemporibus vetustius, 
quandoquidem in citata epistola, non de novo quo- 
dam Martyrum indiculo, aut catalogo, sed de anti- 
quo mentionem inferat, quem nempe toto orbe ca- 
tholico receptum et tritum existimaret, dum con- 
cludit : S'ed Acc Aabere vos beatissimos credimus. 


95 In tam vetustis codicibus, toties ab oscitan- D 


tibus et indoctis librariis descriptis, frustra distin- 
ctas sanctorum series, discretos studiose laterculos, 
expressa recte nomina, servatasad urtem bonzlocu- 
tionis regulas, aut exactos rerum apices quis re- 
quirat: omnino fatendum est magnam locorum et 
nominum per conjunctas, aut male divulsas syllabas, 
easque szpius truncatas et distortas, confusionem, 
barbariem et frustraneas repetitiones diebus prope 
singulisrecurrere, quibus quoquo modo restituendis 
explicandis, combinandis, distinguendis, mirum 
quantum passim laboret Florentinius : quantum vero 
opera, studiique in hisce eruderafidis majores no- 


monstrandum. 

24 Reliquum est ut de codicibus nostris Hiero- 
nymianis, necdumeditis ct ferme abbreviatis, pauca 
in singulorum specimen subjiciam, et si forte ali- 
quando oper: pretium s't ipsa etiam publici juris 
facere, ad quod me frequenter impensissime atque 
urgentissime adhortatus est sepe mihi hic nomi- 
namus, nunquam pro merito laudandus,tum operis 
hujus, tum grandioris nostri indefessus adjutor, V. 
C. Claudius Castellanus, Parisiensis ad B. Marix 
canonicus, summo nostro dolore et ingenti Mart y- 
rologiorum jactura e vivis ereptus sub initium anni 
1711. Ea erat perillustris viri sententia, ut non 
solum Usuardinam recensionem orbi litterario gra- 
tissimam fore censeret, sed eruditos omnes id jure 
quodam a nobis postulare aiebat, ut reliqua nostra 
Hieronymiana apogragha, seu integra, seu contracta 
et compendiata, in publicam lucem emitteremus. 
Spem feci viro amicissimo, id aliquando futurum, 
presertim si conatus nostros in expurgando illu- 
strandoquc Usuardo, quod tunc meditabar, iidem 
ipsi Mart yrologiophili suis suffragiis probassent, eo 
pacto animos addituri, et manuscriptorum nostro- 
rum codicum omnium generalis ratio reddetur, 
quz inordine ad commentarios nostros, ut supra de 
Usuardinis dicebam, desideratissimam lectoribus 
lucem afferret. Nec sane a promissis resilio, atque 
adeout rerum hujuscemodi amantium palatum non- 
nihil titillem, brevem hic aliquam Hieronymianorum 
nostrorum codicum delineationem lubens adnecto, 
plura, si licuerit, olim przstiturus, ubi varios Ha- 
giophilorum gustus exploravero. | 


$ Il. — De Hieronymianis minoribus, tum manuscriptis, 
tum typis excusis. 


95. Sub finem citati uuper $ &capitis & przefationis 
generalis, agit Bollandusde exemplarialiquo Hiero- 
nymiano Hibernico,cujuslaciniasaliquotseu extrac- : 
taacelebriP. Colganosubmissa, posterioribus Janu- 
arii nostride Actissanctorum diebus inseruerat, sub 
nomine Martyrologii Hieronymiani Zamiactensis. 
An autographumipsum menbraneum unquam vide- 
rit Bollandus, dubium facit,quod Tamlactense istud 
simileEpternacensi existimet;cum vere solum Mart y- 


&3 


PROLEGOMENA. 


A 


rologii alicujus Hieronymiani fragmentum dici pos- À terris. Folia sunt tredecim membrana, in forma 


. Sit. Id mihi plane constitit, dum autographum ipsum 
R. P. Livini de Meyer, viri de republica litteraria 
praclarissime meriti, tunc collegii nostri Lovanien- 
sis rectoris benevolentia, a RR. PP. Fransciscanis 
Hibernis impetratum, otiosius et diligentius evol- 
vere et excutere licuit. Eo prz: exteris me impu- 
lerat Castellani curiositas, qui Tamlactense Marty- 
rologium aliquoties in Actis citatum, imo laudatum 
inveniens, thesaurum ingentem Lovanii latere sibi 
plane persuaserat. Ego vero, post accuratum exa- 
men, facile animadverti codicem illum longe supra 
meritum a majoribus nostris, quibus sola extracta, 
ut mihi sepe testatus est Papebrochius, a PP. illis 
Minoritis Hibernis, seu a Colgano missa fuerant, 


octava majore, boni priscique characteris, ipsas 
diphthongos clare exprimentis. Non male censuit 
Vitus, fragmentum hoc suum ezaratum fuisse post 
dies sancli Gregori Magni, el post Caroti Maga : 
^am in illo, inquit,suis recte locis lego festa Natíivi- 
tatis beate Virginis et Ezaltationis sancte crucis. 
De czxtero vere Hieronymianum esse, seu ex Hiero- 
nymiano extractum, clare evincunt exhibita a Bol- 
lando specimina,ac quotidiana alia diebus sequenti- 
bus. Unum superaddam ex 1 Julii exemplum, quod 
deinceps per omnia secutura apographa nostra Hie- 
ronymiania mss. vagabitur. Puta, me textus omnes, 
1 Julii in codicibus istis notatos, cum textu Hiero- 
nymiano integro ejusdem diei collaturum. 


elatum et commendatum esse. Etenim preter ad- p 98. Premitto hic itaque ex prima Julii totum tex- 


mista Hibernica propria, pluribus recentioribus 
additamentis non caret, qualia sunt festum sancti 
Joseph, Revelationis Michaelis archangeli, Omnium 
Sanctorum, et plura bujusmodi. Aliunde vero ex 
duodecim anni mensibus solum Aprilem habet 
integrum. En paucis totam ejus analysim. 

26. Prefatus codex decem folia membranacea 
continet grandioris form, simili alio folio cooperta- 
ubi in fronte recentiori manu apponitur: Martyrolo- 
gium Tam(iactense, et opuscula S. Engussii Kele, 
dei. In ora infima prime paginz legitur : Ad «sum 
concentus Dungallensis, et rursus ad calcem pagi- 
n2 tertie : Ez libris conventus Dungallensis. Mar- 
tyrologium ipsum nec bene depictum, nec satis or- 


dinate digestum, decem duntaxat paginas cum fere C 


dimidia complectitur, multis ubique nominibus vix 
legibilibus impletum. Deflcit a iv Kal. Februarii ad 
iv Idus Martii, adeoque nec Januarius nec Martius 
integri sunt ; deestque totus Februarius. Jam dixi 
solum Aprilem plenum esse. Maius usque ad diem 
vicesimum, seu xim Cal. Junii decurrit. Absunt Ju- 
nius et Julius. Augustus incipit a iv Nonas, cujus re- 
liqui dies habentur. In septembri desunt xri, xr et x 
Kal. Octobris. October decurrit usquead ii Kal. No- 
vembris. Abest totus November. December vero in- 
choatur a xv Kalend. Januarii. Patet igitur manus- 
criptum plane imperfectum esse,neque adeo dignum 
quod inter Hieronymianos codices connumeretur. 
Post qualecunque Martyrologium, sequitur nescio 
qua tabula nominum, ni fallor, Hibernicorum, per 
tria folia, ac demum opuscula sive opuscolorum frag- 
menta,eosermone quem me fateor prorsus non intel- 
ligere. Atque hxc de Tamlactensi satis dicta sunto. 

27. Subjicit Bollandus specimen contractioris Hie- 
ronymiani,quod olim ZAinodiensisvel Rhinoviensis, 
juxta Basileam coenobii, fuit, repertum in Rosweydi 
schedis, qui illud anno 1623 acceperat a nostro Ste- 
phano Vito, hic abipsoccnobiiRhinoviensis abbate, 
ut testantur superstites litter:e,Martyrologiumistud 
recte vocantes fragmentum, cum desint folia ab vm 
Kal. Februarii ad xiv Kal Aprilis, et a vicesimo, sep- 
Limo die Septembris, usque ad Decembris vicesi- 
mum quartum. Incipit a die natali Jesu Christi in 


tum ex Hieronymianorum omnium vetustissimo, 
Autuerpiensi seu Epternacensi. Erit lectoris citan- 
dos infra aliorum codicum indiculos breviores cum 
hoc componere.Sic habet : KaJ.Julii.In Nicomedia, 
Zoili. Roma, depositio Gaii episcopi. Natalis Lucie 
virginis et Anceid regis, cum aliisvi. Jtem Rome, 
Isici, Processi, Marine, Antonini, Sereni, Victoris; 
Zeli cum aliis octo. Orionis, et aliorum ccuxin.. I8 
Antiochi, Seceriani, Zoeli, Pasi. Depositio Idonei 
cum filiis. Augustoduno, depositio Leontii episcopi. 
In Persida, S.S. apostolorum Simonis Canandi et 
Jude, fratris Jacobi. Paululo auctiora sunt Lucen- 
sia et Corbeiensia ; priora enim interserunt deposi- 
tionem Aaron, adduntque, Egolisma. Eparci. Pos- 
teriora vero insuper adjiciunt depositionem Kari- 
left. Sed nos, cum Bollando, codicem illum nos- 
trum, cateris vetustiorem prestantioremque, ut 
archetypum sequemur. Nunc Rhinoviensis frag- 
menti verba attende : Ka/. Julii. In. Nicomedia, 
Zoeli, Nome, Gagi pape. Lucie virginis. Processi 
et Marini. Forte pro Marine. Collatis utriusque ta- 
bulz verbis, vix syllaba reperientur quz ex majori 
laterculo acceptaet descripta nonsit.Jamad alios co- 
dices nostros,plerumqueliberaliores,descendamus. 

29. Eos inter in Actis nostris nominatissimus est 
Richenoviensis sive Augie Divitis prope Constan- 
tiam in Germania, cujus ecgraphum habemus nitide 
descriptum in forma quarta minore,illudque invenio 
nos primum accepisse anno 1051. De codicis auto- 
grapbi forma aut :etate nihil notatum: videor recor- 
dari Henschenium deiis alicubi fusiusegisse ; verum 
quaerere supersedeo,cum aliunde satis pateat opti- 
m: not: esse, et, nisi multum fallar, Gellonensi, ab 
Acberio Spicilegii tomo XIII edito, longe purius et 
prestantius,tametsi careat Breviario apostolorum, 
quod in Gellonensi Martyrologio przmittitur. Edu- 
camus hic utriusque textum Julii, cum majori Hie- 
ronymiano jam descripto conferendum. Sic habet 
Richenoviense : Kalend. In Nicomedia, Zoel, Ro- 
me, Gagi pape, Lucie virginis, Processi, Marini, 
In Antiochia, Severiani. Iu monte Hor, depositio 
Aaron sacerdotis. Augustiduno, Leontii episcopi. 
Ad oculum rursus patet Hieronymiana esse omnia 


Lr 


USUARDUS MONACHUS SANGERMANENSIS. 


476 


atque ex majore codice excerpta, cui Aaronis depo À Ddiotheca S. Germani de Pratis ipsi vidimus. Lo- 


sitio, de qua supra diximus, immista jam erat. Audi 
modo Gellonense ex editione Acherii. Kalendis Ju- 
lii. Roma, Gast, Lucie, Isici. Alibé Orionis,Crilift 
confessoris, Zoeli, Severiani. IA monte Or, deposi- 
lio Aaron sacerdolis. I Persida, Simonis et Ju- 
de& apostoli. Augwstoduno,Leonti. Ingolisma, Epar- 
cá episcopi. Vides hic Gajum papam confuse posi- 
tum, Carilefum vero aliis, iisque martyribus, inepte 
immistum; additumpue in fine Eparchum, de quo et 
Carilefo codex Richenoviensis non meminit, ut 
proinde hic altero luce dignior sit, quod pluribus et 
£ontinuatis exemplis forte alias demonstrabitur. 
Ceterum utrumque Martyrologium, tum Richeno- 
viense, tum Gellonense, annum ordiuntur a Natali 


cum in Spicilegio merebatur tam antiquum monu- 
mentum, at forle credidit vir eruditissimus, a no- 
bis ex antigrapho cum aliis olim *edendum, quod 
tam ardentibus votis clar. Castellanum desiderassc 
supra monuimus. In eo hic codex a proxime prz- 
gressis differt, quod Martyrologii ordinem inchoet 
ab viir Kal. Januarii, seu a Domini Saleatoris Na- 
tivitate. Textus habet semper brevissimos, et ple- 
rumque unica annuntiatione, sepe unico sancto 
cireumseriptos, sic tamen, ut appareat ex aliquo 
Hieronymiano codice omnia fuisse desumpta. De- 
mus iterum diem in exemplum selectum, hic paulo 
longiori textu praeditum : Kal. Julii. Rome. Gas 
papa, et natalis sanctorum Luceje virginis, et Av- 


Domini, contra quam faciant plerique alii infra ci- p ceje regis. In Persida, passio sanctorwn aposto- 


tandi, qui a KalendisJanuarii principium desumunt. 


30. Bina alia Hieronymiana apographa habemus, 
qua cum citato Gellonensi magis conveniunt, ut 
facta diligentiori collatione didici. Alterum Pape- 
brochii manu in minori forma ex potiori parte des- 
criptum,vocatur Mart(yrologiwunAugustanumsanc- 
ti Udalrici postrema parte mutilum,nempe a vr No- 
vembris ad finem anni. Alterum integrum est, Lab- 
bei nostri donum, Belgico charactere in folio exara- 
tum. Utrumque incipit a Kalendis Januarii. Ne t:»dio 
sim,solum rursus diem1Julii inexemplum adducam. 
Sic habet Augustanum : Ka/. Junii. Rome, Gagi, 
Lucie, Isici. Al (alibi) Urion, Arileff conf. Zeli, 
Severiani.Inmonte Hor,depositio Aaron sacerdotis. 


In Perside,Simonis CÀananei et Jude Zelote.Aug. C 


Leonti, Eparci episcopi. Fallor, si ulla major inter 
Gellonensem, et hunc Augustanum conformitas re- 
periri possit,qua aliis diebus passim et ubique elu- 
cet, vocula hinc inde intermista, corrupta, transpo- 
sita, aut abbreviata. Nec major est in codice Lab- 
beano discrepantia. Sic item Kalendas Julii legit, 
turbato nonnihil scriptoris oscitantia nominum or- 
dine : Rome, Zeli, Severiani, Usicii, Arilese. In 
monte Or, depositio Anton sacerdotis. In, Perside, 
Simonis, Jude Apl. Augustod. Leonti. In, Eclisma, 
Eparcii episcopi. Gaje Unon, Lucie. Corrige luxa- 
ta nomina, et tria ultima loco proprio, post Aome, 
repone,exsurget idem textus quem ex Gellonensi 
et Augustano jam dedimus, neglectis minutiis quas 


in antiquis manuscriptis non s:»pissime recurrere D 


adynaton esse norunt qui in iis perscrutandis vel 
tantillam operam posuere. Possent hujusmodi co- 
dices iis annumerari, quos Acherius cum Gellonen- 
si contulit, lectiones ex iis variantes subjiciens. 


31. Jam dictos duos codices in nostra Hieronymia- 
norum collectione praecedit apographum aliud mul- 
to brevius, eleganti charactere Gallico in folio des- 
criptum, cui has notas appositas lego : Martyrolo- 
gium perantiquim, ab hinc sallem annis octingen- 
lis ezaratum, descriptum ez vetustissimo abbatie 
Corbeiensis, mense Decembri upcLxi. In fine autem 
adjecit Papebrochius : Dono adm. R. D. Luce Da- 
cerit, ez ms. Corbeiensi aatiquissimo, quod in bi- 


lorwun Simonis Cananeci et Jude Zelonis, pro Ze- 
lotis. In sequentibus eadem est codicis ratio. Cxte- 
rum magna ejus brevitas non impediti quominus 
quandoque propria Corbeiensium interserantur, ut 
patet ex v Kal. Aug. seu xxvii Julii, ubi ponitur : 
Corbeia monasterio, dedicatio basilice sancti Pe- 
iri apostoli. 

32. Sequuntur Casinensia duo apographa, manu 
Italica, descripta, de quibus in Prologo ad Bedam 
meminit Papebrochius num. 3. Utinam distinctiorem 
aliquam explicationem aut ipse, aut Henschenius, 
qui ea (ranscribi curarunt, adjecissent. Primum 
altero brevius est, nec puram Hieronymianum dici 
potest, cum sanctos inserat aliunde acceptos. Bre- 
vitate cum aliis Hieronymianis contractis satis con- 
venit ; atque item quod sola sanctorum et palestra- 
rum nomina consignet. In exemplo rem totam exhi- 
beo. Sic habet : Kalend. Julii. Octava L. Joasseis 
Baptiste. Et natale sancti Domitiani abbatis. Pri- 
ma annuntiatio ex aliquo Hieronymiano interpolato 
procedit, quale est illud Sangallense, ab Acherio 
subjunctum Gellonensi : altera manifeste Adoniana 
est, ut vide in nostra ad Usuardum illo die obser- 
vatione. Ad Hieronymiana propius accedit Casi- 
nense alterum paulo majus, de quo recte Papebro- 
chius citato proxime num. 3 : « Fuerunt etiam ec- 
clesim, inquit, quibus satis fuit nudus Hierony- 
miani Martyrologii contextus, ad pauciores sanctos 
contractus : et tale Martyrologium alternum Casi- 
ni reperimus, uti etiam pervetustum, et huic simil- 
limum Roma in ducis Altempsi celeberrima biblio- 
theca. » Factam utriusque collationem indicant no- 
tat» sedulo, vel minima variationes manu ipsa 
Papebrochii. Quantum vero màjus hoc Casinense 
alteri minori prz ferendum sit, ex solito exemplo 
licebit statuere : Ka4. Julii. Rome, Cagi pape. 
Et sanctorum Luceie virginis et Acecia rcgis, cum 
aliis octo. Et in monte Hor, depositio Aaron, pri- 
qi sacerdotis. Vides ubique sphalmata scriptoria, 
librariorum imperitia commissa ; textus autem pro- 
vario amanuensium arbitrio, aut magis, aut minus 
extensos. Utrumque incipit a Kalendis Januarii. 

33. Ex codice membranaceo Em. cardinalis Bar. 
berini in forma &, signato num. 1852, educta sunt 





&71 


PROLEGOMENA. 


AL) 


apographa bina alia, sed incompleta, quorum alte- A servatum, indidem transcribi fecimus. Alterum mo- 


rum descripsit Papebrochius, secundum inchoavit, 
sed complevit manus eadem, a qua sunt duo laudata 
Casinensia. Primum a Kalend. Januarii sumpto ini- 
tio, deficit in rr Nonas seu vr Maii. Uniforme non 
est, nam elogia hinc inde exhibet clausulis sibi pro- 
priis, ut, verbi gratia, de Genovefa mi Jan. : Cujus 
reliquiis honorem debitumimpendimus missales et 
orationes persolvimus. Januarii x, de Paulocremita: 
Nam etapudnos ita habetur etreliquie venerantur. 
Jan. xvi, de Priscilla : Cujus gloriosum pro Christo 
agonem, cum patrociniis dig neveneramur ,officium- 
que diurnum , ut SS. PP. sancerunt,persoloimus. 
Rursus ibi de Furseo: C'jus vita plena virtutibus 
refulget, et corpus venerabile monasterium per Ro- 


nasterii S. Cyriaci in Thermis, quod unice commen- 
davit adhibuitque Baronius in recensendo digeren- 
doque Romano Martyrologio, quodque ex Vallicella- 
na,Patrum Oratorii bibliotheca acceptum,pridem ad 
nos misit, studiorum nostrorum estimator fautor- 
quesincerissimusS. R. E. Cardinalis Petrus Aloysius 
Caraffa. Tertium ex eminentissimi Francisci cardi- 
nalis Barberini instructissima a codicibus manus- 
criptis bibliotheca accepimus, acephalum illud qui- 
dem usque ad Idus Martias, et quantum ex transla- 
tione sancti Benedicti, iv Idus Septembris inscripta, 
aliisque indiciiscolligerelicuit, ex aliquo Benedicti- 
noin Gallia monasterio Romam advectum: sed opti- 
m2 fidei, neque ita temere mendoseque aut parce, 


mana retinet. Die sequenti xvirJanuarii, de Sulpitio p ut priora duo, sed fidelius, prolixiusque suppletum, 


Bituricensi episcopo: Cwjus vilam lenemus, el 
gaírociniis fulcimwur. Tales ego elegiorum formulas 
in nullis hactenus Martyrologiis reperire memini, 


ut satis pateat, compilatorem hunc proprio genio . 


indulsisse. In reliquis tamen brevior est, magisque 
stylo Hieronymiano sese accommodat. 

34. Barberinianum secundum longe majus et dif- 
fusius est,primis tamen duobus mensibus cum dimi- 
dio mutilum,cum primum diem integrum signet Idi- 
bus Martii : Jllusére Martyrologium identidem ap- 
pellavit Henschenius;quamvis singularemillam prz- 
rogativam non magno Litulo ei debitam deprehende- 
repoluerim, saltem quo przferatur duobus aliis mox 
secuturis, nempe codici Hyeronymianó Vaticano, el 
alteri codici S. Cyriaci, quo usus est cardinalis Ba- 
ronius ; non, inquam, video, cur his przferatur, nisi 
quia hinc inde liberiuset prolixius, tumsanctos, tum 
elogia inserit, ut numero sequenti ex Prologo ad Be- 
dam intelligemus. Certe ha:c duo posteriora pracel- 
lunt, quod stylo Hieronymiano contracta fuerint, sub 
hoc autem cum Barberiniano concordant, quod et 
ipsa ex eodem Hieronymiano contracta fuerint, sub- 
inde vero aucta elogiis nonnullis ex Beda acceptis. 
Atque histribusapplicanda est, non infundata Pape- 
brochii opinio, num, 2 sui ad Bedam prologi ex- 
pressa, qua se persuasum fatetur. « in plerisque 
Romanis basilicis, abrogato Hieronymiani (nempe 
majoris) Martyrologii usu, et illo, quod Aquileiensi 
episcopo a pontifice missum supra monuimus, for- 
tassis nonnisi in Laterano, aliisque paucis ecclesiis 


partim ex Hieronymiano Martyrologio, partim ex 
propriis diceceseon Gallicanarum Fastis.» Ita Pape- 
brochius in' ordine ad Bedam, codicem hunc effert, 
in quo tamen advertere potuit recentiora alia adjec- 
litiaesse, utest Assump(iio B. M. V., ejusdem eigilía 
ocíata, atque hinc inde alia, que nec Hieronymum 
nec Bedam sapiunt. Demus jam prefatorum wium 
codicum ex przsignato die specimina. 

36. Ut a postremo, Barberiniano illo, incipiam, 
sic legit : Kal. Julias. Rome natale sanctíarum Lu- 
eia virginis,et Ancene regine cumaliis xxi. Anisole 
monasterio, depositio sancti Carilephi presbyteri. 
In monte Or, depositio Aaron sacerdotis. In Meso- 
potamia, Zeli cum aliis sez. Orionis cum aliis ix, 
etaliorundwucentorunseptuaginta quatuor. Augtus- 
toduno, depositio Leontii episcopi, et sancti Quitt- 
tiani. Satis patet indiculi hujus corruptela, aliquo- 
rum nonnulla mutatio,necnon satis liberalis interpo- 
latio, quibus caret, purius Hieronymianum referens 
codex Vaticanus, dum sic laterculum suum format: 
Kal. Junii. Rome,Gai pape.Sanclorum Lucivirgi- 
tis el Acceg regis, cum aliis octo. Bt in, monte 
Hor, deposi(io Aaron sacerdotis primi. Ejusdem 
plane tenoris imo nonnihil castigatior est codex 
S. Cyriaci, siclegens: Ka4. Julii. Rome,Gagi Pape 
et sanctorum  Luceie virg. el Acceio regis, cum 
aliis octo. Et iu monte Hor, depositio Aaron, sa- 
cerdotis primi. Non magna perspicacia opus,ut clare 
deprehendatur major duorum postremorum codi- 
cum inter se et cum Hieronymiano, quam cum Bar- 


recepto, ita probatum aliis Bedam fuisse, ut eo con- D beriniano uniformitas, quamvis ad IHenschenii et 


venientur aucto, utendum plures sibi putaverint, 
usque dum Usuardus visus est ecclesiasticis usibus 
accommodatior. » Nempe hzc apographa ad Bedam 
retulere Henschenius et Papebrochius, quoniam 
elogia ejus Hieronymianis annuntiationibus immista 
repererunt. Nec praetermittenda sunt qua in rem 
Bostram, nempe ad trium prefatorum codicum 
distinctionem, sequenti proxime numero 12 sugge- 
rit laudatus Papebrochius. Ita pergit. 

35. « Sunt autem tria hzc, » Hieronymiana apo- 
grapha Beds elogiis farta, « primumecclesis sancti 
Petri in Vaticano, quod hactenus in archivioibidem 


Papebrochii intentum satis esset, quod postremum, 
Beda elogia fortasse purius referret. 

37. Cum tribus superioribus Barberiniano, Vati- 
cano et S. Cyriaci, citato prologi num. 12, laudat Pa- 
pebrochius « vetustissimum praclarumque regina 
Sueci» manuscriptum, quod quanti fecerit vir eru- 
ditissimus Lucas Holstenius, declarantipsius ad Ro- 
manum Martyrologium Animadversa, hinc fere acce- 
pta, et post illius mortem typis vulgata. In hoc.... 
etiam Bedam agnovimus, » inquit Papebrochius, 
« sed elogiis s:epe contractioribus. » Quidquid sit de 
Beda elogiis, omnino fatendum est Martyrologium 


479 


USUARDUS MONACHUS SANGERMANENSIS. 


480 


hoc, quod olim fuit .$. Colwnbe apud Senones; À sum, in quo prz reliquisdiebus, copiosus est t Julii, 


fatendum, inquam, inter illustriora Hieronymiani 
Martyrologii contracta apographa merito recenseri 
posse. Habe hic ejus textum : Ka. Julii. In Nico- 
media, natale sancti Zoili. Rome, depositio Gagi 
gape. In monie Hor, depositio Aaron sacerdotis. 
Augustiduno,deposilio Leontii episcopi. Confer cum 
praecedentibus, et per te statues nihil propius ad 
Hieronymiana accedere. Hoc dolemus, nonnisi muti- 
lum repertum fuisse, utpote in quo desint omnia 
post vir Idus, seu septimo die Septembris. Nonnulla 
de hoc et de S. Cyriaci Martyrologio valde confuse 
lectorem edocuit Castellanus, ad primum Bimestre, 
Januarium nempe et Februarium, Martyrologii sui, 
cum eruditissimis notis editi, pagg. 20,27 et 98 : de 


ubi sic legit : A'aZ. Julii. In monte Or, depositio Aa- 
ron. Passio sanctorum apostolorum Simonis Cana- 
nei ei Judas Zelotis. Remis civitate, depositio sancti 
Teuderici presbyteri. Hoc ultimum Rhemos plane 
redolet,et Rhemensem provinciam late olim diffu- 
sam :et similia exempla, vel levi oculo, ibidem, locis 
non longe remotis,'occurrere observo; ut idibus Ju- 
nii : Remislcici!ate,super ffuvio Vetwla, dedicat. Sce 
Genufefa tirg .Et xr Kal. Septembris: Remis civitate, 
nat. S.S. Thimotei et Apolinaris. Jungo hic mart yro- 
logium manultalica transumptum ex Lomo XXI bibli- 
othecz Vallicellanz:: PP. Oratorii Rom», de cujus 
setate nil licet statuere. Auctor stylum Hieronymia- 
num brevitate sua sequitur, sed aliunde pluressanc- 


quibus a me amice monitus, correctionem sinceram B tos contulit, ut sunt propheta» Veteris Testamenti, 


pollicitus est, prolixissimis litteris gratiarumque 
plenissimis, datis Ix Januarii 1709: Cum vero hzc 
omnia, proximo ejus Bimestri, forte brevi edendo, 
corrigenda sperem, iis sigillatim enumerandis hic 
Ssupersedeo. 

38. At non ita pratermittere licet nonnullas alias 
clarissimi viriallucinationes,quibus codices aliquos 
Hieronymianorum classi perperam inserit. Has eo 
animo hic expono, quo ipse, humanissimas et corda- 
tissimasgratias referens,easdem sibi exhibitas acce- 
pit. Itaque citate premonitionis ad primum suum 
Bimestre pag. 17. Hieronymianis brevioribus annu- 
merat, 19 Marchianense in Flandria ; 9o Letiense in 
Hannonia ; 3e S. Lamberti et S. Laurentii Leodien- 


quos ex Roinano parvo, aut ex Adone, aut forte ex 
Usuardo desumpsit. Ex Gallia Romam advectum 
censuit Papebrochius, opinor, quia in eo reperit : v 
Idus seu xi Julii, translationem S. Benedicti, et 
xi Kal. Augusti, seu xxi Julii: Monasterio Fonti- 
nella, depositio S. Guandresili [pro Wandregisili] 
confessoris. Adjiciamus hic in solitum specimen, 
primum sspe nominati mensis diem. KaZ. Julii. Is 
monte Hor, depositio Aaron, sacerdotis primi. In 
territorio Lugdunensi, depositio Domitianiabbatis. 

&0. Post hoc sequitur Martyrologium, quod nostri 
vocant Treverense sancti Martini, scriptum manu 
Belgica,immistis rubricis qu& modo oculorum aciem 
ferme effugiunt. De hoc recte observavit Papebro- 


sia ; 4o ,S. Martini Tornacense ; 5o .S'. Gudilt Bruxel- C chius, ex variis collectum esse, ejusque compilato- 


lense ; quorum nullum ad Hieronymianprum ordi- 
nem pertinet. Ut a postremo incipiam, est illud ab 
Hieronymianis tam remotum, quam sint Ado ipse et 
Usuardus, ut cap. 3 ex Usuardinorum serie mani- 
feste constabit. Tornace sancti Martini satis conve- 
nit cum Lzetiensi, ut olim conservavit Bollandus 
Priefationis generalis pag. xLix, utrumque conferens 
cum mss. Antuerpiensi et Leodiensi S. Lamberti, ex 
quibus conjici potest, quantum ab Hieronymianis 
deflectant. Priora duo, nempe Lztiense et Torna. 
cense, ad Bedam relata sunt: Lambertinum Ado- 
nianis fermeascriptum:Antuerpiense,quod nos infra 
majus vocabimus, ad Usuardina plane trahendum 
est. Laurentianum Leodiense abest ab Hieronymia- 
nis longissime, est enim codex crassus et amplus, 
Adonem ipsum ferme superans. Quid demum velit 
per Hieronymianum Marchianense, plane me latet ; 
de fragmentis Usuardinis, ex eo cenobio acceptis, 
agemus suo loco, ubi etiam Centulensem codicem, 
Bed: nomine falso protitulatum, et a Bollando pag. 
xLvin inter Bede Martyrologia computatum, verse 
sus classi restituemus. Sed codices alios Hierony- 
mianos,aut eis saltem alicunde afflnes percurramus. 

39. Apographum habemus valde contractum, cui 
pars Breviculi Apostolorum przfigitur, manu R. P. 
Alexandri Wiltheim, operis olim nostri studiosissimi 
ex ms. Trevirensi S. Maximini descriptum, et ab 
eodem Patre Luxemburgo ad Bollandum transmis- 


rem prz» oculis Bedam habuisse ; nec invenio cui 
melius quadrent verba in prologo num. 14 relata: 
« Ita Bed:» quoque Martyrologio usus est pro Trevi- 
rensi Ecclesia, quisquis ille sanctorum Fastos, quo- 
rum habemus exemplar ms. composuit. » Facillime 
equidem credidero, plane ad usum Ecelesis alicujus 
aut Trevirensis aut etiam Belgicz: primitus concin- 
natum fuisse, cum in ipso principio v Januarii occur- 
rat: Gandavi,PharaMldisvirginis.Ut ex uno mense 
verosimillimam facias conjecturam ; habes x Jii 
Amelberge virginis. xnv,Marchelmi,consocii sasacté 
Libuini. xvuMinulpM et Gundulphi. xxu, Is Blan- 
dinio, Wandregisili abbatis. Ut alios taceam, non 
multum remotos ; est vir. Julii, Willibaldi. vni, Ki- 
liani. xut, Mildrade.xiw, Plechelmi,xxu, Liboriiin 
Paderborn. xxv,Clodesinde etc. De c:etero brevita- 
tem Hieronymianam passim sectatur, eoque potissi- 
mum titulo ad eorum classem reductum est. Si qua 
elogia ex Beda aut aliunde intercurrant, ea paucis 
cireumscripta sunt. Cum Vallicellano convenit in 
referendis prophetis Veteris Testamenti. Ex 1Julii, 
nullum satis certum indicium eruitur. Sic habent : 
Kal. Julii. Rome,Gaii pape et martyris. et Lucie, 
Fidei, Karitatis virginis, et Sophie,matris earwm. 

&K. Nullum fere in tota nostra Hieronymianorum 
collectione characteristicis suis magis distinctum 
est quam illud quod vocamus Coloniense S. Maria 
ad Gradus, a P. Joanne Gamansio, in Actis nostris 


481 


PROLEGOMENA. 


489 


percelebri, ad Bollandum missum anno 10638 ex apo- A 1 Julii. Romanum parvum eo die, unico articulo tex- 


grapha P. Marci Cartusiani Coloniensis, qui propria 
manu hanc notationém apposuit : Martyrologium 
perquamantiquum,quod ad Gradus Marie Colonie 
resertatur, incerío auctore, in quo plurima haben- 
lur, quein Usuardodesiderentur. Recte observat P. 
Marcus, sed addere potuit, plurima in hoc Martyrolo- 
gio desiderari quzsapud Usuardum et alios leguntur. 
Annuntiationum norma plane est Hieronymiana, solis 
locorum et sanctorum nominibus expressis, nisi 
quod rarissime,aut de tormentis perpessis,aut de se- 
pultura cursim fiat mentio. Sic loquitur: Xa. Julii. 
Rome, nal. S. Gaii pape. et S. Carileftpresbyteri, 
et S. Monegundis virginis. Vienne,sancti Martini 
episcopi. Domitiani abb. Liquet sanetos aliquos Hie- 
ronymianis superadditos. Nonnullos vero populares 
aut vicinos adjectos, collige ex 1v Julii, ubi ponit : 
Woltharici episcopi,a titulo sancti aut beati absti- 
nens. virJulii habetur: 7a Bongia natale sancti Goa- 
ris confessoris. v, Kiliani, etc. xvin, Translatio 
sancli Arnulft Metensis. xxi, Liboris episcopi. Apo- 
graphum imperfectum est, deflciens ix Octobris, quo 
die Dionysium cum sociis apud Parisios consignat. 
Martyrologii hujus compilator Romanum parvum nec 
consuluisse, nec descripisse ullo pacto videtur. 

42. Ultimum locum in nostro codice occupat apo- 
graphum, manu Belgica scriptum, antiquissimi Ec- 
clesie Romano-Gallice Martyrologii, quod supra 
laudatus Acherius cum majoribus nostris communi- 
cavit an 1663. De hoc et proxime superiori Martyro- 
logio sic in prologo ad Bedam, num. 3, Papebro- 
chius scriptum reliquit : « Quod idem (loquitur de 
Romano parvo Rosweydi) modice auctum, cum nobis 


exantiquissimis membranis transcriptum communi- - 


caret Lucas Dacherius, Romano Gallicum intitula- 
verat : olim autem etiam Colonis in ecclesia sanctae 
Maris ad Gradus legi solitum, probari potest, per 
illius ecgraphum, inde transmissum a Joanne Ga- 
mansio nostro, ex alicujus Carthusiani schedis : nisi 
potiusnova hzc dici compilatio debeat, ex priori illo 
el alio posteriori.» Ita Papebrochius nondum satis 
examinata Martyrologiorum stirpe, progenie,natura 
et singulorum proprietatibus. Admitto cum vene- 
rando magistro meo, utrumque illud Martyrologium 
et S. Mari: ad Gradus, et Romano-Gallicum meras 
compilationes esse ; at falli mihi videtur, dum ipsa 


tum concludit : Zn monte Hor, Aaron sacerdotis pri- 
miin Lege. Confer modo Romano-Gallicum: Kal.Ju- 
lii. Rome, inmonte Hor, depositio Aaron sacerdotis 
primi. Item sancte Monegundis virginis. Lugduni, 
Domitiani abbatis. Supplendum videtur post Rome, 
Gaii pape. Quz hic, obsecro, inter utrumque afflni- 
tas ? In hoe multiplex, in altero est annuntiatio 
unica. Si, quid sentiam, aperire liceat non multum 
verebor asserere, tum hoc Romano-Gallicum, tum 
superius S. Mari: ad Gradus, Adonis vel Usuardi 
ex magna parte compendia esse, pro vario compila- 
torum brevitati studentium gustu concinnata. Pro- 
inde rogatos hic velim Romani parvi impugnatores, 
quos sequenti capite conveniam, ut qui tam confi- 


p denter ex insigni illo et vetustissimo Martyrologio 


Adonis Kalendarium faciunt, hisce aut similibus po- 
tius occupentur, ad qux compendiorum aut extra- 
ctorum Adonianorum characteristicas convenien- 
tius transferri posse existimamus. 

44. His omnibus, saltem pro aliqua parte, annu- 
merari etiam possent codices alii, quibus in edendo 
Beda usi sunt Henschenius et Papebrochius: ex quo- 
rum recensione observo, ad Hieronymianorum st y- 
lum satis accedere Martyrologium Aquisgranense, 
ad usum illius Ecclesie collectum, quemadmodum 
supra de Trevirensi sancti Martini diximus. Profero 
rursus diem primum]Julii : Rome, depositio Gai epi- 
scopi, et sanclarum virginum Fidei,Spei et Charita- 
lis. Nova hinc inde inseruntur, ut rv Julii : Natívita- 
las sancti Hodelrici episcopi et. confessoris. Idem 


C forte est quem Coloniensesupra vocavit WolfAarici. 


vi Julii est. Witlebaldi. vi, Kiliani et sociorqun. 
xm, Zenrici imperatoris. xv, Gondulf et Monulft. 
xvi, Dedicatio S. Marie Aquisgrani.xxvu, Transla- 
bio sancti Caroli. Et husjumodi alia, quae praetereo. 
Demum annumerari etiam poterit alter codex basi- 
lic:e sancti Petri Roma, inter Bedze apographa iti- 
dem repositus, quamvis videatur arbitrari collectus 
el contractus, ut patebit ex r die Julii, quo textum . 
sic format: 4 monte Hor, depositio Aaron sacerdo- 
lis primi. Interritorio Lugdunensi, depositio Domi- 
ciani abbatis. Et sancti Quinciani martyris. Idem 
forte dici poterit de reliquis codicibus inter Bedze 
Auctaria citatis. Sed de omnibus his manuscriptis 
nostris ad Hieronymiana, seu integre, seu ex parte 


eum Romano parvo componit, aut h:ec ex illo con- D spectantibus satis dictum sit, eo solo intuitu, ut qui 
3 LS 


llata existimat. Habet profecto Romanum parvum 
characteres suos proprios, quibus et a proxime ci- 
lala et ab hoc Acheriana planissime discernatur. 

43. Unum est in quo tenuem aliquam similitudi- 
ném inter-Romano-Gallicum et Romanum parvum 
sdvertas quodinilloetiam inveniantur prophet:z Ve- 
teris Testamenti, nempe ex Adone vel Usuardo, cum 
reliquis plerumque accepti. At quam procul in cxte- 
ris distet, inde collige, quod Acherianum diebus fer- 
mesingulis auctiussit. Rursus, Romani parvi phrasis, 
quandoque uberior ; Romano-Gallici semper ad Hie- 
Tonymianorum normam contracta. En exemplum in 


sanctorum Actis e commentariis nostris legendis 
delectantur, facilius perspiciant quz et qualia sint 
Martyrologia ex quibus sanctorum ipsorum nomina 
extracta fuerint. 


ARTICULUS 11. 
De Bede et Flori Martyrologiis nove confecluro. 


43. De his Martyrologis, seu eorum duobus, seu po- 
tius uno utriusque Martyrologio, eatenus hic agen- 
dum est quatenus Beda cum Adone atque adeo cum 
Usuardo, non minima generis conjunctione con- 
nectitur; ut pateat ordo, series et quodammodo ge- 


483 


"USUARDUS MONACHUS S5ANGERMANENSIS. ' 


igi 


nealogia, quam supra dicebamus ex Hieronymianis, A tium in tenebris mihi semper visum est, et quan- 


Beda et Romano parvo, ad alios magis vel minus 
propinque descendere. Premittenda sunt Bed ip- 
sius verba in fine Epitomes, quibus testatur se scri- 
psisse Martyrologium de nataliciis sanctorum die- 
bus,in, quo omnes, quos invenire potuit, non solum 
qua die, verum etiam quo generecertaminis,velsub 
quo judice mundum vicerint, diligenter adnotare 
studuit. Hoc Bed» Martyrologium przfatio Bollandi 
et prologus Papebrochii ita depinxere, ita de Floro 
ab utroque disputatum, ita post ipsos alii varia ad 
ipsos spectantia expedivere, ut in eadem hac tela 
retexenda operam perdere videri possem, nisi assi- 
dua et horum et aliorum Martyrologiorum collatio- 
ne, nonnulla occurrissent, qua ipso assentiente et 


quam majorum placitis, auctoritate ductus acquies- 
cerem, ex quo illustrandorum Actorum suscepi 
provinciam, nunquam induci potui ut verum ipsum 
et genuinum Flori opus ab Henschenio repertum, 
a Papebrochio vulgatum certo crederem. 
48. Binz sunt circa Flori Martyrologium capitales 
. difficultates, quas nec Papebrochius, nec quisquam 
alius, aut satis hactenus vidit, aut, sicut oportebat, 
dissolvit, quasque nos hic ad duas quzstiones re- 
ducimus. Prima : Quenam ea demum aut sint aut 
vere dici possint, quibus Marbyrologim in labor 
Domini Bede compositum, Flori studio, utloquitor 
Ado, accreverit, quz:eque sanctus ille Viennensis 
episcopus, in Martyrologio adornando, se habuisse 


probante vivo adhuc magistro meo Papebrochio, p profitetur. Quod est quzrere, quid sint latiora illa 


eruditorum judicia non defugiant. Bed: xtas hodie 
receptissima est; lucem sortitus anno 672 ad usquo 
annum 735 vitam protraxit. Flori item characteres 
adeo verosimiliter stabilitos existimo, ut nihil ma- 
gnopere dubii videam quin floruerit Lugduni, et 
Martyrologium suum, magis nominatum quam no- 
tum, scripserit circa annum 830. 

46. Non erit abs re lectorem eruditum, tametsi 
forte jam probe instructum, hic denuo premonere, 
Martyrologium,przfixo Bed: nomine a Christophoro 
Plantino vulgatum anno 1564, nullo pacto a Beda, 
sed a nescio quo, ex Adone aliisque compilatum 
fuisse, tam esse evidens, quam quod evidentissi- 
mum, atque hoc tempore indubitatum, cum jam 
passim non alio nomine veniat, quam Bed spurii 
aut supposititii.Ego, vitanda odiosz vocis gratia, 
Plantinianum Bedam simplicius appellare malui. 
Illustrior est et ab orbeuniverso, presertim a litte- 
ratis, cum plausu accepta, recentior et longe accu- 
ratior editio altera, anno 1668 ante tomum II Martii 
ab Henschenioet Papebrochio procurata, qua genui- 
num Bed: textum ab Flori auctariis diligentissime 
expurgatum atque distinctum, se tradidisse non 
dubitarunt. Fuitque id adeo ab annis jam ferme 
quinquaginta tam incunctanter, tam universaliter 
ab omnibus admissum, ut qui solide contradicere 
aut velle, aut posset, hactenus, quod sciam, nemo 
repertus sit. Solam sanctorum omnium festivita- 
tem, ut additiam expungendam aliqui censuere. 

47. Non potui non magistrorum meorum consum- 
mato in his rebus experientiv et doctissimorum 
aliorum virorum suffragiis meum adjicere, atque 
adeo in tota hac Usuardi recensione, ita Bedam et 
Florum appellare, quemadmodum ab ipsis editi, 
divisi et discreti sunt. Nihilominus jam in terendis 
Martyrologiis satis diu versatus, symbolam et ego 
aliquam huc affero, qua licet Papebrochiani operis 
fundamenta quadamtenus suffodiat, ut est veritatis 
amatorcandidissimus, voluit ipse,argumenta propo- 
nerem, qux» ad rem, necdum plane elucidatam, 
ulterius discutiendam explanandamqueconferrent. 
Ad Florum spectat tota disquisitio, cujus Martyro- 
logium quantumcunque et qualecunque, vere nego- 


et toties decantata /atiora Floríad Bedam vestigia. 
Altera : Quid sit ejusdem lori liber secundus, quo, 
prater latiora vestigia, se usum esse tam diserte 
asserit Usuardus. Hanc postremam alicubi, si recte 
memini, attigit Castellanus, feliciter divinans, se- 
cundum Flori librum, nihil aliud esse posse, quam 
ipsum purum putum Adonis Martyrologium, ut pre- 
fationis hujus tertio capite copiosius demonstrare 
conabimur; undecorrigendumerit inveteratum prz- 
judicium, toties a Majoribus nostris, toties ab aliis 
post ipsos inculcatum, necdum scilicet reperta esse 
secunda Flori auctaria, vel alio nomine, secundum 
Flori ad Bedam librum, seu additamentum. Huc 
igitur|proprie el unice spectat sola prior difficultas, 
de primo eoque vero opere quod Flori studio in 
Beda» labore accrevisse novimus. 

49. Sed erit qui eam a Papebrochio abunde dis- 
solutam continuo existimet, distinctis illis Flori 
elogiis, qu» a Beda textibus tam accurate remota 
et sejuncta sunt. Iterum sincere repeto, me Majo- 
rumopus vehementer suspicere, ac sepe admiratum 
essetam fortunatum eorum inventum, dum, ut supra 
dicebam,lextam variis codicibus,tum Bedam ipsum 
tanquam genuinum, tum Flori additiones tam so- 
lerter a Bed:e verbis, et stylo discreverint. Verum 
perstat molcstia mihi suborta ex perpetua colla- 
tione Bed», ab Henschenio et, Papebrochio edili, 
cum Rabano, Adone ac Usuardo. In hoc situs est 
eardo rei, quod Ado in prefatione sua affirmet, eo 
se Bed: Martyrologio usum, quod Flori venerabilis 


E studio in labore domni Bedz accreverat, unde cer- 


tissime dicendum est, Adonem ipsius Flori, quem 
de facie novisse potuit,completum et integrum 
opus habuisse, quod ex Romano parvo et aliunde 
supplere aggrediebatur, adeo ut non solum pri- 
mum illud et valde imperfectum Bed: Martyrolo- 
gium habuerit, sed simul omnia, quao tum a Floro, 
tum a Beda composita, in unum quodammodo cor- 
pus coaluerant, quorum proinde Sanctos verba et 
elogia in novum suum Martyrologium indistincte 
retulerit, aut saltem referre potuerit. 

50. Clarissimain rem nostram sunt ipsiusmet Ado- 
ms verba, quibus in prefatione testatur, se ieeperio 





485 


PROLEGOMENA. 


486 


ac jussione sanctorum virorum Martyrologium com- A ceptum esse. En nodum, cui- solvendo viam hacte- 


pilasse, «£ supplerentur dies,qui absque,nominibus 
martyriunin Mar(yrologio (quod venerabilis Flori 
s(udio is labore domini Bede accreverat) tantwn no- 
tati eraut. Cxcus sit oportet qui hic non videat sic Be. 
dax Martyrologium ab Adone depingi, ut in eo simul 
conjuneta simul concerta fuerint quz:cunque Flori 
studio in Martyrologio Dedz aucta et amplificata fue- 
rant.Jam vero nihi] est manifestius quam quod Ado 
Beda vestigia constantissime premat,ejus sanctos 
passim asciscat,elogia ferme omnia,quoad rei subs- 
tantiam,nonnunquam verbatim describat, idquetam 
elare, tam expresse, ut. Bedam in Adone perspicue 
agnoscas. Si ergo Viennensis episcopus illum Bed: 
laborem pras oculis habuit, qui studio Flori accre- 


nus reciam et securam non reperi, nisi elogia 
ompia a majoribus nostris Floro ascripta, ei om- 
nino abjudicentur. Rursus, ut certum suppono, Ra- 
banum, perpetuum Beda descriptorem, tali Marty- 
rologii Bed:»» exemplari usum, quod et ipsum per 
Flori manus transierit ; atqui nec toto illo Raba- 
niani Martyrologii decursu, talis Florus usquam oc- 
curri, qualem Henschenius et Papebrochius edi- 
dere; est igitur aut nullus Florus, aut aliunde 
eruenda sunt ea quibus Bed: opus amplifieavit. 
Hanc difficultatem a nullo hactenus observatam me- 
mini, nequidem a Bollando aut Henschenio, sedulis 
Martyrologiorum evolutoribus, nec a Papebrochio, 
precipuo Bedanzs editionis concinnatore. Nodum 


verat, evidenter consequitur elogia etiam illa de- pj scrutando et ruminando pridem deprehenderam, 


scripsisse, qua studio Flori, labori Bed» adjecta 
faerant. Atqui tamen toto illo Adonis, quantumvis 
diffuso, Martyrologio nullum prorsus elogium repe- 
ritur ex iis, qu» in editione nostra Floro ascri- 
buntur : hinc igitur concludi potest Florum a majo- 
. ribus nostris vulgatum, non esse geminum Flo- 
rum, non esse, inquam, opus illud quod studio 
Flori in labore Beda accreverat, adeoque aut ni- 
hil scripisse Florum, aut si quid scripsit, alibi in- 
vestigandum. 

61. Argumentum non minus urgens desumitur ex 
Martyrologio Usuardi, quod ex Adone quidem con- 
tractum scimus, sed ita ut variis locis nonnulla 
elogia ex Beda descripserit, unde pateat Bedx Mar- 
tyrologium habuisse, non ut primum a Beda com- 
positum, sed ut a Floro auctum fuerat, cujus rei 
luculentissimum testimonium pra bet Usuardus ipse 
sic in praefatione sua disserens de vetustioribus Mar« 
tyrologiis qu: ad suum concinnandum viam prze- 
monstraverant : « Venerabilium Hieronymi scilicet 
ac Beda presbyterorum piis, quamvis succinctis, 
super hoc provocabar descriptis. Quorum prior 
brevitati studens, alter vero quamplures Kalenda- 
rum dies intactos relinquens, multa ipveniuntur 
hujus operis preeterjisse necessaria: quostamen se- 
cutus, censui et Flori memorabilis viri latiora jam 
in eo ipso negotio sequi vestigia, presertim in se- 
eundo ejusdem libro. » De hoc secundo libro dixi 
in bac przefatione agendum capitetertio. Ad praesens 
argumentum satis est ex hoc loco luce meridiana 


clarius patescere, Flori memorabilis viri latiora jam D 


i2 eo ipso negotio vestigia, seu domini Bede labo- 
rem, qui síudio Floriaccreverat, verbo, ipsissimum 
Beda» Martyrologium, a Floro in latiorem formam 
deductum, certissime secutum esse Usuardum. 
52. Age vero, totum Usuardi Martyrologium, a 
eapite ad calcem evolve et excute, viceris si vel 
unicum elogium repereris ex iis omnibus qua in 
editione Papebrochiana Floro tribuuntur, aut sal- 
tem vere illi quomodocunque tribui possunt. Scio 
equidem unum aut alterum non absimile esse, sed 
illud probavimus a Flori istins art fice ex Usuardo 
deseriptum, ac ipsius Usuardi stylo verbisque con- 


sed cuneus deerat, per avia et devia diu mul- 
tumque quasimus : an repertus sit, ex sequenti- 
bus potenit conjectari. 

'83. Ex citatis supra Bed: verbis, a Bollando, Pa- 
pebrochioet aliis passim referri solitis, indubitatum 
est, Martyrologium aliquod a venerabili et sancto 
scriptore compositum, nec minus certum, valde in- 


completum fuisse : certum prxterea, a nullo hacte- 


nus primigenia phrasi, de qua omnino constet, edi- 
tum fuisse. Nostra editio ad veritatem proxime qui- 
dem accedit, sed cum festum Sanctorum Omnium an- 
nuntiet, pro universali Ecclesia tempore Bed: nec- 
duminstitutum exunicoeo indicio ut c:etera taceam 
colligimus, purum plane et integrum dicinon posse. 
Jam vero, aliunde ex Adone patentissime docemur, 
ipsissimum Beda» Martyrologium Flori studio accre- 
visse, nusquam autem traditum est, peculiare opus 
(secundum librum alio remisimus) a Floro fuisse 
compositum, quod Beda superaddiderit, vel singu- 
lari modo, stylo et ordine ab eo sejunxerit, aut di- 
screverit. Subiit itaque cogitare, non infundatam 
conjecturam fore, si quis opinaretur, totum Beds 
Martyrologium, vel potius Martyrologii ejus ele- 
menta ita in Flori opus transfusa, ita utriusque co- 
namina in unum idemque opus conflata, ut frustra 
laboraverint Henschenius et Papebrochius, quo 
Flori stylum a phrasi Bede, quo Flori, inquam, 
auctaria a propriis Bed:» textibus segregarent. 
54. Mihi certe longe probabilius, imo plus quam 
verisimile est, Florum ita locutionem suam Beda 
sermoni attemperasse, ut nulla satis aut industria 
aut solertia distingui possint. Quod qui acciderit 
hac una ratione tibi facillime persuaseris. Qui Bedze 
Martyrologium norunt, utique ignorare prorsus ne- 
queunt, aut modo simplicissimo sanctosillic comme- 
morari, aut longiuscula quandoque eorumdem san- 
ctorum elogia referri. Quid Floro fuit facilius,quam 
hujusmodi rationem seribendi imitari? Beda in An- 
glia ex Actis vel passionibus martyrum partem hinc 
inde aliquam decerpserat, quam nos brevem pane- 
gyrim, elogium, laudationem, aut encomium appel- 
lare consuevimus. Eamdem methodum secutus in 
Gallia Florus, ut erat antiquis monumentis, teste 


1817 - 


USUARDUS MONACHUS SANGERMANENSIS. 


488 


Wandalberto, satis instructus, alias passiones, alia À confero versus ox metrico ejusdem mensis, qui ila 


Acta consuluít, alios proinde sanctos reperit, quos 
et ipse paribus omnino elogiis exornaret; servatis 
idem prefatarum passionum veris, vel dubiis narra- 
tionibus, earumque compendiis adoptatis. Ut paucis 
rem totam conplectar, sic Bedz:» laborem et Flori 
studium inter se coaluisse existimo, ut nec modo, 
nec ordine, nec stylo unius commemorationes ab al- 
terius commemorationibus, vel ab ipso Adone di- 
gnosci aut disjungi potuerint, unicunque proinde 
nuncupaverit Bedx» Martyrologium, quod Flori stu- 
dio accreverat, 


95. Hoc pede recte fixo, alia via sternenda fuit 
ad indagaudum quantum opere Beda, quantum 
Florus in colligendo Martyrologio posuerint : cum- 
que aliunde notissimum scirem Beds» nomine in- 
scriptum esse Ma"Lyrologium aliquod metricum,seu 
carmine hexametro conscriptum, non Wandalberti- 
num illud, ut aliqui falso sibi induxerunt in animum, 
quod totius anni Kalendas decurrit : sed longe bre- 
vius, multos etiam Kalendarum dies intactos relin- 
quens ; putavi ex ipsius cum prosaico a nobis edito 
collatione, forte aliquid luminis cecessurum, unde 
non inverosimiliter, Bedx:» sanctorum compilatio a 
Flori accretionibus commode dividi et separari pos- 
set. Atque eccum, metricum illud opportune mihi 
suppeditavit Acherii Spicilegium tomo X, a pag. 120, 
quo in przefatione pag. 1&, editor indicat, exscriptum 
esse a Mabilione « ex ceonobii sancti Remigii Rhe- 
mensis apographo, exarato manu Bertigarii mona- 


chi, Ebbone archiepiscopo, przferreque Bed no- C 
men, actitulum, uti nos, «quit, in textu exhibe- : 


mus.» Pergitpluribus ostendere nihil esse, quominus 
Beds vereascribatur metricum hoc Martyrologium, 
tametsi in citato supra testimonio de solo prosaico 
sermonem instituere videatur, neque in indice ope- 
rum suorum metricum istud Martyrologium recen- 
seat. Id enim mirum videri non debet, cum ex ipso 
opereeconstet sub finem vitz? compositum fuisse, ut- 
potecum ineo,mense Aprili,etiam Walfridus junior 
commemoretur, cui, anno 722 vita functo, tribus 
solum annis Beda supervixerit. Hxc ferme Acherii 
Sententia : qua si vera est, ac vere Beda postremis 
vitz: annis Martyrologium suum qualecunque ex so- 
luta oratione ad ligatam transtulerit, ac forte san- 
etis recentioribus modice auxerit, inveni ubi pedem 
alterum figam, et nisi vehementer fallor, ea, qua in 
hisce fleri potest verosimilitudine, laborem Flori a 
primis Bede lineamentis distinguere valeam. Jam 
nunc fortasse mentem meam perceperis. 


. B6. Ea est, ut composito inter se utroque Bede 
Martyrologio, prosaico nempe, ut ab Henschenio et 
Pepebrochio editum est, cum metrico Acheriano, 
illos omnes sanctos et sanctorum elogia Bede tri- 
buam, quorum in metrico ipse meminerit ; cztera 
omnia Floro relinquam. Ut exemplo res pateat, pri- 
Imium mensem accipio, qui mihi Bedam nostrum 
aperienti occurrit, nempe Augustum, et cumeodem 


apud Acherium repraesentatur : 


Machabei Augusti coronantur mensis in ortu: 
Sanctumque et X ystum octavis tenet Idibus aómum. 
Bis binis victor superat Laurentius hostes. 

Sancta Dei Genitrix senas,ter constat àdire 
Angelicos vecta inter ccetus Virgo Kalendas. 

Inde Thimotheus undecimam tenet ordine digno 
Atque simul martyr sortitur Symphorianus. 

Octonas ganctus sortitur Bartholomeus. 

Bis binis passus colitur Baptista Joannes. 


Hic sanctos octo numeras, quos in nostra hypo- 
thesi vere a, Beda signatos dicendum erit. Sunt au- 
tem in Bedajnostro notati eo mense sancti, seu po- 
tius annuntiationes octo et viginti ;erit ergonecesse 
hinc consequi, ut. commemorationes circiter vi- 
ginti, mense Augusto, Bed: a Floro superadditas 
fuisse fateamur. 

57. In alia hic versamur hypothesi, videlicet vere 
ad Bed: Martyrologium, quod Flori studio accrevit, 
pertinere omnia qus: Henschenius et Papebrochius 
tanquam ad genuinos Bed2 textus spectantia retu- 
lerunt. Alia prorsuseaque scerupulosior quzestio mo- 
veretur, utrum Bedz et Flori opussubinde interpo- 
latum aut decurtatum non fuerit? Verum hoc ad ar- 
gumentum quod hic tractamus peregrina sunt. Aut 
purum, aut puro proximum esse nostrum Bedz Mar- 
tyrologium, idemque prorsus, quo se usum fatetur 
Ado, pra:ter prologi Papebrochiani rationes, satis 
manifeste probat Ado ipse, dum totum illud Mgrty- 
rologium in suumtranstulit. Totum dicoa potissima 
et precipua parte; nam si quis Bedam nostrum cum 
Rabano et Adone conferat, nonnulla hinc inde re- 
current quibus ad exactiorem formam Beda noster 
redigi facile queat. At enim non video tam serupulose 
excutiendum Bedam, licet fortasse minutiis nonnul- 
lis auctum, dum tam confidenter Hieronymiana di- 
cimus, quz: ad Hieronymum nullatenus spectare 
posse, apud omnes in confesso est. 

$8. Frustra etiam oppones futurum eo pacto ut 
potior pars celeberrimi Martyrologii, a Majoribus 
nostris cum tanta laude Beda vindicati, mensibus 
singulis Bedae abjudicetur.Etenim cum hactenus non 
minus fere dubium fuerit quid ex Bedz Martyrologio 
Bede proprium sit quam ex Hieronymianis Hiero- 
nymi, seuillius qui primo Hieronymianum Martyro- 
logium designavit,nonexiguum certeoperz pretium 
fecero, si purum ipsum Beds opus, quantulumcun- 


D que demum, auctori suo non infundatis argumentis 


restituam, cxteris Floro aut aliis interpolatoribus 
derelictis. Equidem post longam et diligentissinam 
operam, quanta potui cura et studio adhibitam, ni- 
hil buc usque reperi quod ad omnimodam verosimi- 
litudinem propius accedat. Atque has nostras ratio- 
nes, seu mavis conjecturas, eruditorum censuriset 
judiciis tantisper proponere non formidamus, si 
forte clarioris lucis aliquid aliunde affulgeat, quo 
tandem tutius, securius et certius, ipsius Bed? 
purus et genuinus fons ab influentibus et asciti- 
tiis rivulis expurgetur. 

59. Interim vero monendus hic iterum lector me 





489 


PROLEGOMENA. 


490 


tota ferme Usuardini Martyrologii recensione sic A aensis, tam certa ipsi fuit solemnium dierum com- 


semper Bedam et Florum citasse prout ab Hensche- 
nio et Papebrochio distinctis typis vulgati sunt, 
quemadmodumHieronymiana apographa,seu codices 
Hieronymianos appello, quos Florentinius et Ache- 
rius edidere, aut apud nos manuscripti exstant, ta- 
metsi alii aliis auctiores sint, vel magis aut minus 
interpolati. Si quzras cui ascribenda sint elogia in 
nostra editione Floro attributa, sincere fatebor id 
me prorsus ignorare. Caeterum, cum hic in conje- 
cturali scientia versemur, quid vetat prababilissime 
asserere singulos codicum, ex quibus accepta sunt, 
compilatores Bedam et Florum imitatos, pro suo 
quemque ingenio addidisse, quas ex passionalibus 
aut aliunde decerpta textibus suis apte convenire 
censebant. Id certeadmittendum incodicibus Usuar- 
dinis, in quostanta iuterpolatorum libertas grassata 
est, ut auctaria et additamenta si omnia conjungan- 
tur, singulis prope diebus, textum ipsum Usuardi- 
num duplo, triplo, sepe quadruplo, imo quintuplo 
et amplius exsuperent. Hzc de Beda et Floro. Nunc 
ad tres alios antiquos, seu classicos martyrologos 


roperemus. 
P'SPP ARTICULUS III. 


$ I De Wendalberti metrico. 

De tribus aliis Mar(yrologiis Usuardi cognatis. 

Hieronymiana, Bedam et Florum, inter Gallos Mar- 
tyrologos, state proximus sequitur Wandalbertus, 
monachus Prumiensis in dicecesi Trevirensi qui Mar- 
tyrologium suum, utostendit Bollandus pag. Lit, seri- 
psit anno842, male aboperum Bedz editoribustomo 
insertum sub titulo Ephemeridum Bede, cum me- 
tricum hujus Martyrologium, dequo articulo przce- 
denti egimus, brevissimum sit, certe Bedz ascribi 
nefas sit, nisi quamplures Kalendarum dies intlacios 
relinquat, ubiinterimnostrum hoc Wandalbertinum 
per totum anni circulum unum saltem sanctum re- 
fert diebus singulis. Sed de vero auctore nemojam 
est qui dubitet; tu vide apud Bollandum przfatio- 
nem ipsius Wandalberti, ex qua ad remnostram fa- 
ciunt sequentia verba: « In quo opere, quia solem- 
nium dierum certissima comprehensio non leviter 
nec facile pro librorum varietate obstabat, ope et 
subsidio precipue usussum sancti et nominatissimi 
Flori, Lugdunensis ecclesiz subdiaconi, qui ut no- 
stro tempore, revera singularistudio et assiduilate, 
in Divine Scripture scientia pollere, ita librorum 
authenticorum, non mediocri copia et veritate co- 
gnoscitur abundare, Áb hoc ego, sumptis veteribus 
emendatisque codicibus, Martyrologium librum a 
Kalendis Januarii usque ad finem anni, per dierum 
singulorum occurrentes festivitates metro edidi. » 
Oratorie hic loqui videtur Wandalbertus; nam si 
rem ipsam diligentius inspiciamus, quzcunque ipse 
ex libris illis authenticis, veteribus et emendatis co- 
dicibus scitur desumpsisse, ad unam Kalendariorum 
Hieronymi, Bedz et Flori Martyrologiorum et forte 
passionalium aliquot supellectilem facillime contra- 
hent ur. Ncc vero,etiam ope et subsidio Flori Lugda- 


PatRoL, CXXIII, 


ACTU mon 


as 


prehensio, ut non szepe, contra apertissimam anti- 
quiorum Martyrologorum sententiam, pro suo arbi- 
trio dies aliquot transposuerit. 

61. Qua hic Bollandi prafationi, aliorumque de 
Wandalberto narrationibus.superaddimus, eo spe- 
ctant maxime ut specimina exhibeamus, ex quibus 
appareat multa pro suo libitu Wandalbertum diges- 
sissse. Quserant alii quinam ii fuerint Jibriauthenti- 
ci, acteteres emendaticodices unde Sanctos suos ine- 
tris illigandos Wandalbertus acceperit; ego certe 
dubito an hz: ec omnia non magis ornate, quam vere 
predicentur. Bedam, ut a sancto ei nominatissimo 
Floro auctus fuerat, pre oculis habuisse ultro con- 
cedimus, tamesi in eo scrupulosior fuisse non appa- 


p reat. Ex codicibus Hieronymianissanctos aliquot de- 


D 


, o? 


cerpsisse, sque certum est; at preterea alios, 
aliunde accersitos, pro suamet auctoritate eis adje- 
cisse, luculenter demonstrari potest. En pauca de 
multis exempla. Sic habet : 

xvit Febr. Bissenumque diem Martialis sanctus honorat. 


xxi Victorine, tuo nonus de nomine fulget. 
XXY Quinta dies Crescenti augetur laude beati. 


n Mart. Senis mox Nonia Heraclue Paulusque coluntur. 
xx April. Festaque Synesii celebrantur martyris almi, 
Pontificis tumulo, doctrina et morte beati. 
xm Jul. Tertius Egyptum preesentat Serapioni, 
Attalus et martyr coelesti flore nitescit, 
Et ternam denam Philibertus sanctus adornat. 
XXIY Mox nonam..., Aquila et Niceta sacrarunt, 


Quatuor habet versus de consecratione altaris a S. 
Stephano papa, aliisque eo spectantibus de quibus 
alibi niil. 

Idibus octavis, mortem passura crucemque 

Christi sancta 3aro,setheream dedit ante figuram. 

Lucius et Psolameus denam virtute coronant. 

Hac quoque Pelegium fuso pro sanguine clarum. 

Hac et Venere rutilant solemnia sanct. 

Has simul et Felix felici morte dicavit. 

Martyrologio Regule sancto pariterque beote. 

...«». Votis festoque vocatur eodem, 

. Exsilium, flagella, minas, tormenta necemque 

Pro Christo perpessa simul Domicil'a triumphat. 

Plures hujuscemodi sancti in Wandalberto recur- 
runt, quos apud alios Martyrologos, saltem sic 
positos frustra quasieris. Quemadmodum autem 
libere sanctos multos signavit aliis incognitos, sic 
non minori libertate, aut Kalendarum dies trans- 
posuit, aut aliqua inseruit, quz: apud antiquio- 
res martyrologos non repererat. Lubet iterum 

exemplis pauculis rem elucidare. Sic habet xxi 

Aprilis. — " 

Undecima Gaius pariter Simeonque coluntur. 

Non potest esse alius hie Caius quam papa, qui ad 

diem sequentem pertinet. A propio die remotior 

est, quum ex Januario sic canit xvi Maii : 


Septima Timotheus cum dena nomine lucet, 
Veridica Paulus docuit quem voce beatus. 


Sic vi Junii illum posuit, qui ad vir spectat : 


Octavas Idus Ceratus episcopus ornat, 
Urbem qui fulsit, Gratiano a principe dictam. 


Rursus xx Junii Vitalem collocat, quasi hie post 
filios Gervasium et Protasium die sequenti passus 
8it, de quo alii agunt xxvii Aprilis. En ejus versi- 
culum : 


16 


AL 


491 
Vitalisque paler natos sequitur duodeno 
Prima Julii loquitur de Ephrem, qui ab aliis refer- 
tur r Februarii; sed in hoc Bedam aut Florum se- 
cutus est. At xiv Septembris solus ipse de Epar- 
cho agit, alii 1 Julii. 
Presulis hic etiam meritum celebratur Eparci. 
Alii Martyrologi Martinum papam non agnoscunt 
xvi Septembris. Sic ipse : 
Hinc sexto deno Martinus papa beatur. 
Ad xxiv Octobris anticipat festivitatem quadra- 
ginta sex militum, ab aliis die sequenti diserte 
signatorum. 


Nono quadregeni effulgent sexque triumpho 
Rome militie et sancto certamine cleri. 


Jam vero prater Sanctorum nomina, alia etiam 


inserta esse, quorum ipse inter martyrologos pri- B 


mus sit auctor, liquet ex vim Junii, ubi Medardi 
et Gildardi famosum synchronismum adoptare vi- 
detur. 


Progenies meritumque pium, quos jungit et ara. 
Gildardus senag, pariterque Medardus honorant. 


Vide etiam Ix, xxi Octobris ac pluribus aliis die- 
bus in nostris ad Usuardum Observationibus pro- 
prio loco indicatis, ex quibus omnibus colligas sa- 
tis libero calamo Wandalbertum versus suos ador- 
nasse, nisi suspicemur interpolatores subinde ac- 
cessisse, quos mirum esset magis ab hoc Marty- 
rologio, quam ab omnibus aliis manum  absti- 
nuisse. Utcunque factum sit, h:ec eo notavimus, ut 
pateat metricum Martyrologium Hieronymi qui- 


USUARDUS MONACHUS SANGERMANENSIS. 


402 


À tem, sed Wandalberti rivulum consuluisse ; idque 


patebat clarius die secunda Decembris in Vero et 
Securo, a sociis aliis octodecim aut novemdecim 
avulsis : 


Vero et Securo quartis litat Africa nonis. 


Verum his omnibus przponderavit Usuardi silen- 
tium, qui, duces suos aperte enumerans, Wandal. 
bertinomen reticuit. Ad haec, in allato exemplo Veri 
et Securi, ambos Usuardus fratres appellat, quod 
utique ad Wandalbertum non reperit. Petrum et 
Euphrosium aliunde Usuardo innotuisse necesse est. 
Ut vero certius intelligas, inter Usuardi protopa- 
rentes locum Wandalberto tribuendum non esse, 
faciet dies rv Decembris, quo Usuardus nullos apud 
Adonem sanctos illic signandos reperiens, non ad 
Wandalbertum, qui de Victoria agit et Heracleo, 
sed ad Rufinum confugit, ex quo binas suas annun- 
tiationes conflavit. Idem convincitur ex xix Decem- 
bris. ubi Wandalbertus : 


Quartum cum deno Zozimus Dariusque coronant; 


in Usuardo autem solum legitur : Civitate Nicea, 
sancti Darii martyris ; nulla prorsus eodie Zozimi 
facta mentione. Tota igitur Wandalbertum inter et 
Usuardum cognatio in hoc consistit potissimum, 
quod uterque de Hieronymianis, Beda et Floro par- 
ticipent. 

63. Posset et hic a curiosis inquiriri utrum Wan- 
dalbertus inter progenitores suos numerare non 
debeatauctorem Romani parvi?Dubitandi ratio est 


dem et Bedz, a Flore aucti, progeniem esse, non (c quod Observationes nostre nonnunquam doceant 


ita tamen ut eorum placitis se astringendum pui 
taverit, auctor ipse per se et novi Martyrologi- 
conditor, Vulgo notum est Adonem in coenobio 
Prumiensi verosimiliter eum ipso Wandalberto ali- 
quandiu commoratum : attamen certum putamus 
metricum Martyrologium aut non novisse, aut certe 
eo usum non fuisse. Dubitavi aliquando, nec in 
meis ad Usuardum Obsevationibus satis certo de- 
terminare ausus sum, utrum in Usuardi cognitio- 
nem non venerit; neque vero hactenus id mihi 
certo exploratum ausim asserere. Partem affirmati- 
vam suadebant Sancti iidem, pluribus diebus in 
utroque recurrentes;at mox reponi poterat id mi- 
rum non esse, cum utrique iidem fontes, aut sal- 
tem similes patuerint. Magis urgebat, dum Sanctos 
reperirem apud nullum martyrologum Usuardo an- 
tiquiorum, pr:eterquam apud solum Wandalbertum 
signatos, quod plane accidit xiv Martii, ubi hic ver- 
siculus : 
Euphrosius pridie Petro cum mertyre fulget. 


62. Hoc certe impellere videbatur ut saltem no- 
Litiam aliquam inter eos martyrologos fuisse ad- 
mitterem. Rursus, dum ex aliqua Hieronymia- 
norum classe unus aut alter Sanctus, iidemque 
prorsus et ab Usuardo positi, et a Wandalberto 
versibus innexi inveniebantur, satis probabile vi- 
deri poterat Usuardum non Hieronymianorum fon- 


eosdem sanctos a Wandalberto celebrari, quos so- 
lum Romanum parvum inter antiquiores notasse 
comperitur. Exemplo sint Maii xv, quo 


Pontiflces septem Hesperiom eimul idibus ornant. 
et vii Junii : 


Paulus septenas, presul tuus, alta Bizanti, 
et similia plura, ex, quibus confici posse videatur 
Wandalbertuin non. ignorasse Martyrologium illud 
quod Romanum parvum vocamus. Hic ego me hz- 
rere, et in Observationibus non semel hzsisse con- 
fiteor. Nihil quidem piaculi video, si ultro conce- 
damus Romanum parvum Wandalberto praluxisse. 
quidquid Ado gloriari videatur se omnium pri- 
mum absconditum prius in ltalia thesaurum ef- 
fodisse, quem in Galliam deportaret. Caeterum cum, 


D testeUsuardo, diversasanctorum Patrum Martyro- 


logia exstiterint, facile contingere potuit ut ex an- 
tiquiori aliquo, auctor Romani parvi Rom», Wan- 
dalbertus in Gallia sua desumpserit. Qui plura 
conferre aut disquirere voluerit, in prima Molani, 
et in hac nostra Usuardi editione, metra diebus sin- 
gulis cum textu Usuardino ferme conjuncta inveniet. 
Apud Acherium tomo V Spicilegii, totum Wandal- 
bertinum uno ductu editum est. 


$ II. — De Martyrologio Rabani. 


64. Ordine et :»tate sequiturprzeclarum Beds ger- 
men, Martyrologium a B. Rabano Mauro ex mona- 


493 


PROLEGOMENA. 


494 


cho Fuldensi archiepiscopo Moguntino compositum, A licet causa quod ambo ex Hieronymianis, Beda et 


quod fortasse non imumerito appellaretur Beda 
Martyrologium studio Flori et Rabani suppletum ; 
ita Rabanus fideliter et passim omnia elogia, in Pa- 
pebrochii editione Beds» ascripta,su:z compilationi 
inseruit, ut vel ex solo hoc Martyrologio recenseri 
illa et forte hinc inde emendari posset. Credidit Pa- 
pebrochius in Prologo suo, num. 11 eodem tem- 
pore Rabanum in Germania Bedam supplevisse,quo 
id in Francia przstabat Florus, adeoque circa an- 
num 830 ; at nobis longe verosimilior videtur Cas- 
tellani conjectura, przfationis suz» ad 1 Bimestre 
pag. 20, ubi Rabanum existimat Martyrologium 
scripisse cirea annum 845, tum nempe, cum de- 
missa anno 842 abbatiz Fuldensis praefectura, pri- 
yatus ibi degeret, anno 847 ad archiepiscopatum 
Moguntinum assumptus. Sic apte divisis tempori- 
bus, commode intelligitur Flori laborem in augen- 
do Beda pervenisse in manus Rabani, quem is ex 
codice aliquo Hieronymiano aliisque (ut erat vir 
doctissimus) aliunde acquisitis, per totum anni 
cireulum impleverit, iis superadjectis, quz: ad Ful- 
denses seorsim pertinerent, ut esset Martyrologium 
eenobii illius celeberrimi usibus accomodatum, 
quidquid Papebrochius num. 14 autumet, non eo 
Martyrologio usus Fuldenses, sed alio in codicibus 
reginz? Suecise reperto, quod ex Adone contrac- 
tum fuerat. Sed forte monachis etiam illis placue- 
rit magis Usuardina methodus, longe aptior Officio 
ecclesiastico. 

65. Przvenit itaque Rabanus noster Adonem, 
qui per idem tempus Martyrologium aliud medita- 
batur, de quo fusius sequentibus duobus capitibus 
agendum erit. Uterque eodem laborat vitio, nempe 
enormi illa inequalitate, qua diebus nonnullis 
unus aut alter sanctus valde jejune annuntiatur, 
alii vero longis elogiis referti, ad nauseam ferme 
prolixi sunt. Pra:iverat ambobus Beda, prziverat 
Florus ; ast Usuardussingulorum dierum laterculos 
eompendiosius complexus, priores omnes Martyro- 
logos ita antecelluit, ut ubique receptus, aliorum 
memoriam obliteraverit. Ut ad Rabanum redea- 
mus, nihil in eo peculiare occurrit quod Observa- 
lionibus nostris satis accurate notatum non sit. 
Hoc nempe singulari cura studuimus, ut per con- 
tinuam illam Martyrologium omnium inter se aut 
eonvenientiam, aut differentiam, aut oppositionem, 
sub unum aspectum positam, singulorum simul 
proprietates Hagiophili dignoscerent. Inter czetera 
insinuandum fuit Rabani Martyrologium Germanis 
limites non esse trangressum, ut pote quod Ado 
et Usuardus plane non noverint ; Notkerus autem, 
de quo mox loquemur, totum descripserit, anxe- 
rit, aut contraxerit. 

66. Ut autem assumpt2 superius generationis me- 
taphorz inherentes, Martyrologiorum genealogiam 
pertexamus, co consanguinitatis gradu Adonem 
tangit Rabanus, seu potius eorum Martyrologia, ut 
quodammodo germani fratres dici possint, ea vide- 


Floro, pro majori vel minori parte progeniti sunt, 
cum hac notabilissima diveraitate, quod Ado fecun- 
dissimus fuerit aliorumMartyrologiorum parens,Ra- 
banus vero prope Zreg obierit, solum ferme Notke- 
rum sequacem habens, ex quo fortasse magis 
quam ex ipso Rabani fonte, paucula in codices 
Usuardinos auctiores derivata sunt, ut nonnun- 
quam in Auctariis nostris indicandum fuit. Qui 
plusculum temporis Martyrologiis his omnibus ac- 
curatius inter 8e componendis impendere volue- 
rit, facillime mecum advertet quod si ea, quz? ex 
Hieronymianis, Beda et Floro, Rabanus desumpsit, 
a reliquis sejungantur, pauca superfutura sint 
qua Rabani propria dici debeant. Sic item, si Not- 
kerum Hieronymianis, Rabanianis, et Adonianis 
exspolies, ad nihilum prope redibunt quz: ex ejus 
Martyrologio erunt reliqua; prieterquam quod lo- 
cis nonnullis mutilum est, ut statim paulo copio- 
sius explicabimus. 


$ III. — De Martyrologio Notkeri. 


67. Hoc Martyrologium native delineavit Papebro- 
chius in prologo ad Bedam, num. 14, his verbis : 
« Predicti Adonis synchronus fuil B. Notkerus, 
monasterii sancti Galli monachus anno Christi 870, 
quando Ado eidem monasterio communicavit reli- 
quias sancti Desiderii, episcopi et martyris Vien- 
nensis, x Kal. Junii recolendi, quemadmodum ipse 
ad dictum diem testatur in suo Martyrologio, quod 
videtur Adonis exemplo scripsisse, integra sspe 


C elogia ex eo verbotenus accipiens; mortuus anno 


912, uti clare demonstrabimus mense Aprili ad ejus 
diem natalem. Prz:ter Adonis Martyrologium (cujus 
exemplar eredibile est ipsummet Sangallensibus 
misisse) habuit etiam Notkerus prz oculis Mart yro- 
logium Rabani, de qno supra egimus, et eo etiam 
plurimum usus est, adeo ut videri possit unum e 
duobus conficere voluisse. » Verissiima hzc esse 
plane perspiciet quisquis tres illos Martyrologos 
inspicere et attentius considerare dignabitur, quod 
in Observationibus nostris Usuardinis annotare non 
pratermisimus, quotidianam ferme Mart yrologio- 
rum classicorum genealogiam reprzsentantes, quo- 
rum postremus est hic,quo de loquimur, Notkerus 
Balbulus; quem si pernoscere cupiat curiosus lec- 


Q tor, adeat Papebrochii commentarium vt Aprilis a 


pag. 570, ubi hunc a variis aliis Notkeris accurate 
distinguit. Castellanus compendio omnia collegit 
in laudata sxpius praefatione, p. 25. 

68. Porro jam dictum Notkeri Martyrologium 
primus ex Sangallensi bibliotheca eruit, et typis 
vulgavit inter antiquas lectiones Henricus Canisius. 
locis aliquibus mutilum, ut a xm Junii ad xix, a xi 
Julii ad vit, a xvii Augusti ad xxvir ; imperfectum 
vero a xxvi Octobris usque ad anni finem. In Cani- 
siana illa editione hunc pr:efert titulum: Z2 nomine 
Domiti, incipit Martyrologium per anni circulum 
iS. P. N. Notkeri, cognomento Balbuli, monachi S. 


Jus nos lanlisper ROMANUM PARVUM vocari 
(iui? 
osse COnsenus. 


70. Eminentissumus Annalium ecclesiasticorum 
conditor Cardinalis Baronius, in Prolegomenis ad 
suam Martyroloii Romani cum Notationibus ediLio- 
nem,przsertim capite octavo,totusestin qu:xrendo 
antiquo Martyrologio Romano, eujus vestigia haud 
obscura repererat in celebri Gregorii Magni ad 
Eulogium Alexandrinum episcopum epistola, supe- 
riusa nobislaudata. Cumque relatorum a nobis prz- 
cedenti capite majorum lieronymianorum apogra- 
pha inejusautcujusquam alterius,ad Romani Mart y- 
rologii reformationem deputat i,notitiam non perve- 
nissent, neque adeo Martyrologium ullum vidisset, 
cui deseripta a Gregorio elementa omnimode con- 
venire possent ; lecta Adonis przfatione, in qua 


491 USUARDUS MONACHUS SANGERMANENSIS. 496 
Vitalisque pater natos sequitur duodeno A tem, ge? * , oci H8, &d concinnandum 
Prima Julii loquitur de Ephrem, qui ab aliis refer- p t ,^^" djutum fatetur venerabili 
tur I Februarii; sed in hoc Bedam aut Florv^ mon s rologio, ab urbe Roma Aqui- 
cutus est. At XIV Septembris solus » PL dtuurm arco episcopo a pontifice Romano 
cho agit, alii 1 Julii. p" ur td A del Eminentissimus citato capite 8 
Preesulis hic etiam meritu PE pp pM dabitavit : « Hoc ipsum simplex absque 
Alii Martyrologi Martin e ML j^ mento Romanum Martyrologium,idemque 
xvi Septembris. Sic ir LN pla P7 et ere in quo tantum nomina Martyrum, locus 
Hinc sexto deno Me , D EL p 4c dies passionis positi haberentur, esse illud ip- 
Ad xxiv Octobris P we Ln piel! im, cujus meminit Ado. » Ita Baronius. 
ginta sex militur TEMPEL ipn jn mE 71. Sed pace ipsius dixero : non satis conveniunt 
signatorum. u n "T M m ea quz? Gregorius in epistola ad Eulogium de suo 
Nono quadrar Lu Ese qum Eris gan — Martyrum libello przdicat, cum characteristicis 
Romse militi - pot Arpa P ex Do roli. — Martyrologii Ravenne reperti ab Adone delineati 
p je PM aet, gari qqus SI 18, 
Jam vero pr e s "S pg pne eU que in ut utriusque verba conferenti ad oculum patebit : 
inserta es jit Ri -— * omert! / ropinqui p neque enim Ado usquam insinuavit Martyrologium 
mus sit cst Prnt pacte espe jt P Hierony. 8 Romano pontifice Aquileiam cuidam sancto epis- 
et Gild calo ee eno edit" pognunqus. luisse copo directum, aut perbreve esse, aut sola duntaxat 
detur AIT eel! as el I supple s familie, | 20mina Martyrtm continere, aut solum Jocwm ac 
; Lu wr w ? ipecendimus. Illum diem passionis ponere; que omnia Gregorius de 
Y gis ei datu NP sstiPi vetus, à Rosweydo Suo tam clare et tam distinctis terminis asseruit. 
gepreP iet i e Ravenne repertum, C:terum quidquid ejus sit, praeconcepts opinioni 
bu serius Dn ab Ad ite Martyrologii sui insistens Baronius, satis ibidem patefacit ingens 
p yere Pride og, 1 ; uransfusum. Ex quo ejusdem istius Martyrologii, quo tenebatur, deside- 
t "m. der iud E s, quod nos Romanum rium, dum ita loquitur : « Porro in omnibus que 
posit domum n a Floro aueto, Adonis viderim Martyrologiis Adonis impressis (non scio 
vide dici ! ,ri, cujus avum Hieronymiana alias editiones tunc exstitisse preter imperfectam 
peu? os puncuP:. Tum vero,ex Adone imme- — Lipomani et aliam Mosandri) illud ipsum Roma 
pai rent P, 2 llam Usuardum capite 3 demons- acceptum desideratur. Egregiam certe, ac viris 
nog in cp de en da est gravis de Romano — eruditis dignam optatamque navasset operam Mo- 
diatis$" gic Ph e uditos controversia; paucís id ., sander, si hujusmodi illustre vetustatis monumen- 
trabit" vo in inam et antiquum Romanum tuen- ^ tum,quod insuo manuscripto Adone haberitestatur, 
jsto , us " o liis obnixe contra certantibus, nee — una cum ipso Martyrologio Adonis, quod post Su- 
pac p! manum, nec vere Marlyrologium esse, — rium ad septimum tomum Vitarum sanctorum ad- 
A nec Palendarium, aut contractum ex Adone — jecit, edidisset. 
"à p jus m ; aliis demum, tanquam scenz specta- 72. Tam przclaro purpurati Patris desiderio fac- 
mp. c llam in ulramvis partem sententiam X lurus satis Heribertus noster Rosweydus, cum no- 
* ribus" n Hec proximo eapite ab ovo repetenda, — vam Adoniani Martyrologii, exactioremque priori- 
foren us exeutienda suscipimus. . bus editionem meditaretur, curas mox omnes in- 
MEL CAPUT SELUNDUM tendit, ut codicem ipsum manuscriptum S. Panta- 
' leonis, ex quo suam Adonis editionem Mosander 
yarl y rologio quod verus RowANUM appella- expresserat, nancissi posset; eoque a Caríwsia 
pp, yinusque edidit Heribertus Roswey- Coloniensi perbenigne submisso, idem illud vefecs 


Romanwmn Maríyrologiwnm, ut ipse vocat, quod suo 
Adoprzfixerat, magno virorum eruditorum applau- 
su, unacum Adone vulgavit anno1613, nihil dubitans 
quin ipsum illud Martyrologium reperisset quod 
olim Gregorius Magnus ad Eulogium scribenslauda- 
verat. Juvat Rosweydum ipsum loquentem audire, 
in sua ad Paulum V pontificem maximum dedicato- 
ria epistola : « Fero nunc, inquit, ad Sanctitatem 
Vestram, vetus hoc Romanum Martyrologium, quod 
Gregorius pontifex maximus ad Eulogium Alexan. 
drinum episcopum scribens, per orbem universum 
dispersum et optavit et credidit. Fero quod Ado 
annis abhinc octingentis, tanti fecit, ut venerabile 
et perantiquum duxerit,sibique, velut prima operis 
sui lineamenta adumbrata proposuerit, quod suis 
rursus coloribus pingeret, lucis splendore jilluStra- 


497 


PROLEGOMENA. 


' 498 


ret. Fero quod ad hune usque diem latuit : cujus A lz:tus de invento a se thesauro, redditoque, cui 


desiderio tantopere flagrabat cardinalis Baronius, 
ut animi sui testes tabulas exstare voluerit, quibus 
editorem excitaret, et gratiam ante beneficium re- 
poneret. Hoc igitur Martyrologium tanto fidentius 
ad Sanctitatem Vestram defero, quanto plurium 
gravissimorum virorum patrocinio comitatum ve- 
nit. » 

73. Ita Rosweydus splendide ac eleganter munus, 
vel partum, ut ita dicam, suum communi fidelium 
Patri verbis ornare, ac religiose, non Thrasonice, 
ut garrit Beckius, modeste, inquam, ostentare non 
dubitavit. neque tunc cum illo dubitabant eruditi 
gravissimique viri, quorum patrocinio comitatus 
veniebat, quin vere Martyrologium ab sancto Gre- 


competebat, Domino, Heribertus, certe eximius 
ipse, solis sapientia radius, vivi (idei fontis rivu- 
lus, virentis justitize stipitis ramus, jamque coeli 
pulchrum ac eternum sidus. » 

75. Ecquid diceres Rosweydum hic a Saussayo 
ferme apotheosi donatum? Sed faxo brevi versam 
cytharam intelligas. Qui hic tam magnifice Roswey- 
dum ejusque oblatum Pontifici munus ad sidera 
usque extollit, idem ipse alibi prefatum Martyrolo- 
gium, preconceptis suis de Areopagita ex Hilduino 
opinionibus adversari observans, quasi cestro perci- 
(us, diras quodammodo in ipsum editoremque 
evomit, turpiter recantansqu: in utriusque laudem 
tam gloriose cecinerat, ut pluribus memorat Flo- 


gorio commendatum Romano pontifici porrigeret. p rentinius in admonitionibus suis przviis, pag. 17, 


Verum hzc premature dicta crediderim agnovisse 
subinde Rosweydum ipsum. Nimirum, dum hzc 
scriberet, nondum illustre istud Hieronymianum 
Epternacense, de quo priori capite cum Bollando 
egimus, e carthusia Trevirensi feliciter eruerat. 
Etenim, ex utriusque, puta Hieronymianiet Romani 
parvi comparatione, facile agnovisset vir perspica- 
cissimus, non huic tam proprie quam alteri aptari 
posse Magni Gregorii descriptionem, qua utique 
indicatur Martyrologium Hieronymianum, ín Quo 
lanium nomina mariyrum, locus et dies passionis 
positi kaberentur. Quod perbreve velit esse Baro- 
nius, non estex mente Gregorii, cum in ipsius libello 
mtlli ez diversis terris atque provinciis, per dies 
singulos coghoscantur martyrio coronati, qui chara- 
cter Hieronymianis proprius est ; Romano parvo 
non item, ut brevi clarius elucescet. Hxc omnia si 
observare potuisset Rosweydus, haud dubium quin 
vetus suum cum Gregoriano minime confundendum 
putasset. Nec vero inde splendor Martyrologio isti 
gratis quodammodo accersendus erat, cum aliunde 
veris suis propriisque non careat laudibus,quas ipsi 
ut meritas, ut debitas toto hoc capitevindieabimus. 
74. Ceterum quod modo aiebat Rosweydus, p/v- 
riwn gravissimorum virorum patrocinio comitatum 
venire Romam, suum illud vetus Martyrologium 
verissimum existimo, tamet si modo promptum mihi 
non sit vivorum illorum suffragia colligere.Sit nobis 
hic unus omnium instar Andreas Saussayus, in hac 
saltem parte minime suspectus Rosweyedi encomias- 
tes. Laudaverat ipse non uno loco apparatus sui ad 
Martyrologium Gallicanum,procuratam veteris illius 
Martyrologii editionem, sed cap. 19 dispersos radios 
colligens, hzc inter alia de Rosweydo pr:dicat : 
« Martyrologium vetus Romanum, tot szculis abdi- 
tum, tanto zestu a Baronio desideratum, multoque 
sudore a se perquisitum, tandem divino munere 
reperit, ac. repertum primum in lucem produxit, 
notatiunculissua eruditione dignisinstructum,quod 
Paulo V pontifici maximo, pereleganti epistola de- 
dicavit; ut ad solem, quemadmodum ait, radius, ad 
fontem rivulus, ad stipitem ramus, ad coelum sidus 
rediret, etc. Ita prefatur ad pontificem summum, 


nosque paulo infra uberius ostendemus. Ne vero 
pluribus aliis Rosweydi, ejusque procurata veteris 
Romani Martyrologii editionis laudatoribusconqui- 
rendis tempus teram, aut lectori creem fastidium, 
unum producam egregie doctum, magnique inter 
eruditos nominis virum, Henricum Valcsium, in 
dissertatione brevi discutienda, hoc de sui tempo- 
ris scriptoribus testimonium ferentem : » persua- 
sisse, nimirum, doctis hominibus Rosweydum, ut 
ab omnibus diverse etiam communionis viris hoc 
Martyrologium pro vetere Romano accipiatur, ejus- 
que auctoritate ac testimonio omnes passim in li- 
bris suis utantur. » 

76. Non est insolita Valesio grandior auxesis : 
neque enim ita post Rosweydum abierunt docti 
homines, ut nullusante Valesium Martyrologii illius 
oppugnator fueril. Novisse poterat censorem, plane 
liberalem, V. C. Joannem Frontonem, Kalendarii 
Romani editorem; quo nemo brevius, nemo forte 
acrius contra insurrexit. Sed hunc infra suo loco 
conveniam. Neque ignorabat, opinor, Valesius Bol- 
landi prudentissimum de eodem Martyrologio judi- 
cium, quod priusquam ultra progredimur, hie ex 
prefatione generali, cap. & $ 5, compendiose 
subjiciemus. Plura equidem ibi offendo, in hoc 
nostro opere, aut restituta aut clarius exposita ; 
verum quod ad totiesjam nominatum Martyrologium 
attinet, clare ibi Bollandus edisserit, « non esse a 
Rosweydoeditum illud quod erat F. Gregorii :tate 
Martyrologium. » Rursusque post nonnulla alia, ocu- 
latissimo ca:tera Bollando non satis tunc perspecta, 
ita pronuntiat : « Hlud tamen liquido constare exi- 
stimo, non esse, quod describit sanctus Gregorius 
illud quod est a Rosweydo vulgatum. Neque ta- 
men, » subdit : « hoc cuicuimodi sit, respuimus. 
Utinam plures similiaantiquitatis monumenta,quod 
possunt, eruerent. » Mitto serupulum, quo ibi 
Bollandus laborat, ne scilicet Martyrologium, a 
Rosweydoeditum Romanumminus nuncupet, « quia 
eo titulo ( Romani veteris) editum a viro doctissimo 
eaque apud eruditos invaluit nomenclatio. » Nemo 
segre feret vocem teíus non ita convenientem a me 
in parcum mutatam, ut contradistinguam ab Hiero- 


499 


USUARDUS MONACHUS SANGERMANENSIS. 


200 


nymiano majore, quod facturum fuisse Rosweydum À ctorum, innumeris locis recurrunt. Hac autem. 


ipsum plane existimo, si tum codicem Hieronymia- 
num longe vestutiorem vidisset, cum minus illud 
suum Romanum, non tam vetus, prelo commune 
reddidit. | 

71. Est itaque vera Bollandi et nostra sententia, 
characteres a S. Gregorio in celebri ad Eulogium 
et ssepe jam laudata epistola exhibitos, in Martyro- 
logium a Rosweydo editum quadrare nequaquam 
posse; cum ille indiculum indicet, in quo pene om- 
tium maríyrum, distinctis per singwlos dies passio- 
nibus, collecía nomina habebantur, quod Roswey- 
dino Maatyrologio tam est cerium non convenire, 
quam certum sit diesibi aliquot vacuosreperiri,plu- 
rimos, autem ubi unieus uno die consignatur sanc- 
tus. Accedit, quod ex eodem Gregorii testimonio con- 
stet, in eodem volumine non indicari, q«is qualiter 
sit passus, sed tantummodo nomen, locum et diem 
passionis poni; a Romani parvi auctor plura et 
distinctiora addidit, per qua Gregorianum longe 
superat, non quidem zetate, sed nitore, claritate, 
et exacto rerum ordine. Demum Romanum nostrum 
pluribus locis talia signat quae Gregorio posteriora 
sunt, ut puta xii Maii festum S. Marie ad. Marty- 
res ; Xiv Septembris, /ignwm salutiferum crucis a 
Sergiopagpainventum, etc. ;1Novembris, festum om- 
niwn sanctorum Rome institutum, aliaque ab eru- 
dito lectore facile observanda, quz codicem Ros- 
weydinum ad seculum octavum rejiciunt. Hac 
in Bollandi sententize omnimodam confirmationem 
sufficiant. 


78. Unum est quod non satis perspexit veneran- C 


dus magister noster, dum nempe £n ambiguo posuit, 
utrwmn ez his sanctius Ado habuerit, minus illud 
Rosmeydinum, an hoc majus, scilicet Hieronymia- 
num ; mihi enim certisslmum videtur Adonem sic 
loqui, ut tota ejus oratio Romanum parvum aperte 
designet, nec ullum aliud Martyrologium designare 
possit. At inquit Bollandus, « plures multo sanctos 
habet Ado in suo Martyrologio, quam qui in minori 
Romano continentur; imo parum admodum ex illo 
haurire subsidii potuisset, cum presertim Usuardi 
haberet Martyrologium, quod et natales indicabat 
singulorum atque etiam plurium... » Recte fatetur 
Bollandus Aic sibi aquam herere: opus enim fuisset 
plurimum annorum labore, plurium Martyrologio- 


omnia cum veritate non coharere Observationes 
nostra diebus singulis textui Usuardino adject:e sole 
meridiano elarius manifestabunt. 

79. Prior autem difficultatis pars, quod. plnres - 
qtltosanctos habeat Adoinsuo Marlyrologio,guam 
qui in minori Romano continentur ; quoque proinde 
parum admodum ezillo subsidii haurire poluisset, 
pace Bollandi dixero, facillime dissolvitur, nam Ado 
nusquam insinuat se omnes sanctos suos ex tenera- 
bili et perantiquo Martyrologio desumpsisse, sed 
adjutum seeo fatetur ,u£ dies martyrum, qui confusi 
in Kalendis satis ánveniri solerent,verissime nota- 
rentur.Id nempe,nisi vehementer fallor, sanctus Mar- 
tyrologus innuit, reperisse se in eo Martyrologio, 


p distinctam dierum seu Kalendarum seriem, qua in 


Hieronymiano, quo etiam certissime usus est, tur- 
bato, luxato et confuso ordine, adhuc hodie, post 
multorum eruditorum diligentissimam operam, re- 
presentatur. Atque huc refero «à verissime nota- 
rentur, hoc. est distincte, nam Martyrologii istius 
auctor, quisquis fuerit, nihil minus curasse videtur 
quam ut ad veros obitus aut martyrii dies sancti re- 
ducerentur ; satis se fecisse existimans, si quos hinc 
inde ex Veteri Testamento, sque ac ex Novo, sed 
maxime ex Rufino colligebat sanctos, certis diebus, 
pro suo fere arbitrio, innecteret. Atque hzc altera 
nostra observatio est, per singulos ferme dies dis- 
currens, qua majores nostros hactenus latuerat, 
quaque non nisi indefessa et continuate Martyrolo- 
giorumnostrorum perscrutatione erui,digeri,et con- 
firmari potuit, Ad duas propositiones rem totam 
contraho; quarum haec prima : Ado in adornando 
Martyrologio suo usus est Romano parvo Rosweydi, 
tanquam staminine, si ita loqui licet, totumque 
ferme ad verbum descripsit. Hzc altera : Usuardus 
Adonem, quem Flori librum secundum appellavit, 
ita in omnibus secutus est, ut. verum dici possit 
Adonis compendium. Sed de hac propositione, ut 
jam supra monuimus, cap. 3 fusius tractandum. 

80. Hisad sequentem dissertationem quodammodo 
prerequisitis et prz:cognitis Romani parvi, ejusque 
editoris Rosweydi patrocinium hic ita suscipimus, 
ut licet cum Bollando, in eo plane errasse censea- 
mus, quod martyrologium suum illud esse putaverit 
de quo Gregorius ad Eulogium Alexandrinum me- 


rum diligentissima inter secollatione, ad hujusmodi D minit, sic, inquam ejus patrocinium suscipimus, ut 


nodum dissolvendum, cujus pars posterior vix de- 
mum post quinquaginta et amplius ab opere de 
Actis sanetorum inchoata annos a Papebrochio ob- 
servata est tomo V Junii, pag. 250, col. 1 in fine. 
Nimirum prspostere a majoribus nostris semper ci- 
tari solitos Usuardum et Adonem, semperque in ea 
suppositione quod ille hoc esset antiquior,atque a- 
deo Adonem sua ex Usuardo accepisse, aut saltem ac- 
cipere potuisse : vel, ut in prologoad Bedam num. 11, 
vel tomo IV Junii, pag. 482, infra B, arguebat lau- 
datusPapebrochius,niAilalterum scivisse de altero. 
Quibus similia per viginti tres tomos de Actis San- 


contra multos obtrectatores asseramus. verum, te- 
nerabile,etperantiquwum Mar(yrologiumesse,abwr- 
be Roma Aquileiam, quidam sancto episcopo a.pon- 
tifice Romano directum, et Adoni postmodum a qwo- 
dam religioso fratre aliquot diebus prastitum : 
quod, Ado, diligenticura transcriptum,posilus apud. 
Ravennam,in capite sui operis ponendum putatil: 
quanquam non diffiteamur interpolationes aliquas 
adjectas fuisse, quibus nullum hactenus Mart yrolo- 
gium vacuum reperire potuimus.Hzec adversus Saus- 
sayum, Frontonem, Florentinium, et quoscumque 
alios Romani parvi adversarios propugnanda sunt. 


901 


PROLEGOMENA. 


U02 


. Alterum nobis cum Henrico Valesio negotium, qui À multo minus ad juniores Martyrologos referri, haud 


titulum potius quam Martyrologii ipsius substan- 

tiam aggressurus, citatam dissertationem deprope- 

ravit, Eusebian: editioni ad calcem pag. 315 sub- 

nexam, quam hic primum excutiendam arripimus, 

ut, salvo capite, reliquum corpus facilius tutemur. 
ARTICULUS I. 

Parvoum Rosmweydi Marí(yrologium non incongrue 
vocari posse Romanum, contra Valesium et Flo- 
rentinium statuitur. 

81. Henricus Valesius supra laudatus, singulari 
illa sua dissertatione, qua Rosweydi Martyrologium 
atqua una Hieronymianum aggreditur, primum pu- 
gnat, ante sixtum V nullam in Ecclesia Romana 
fuisse peculiare Martyrologium. Ipsum audiamus : 


dubium quin de Romano, sive magno, aut Hierony- 
miano, sive de vetere Rosweydi et parvo intelligan- 
tur. Refer quo volueris, convincitur Valesius ante 
Sixti V tempora ManTYROLOGIUM HBROMANUM vere 
exstitisse. Conveniat ipse modo cum Florentinio de 
ea appellatione, Ilieronymidnis abscribenda, ego ad 
parvum nostrum accedo, contendoque et ipsi con- 
cedendam esse Zomani Maríyrologii, sed minoris 
seu parvi nomenclaturam. 

83. Hic cum utroque viro clarissimo certandum 
est. Negant ambo Rosweydo Martyrologium A2071a- 
qm dici posse, sed argumentis plane diversis. Flo- 
rentinius enim, ut infra clarius patebil, putat Mar- 
tyrologium a Rosweyeo editum, non esse illud quod 


« Ego vero contra affirmo, inquit, nullum unquam p Ado-operi suo przfixit, sed potius contractum ex 


fuisse proprium ac peculiare Martyrologium Eccle- 
si; Romans, ante illud quod jussu Xysti V pontificis 
maximi editum est hoc titulo, ac Baronii notationi- 
bus illustratum. » Affert deinde causas quz ipsum ad 
ita sentiendum impulerint, sed quarum plerzque ad 
meram de nomine qu:stionem recidunt, ut bene 
ostendit Florentinius, admonitione 5, totam illam 
Valesii machinam feliciter evertens. Omnium mani- 
bus teruntur ea opera, ut proinde hictelamretexere 
opus nonsit. Probat, et recte, Florentinius, Hierony- 
mianum a se vulgatum, quod cetustius occidentalis 
Beclesie Martyrologiwm intitulavit, omnino nun- 
cupari posse Zomanwm, seu Romane Ecclesie 
Maríyrologium, tametsi eo nomine, nec a S. Gre- 
gorio, nec a Beda, Adone, aut Usuardo designatum 
fuerit. Id certe mirum vidctur Valesium nempe 
agnoscere characteres omnes a S. Gregorio distin- 
ctos Martyrologio Hieronymiano apprime conve- 
nire; imo, dicere Gregorium Magnum, habere se 
Martyrologium, inquo multorum simul Martyrum 
omina, etc., constanter tamen abnuere Romanwuwn 
Martyrologium a Gregorio Magno esse nominatum, 
aut Maríyrologiwn illud proprium ac peculiare 
fisse Ecclesie Romane. Quasi aliud hodie sit Mar- 
tyrologium Romanum quam quod commune est cum 
reliquis ecclesiis occidentalibus. 

82. Tale autem Martyrologium annis abhinc 
mille exstare debuisse, ut etiam terminis ipsis ce- 
dat Valesius, luculentissimo testimonioevincitur ex 
concilio Cloveshoviensi, anno 747 sub Cuthberto, 
Doroberniensi archiepiscopo, capitulo 13, apud 
Spelmannum tomo I, pag. 249; apud Labbeum 
tomo VI, col. 1577, ubi hzc formalissima verba di- 
serte exprimuntur : Zlemque ut per gyrum totius 
anni, nataliliam sanctorum unoeodemque die, juz- 
la Martyrologium ejusdem Roman: Ecclesia, cum 
sibi convenienti psalmodia seu cantilena tenerentur. 
Nec aliud esse potuit Martyrologium quod abbates 
Francis, in conventu Aquisgranensi anno 817 in 
choro recitandum przscripserunt capitulo 69, apud 
Labbeum tomo VII, col. 1511, his verbis: Ut ad capi- 
lulum primitus Mar(yrologium legatur. Que cum 
deimperfecto Beda? opere accipi prorsus nequeant, 


C 


Adone compendium, szculo undecimo non vetus- 
tius: Zomani appellationem haudquaquam negatu- 
rus, si vere illud esse crederet, quod a Zomano pon- 
lifice, cuidam sancto episcopo Aquileiam directum, 
atque ab Adone Ravenna repertum et descriptum 
est. Nimirum malesupponit vir doctissimusnon aliud 
Martyrologium Ravenna reperisse et descripsisse 
Adonem,quam Hieronymianum ipsum, quale se Ado- 
niconjunctum,in uno aut altero codice,deprehendis- 
se testatur. Florentinio destinatur proxime sequens 
articulus, sic ut modo, cum solo Valesio supersit 
controversia ; qui postquam Aomani Martyrologii 
vocabulum majori illi et vetustiori, a S. Gregorio 
memorato, eripere frustra tentavit, sic demum ad 
Rosweydinum descendit: « Et hz::c quidem ad lo- 
cum Gregorii Magni satis sint dicta. Quod spectat 
ad testimonium Adonis Viennensis, non difficilis est 
responsio. Nam prz:eterquam quod recentior est Ado, 
nec ad tantze vetustatis monumentum confirman- 
dum satis idoneus, ex ejus verbis nihil elici potest, 
quo probetur fuisse ullum Martyrologium Roma- 
num. Ait enim Ado vetustissimum Martyrologium si- 
bi traditum fuisse a quodam, quod olim a Pontifice 
Romano missum esset Aquileiam. Non dicit Ado, 
Martyrologium fuisse Romanum; sed tantum missum 
a Pontifice Romano Aquileiam. Verum monachus 
ille, qui hoc Adoni affirmabat, ei imposuit procul 
dubio, ut majorem codici suo auctoritatem compa- 
raret, et munus suum, ac deseribendi copiam, quam 
Adoni fecerat, venüitaret. Non enim Romz, sed 


D Aquileiz compositumest illud Martyrologium, quod 


Ado Martyrologio suo praefixit, ac Rosweydus pro 
vetere Romano nobis postea edidit. » 

84. Multa hic paucis pro auctoritate satis rotunde 
et confidenter definit Valesius, quorum, ut a fine 
incipiam, postrema duo illi aperte inficior, nempe 
monachum Adoni imposuisse, quod valde temere, et 
Martyrologium Aquileiz: compositum esse, quod non 
minori levitate astruitur; nec enim vest'gium ap- 
paret uspiam quo magis Aquileia: quam Hierosoly- 
mis compositum dicatur Rosweydi Martyrologium, 
nec id juris Valesio tributum credimus aut sine 
causa, virum religiosum audacter mandacii arguat. 


503 


USUARDUS MONACHUS SANGERMANENSIS. "T 


Vidit hzc ante me, nisi fallor, eruditissimus Mabi- A flata sit. Fateor nihilominus hsc sola esse, qua 


lio, in praefatione ad Szc. IV. Benedictin. partem 
secundam, pag. uxxvrir et. sequenti, illa ipsa Vale- 
sii verba referens; sed nescio quo religionis obstri- 
etus vinculo, ita subjecit : « Hanc viri eruditissimi, 
et mihi maxime suspiciendi sententiam penitus re- 
futare nolim, sed tamen dissimulare non possum 
auctoritatem concilii Cloveshoviensis, » etc., cujus 
et Aquisgranensis verba proxime retutimus. Equi- 
dem Valesium et doctos quoslibet viros demisse su- 
spicio et veneror, sed usque ad aras, non ita, in- 
quam, ut prodita veritate quidquam ab eis susci- 
piam, quod sine vade, sine teste comminiscuntur. 
Non tanta mihi Valesii autoritas, ut non contra, et 
religiosi fratris, sive is monachus, sive alius fuerit, 


tanto viro digna, in ea dissertatione dici possint, ' 
quaeque in Observationibus nostris ad plurimos 
Usuardinos textus, toto opere inculcavimus. At ve- 
ro tota concidit Valesii conclusio, vicelicet, Marty- 
rologium illud, quod Ado Viennensis suo praftzit 
Martyrologio, nullo modo dici posse Romanum. 
Quod autem nova auxest intorquet, gravissimis 
erroribus scatere, ad unum restringitur Theodo- 
tum Laodicenum. 

87. Ast hic error Martyrologii istius auctori facile 
condonabitur, si meminerimus bona fide ex Rufino 
acceptum, ab homine nec satis docto, nec satis cri- 
tico, ut aliunde deprehenderet,Theodotum in Ariana 
hzresi perseverasse, quod tot alios viros eruditos 


et Adonis testimonium sincerum et verum existi- p postipsumlatuit,quemadmodum novimus Eusebium 


mem ; nec id mihi eripi patiar, nisi contrariis ar- 
gumentis apertius evincatur. 

85. Et utriusque testimoniis habeo Martyrologium 
et quidem venerabile ac perantiquum; habeo. ab 
wrbe Roma Aquileiam cuidam sancto episcopo,a pon- 
tifíice Romano directum. Quid, quasso, sponte sua 
inde profluat ? nisi Martyrologium illud Romz con- 
scriptum, Rome usilatum fuisse, demum, zque 
Romanum nominari posse, ac illud vetustius vulgo 
Hieronymianum a S. Gregorio commendatum, quod 
passim eruditi alii cum Bollando et Florentinio vere 
et proprie Romanum dici posse assentiuntur, quid- 
quid Valesius contra tricetur, in hac parte a Flo- 
rentinio abundantissime confutatus. Nequeopponas 
hinc fore consequens quod duo fuerint Romana 


Martyrologia, nam in eo nihil magis piaculi, quam C 


quod plura sibiinvicem Sacramentaria successerint, 
ut Gregorianum Gelasiano, illud hoc ornatius et 
exactius : sic enim minus Romanum, nitidius et cla- 
rius, alteri majori et confusiori facile substitui po- 
tuit, licet septem aut octo dies nunc vaeui appa- 
reant, qui forte amanuensium socordia sic fuerint 
relicti. At Roma nullum hujusmodi exemplum re- 
pertum est. Quid tum postea ? Quis Roma Hierony- 
mianum invenit ? Quis nescit Romana illa vetusta, 
seu magnum seu parvum, plane intercidisse, post- 
quam Usuardinum, commodius et elegantius in om- 
nes fere Occidentis Ecclesias introductum est ? 
Plusculum lucis ex dicendis accedet. 

86. Pergit Valesius : « Totum fere istud Martyro- 
logium quod a Rosweydo publicatum est, descri- 
ptumest ex ecclesiastica Historia Rufini presbyteri 
Aquileiensis, cum ipsis etiam mendis quas in Rufino 
habentur. » Idque probat pro toto anni decursu, 
ex diebus quinque ; ex pridie Nonas Februarii ; Idi- 
bus Aprilis ; item xix Octobris ; secnndo Novembris, 
et iv ejusdem mensis, ubi non male animadvertit 
Theodotum Laodicenum perperam a Romani parvi 
compilatore inter sanctos relatum, ut pluribus ad 
diem n Novembris disseruimus. Quamquam non 
dissimulavero, magna hic denuo superjectione Va- 
lesium uti, cum neque totum, neque media pars, 
imo nec quinta pars Romani parvi ex Rufino con- 


Cxsariensem per tot szcula in Usuardi Martyrologio 
locum inter sanctos obtinuisse, quo eum tandem 
deturbavere Martyrologii Romani reformatores. Si 
tam carus Valesio fuisset Theodot us, forte pro ejus 
orthodoxia asserenda, w»que ac pro Eusebiana de- 
certasset. Sic pridem in litteris ad me Castellanus 
ingenue fassusest, iniquam agnocens Valesii agendi 
rationem : « Videtur enim, inquiebat, ad vindican- 
dum Eusebium, vel eo potissimum inductus, quod 
e Romano Martyrologio erasum  sgrius ferret 
Theodotum, eo acrius perstringere quod in eo su- 
perstes sit : z:equa ratio postulabat ut vel ambos 
damnaret,lvel tueretur ambos. » Ut ut est, affirmat 
quidem, pene dixeram divinat Valesius, sed nullo 
modo probat « aut Adonem fucum nobis fecisse, 
qui hoc Martyrologium, tanquam a Romano ponti- 
fice transmissum ediderit, aut monachum, qui hoc 
Adoni affirmaverit, illi imposuisse. » Nos ab utroque 
vera relata credimus, et Martyrologium a Rosweydo 
editum, AZomani titulo neutiquam privandum. 

88. Sane non multis argumentis opus est, ut refel- 
latur quod gratis astruitur; nec vero Adonis sancti 
tatem, nec religiosi fratris fidem, tota illa sua dis- 
sertatione, saltem apud cordatos labefactavit Vale- 
sius. Ut autem, qui sententiam nostram egregie 
confirmet, laudatus modo Claudius Castellanus, 
mihi, ut supra dicebam, ad edendum Usuardum ad 
hortator incitatorque przcipuus, in sua ad primi 
Bimestris Martyrologii Romani, notis longioribus 
illustrati, premonitione, prudens, doctum, verum, 


D sensatum, exactumque judicium ferens pag.16, quod 


hic ex Gallico Latinum facio. Ita habet : « Parvum 
Martyrologium, Roma Aquileiam directum, editum 
est a Rosweydo, sub nomine vETERIS RoMAN! ; Sive 
titulum istud in ms. sancti Pantaleonis Coloni? 
apud Cartusianos servato repererit, sive ipse de suo 
ascripserit : quod certe non nisi meritissime fecisset, 
quandoquidem in eo ms. inveniatur Martyrologium 
longiori Adonis praefixum, pateatque sanctum illum 
Viennensem archiepiscopum, in Martyrologii sui 
praefatione asserere, se in capite operis posuisse 
venerabile et perantiquum Martyrologium, Roma 
Aquileiam, cuidam sancto episcopo a Romano pon- 


UoU 


PROLEGOMENA. 


v06 


tifice directum, quod religiosus frater, inquit, mibi A erant, aliisque circumstantiis; que omnia perap- 


aliquot diebus prestitit, quodque apud Ravennam 

positus transcripsi. Quis credibile faciat Romanum 

pontificem aliud Martyrologium Romanum Aqui- 

liam direxisse, quam quod Roms tunc temporis 
: esset usitatum ? » 

89. « At. vero (Castellani semper verba sunt) 
quod probat manifestius Martyrologium in capite 
Adoniani operis, apud sancti Pantaleonis Coloniam 
repertum, certissime esse antiquum Romanum, ad 
usum Ecclesi? Romans, verumque apographum il- 
lius, quod Romanus pontifex Aquileiam direxerat ; 
non solum inde sumitur, quod sancti ibi reperian- 
tur Romana urbi propri: et Hieronymianis plane 
incogniti, ut Martina, Dafrosa, Papias et Maurus, 


posite in veteri Rosweydino exprimuntur. Quid, 
quod credibile sit, illud ipsum esse Martyrologium 
Roman Ecclesis,tota Occidente cognitum ab anno 
7&7, quod in Anglia habitum et concilium Cloves- 
hoviense, cujus canon 13 haec verba definitiva 
subministrat.... » Habes supra num. 81. 

91. Pergit Castellanus ostendere, Adonem, dum 
circa annum 858 Martyrologium scriberet, merito 
ductorem suum Aquileie repertum. perantiquam 
s cque ac venerabile appellarepoluisse. Nec sibi ob- 
jectari patitur paucula Romani parvi additamenta, 
ut Erminonem, seu Erminum Lobiensem xxv Apri- 
lis ; £ncentionem reliquiarwnin S'tabeleto, ejusdem 
mensis xx aut dedicationem Malmundariensem xvi 


solo mense Jannario ; neque ex eo quod Cathedra p Novembris; cum satis pateat, similia a cconobiis, 


sancti Petri proprio die signetur,ab Antiochena re- 
ctissime distincta ; verum etiam, quod inter varias 
ecclesiarum Romanarum dedicationes, illa quoque 
occurrat, quz est sacelli alti, castri sancti Angeli, 
. expressa per terminos INTER NUBES, quodque festo 
saneti Sebastiani,legatur ejus sepultura IN vESTIGIIS 
APOSTOLORUM, designando per hzc verba Catacum- 
bas, in quibus sanctorum Pelri et Pauli corpora ali- 
quandiu quieverunt. Et quomodo, inquit, post hzc 
moderni aliqui scriptores, mutua terentes vestigia, 
ausi sunt asserere MarlLyrologium a Rosweydo edi- 
tum non esse vetus Romanum, sed potius Hierony- 
miani Martyrologii apographum? Ecquid inde li- 
quet, viros illos, siquidem Martyrologium illud ins- 
pexerint, non nisi levi oculo lectitasse? Etenim 
preter ea, qna de sanctis Romanis, et Romanarum 
ecclesiarum singularibus dedicationibus jam dixi- 
mus, minima quavis attentio aut applicatio paten- 
ter ostendit, totum Rosweydini Martyrologium con- 
textum, ab omnibus Hieronymiani Martyrologii 
cognitis apographis diversissimum esse. » 
90. Hzc omnia a Castellano rectissime observata 
sunt, plura haud dubie dicturo, si adhuc paulo pro- 
fundius Romani parvi arcana rimasset, quz toto 
hoc opere clarius ob oculos posita sunt. Audiamus 
tamen factam ab eo Parvinostri cum Hieronymianis 
comparationem : « In Rosweydino dies vacui inve- 
niunt£ur, in Hieronymianis quantumcunque abbre- 


viatis, omnes dies pleni sunt. Rursus in illo compo- 


sita omnia et ordinata, in hisce confusio ingens ab 
varia ecgrapha szpius transumpta. In Rosweydino 
plures VeterisTestamenti prophet: consignatisunt, 
in Hieronymiani vetustioribus apographisnullus. In 
illos martyres et sancti alii exRuflno accepti, at non 
Lugdunenses ; in istis Lugdunenses sunt et pauci 
alii, adeo ut fatendum sit Rosweydinum vetus au- 
tographum esse, magno studio elaborainum, nullo 
autem modo ex alio desumptum. Hinc prudenter 
conjicitur, Romanos Hieronymiani, in quo sola mar- 
tyrum nomina et palestre notabantur, pertasos, 
aliud praoptasse, in quo selecti et novi sancti, tum 
martyres, tum alii, minori numero annuntiarentur, 
ascriptisimperatoribusjudicibusve, sub quibus pas- 


quorum id aut simile manuscriptum olium fuerit, 
facillime adjici potuisse, quemadmodum Qwevirinws 
xxx Aprilis, addo eigiliam Apostolorum eodem die, 
aut hujusmodi minutias alias,quas Romanis fatemur 
non convenire :ex aliis enim plurimis apertissimum 
est, singulas quasque Roma proprias solemnitates 
ita ab Adone descriptas, ut antesignamrüm suum 
semper quasi digito premonstret.De caestero,mirum 
videtur Castellano, et mirum cuique videri debet, 
tam antiquum codicem, tam integrum ad nostra 
tempora pervenisse.Porro an festum omnium Sanc- 
torum inter accessiones censeri debeat, suo loco 
dicemus.Fatetur autem per errorem,a Martyrologii 
illius auctore, Rufinum nimis czece secuto, Theodo- 
tum Laodicenum adjectum fuisse, de quo nos plura 
alibi. Alia Castellani,pro authentia,vetutate et auc- 
toritate Romani parvi argumenta sparsim repe- 
riuntur toto primo bimestri, ab ipso cum egregiis 
notis vulgato, cujus operis complementum utinam 
aliquando videre liceat ? Sed jam dicta, ultra men- 
suram, ni fallor, sufficiunt, ut Valesii aliorumque 
objecta penitus convellantur. 

92. Hic verbo monendus lector inter adversarios 
mihi nequaquam objiciendum venerandum magis- 
trum meum Danielem Papebrochium, dum haec 
scribo, ad laborum coronam, senio et meritis gra- 
vem, a Domino, uti plane confidimus, evocatum. 
Non, inquam, ille inter adversarios hic mihi obji- 
ciatur,tametsi variis locis,in magno nostro de Actis 
Sanctorum opere, sed precipue tomo V Junii, pag. 


D 550, litt. C, oppositam sententiam ex incidenti pro- 


pugnet. Pridem ct spe fassus est, se in eorum hic 
numero esse,quos proxime aiebat Castellanus, viros 
czxtera eruditissimos, re non satis examinata, alios 
transcripsisse, atque adeo de Romano nostro parvo 
non sensisse pro merito. Ibi certe Papebrochius Flo- 
rentinii opinionem paucis verbis totam complexus 
est ; sed auditis subinde solidioribus rationum no- 
strarum momentis, iniquiorem illam censuram, et 
eo loco et quocunque alio in Actis adoptatam, 1n- 
duci prorsus et eradi voluit. Porro tam citati Flo- 
rentinii, tum cz»xterorum Romani parvi impugnato- 
rum argumenta, non minus quam Valesiana, longe 


907 


USUARDUS MONACHUS SANGERMANENSIS. 


908 


8 scopo aberrare, nec ullo pacto eenerabilis et pe- A esse Romanum, sed tenemur qua vera sunt pro- 


rastiqui Rosweydini Martyrologii auctoritatem in- 

fringere, jam etiam demonstratum est. 
ARTICULUS II. 

Frustra nituntur adversarii ostendere, Romanum 
parvum illud ipsum non esse Martyrologium, 
quo se adjutum fatetur Ado, quodque Martyro- 
gio suo se pra fizisse asseverat. 

$ I. — Refelluntur Andreas Saussayus et Joannes Fronto. 

. 93. Jam ex Castellano audivimus neotericos non- 
nullos, re minime perpensa, descriptores mutuos, 
ausos nihilominus asserere Romanum nostrum par- 
vum, a Rosweydo vulgatum, ex majori et vetustiori 
Romano,vulgo Hieronymiano,contractum esse com- 
pendium. Tales ego paucos reperire memini ; verum 
quicunque ii sint, nz illos inhujusmodirebusimpe- 
ritissimos esse oportet, qui ex unius solius mensis, 
imo paucorum dierum facta intercodices collatione, 
apertissime convinci possunt, Martyrologti illius 
auctorem tam esse àb Hieronymianis remotum, 
ut plerisque diebus ne unum quidem nomen refe- 
rat, quod in Hieronymianis inveniatur. Censeo ita- 
que, tales adversarios nec refutatione dignos esse. 
Majus facessunt negotium, qui exteriori quadam 
fallacique similitudis imagine delusi, sibi induxe- 
runt in animum, Martyrologium nostrum parvum, 
non aliud esse, quam puram putam Adonis epito- 
men, duobus minimum seculis ipso Adone poste- 
riorem. Inter hos precipui sunt laudati jam supra 
Andreas Saussayus, in opere de scriptoribus mys- 
ticis a Florentinio citatus : Joannes Fronto, prz- 
notatorum ad Kalendarium, anuo 16523 editum, 
$ 8, et Franciscus Maria Florentinius, ad Martyro- 
logium Hieronymianum admonitione praevia 4 et 5. 
A Frontone incipiam, cujusparagraphus eo facilius 
evertitur, quod rotunda ejus et nulla ratione sub- 
nixa affirmatio, per oppositam negationem eque 
rotunde, plane et prorsus elidatur. Paragraphi ip- 
sius titulus est : Quid censendum de Martyrolo- 
gio Romano velere, quod eddidit Rosweydus ? De- 
cretoria est responsio ; attende. 

94. « Martyrologium illud non est nisi epitome 
Martyrologii Adonis, ut facile agnoscet, qui confe- 
ret ipsum : habet eadem errata, habet eadem sepe 
verba ; nonnullla fuerc addita : denique nullo mo- 
do Romanum est, nec vetus. Et quod non sit ve- 


tus, demonstratur ex eo quob solemnit. Omnium D 


Sanctorum inscribit, quam certum est non antece- 
dere tempora Gregorii III, qui sedit anno 731, aut 
Caroli Magni, qui decessit anno 813,ut demonstravi 
ad ; diem Novembris. Romanum non est, nam cum 
de sancto Felice loquitur xiv Jannarii, seu xix Kal. 
Februarii, sic scribit : Nole, Felicis presbyteri, in 
Pincis sepulti. Et quis nescit prNCIS esse locum qui 
Rome est, non vero Nolz, ut demonstravi ad illum 
diem ? Hoc autem erratum non cadit in Romanum 
scriptorem, sed venit ex Adone. Nemo dicat me 
hic conjecturis indulgere, res certa est. Alioquin 
mea non refert, Martyrologium illud esse, vel non 


ferre. » Hujusmodi ratiocinio argutari quis facile 
posset, Menologium Gre»cum a cardinali Sirleto 
Latine redditum, non esse a Baronio in Martyro 
logium Romanum translatum, sed ipsum illud Me- 
nologium ex Romano moderno extractum fuisse. 

95. Certe paucis hic multa traunsigit vir doctis- 
simus, rem una confecturus, si solidis momentis 
censuram fulcivisset. Si ego flatu unico totam illam 
periocham, non solum incertam, sed levem, sed 
falsam pronuntiavero,4emo merito dizerit, ?»1e cos- 
jecturis indulgere,cum dicta sigillatim probaturus 
sim. Non magis mea refert, quam Frontinis, i//ud 
Martyrologium esse vel non esse Romanum ; sed si 
lenemur,qua vera sunt proferre, eadem plane reli- 


p gione tenemur, qux falsa, aut sunt aut saltem pla- 


ne videntur coarguere. Amabo, quid ex his sequi- 
tur, Aabet eadem erraía, habet eadem sepe verba? 
An quod Romanum parvum ex Adone? an non evi 
dentius, quod Ado ex Romano parvo acceperit, ipso 
presertim tam luculentertestante,sibiapud Raven- 
tam posito, a quodam religioso fratre aligwot die- 
bus prestitum, a se diligenti cura transcriptum, et 
in capite operis sui positum ? Sint ibi errata eadem, 
sint eadem verba omnia,sint iidem apices ; quis ob- 
secro, aliud educat, quam illum transcripsisse, qui 
se disertissime transcripsisse profitetur? At nec te- 
(us,est, nec Romanum. Postremum abunde demons- 
tratum est, porro demonstrabitur, nec miserum 1N 
PiNcIs eum nobis titulum eripiet,de quo videnda 
Observatio ad citatum diem xiv Januarii. De vetus- 
tate ita brevi statuemus, ut ex festivitate Sancto- 
rum omnium, nihil Frontoni subsidii sit accessu- 
rum : hic modo ad rem nostram satis est, tam ve- 
tus esse, ut Adoni in adornando Martyrologio suo 
vere pralucere potuerit. 

96. Supersunt bini adversarii, Saussayus et Flo- 
rentinius,quorum non definitionibus,sed rationibus 
respondendum est.Retulimusnonita pridem magni- 
fica Saussayi in Rosweydum, ob veteris illius Ro- 
mani Martyrologii publicationem, profusa elogia. 
Verum congestas laudes alibi in vituperia vertit, 
qu: cum apud Florentinium inveniam,in fonte quz- 
rere supersedeo. Hunc igitur audiemus, et presso 
pede sequemur ad singula.Erat primo Saussayus in 
eo,quod Rosweydi codicem cum Beda» Mrrtyrologio 
componens, ridicule asserat,esse merum Martyro- 
gii Bede indicem; fortequialium Bedam non nove- 
rat preter Plantinianum, ex Adone male consu- 
tum, facile induci potuit, ut alterum alterius epi- 
tomen faceret, quemadmodum Florentinius Adonis 
epitomen censuit,dum ipsum cum Adone conferret. 
At pupillam oculi Saussayo leserat Rosweydus, 
Hilduini de Dionysio placita exsuo codiceimpugnan- 
do. Hinc acriores illa in Rosweydum invectivzs, binc 
illa plurium argumentorum series, qua ipsum im- 
petens, plerosque graves et eruditos viros negare 
affirmat, Martyrologium illud Rosweydi esse vetus 
Romanum, ab Adone laudatum, et a S. Gregorio 








009 


PROLEGOMENA. 








010 


depictum,etc. Verbo spurium decernit, diversum a A — 99. Aliud zeque insipidum est. Rosweydi Martyro- 


tero et repudiandum esse, imo corruptum, fuicatumn 
et ez corruptissimo codice depromptum. Siin extre- 
mo opposita fede prolabuntur, qui de rebus non 
satis discussis et perpensis, nunc amore, nunc odio 
distracti, temere pronuntiant. Ultro admisi, Ros- 
weydi Martyrologium nonesse Gregorianum ; at non 
esse ipssisimum illud, quod ab Adone laudatumest, 
id vero pernego, nec id unquam extundent Sans- 
sayi aut Florentinii ratiocinia, quorum ut medul- 
lam contraham, sic ordine prosequor. 

97. Arguebat, ut video, Saussayus a vocabulo 
natalis, sed quam imbelli telo, tam non digno quod 
repellatur. « At urgent fortius, inquit Florentinius, 
qua deinde censor opponit, Martyrologium nempe 


logium Adonizanguam Kalendarium praftgi potius 
potuit. Jamne excidit, quodpaulo ante Saussayus 
dixerat, snerum Maríyrologium Bede indicem esse? 
Profecto longe inter se differunt Beda,etiam suppo- 
sititius, et Ado; saltem tantum, ut utrique idem in- 
dex aut Kalendarium non conveniat.Sed neque illud 
satis capio, qua demum verisimilitudine Romanum 
parvum, tanquam Adonis Kalendarium vendiletur, 
sicertum ostenditur,inmultis cum Adone non conve- 
nire, in aliquibus ezuberare? Si index aut Kalenda- 
rium, cum operc non convenit, operis illius index 
aut Kalendarium dici omnino nequit, non magis 
quam Kalendarium Missali Romano praefixum, aptari 
possit Lilurgi:x Grecanic:e, aut Coptiez. Nimiam hic 


illud nequaquam esse posse, quod Ado laudavit, et B video minutias quisque exeutiendi indeque argu- 


a quo se plurimum adjutum fatetur. Primum, quod 
ex tribusantiquiscodicibus,quibus Rosweydus usus 
est, in uno tantum invenerit Adoni praefixum, cui 
potius tanquam Kalendarium przfigi potuerit, et cu- 
jus specimen revera non incongruum exhibet. Inde 
Rosweydum exagitat, quod putaverit Adonem ubi- 
que vestigiis Romani veteris insistere, cum ex locis 
adnotatis certum ostendat, Romanum illud putati- 
tium in multis cum Adonenon convenire,in aliquibus 
exuberare. « Si nihil ibi habeat Saussayus quod for- 
tius urgeat, vereostenditse ea solum causa Roswey- 
dum aggredi, ut Hilduinum suum tueatur. Quid si 
decem, quid si viginti codices Adonianos reperisset 
Rosweydus, Romano parvo vacuos, atque in solo 


taudi pruriginem, ubi moderatiori, et accommodata 
rebusipsis censura est opus. Demus aliquid antiquis 
codicibus, fateamurque cum Florentinio, sacras ip- 
sas Tabulas, ut Sacramentlaria, Diptycha, Martyro- 
logia, non potuisse ad nos tam integra perventre, 
ut persummam notariorum aut amanuensium eccle- 
siasticorum incuriam, aut truncata,aut interpolata 
non sint ; adeo ut rigidiorum criticen id genus co- 
dices revocare, idem sit ac eos prope convellere, 
quemadmodum in codicibus suis Hieronymianis sa- 
tis expertusest Florentinius,et nimis quam frequen- 
ter experiuntur, qui codices antiquos, presertim 
usuales, ut sunt Martyrologium, sepius versant. 
100. Multa Mosander in sua Adonis editione aste- 


aliquo, ordine quintoet vigesimo, feliciter pr:fixum, ( risco notaverat, tanquam auctori abjudicanda ; plura 


an inde, obsecro, minoris faciendus esset tam diu 
expetiLus, tandiu desideratus thesaurus? An minorij 
: eruditorum omnium applausu ubique acceptus est 
Beda, a Majoribus nostris editus, tametsi contextus 
ille a centenis codicibus abfuerit, in uno solum aut 
altero, imo in duabus laciniis Romana altera, altera 
Divionensi repertus. 

68. Edat nobis modo aliquis tot latentia antiquo- 
rum opera, velsi a millenis aliis codicibusabfuerint 
faxo et gratanter et benevole ab eruditis omnibus 
admittantur, si nullo alio preterquam raritatis vitio 
laborent. Scimus ab Aloysio post longam molestam- 
que perquisitionem repertum esse Adonisexemplar 
aliquod, ít cujus comparatione, omne awrwmn nihil 
esseduzit. Cedocui homini in mentem venerit,editio- 
nem ejus redarguere, quod sola et prima esset? Alia 
exempla magis, vel minus integra vidit Mabilio, 
viderunt alii, a quibus etiam forte aberat Romanum 
parvum, imo ipsa Adonis praefatio; nec tamen inter 
eruditos ullus ex eo capite suspectum habuit, quod 
tam feliciter orbi litterario porrexerat Rosweydus, 
quid, quod testetur laudatus Mabilio Seculo iv Be- 
nedictino, parte it, pag. 272, in pluribus, que vidit 
istiws Martyrologii (Adonis) ezemplaribus manu 
ezaratis, non comparere Adonis nomen; an inde 
fortasse etiam arguet Saussayus, Martyrologium, 
quod Adonisnomine venit, perperam ei attribui,quia 
in multisexemplaribus, Adonis tomen non comparet? 


in appendicem refecerat Rosweydus : sed ecce Ma- 
bilio, citato jam loco, pleraque restituenda putat ; 
alia vero, quz alii genuina censuerant, ab interpo- 
latore inserta. Qu: eo solum huc adducimus, ut pa- 
teat vix humanitus fieri posse, ut tales codicesad nos 
integri perveniant; quod in hac nostra Usuardiedi- 
tione diebus prope singulis usuvenit. Nihil proinde 
miri erit, si in Romano parvo addita aliqua, alia 
hinc inde detracta fuerint, quamvis id raroaccidisse 
deprehenderimus. Quomodo igitur adÀuemagisop- 
pugnant Rosmeydi Kalendarium dies frequentes a 
martyribus vacui? Vere obtundit Saussayus. Nume- 
remus primum quot diesin Romano parvo vacui sint, 
subducta ratione, universum reperiemus septem ; 
nimirum xxvi Februarii, xxiv Aprilis, xxri Maii, vit 
Junii, xv Octobris, xx Octobris et xxvi Novembris. 
Alque hi sunt frequentes illidies a martyribus va- 
cui? Ecquid terminisabuti oportet,ut intertrecentos 
sexaginta quinque dies, deficientibus solis septem, 
FREQUENTES dicantur deficere? At enim, si recte hoc 
argumentum expenditLur, quo frequentiores fuerint 
in Romano parvo dies vacui, eo minus speciem re- 
feret Adoniani Kalendarii, ut vocat Saussayus aut 
Adoniane epitomes, qualem fingit Florentinius. 
161. Instat Saussayus: «Si Adoin prefigendis die- 
bus festis, male alioquin per singulos dies ac Kalen- 
das dispositis, hoc (omano parvo) usus esset, cum 
et in eo aliqui diesdeficerent, non utique Bedam et 


511 


USUARDUS MONACHUS SANGERMANENSIS. 


012 


Florum supplere potuisset. » Novus hic scrupulus À 1n hocnostro Romano parvo posita sit. Quod si hzc 


est : nusquam scripsit Ado se ex Romano parvo 
supplevisse dies omnes qui in Beda a Floro aucto 
desiderabantur, sed adjutumse fatetur, u£dies mar- 
iyrum verissime, hoc est distincte, nofarentur, qui 
confusi in. Kalendis inveniri solebant non utique 
in Beda et Floro confusi ;sed in antiquiori Hierony- 
miano, ex quo necdum confusionem omnem sustulit 
Florentinius. Fuerint igitur dies septem vacui, an 
de ezetero nonrecteadjutum se profiteri potest Ado, 
dum cccLvim dies plenos reperit? An ei defuerunt 
Sancti alii, quibus pauculos illos dies suppleret ? 
Dissolvamus omnia : xxvnt Februarii ex vicinia ac- 
cersivit Zomanuwn abbatem Jurensem. xviv Aprilis 
non vacabat Beda, et tamen eo ipso die sanctum 
Alezandrum Lugdunensem, Me//ito, a Beda signato, 
adjecit xxi Maii, non procul excurrendum fuit, ut 
Desiderius Lingonensis, imo vel Viennensis synony- 
mus commemoraretur: vidi ibi observationem no- 
stram Usuardinam. vin Junii habuit in Beda Medar- 
dum, quo tamen contentus non fuit. xv Octobris, 
Lugdunum Antiochum, Colonia Mauros, suggessit. 
xx Octobris, popularis .$ Caprasius haud longe 
quarendus erat. Denique xvr Novembris adfuit- 
Lugdunensis EucAerius. Vides non magna adjumen- 
ta Adoni aliunde accessisse, ut proinde verissimum 
maneat, maxime et precipue ex venerabile illo et 
gerantiquo Maríyrologio adjutum fuisse. 

102. Sequitur argumenta quod nescio unde a 
Saussayo desumi aut exsculpi, qua autem vel veri 
umbra a Florentinio referri potuerit. Aures arrige : 
« Insuper negari nequit (semper Florentinii verba 
recito) quin ad recentiora tempora Martyrologium 
illud (Romanwn parvum) ablegent,qua subdit Saus- 
sayus, ad annum scilicet 1049. Etenim cum in eo 
ad diem xx Octobris, Rhemis solemnitas S. Remi- 
gii adnotetur, qu: anlea die migrationis xii Janua- 
rii peragi consueverat, et h»c in eumdem diem 
aecommodata fuerit in concilio Rhemensi, Leone IX 
astante pontifice, nemo potest concedere, Martyro- 
logium illud esse, quod autographo suo prafixerit 
Ado, episcopns Viennensis, circa annum 8795 (melius 
scriberet circa aunmwm, 858) sed compositum, vel 
scriptum undecimo sxceulo excurrente » Nec OEdi- 
pus ipse hic nobisedisserat, quid tota hac speciosa 
rerum farragine sibi demum velint Sanssayus et 
Florentinius, nisi aperte fateantur, se vetus Ros- 
weydi Martyrologium nunquam inspexisse, saltem 
eo, qui citatur, die xx Octobris. 

103. Iterum repeto me prorsus non capere quo- 
modo hzc in virorum estera eruditorum mentem 
incidere ullo pacto potuerint. Etenim si vere in 
exemplum adducitur dies xx Octobris,monstra sibi 
fingunt, qux tuto profligent,cum is prxcise dies ex 
septem unus sit quos in eo codice vacare diximus. 
Neque vero, toto eo mense, alia Remigii solemnitas 
rofertur,quam quz ipsis Kalendis consignata est his 
verbis : Ei Rhemiscivitlate,sancti Remigii episcopi. 
Imo hac unica et sola solemnitas, qua de Remigio, 


primuminstituta fueritanno 1040, Leonce IX astante 
gontiftce, vide, obsecro, quanta absurda inde conse- 
quantur ; jam enim Martyrologia nostra omnia Be- 
dz:, Wandalberti, Rabani, Adonis, Usuardi, Notkeri, 
imo et Hieronymiana ipsa, composila,vel scripta, fue- 
rint undecimo seculo excurrente, cum in iis omni- 
bus eadem ipsa solemnitas disertissime annuntie- 
tur. Si hoc sa*'s non est, ipsis omnibus antiquior 
Gregorius Turonensis ssculis quinque junior fiet, 
cum in Historia Francorum, eap. 21 assuerit : Fac- 
ium est autem utpost dies paucos adesset festivitas 
sancti Remigii, que initio mensis Octobris cele- 
bratur. Diem selegit Leo IX quem antea Remigii 
festivitati destinatum probe noverat. 


D 104 Stupore potius quam admiratione pcercellor 


dum hujuscemodi cavillos, nzenias,imopura puta fig- 
menta protrudi video, et quasi per manus etiam 
doctorum virorum derivari, qua ab acatholicis a- 
vide arrepta, in nostrum vituperium venditantur, 
ac similia comminiscendi ansamipsis przebent viam- 
que ostendant. Certe citatus supra Beckius, istius- 
modi flosculis ex Saussayo, Valesio et Florentinio 
collectis, suum illud pretensum Germanis: Mart yro- 
logium egregie exornavit, ei ne palmameis cederet, 
ineptissimo commento locupletavit. Postquam enim 
Rosweydum Thrasoni similem ex Valesio depinxit, 
qui nempe sesquipedalibus verbis Pontificem allo- 
cutus sit, puerilia alia admiscens, tandem et ipse ca- 
pto e peralapillo, Goliathum se prostraturum desti- 
nato ictu existimat. Audi porro quam belle argute- 
tur pag. 22: «Recentioris etiam :&vi Martyrologium- 
Rosweydianumarguunt, quas ivNonasJulii leguntur 
Eodemdie Auguste,sancti Uldarici episcopi et con- 
Jessorís: qui vero sz:culo x vixit, et sine dubio non 
statim est canonizatus. Ado sane ex hoc fonteaquas 
derivare non potuit, quippe s:culo ix vivens, nisi 
dicere [velimus, a recentiori scriptore addita hzec 
fuisse, atque ita statuunt Mosanderet Rosweydus in 
appendice, quibus suspecta hsc esse videntur, at- 
que a posteriori manu, fortassis monachi Benedic- 
tini, in cujus solius codice sunt reperta, et in 
tribus reliquis mss. aberant, adjecta. » 

105. fgnosce, lector, si bilem mihi moveat inepta, 
fatua et mendacissimis gerris contexta ratiocinatio, 
ut ovum ovo, ita Saussayans persimilis, et pari 
prorsus fundamento subnixa ; nam patentissime fal- 
sum est, citata hic a Beckio de sancto Udalrico 
Augustano verba,intoto Romano veteriRosweydino 
usquam reperiri, nedum iv Nonas Julii, ut homo 
iste intrepide fingit, qui forte citata verba in appen- 
dice Adoniana Rosweydi reperiens, mulla commen- 
titia superstruxit, quz: manifeste ostendunt, ruere 
hominem Andabatarum more, nec argumentum 
noscens de quo tractandum erat, nec libros, quos 
manu versabat. Mosandrum Rosweydojungit, quasi 
etilleRomanum parvum ediderit, qu:e altera falsitas 
est. Tertio, Mosandri appendicem appellat, qui de 
condenda appendice ne somniavit quidem, in ipso 





513 


PROLEGOMENA. 


U16 


Adonis textu, asterisco notare solitus, qux» ipsi A Aque hisce Saussayum ex arena jubemus excedere. 


suspecta videbantur. Quarto, fingit, nescio quem 
codicem monachi Benedictini, qui cum tribus aliis 
editioni Romani parvi servierit, cum diserte fatea- 
tur Rosweydus, se tribus solum codicibus usum 
in edendo Adone, a quorum duobus aberat Roma- 
num suum vetus Adoni prefixum. Ut verbo absol- 
vam, tota ea Beckiana machina, ficta, futilis et ina- 
nis est, eui comminiscendz, utinam viri alias eru- 
ditissimi, mihique venerandi, falsis prewjudiciis 
abrepti, viam non pramonstrassent ! 

106. Redeo ad Florentinium, ita telam Saussaya- 
nam pertexentem : « Postremo, inquit, Rosweydi, 
sive Martyrologium, sive Kalendarium, illud non 
essea Baronio desideratum probat Saussayus. » An 
satis recte, non examino, cum nostra hic nihil 
intersit, sive magnum, sive parvum Romanum, ma- 
gnus Annalium ecclesiasticorum scriptor expeti- 
verit, modo verum perstet, illud edidisse Roswey- 
dum, quo se adjutum fatetur Martyrologus Vien- 
nensis : « Ne vero Saussayus aliquid pretereat 
quod omnem adimat auctoritatem Rosweydi Kalen- 
dario, idemque null: certitudinis aut ponderis co- 
dieillum esse, futile crassisque erratis respersum 
prorsus concludat, addit pro coronide ridicula 
etiam quxdam continere ; idque ex adnotatis ad 
iv idus Novembris probare nititur : Eo ipso |le- 
gendum, Ef ipse] die quatuor Coronatortm, » etc. 
Sed ridicula illa clare, ni fallor, solvi nus, ad dictum 
vi idus Novembris, solvitque hic etiam Florenti- 
nius, recte aliquando observans, « durum nimis 
exactorem esse Saussayum, ut Dionysiuin Parisi- 
num, eumdem esse ac Areopagitam mordicus de- 
fenderet, quod a Rosweydi tam Martyrologio quam 
adnotationibus, nonnihil infringi conjiciebat. » 

107. Hz::c nempte tota malilabes ; hac ita incensus 
Saussayus, dum oculis emissitiis omnia rimatur, 
ridicula, inepta, parachronismos, et nescio qus» alia 
in Romano parvo se reperisse existimavit, in quo 
prius selecta et aurea omnia inseruerit : « Heri- 
bertus certe, eximius ipse solis sapientis radius, 
vivi fidei fontis, rivulus, virentis justitiz stipitis 
ramus, jamque coli pulchrum et :ternum sidus. » 
Amabo, qui tam cito mutatus est color optimus ? 
Sincere et ingenue edisseret clar. Castellanus, a 
quo cum notitiam libri illius Saussayni de Scrip- 
toribus mysticis a Florentinio citati postulassem : 
reposuit ille, se quidem opus illud non nosse, 
at hoc probe scire, opera Saussayi omnia Parisiis 
in sumno esse vilipendio (profonde mésestime). 
Ait preterea, grande illud Martyrologii Gallicani 
opus, duobus voluminibus distinctum, contemptim 
appellari pJawsirum mendaciorum. Demum, Hildui- 
nistam fuisse pertinacissimum, unde religioni sibi 
duxerit non acerrime insurgere in opusculum, qua 
Dionysium utrumque tam accurate alterum ab al- 
tero discretum advertebat. Nimirum, nulla ipsius 
intererat, quidquid veritas patere!ur, dum przju- 
diciis (d ses entfiemenis), contrariam offenderet. 


$ 1I. - Diluuntur ea que speciosius objicit Florentinius. 

108.Superestnobiscum ipso Florentiniocontrover- 
sia, in qua discutienda veniunt qua Joannes Fronto 
non ita pridem decretoria potius sententia determi- 
naverat,quam,solidis argumentisprobarat,Florenti- 
nius vero, adductis rationibus, speciosius, sed pro 
viri doctissimi more, summa eum modestia, ex Ro- 
mani parvi et Adonis adinvicem collatione ostende- 
re conatur. Juvat ex ordine singula ejus argumenta 
expendere. Ita prosequitur : « Verum secuti Saus- 
sayo facile concederem,Rosweydi nuncupatum Mar- 
tyrologium, non esse vetus Romanum a D. Gregorio 
indicatum, et a Baronio expetitum:ita ex Beda Ha- 
giologio contractum nequaquam consentirem, cum 


B Potius ex Adone, conferenti cuique exceptum videri 


compendiosius Kalendarium omnino possit. Contuli 
equidem cujuscunque mensis plurimos dies, et ex 
iisdem ab Adone excerptis, ac in proprium usum 
vel obscuriori, vel mutilo, vel recentiori stylo de- 
duetis facile agnovi,non Adonem ex hoc Kalendario, 
tanquamexAntiquo Aquileiensi codice,in suum Mar- 
tyrologium transtulisse, sed e contra recentiorem 
scriptorem,indesuum indiculum compegisse.»Sedu- 
lo observes velim,Florentinium ex Saussayo hausis- 
sise, et passim supponere, Romanum parvum scrip- 
tum esse, sxculo xr excurrente,quo prajudicio mu- 
nitus, facile alia colligit qua ipsi recentioris styli 
vesligia praeferre videantur. Evagemwus, inquit, com- 
pendiose, 8i libet, per wuuum aut alterum. mensem : 
imo vero,et libenter,per totos duodecim 7e£ aliquot 
&ignaíos dies,ego volo omneset singulos, cum Adone 
et nostro simulconferemus,ul assertionis nonminws 
verias quam nostri vetus tioris atas apparent. 
109. Vitande confusionis gratia, hz»c ad rem 
nostram se jungi cupio, ultroque concessa quantavis 
&late Hieronymianis apographis, pro quibus ipse 
unice pugnat,soli Adonis et Romani parvi collationi 
insisLo,ut, uterex altero ceperit, perspicue elucescat. 
Florentinius ab ipso limine sic auspicatur: Rosmey- 
di Martyrologium recentiori ritu,guam nosirum,a 
Kalendis Januarii annum orditur. Sic plane,a Ka- 
lendis Januarii annumorditur, sed inde nihil minus 
consequitur, quam quod recen tioris ritus sit. Mul- 
tum laborat, sed ferme in vanum, Florentinius, 
exercitatione sua secunda,ut rituum istorumannum 


D inchoandi antiquitatem,seu,ut clarius lequar, prio- 


ritatem alicunde eruat, nequendum fixos cardines, 
nobis producere potuit, ad quos figendos,nec facilis 
sane, nec expedita sententia est. Uteumque fuerit, 
argumento ad hominem plane exarmatur, qui hic 
Rosweydum adoritur ; Florentinius ; nam quod intcr 
Hieronmiana ejus apographa vetustissimum est. 
scriptum,ut constat, sub initium szculioctavi, anni 
8ui sacri seriem etiam incipit a Kalendis Januarii, 
idemque facit Beda, Willibrordi plane synchronus. 
De 2tatis perogativa cum Hieronymianis, nullate- 
nus discepto, sufficit mihi, si parem Epternacensi 
et Bede, Romano parvo concesserit Florentinius, 


UU USUARDUS MONACHUS SANGERMANENSIS. $10 
110. Nec pluribus opus esset, ut tota hzec prima A diéíacongs, auctioris Bede Martyrologii compilator. 


Florentinii argumentatio plane enervaretur. Lubet 
tamen in curiosorum gratiam, ulterius inquirere, 
sitne usus in Ecclesia magis recentis, annos a Ka- 
lendis Januarii, quam a natali, aut a vigilia nati 
vitatis, aut aliunde exordiri : quz res apud eru- 
ditos adhuc satis incerta et ambigua est. Percur- 
ramus antiquos Rituales libros et Martyrologia. 
Certum est, Allatii et Frontonis Kalendaria pro 
antiquis haberi, similia esse nec state multum dif- 
ferre. Allatianum, quadriennio ante Frontonem, 
nempe anno 1648 operi de Cohsensione Occidentalis 
et Orientalis Ecclesiz,sub finem insertum est. Con- 
fer utrumque ; statim animadvertes Allatianum in- 
cipere a Dominica prima Adventus, diesque notare, 


Adde his Rabanum, et ipsum Adone vetustiorem, 
adde Notkerum ei ferme xqualem, patebitque evi- 
denter, quod supra dicebam, modum istum annos 
inchoandi, per id tempus valde arbitrarium in libris 
ecclesiasticis, sed precipue in Martyrologiis fuisse. 
Quinimo, a majori antiquiorique Martyrologorum 
nostrorum numero ita stabilitur Romani parvi auc- 
Loritas, ut potius consequatur, seculo ipso octavo in- 
choandorum annorum rationem a Kalendis Januarii 
cepisse, quam ex Florentinii conjecturis ullo pacto 
verisimile sit, recentioris usus esse sic annos exordi- 
ri. Hz::c concludo przfatiuncula Bollandi,rdieJanua- 
rii, ita opus suum auspicantis : « Precipua semper 
religione celebrata a Christianis Kalend: Januariz 


veterum Romanorum et Martyrologiorum nostro- p sunt, propter Dominici natalis octavam, sacrosan- 


rum more, per Kalendas, Nonas et Idus. Contra ve- 
ro Frontonis editio initium facit a dienatali Domini, 
sicque more,hodierno per ordinales numeros totius 
anni dies decurrit. In Sacramentariis a Menardo et 
Thomasio editis initium sumitur a Vigilia nativitatis 
Domini, ex tribus vero Gallicanis, ab eodem Thoma- 
sio, et post a Mabillone vulgatis, nullum est, de quo 
judicare possis, consimile alteri habuisse princi- 
pium. Nec dissimulat Mabillo de Liturgia Gallicana 
pag. 98, num. 3; pag. 176, num, 5, et alibi, dubias 
et incertas csse de hisce rebus conjecturas. 

111. Parem puto fuisse, hoc est non stabilitam, 
sed arbitrariam Martyrologiorum inchoandorum ra- 
tionem, de qua niliil satis compertum sit. Jam de 
Hieronymiano Epternacensi et Beda locutus sum : 
addi his debet Blumianum. Lucense autem et Cor- 
beiense non a vigilia nativitatis, ut Ado Rosweydi, 
sed cum Frontoniano Kalendario, ab vir Kal. Ja- 
nuarii, seu ab ipso natali Domini annum auspi- 
cantur. Porro Aloysius et Mosander sic Adonem 
ediderant, ut a Kalendis Januarii principium face- 
rent. Rosweydus vero sic ultimo pr:efatiuncule sue 
paragrapho loquitur : « Quod in Martyrologio Ado- 
nis initium sumatur, non a Kalendis Januarii,ut hac- 
tenus editum, sed a vigilia nativitatis Domini, scias 
hoc ex Romans Ecclesi: ritu factum,quz anni epo- 
cham olim habuit Nativitatem Christi, et a Vesperis 
vigiliae ipsius Nativitatis annum auspicabatur.Cons- 
tanter ita exhibebant tria mss. exemplaria, quibus 
usus sum. » Án forte tunc immemor erat vir accur- 


cta? circumcisionis Christi memoriam, et augustis- 
simum nomen Jesu, in quo nimirum oportet omnes 
homines salvos fieri. Meritoigitur veteres Romanos, 
in auspicando ab hoc die anno, sequi Ecclesia ma- 
luit, quam czxteras gentes, quz: aliud quodpiam sta- 
tuerent exordium, ut ipse dies sacrum nostra: sym- 
bolum salutis pr ferret ?» Sed dehis plusquamsatis. 

113. Pergamus cum Florentinio compendiose eva- 
gari:«In ipsa autem Kalendarum die, inquit, praeter 
octavam natalis et circumcisionem, non alios quam 
tres martyres exhibet, unicumque confessorem, re- 
lictis apud Adonem, triginta martyrum Romanorum 
corona, Euphrosyna virgine ac Eugendo abbate. » 
Hic h:ereamus tantisper, qu:eramusque ex Florenti- 
niorectene Mart yrologiicompilator prz:itensam suam 
epitomen, vel inJicem, vel Kalendarium contexat, 
dum tres omnino annuntiationes apud Adonem 
intactas relinquit ? Ego talem indicem, vel Kalenda- 
rium, vel ex hoc solo capite, ut infidum et spurium 
rejicerem. Quxramus denuo an ipse collationem 
suam satis opportune inde incipiat, ubi tanta inter 
Adonem et Romanum parvum discrepantia est ? Cur 
ad secundum Januarii diem progressus non est? Ibi 
certe longe majorem invenisset conformitatem. Ve- 
rum ne 2imis tedeat (Florentinii verba sunt) omnia 
sigillatim hic perpendere, verbo unico rem absol- 
vam; sive Romanum parvum cum annuntiationibus 
Adonianis conveniat, sive in numero discrepet, sive 
deficiat, sive exuberet, nihil inde contra Roma- 
num parvum conficitur, cum adductus a Florenti- 


ratissimus, Romanum suum vetus, Adone multo D nio Kalendarum textus apud omnes cordatos 


antiquius, a Kalendis Januarii exordiri? Si omnia 
Adonis manuscripta exemplaria inter se confer- 
rentur, plura credo reper(um iri, qux in hac parte 
Romano parvo essent conformia. 

112. Fuit Wandalbertus Adonis equalis, imo ipso 
senior et ante ipsum Mart yrologus, utpote qui anno 
842 scripserit ; ipsenihilominussic praefatur : A Ka- 
lendis Jonuariis,usque ad flnem anni, per dierum 
singulorum occurrentes fesíivitales (Martyrolo- 
gium) onetro edidi; idem factitavit is, cujus ope et 
subsidio Wandalbertus precipue usus est,sanctus et 
sominatisttiaus Florus, Lugdunensis Ecclesia sub- 


probare debeat, Adonem posteriorem a priori 
accepisse quidquid in eo continebatur, addidisse, 
quis alibi repererat, aut. Lugduno, ubi Martyrolo- 
gium scribebat, viciniora erant. 

114. Meminisse poterat debebatque vir doctissi- 
mus paulo ante a sedictum non ita Adonem Romasi 
pareivestigiis se accommodare voluisse,ul ne latum 
quidem«nguem iraugressus sit .Quinimo transgredi 
omnino debuit, dum aliunde subsidia adfuere, quod 
Kalendis Januarii plane ostendit : alibi,dum sanctos 
alios non reperit, ut secunda die Januarii et ssepe 
alias, nullos exornavit sanctos, preter eos quos ei 





017 


PROLEGOMENA. 


U18 


Romanum parvum suggesserat. Quod si contra fac- A item pag. S&et tot aliis, quas sigillatim enumerare 


tum esset, puta, si Romanum parvum ex Adone 
accepisset, quasuam, obsecro, cogitabilis causa dari 
posset,cur indiculiauctor, exocto Adonianisannun- 
tiationibus, solas quinque selegisset, iis sanctis prae- 
termissis, qui erant notissimi ? Rursus, qux causa, 
cur velipsam primam celebrioremque Adonisannun- 
tiationem  immutasset, addendo e£ circumcisio, 
quae verba a Viennensi aberant. Dicetne Floren- 
tinius ipsam circumcisionis nomenclaturam ws$u$ 
etiam e48e recentioris? sed vere inutiles sermones 
ez:dimus, nimis clare sese explicuit. Ado ipse, ni- 
mis distinete et aperte ductorem et antesignanum 
suum pramonstravit, ut articulo sequenti liquido 
manifestabitur. 


supervacaneum esi. Aliis armis opus, ut Romani 
parvi antiquitas concutiatur. 

117. Jam vero, quod Martyrologii istius auctor 
constantissime Romano pontifici Vribuat appellatio- 
nem apa, hoc ipsum, inter alia, argumento nobis 
esse debet, predictum Martyrologium Roma scrip- 
tum, Rome usitatum fuisse, et verosimiliter perse- 
verasse, usquedum Usuardinum Roms, uti in omni- 
bus aliis Oeccidentalibus Ecclesiis, admissum est. 
Vis et robur asserto nostro adjungitur ex vetusto 
Kalendario Romano, tum ut ab Allatio, tum ut a 
Frontone editum est, nam ibi nomen pape sepius 
recurrit, unde nihilominus quis pessime argueret 
s:eculo octavo esse posterius, turpius vero ad unde- 


119. C:eterum argumenta Florentinii singula per- p cimum ablegare contenderet. Quod autem Florenti- 


currenda, singulis sua reponenda solutio : omnia 
expendamus. Sic procedit : « Conferat in eodem 
primo mense curiosus lector diem xit, quam Co- 
rona et nominibus quadraginta militum mutilat ; 
xix, ubi Pontianum ad bestias damnatum ex multis 
colligit. » Nihil hie novi adducitur quod in supe- 
riori ratiocinatione adductum et solutum non sit, 
Sequitur falsa Florentinii, sed perpetua ejus suppo- 
sitio, ex Saussayo hausta, quod Romanum porvum 
s::culo xi non sit antiquius. Adverte hic qua id ra- 
tione confirmare conetur. Sic infit : « Sed pr»cipue 
xx diem (Januarii) advertat et agnoscet Fabianum 
ab Adone Romz episcopum dici, a I'reviatore vero, 
recentiori more papa» appellari; quem litulum 


nius cordatum lectorem mittat ad xx, xxi, xxix et 
xxx Januarii, tum ad xi Martii, ad Kal. Aprilis, ad 
vii Septembris, ad Kal. Novembris, ad x, xxvi, et 
xxvii ejusdem mensis; denique ad xvii et xix De- 
cembris, ut ex illis arguat, omaia purwn pulum 
Adonem sapere: ego lectorem eumdem libentissime 
arbitrum eligo, an ex citatis istis, imo ex omnibus 
fere totius anni diebus, omnino contrarium non pa- 
teat, nempe Adonem, purum putum Romanum par- 
vum sapere ubicunque sanctos alios, aliunde con- 
quisitos ei non superinducit, ut proinde nihil minus 
verisimile sit quam ex Florentinii dictis constare 
vetus Romanum, sive cum Bollando inus Roma- 
num, cx Adone coniractum potius esse..., quam wt 


cum ubique et constantissime Romano pontifici tri- C perantiquum Adoni facem pretulisse; nam plane 


buat, et rarissime apud Adonem inveniatur, non 
obscure vide! ur arguere, Kalendarii auctorem post 
Gregorium VII advixisse, quod anno Christi 1073 
pontifex ille statuerit, nomen 2ag4, aliis hactenus 
episcopis et clarioribus presbyteris commune, pro- 
prium deinceps et singulare Romani pontificis 
cognomentum esse debere. » 

116. Hxc est llla, quam non semel digito mon- 
stravi, Florentinii hypothesis, qua Itomanum no- 
strum parvum ad seculum xi excurrens retrahitur, 
plausibiliori, u( verum fatear, quam superius, ratio- 
ne ; sed tamen nulla, cum ex scholz placitis argu- 
mentum nihil probet, dum probat nimium, suoque 
sibi gladio adversarium ipsum jugulat. Si vere sub- 
sistit Florentinii ratiocinium, jam eodem argumento 
conficitur, Hieronymianum Lucenso, imo et Cor- 
beiense ad s:culum xi esse revocanda, cum ipsi illi 
codices 1 Julii GAc1 PAP.£? ir Julii, MELCIADE P». vel 
MiLTIADIS. PAP, et x Septembris HvLARI PAPE, di- 
stincLissime annuntient, et forte alibi eadem appel- 
latio recurrat, quod ulterius scrutari opus non est. 
Quid plura? Beda ipse nomine pape passim utitur, 
et omnes szeuli noni Martyrologi quos tali ex causa 
inepte quis ridicule ad undecimum seculum ex- 
currens amandare presumeret. Quod vero ait Flo- 
rentinius, rarissime apud Adonem iuveniri nomen 
pape, mirum profecto, et plane falsum, nam sola 
pag. 47 bis recurrit, proxima inde pag. 52 iterum ; 


oppositum, refutatis jam adversariorum argumen- 
tis, ex professo demonstrare aggredimur. 

118. Verbum unum cum Florentinio superest, quo 
cursim ostendam virum clarissimum, nimio lau- 
dandi exornandique Hieronymiani sui Martyrologii 
sstu abreptum, illud ipsum in Romani parvi locum 
intrudere voluisse, eique characteres aptare ab 
Adone signatos, nempe, venerabile et perantiquum 
ab urbe Roma Aquileiam, cuidam sancío episcopo 
a pontifice Romano directum. «Ita suadent, inquit, 
hinc nostri codices in quibus, D. Hieronymo ascri- 
ptum, et a nobis exhibitum Martyrologium, Ádoni 
prorsus sociatur, quod antiqui characteres, qui 
Gregorianum omnino demonstrant, vix dubitandi 
locum relinquunt quinillud ipsum sit apud Adonem, 
venerabile et perantiquum, » etc. Credimus an qui 
amant? profecto si codicum sociatio aliquid probat, 
tot sociatos reperere majores nostri, tot in museo 
nostro collecti et sociatisunt, ut exiis probari possit 
quidlibet ; puta et Usuardum ex Rabano, et Bedam 
ex solis Hieronymianis conflatum,quod nihil est ine- 
ptius. Si tantillum oper: posuisset Florentinius in 
conferendis cum Adone Hieronymianis apographis, 
luce meridiana clarius deprehendisset,vix majorem 
Adoni cum Hieronymianis, quam cum Kalendariis 
Bucherii, Carthaginensi, Allatii et Frontonis affini- 
tatem intercedere,atque adeo gratis omnino et per- 
peram dici, illa Adoni facem praeferre potuisse. 


409 USUARDUS MONACHUS SANGERMANENSIS. 400 
nymiano majore, quod facturum fuisse Rosweydum À ctorum, innumeris locis recurrunt. Hac autem: 


ipsum plane existimo, si tum codicem Hieronymia- 
num longe vestutiorem vidisset, cum minus illud 
suum Romanum, non tam vetus, prelo commune 
reddidit. 

71. Est ilaque vera Bollandi et nostra sententia, 
characteres a S. Gregorio in celebri ad Eulogium 
et szepe jam laudata epistola exhibitos, in MartLyro- 
logium a Rosweydo editum quadrare nequaquam 
posse; eum ille indiculum indicet, in quo pese om- 
nium maríyrum, distinctis per singwlos dies passio- 
nibus, collecía nomina habebantur, quod Roswey- 
dino Maatyrologio tam est certum non convenire, 
quam certum sit diesibi aliquot vacuos reperiri,plu- 
rimos, autem ubi unieus uno die consignatur sanc- 


omnia cum veritate non cohaerere Observationes 
nostr: diebus singulis textui Usuardino adject: sole 
meridiano elarius manifestabunt. 

79. Prior autem difficultatis pars, qwod plnres . 
qmultosanctos habeat Adoin suo Martyrologio,g aon 
qui in minori Romano continentur ; quoque proinde 
garum admodum ezillo subsidii haurire poluisset, 
pace Bollandi dixero, facillime dissolvitur, nam Ado 
nusquam insinuat se omnes sanctos suos ex teAera- 
bili et perantiquo Martyrologio desumpsisse, sed 
adjuium seeo fatetur,utdies marliyrum, qui confusi 
in, Kalendis satis inveniri solerent,verissime nota- 
rentur.Id nempe,nisi vehementer fallor, sanctus Mar- 
tyrologus innuit, reperisse se in eo Martyrologio, 


tus. Accedit, quod ex eodem Gregorii testimoniocon- p distinctam dierum seu Kalendarum seriem, quz in 


stet, in eodem volumine non indicari, qwis qualiter 
$i passus, sed lantummodo nomen, locum et diem 
passionis poni; aà Romani parvi auctor plura et 
distinctiora addidit, per que Gregorianum longe 
superat, non quidem atate, sed nitore, claritate, 
et exacto rerum ordine. Demum Romanum nostrum 
pluribus locis talia signat quae Gregorio posteriora 
sunt, ut puta xiu Maii festum ,S. Marie ad Marty- 
re$ ; xiv Feptembris, Jignwm salutiferwn crucis a 
Sergiopapa inventum, eic. ; Novembris, festum om- 
nium sauctorum Romae institutum, aliaque ab eru- 
dito lectore facile observanda, quz: codicem Ros- 
weydinum ad seculum octavum rejiciunt. Hac 
in Bollandi sententizt omnimodam confirmationem 
sufficiant. 


78. Unum est quod non satis perspexit veneran- C 


dus magister noster, dum nempe ín ambiguo posuit, 
utrwmn ez his sanctus Ado habuerit, minus illud 
Ros eydinwn, an. hoc majus, scilicet Hieronymia- 
num ; mihi enim certisslImum videtur Adonem sic 
loqui, ut tota ejus oratio Romanum parvum aperte 
designet, nec ullum aliud Martyrologium designare 
possit. At inquit Bollandus, « plures multo sanctos 
habet Ado in suo Martyrologio, quam qui in minori 
Romano continentur; ino parum admodum ex illo 
haurire subsidii potuisset, cum prasertim Usuardi 
haberet Martyrologium, quod et natales indicabat 
singulorum atque etiam plurium... » Recte fatetur 
Bollandus Aic sibi aquam Àerere: opus enim fuisset 
plurimum annorum labore, plurium Martyrologio- 


Hieronymiano, quo etiam certissime usus est, tur- 
bato, luxato et confuso ordine, adhuc hodie, post 
multorum eruditorum diligentissimam operam, re- 
praesentatur. Atque huc refero «à verissime nota- 
rentur, hoc. est distincte, nam Martyrologii istius 
auctor, quisquis fuerit, nihil minus curasse videtur 
quam ut ad veros obitus aut martyrii dies sancti re- 
ducerentur ; satis se fecisse existimans,siquos hinc 
inde ex Veteri Testamento, z:que ac ex Novo, sed 
maxime ex Rufino colligebat sanctos, certis diebus, 
pro suo fere arbitrio, innecteret. Atque hzc altera 
nostra observatio est, per singulos ferme dies dis- 
currens, quz: majores nostros hactenus latuerat, 
quaque non nisi indefessa et continuate Martyrolo- 
giorumpnosirorum perscrutatione erui,digeri,et con- 
firmari potuit, Ad duas propositiones rem totam 
contraho; quarum hac prima : Ado in adornando 
Martyrologio suo usus est Romano parvo Rosweydi, 
tanquam staminine, si ita loqui licet, totumque 
ferme ad verbum descripsit. Hxc altera : Usuardus 
Adonem, quem Flori librum secundum appellavit, 
ita in omnibus secutus est, ut verum dici possit 
Adonis compendium. Sed de hac propositione, ut 
jam supra monuimus, cap. 3 fusius tractandum. 

80. Hisad sequentem dissertationem quodammodo 
preerequisitis et pr:ecognitis Romani parvi, ejusque 
editoris Rosweydi patrocinium hic ita suscipimus, 
ut licet cum Bollando, in eo plane errasse censea- 
mus, quod martyrologium suum illud esse putaverit 
de quo Gregorius ad Eulogium Alexandrinum me- 


rum diligentissima inter secollatione, ad hujusmodi D minit, sic, inquam ejus patrocinium suscipimus, ut 


nodum dissolvendum, cujus pars posterior vix de- 
mum post quinquaginta et amplius ab opere de 
Actis sanctorum inchoata annos a Papebrochio ob- 
servata est Lomo V Junii, pag. 250, col. 1 in fine. 
Nimirum prapostere a majoribus nostris semper ci- 
tari solitos Usuardum et Adonem, semperque in ea 
suppositione quod ille hoc esset antiquior,atque a- 
deo Adonemsua ex Usuardo accepisse, aut saltem ac- 
cipere potuisse : vel, ut in prologo ad Bedam num. 11, 
vel tomo IV Junii, pag. 482, infra B, arguebat lau- 
datus Papebrochius,niAil alterum scivisse de altero. 
Quibus similia prr viginti tres tomos de Actis San- 


contra multos obtrectatores asseramus. verum, te- 
nerabile,etperantiquum Mariyrologiwn esse,ab swr- 
be Roma Aquileiam, quidam sancto episcopo a pon 
li fice Romano direclum, et Adoni postmodum a gtso- 
dam religioso fratre aliquot diebus praestitum : 
quod, Ado, diligenticuratranscriptum,positus apud 
Ravennam,in capite sui operis ponendumputavit: 
quanquam non difflteamur interpolationes aliquas 
adjectas fuisse, quibus nullum hactenus Mart yrolo- 
gium vacuum reperire potuimus.Hzc adversus Saus- 
sayum, Frontonem, Florentinium, et quoscumque 
alios Romani parvi adversarios propugnanda sunt. 


801 PROLEGOMENA. 902 


. Alterum nobis cum Henrico Valesio negotium, qui A multo minus ad juniores Martyrologos referri, haud 
titulum potius quam Martyrologii ipsius substan- dubium quin de Romano, sive magno, aut Hierony- 
liam aggressurus, citatam dissertationem deprope- ^ miano, sive de vetere Rosweydi et parvo intelligan- 
ravit, Eusebian:e editioni ad calcem pag. 315 sub- — tur. Refer quo volueris, convincitur Valesius ante 


nexam, quam hic primum excutiendam arripimus, 
ut, salvo capite, reliquum corpus facilius tutemur. 
ARTICULUS I. 


Parvum Roseydi Martyrologium non incongrue 
tocari posse Romanum, conira Valesium et Flo- 


rentinium stabitur. 

81. Henricus Valesius supra laudatus, singulari 
illa sua dissertatione, qua Rosweydi Martyrologium 
atqua una Hieronymianum aggreditur, primum pu- 
gnat, ante sixtum V nullam in Ecclesia Romana 
fuisse peculiare Martyrologium. Ipsum audiamus : 


Sixti V tempora ManTvROLOGIUM ROMANUM vere 
exstitisse. Conveniat ipse modo cum Florentinio de 
ea appellatione, Hieronymidnis abscribenda, ego ad 
parvum nostrum accedo, contendoque et ipsi con- 
cedendam esse Romani Martyrologii, sed minoris 
seu parti nomenclaturam. 

83. Hic cum utroque viro clarissimo certandum 
est. Negant ambo Rosweydo Martyrologium A20ma- 
9m dici posse, sed argumentis plane diversis. Flo- 
rentinius enim, ut infra clarius patebit, putat Mar- 
tyrologium a Rosweyeo editum, non esse illud quod 


« Ego vero contra affirmo, inquit, nullum unquam p Ado-operi suo przfixit, sed potius contractum ex 


fuisse proprium ac peculiare Martyrologium Eccle- 
sis Roman:e, ante illud quod jussu Xysti V pontificis 
maximi editum est hoc titulo, ac Baronii notationi- 
bus illustratum. » Affert deindecausasquz ipsum ad 
ita sentiendum impulerint, sed quarum plerzque ad 
meram de nomine questionem recidunt, ut bene 
ostendit Florentinius, admonitione 5, totam illam 
Valesii machinam feliciter evertens. Omnium mani- 
bus teruntur ea opera, ut proinde hictelamretexere 
opus nonsit. Probat, et recte, Florentinius, Hierony- 
mianum a se vulgatum, quod vetustius occidentalis 
Ecclesie Martyrologium intitulavit, omnino nun- 
cupari posse Aomamwm, seu Romane Ecclesie 
Maríyrologium, tametsi eo nomine, nec a S. Gre- 
gorio, nec a Beda, Adone, aut Usuardo designatum 
fuerit. Id cerle mirum videtur Valesium nempe 
agnoscere characteres omnes a S. Gregorio distin- 
ctos Martyrologio Hieronymiano apprime conve- 
nire; imo, dicere Gregorium Magnun, habere se 
Martyrologium, inquo multorum simul Martyrum 
&gomina, eic., constanter tamen abnuere Romanwuwn 
Martyrologíuma Gregorio Magno esse nominatum, 
aut Martyrologium illud proprium ac peculiare 
J*isse Ecclesie Romane. Quasi aliud hodie sit Mar- 
tyrologium Romanum quam quod commune est cum 
reliquis ecclesiis occidentalibus. 

82. Tale autem Martyrologium annis abhinc 
mille exstare debuisse, ut etiam terminis ipsis ce- 
dat Valesius, luculentissimo testimonioevincitur ex 
concilio Cloveshoviensi, anno 747 sub Cuthberto, 
Doroberniensi archiepiscopo, capitulo 13, apud 
Spelmannum tomo ], pag. 240; apud Labbeum 
tomo VI, col. 1577, ubi hzc formalissima verba di- 
serte exprimuntur : Ztemque uí per gyrum totius 
anvi, natalitiam sanclorum uno eodemque die, juz- 
ta Marlyrologium ejusdem Roman: Ecclesiz, cum 
sibiconvenienti psalmodia seu cantilenavenerentur. 
Nec aliud esse potuit Martyrologium quod abbates 
Francis, in conventu Aquisgranensi anno 817 in 
choro recitandum przscripserunt capitulo 69, apud 


Labbeum tomo VII, col. 15911, his verbis: Ut adcapi- 


lutum primitus Martyrologium legatur. Quse cum 
de imperfecto Beda? opere accipi prorsus nequeant, 


Adone eompendium, sz:eulo undecimo non vetus- 
tius: Romani appellationem haudquaquam negatu- 
rus, si vere illud esse crederet, quod a Romano pon- 
(íi fice, cuidam sancto episcopo Aquileiam directum, 
atque ab Adone Ravenna repertum et descriptum 
est. Nimirum malesupponit vir doctissimusnon aliud 
Martyrologium Ravenna reperisse et descripsisse 
Adonem,quam Hieronymianum ipsum, quale se Ado- 
niconjunctum,in uno aut altero codice,deprehendis- 
setestatur. Florentinio destinatur proxime sequens 
articulus, sic ut modo, cum solo Valesio supersit 
controversia ; qui postquam AZomani Martyrologii 
vocabulum majori illi et vetustiori, a S. Gregorio 
memorato, eripere frustra Lentavit, sic demum ad 
Rosweydinum descendit: « Et h»c quidem ad 1o- 
cum Gregorii Magni satis sint dicta. Quod spectat 
ad testimonium Adonis Viennensis, non difficilis esl 
responsio. Nam prziterquam quod recentior est Ado, 
nec ad taniz» vetustatis monumentum confirman- 
dum satis idoneus, ex ejus verbis nihil elici potest, 
quo probetur fuisse ullum Martyrologium Roma- 
num. Ait enim Ado vetustissimum Martyrologium si- 
bi traditum fuisse a quodam, quod olim a Pontifice 
Romano missum esset Aquileiam. Non dicit Ado, 
Martyrologium fuisse Romanum; sed tantum missum 
a Pontifice Romano Aquileiam. Verum monachus 
ille, qui hoc Adoni affirmabat, ei imposuit procul 
dubio, ut majorem codici suo auctoritatem compa- 
raret, et munus suum, ac describendi copiam, quam 
Adoni fecerat, venditaret. Non enim Roms, sed 


D Aquileiecompositumest illud Martyrologium, quod 


Ado Martyrologio suo przfixit, ac Rosweydus pro 
vetere Romano nobis postea edidit. » 

84. Multa hic paucis pro auctoritate satis rotunde 
et confidenter definit Valesius, quorum, ut a fine 
incipiam, postrema duo illi aperte inficior, nempe 
monachum Adoni imposuisse, quod valde temere, et 
Martyrologium Aquileiz composiLumesse, quod non 
minori levitate astruitur; nec enim vesUgium ap- 
paret uspiam quo magis Aquileizt quam Hierosoly- 
mis compositum dicatur Rosweydi Martyrologium, 
nec id juris Valesio tributum credimus aut sine 
causa, virum religiosum audacter mandacii arguat. 


503 


USUARDUS MONACHUS SANGERMANENSIS. 


$04 


Vidit hzc ante me, nisi fallor, eruditissimusMabi- A flata sit. Fateor nihilominus hsc sola esse, qus 


lio, in prz fatione ad Sc. IV. Benedictin. partem 
secundam, pag. uxxvirr et. sequenti, illa ipsa Vale- 
sii verba referens ; sed nescio quo religionis obstri- 
ctus vinculo, ita subjecit : « Hanc viri eruditissimi, 
et mihi maxime suspiciendi sententiam penitus re- 
futare nolim, sed tamen dissimulare non possum 
auctoritatem concilii Cloveshoviensis, » etc., cujus 
ct Aquisgranensis verba proxime retutimus. Equi- 
dem Valesium et doctos quoslibet viros demisse su- 
spicio et veneror, sed usque ad aras, non ita, in- 
quam, ut prodita veritate quidquam ab eis susci- 
piam, quod sine vade, sine teste comminiscuntur. 
Non tanta mihi Valesii autoritas, ut non contra, et 
religiosi fratris, sive is monachus, sive alius fuerit, 
et Adonis testimonium sincerum et verum existi- 
mem ; nec id mihi eripi patiar, nisi contrariis ar- 
gumentis apertius evincatur. 

85. Et utriusque testimoniis habeo Martyrologium 
et quidem eenerabile ac perantiquum; habeo. ab 
wrbe Roma Aquileiam cuidam sancto episcopo,a pot- 
tifice Romano directum. Quid, quaeso, sponte sua 
inde profluat ? nisi Martyrologium illud Romz con- 
scriptum, Romse usilatum fuisse, demum, sque 
Romanum nominari posse, ac illud vetustius vulgo 
Hieronymianum a S. Gregorio commendatum, quod 
passim eruditi alii cum Bollando et Florentinio vere 
et proprie Romanum dici posse assentiuntur, quid- 
quid Valesius contra tricetur, in hac parte a Flo- 
rentinio abundantissime confutatus. Neque opponas 
hinc fore consequens quod duo fuerint. Romana 


Martyrologia, nam in eo nihil magis piaculi, quam C 


quod plura sibi invicem Sacramentaria successerint, 
ut Gregorianum Gelasiano, illud hoc ornatius et 
exactius : sic enim minus Romanum, nitidius et cla- 
rius, alteri majori et confusiori facile substiLui po- 
tuit, licet septem aut octo dies nunc vacui appa- 
reant, qui forte amanuensium socordia sie fuerint 
relicti. At Rome nullum hujusmodi exemplum re- 
pertum est. Quid tum postea ? Quis Rome Hierony- 
mianum invenit ? Quis nescit Romana illa vetusta, 
seu magnum seu parvum, plane intercidisse, post- 
quam Usuardinum, commodius et elegantius in om- 
nes fere Occidentis Ecclesias introductum est ? 
Plusculum lucis ex dicendis accedet. 

86. Pergit Valesius : « Totum fere istud Martyro- 


tanto viro digna, in ea dissertatione dici possint, 
quaeque in Observationibus nostris ad plurimos 

Usuardinos textus, toto opere inculcavimus. At ve- 

ro tota concidit Valesii conclusio, vicelicet, Marty- 

rologiwm illud, quod Ado Viennensis suo prajftzit 
Martyrologio, nullo modo dici posse Romaswnm. 

Quod autem nova auxes? intorquet, gravissimis 
erroribus scatere, ad unum restringitur Theodo- 

tum Laodicenum. 

87. Ast hic error Martyrologii istius auctori facile 
condonabitur, si meminerimus bona fide ex Rufino 
acceptum, ab homine nec satis docto, nec satis cri- 
tico, ut aliunde deprehenderet,Theodotum in Ariana 
hzresi perseverasse, quod tot alios viros eruditos 


p Postipsumlatuit, quemadmodum novimus Eusebium 


Casariensem per tot szeula in Usuardi Martyrologio 
locum inter sanctos obtinuisse, quo eum tandem 
deturbavere Martyrologii Romani reformatores. Si 
tam carus Valesio fuisset Theodotus, forte pro ejus 
orthodoxia asserenda, wque ac pro Eusebiana de- 
certasset. Sic pridem in litteris ad me Castellanus 
ingenue fassusest, iniquam agnocoens Valesii agendi 
rationem : « Videtur enim, inquiebat, ad vindican- 
dum Eusebium, vel eo potissimum inductus, quod 
e Romano Martyrologio erasum mgrius ferret 
Theodotum, eo acrius perstringere quod in eo su- 
perstes sit : qua ratio postulabat ut vel ambos 
damnaret,lvel tueretur ambos. » Ut ut est, affirmat 
quidem, pene dixeram divinat Valesius, sed nullo 
modo probat « aut Adonem fucum nobis fecisse, 
qui hoc Martyrologium, tanquam a Romano ponti- 
fice transmissum ediderit, aut monachum, qui hoc 
Adoni afflrmaverit, illi imposuisse. » Nos ab utroque 
vera relata credimus, et Martyrologium a Rosweydo 
editum, Romani titulo neutiquam privandum. 

88. Sane non multis argumentis opus est, ut refel- 
latur quod gratis astruitur; nec vero Adonis sancti- 
tatem, nec religiosi fratris fidem, tota illa sua dis- 
sertatione, saltem apud cordatos labefactavit Vale- 
sius. Ut autem, qui sententiam nostram egregie 
confirmet, laudatus modo Claudius Castellanus, 
mihi, ut supra dicebam, ad edendum Usuardum ad- 
hortator incitatorque praecipuus, in sua ad primi 
Bimestris Martyrologii Romani, notis longioribus 
illustrati, premonitione, prudens, doctum, verum, 


logium quod a Rosweydo publicatum est, descri- D) sensatum, exactumque judicium ferens pag.16, quod 


ptumest ex ecclesiastica Historia Rufini presbyteri 
Aquileiensis, cum ipsis etiam mendis quas in Rufino 
habentur. » Idque probat pro toto anni decursu, 
ex diebus quinque ; ex pridie Nonas Februarii ; Idi- 
bus Aprilis ; item xix Octobris ;secnndo Novembris, 
et rv ejusdem mensis, ubi non male animadvertit 
Theodotum Laodicenwm perperam a Romani parvi 
compilatore inter sanctos relatum, ut pluribus ad 
diem mn Novembris disseruimus. Quamquam non 
dissimulavero, magna hic denuo superjectione Va- 
lesium uti, cum neque totum, neque media pars, 
imo nec quinta pars Romani parvi ex Rufino con- 


hic ex Gallico Latinum facio. Ita habet : « Parvum 
Martyrologium, Roma Aquileiam directum, editum 
est a Roswevdo, sub nomine vETERIS RoMANI ; sive 
titulum istud in ms. sancti Pantaleonis Colonizx 
apud Cartusianos servato repererit, sive ipse de suo 
ascripserit : quod certenon nisi meritissime fecisset, 
quandoquidem in eo ms. inveniatur Martyrologium 
longiori Adonis praefixum, pateatque sanctum illum 
Viennensem archiepiscopum, in Martyrologii sui 
praefatione asserere, se in capite operis posuisse 
venerabile et perantiquum Martyrologium, Roma 
Aquileiam, cuidam sancto episcopo a Romano pon- 





Uo PROLEGOMENA. 


v06 


tiflce directum, quod religiosus frater, inquit, mihi À erant, aliisque cireumstantiis ; quee omnia perap- 


aliquot diebus prestitit, quodque apud Ravennam 
positus transcripsi. Quis credibile faciat Romanum 
pontificem aliud Martyrologium Romanum Aqui- 
liam direxisse, quam quod Roms tunc temporis 
: esset usitatum ? » 

89. « AL vero (Castellani semper verba sunt) 
quod probat manifestius Martyrologium in capite 
Adoniani operis, apud sancti Pantaleonis Colonis 
repertum, certissime esse antiquum Romanum, ad 
usum Ecclesixv Romanz, verumque apographum il- 
lius, quod Romanus pontifex Aquileiam direxerat; 
non solum inde sumitur, quod sancti ibi reperian- 
tur Romana urbi proprii et Hieronymianis plane 
ineogniti, ut Martina, Dafrosa, Papias et Maurus, 
solo mense Jannario ; neque ex eo quod Cathedra 
sancti Petri proprio die signetur,ab Antiochena re- 
clissime distincta ; verum etiam, quod inter varias 
ecclesiarum Romanarum dedicationes, illa quoque 
occurrat, qu: est sacelli alti, castri sancti Angeli, 
. expressa per terminos INTER NUBES, quodque festo 
sancti Sebastiani,legatur ejus sepultura IN vESTIGIIS 
APOSTOLORUM, designando per hz:ec verba Catacum- 
bas, in quibus sanctorum Petri et Pauli corpora ali- 
quandiu quieverunt. Et quomodo, inquit, post hzec 
moderni aliqui scriptores, mutua terentes vestigia, 
ausi sunt asserere Martyrologium a Rosweydo edi- 
tum non esse vetus Romanum, sed potius llierony- 
miani Martyrologii apographum? Ecquid inde li- 
quet, viros illos, siquidem Martyrologium illud ins- 
pexerint, non nisi levi oculo lectitasse? Elenim 
preter ea, quz de sanctis Romanis, et Romanarum 
ecclesiarum singularibus dedicationibus jam dixi- 
mus, minima quavis attentio aut applicatio paten- 
ter ostendit, totum Rosweydini Martyrologium con- 
textum, ab omnibus Hieronymiani Martyrologii 
cognitis apographis diversissimum esse. » 

90. Hzc omnia a Castellano rectissime observata 
sunt, plura haud dubie dicturo, si adhuc paulo pro- 
fundius Romani parvi arcana rimasset, qua toto 
hoc opere clarius ob oculos posita sunt. Audiamus 
tamen factam ab eo Parvinostri cum Hieronymianis 
comparationem : « In Rosweydino dies vacui inve- 
niuntur, in Hieronymianis quantumcunque abbre- 
viatis, omnes dies pleni sunt. Rursus in illo compo- 
sita omnia et ordinata, in hisce confusio ingens ab 
varia ecgrapha s»pius transumpta. In Rosweydino 
plures VeterisTestamenti propheta consignatisunt, 
in Hieronymiani vetustioribus apographisnullus. In 
illos martyres et sancti alii exRufino accepti, at non 
Lugdunenses ; in istis Lugdunenses sunt et pauci 
alii, adeo ut fatendum sit Rosweydinum vetus au- 
tographum esse, magno studio elaborainum, nullo 
autem modo ex alio desumptum. Hinc prudenter 
conjicitur, Romanos Hieronymiani, in quo sola mar- 
tyrum nomina et palestre notabantur, pertasos, 
aliud praoptasse, in quo selecti et novi sancti, tum 
martyres, tum alii, minori numero annuntiarentur, 
ascriptisimperatoribusjudicibusve, sub quibus pas- 


posite in veteri Rosweydino exprimuntur. Quid, 
quod credibile sit, illud ipsum esse Martyrologium 
Roman Ecclesis,tota Occidente cognitum ab anno 
747, quod in Anglia habitum et concilium Cloves- 
hoviense, cujus canon 13 haec verba definitiva 
subministrat.... » Habes supra num. 81. 

91. Pergit Castellanus ostendere, Adonem, dum 
circa annum 858 Martyrologium scriberet, merito 
ductorem suum Aquileie repertum. perantiquum 
ecque ac eenerabile appellare poluisse. Nec sibi ob- 
jectari patitur paucula Romani parvi additamenta, 
ut Erminonem, seu Erminum Lobiensem xxv Apri- 
lis ; £nventionem reliquiarumin Stabeleto, ejusdem 
mensis xx aut dedicationem Malmundariensem xvi 


B Novembris; cum satis pateat, similia a coenobiis, 


quorum id aut simile manuscriptum olium fuerit, 
facillime adjici potuisse, quemadmodum Quirinus 
xxx Aprilis, addo eigiliam Apostolorum eodem die, 
aut hujusmodi minutias alias,quas Romanis fatemur 
non convenire :ex aliis enim plurimis apertissimum 
est, singulas quasque Romz proprias solemnitates 
ita ab Adone descriptas, ul antesignanüm suum 
semper quasi digito premonstret.De cetero,mirum 
videtur Castellano, et mirum cuique videri debet, 
tam antiquum codicem, tam integrum ad nostra 
tempora pervenisse.Porro an festum omnium Sanc- 
torum inter accessiones censeri debeat, suo loco 
dicemus.Fatetur autem per errorem,a Martyrologii 
illius auctore, Rufinum nimis czece secuto, Theodo- 
tum Laodicenum adjectum fuisse, de quo nos plura 
alibi. Alia Castellani,pro authentia,vetutate et auc- 
toritate Romani parvi argumenta sparsim repe- 
riuntur toto primo bimestri, ab ipso cum egregiis 
notis vulgato, cujus operis complementum utinam 
aliquando videre liceat ? Sed jam dicta, ultra men- 
suram, ni fallor, sufficiunt, ut Valesii aliorumque 
objecta penitus convellantur. 

09. Hic verbo monendus lector inter adversarios 
mihi nequaquam objiciendum venerandum magis- 
trum meum Danielem Papebrochium, dum hsec 
seribo, ad laborum coronam, senio et meritis gra- 
vem, a Domino, uti plane confidimus, evocatum. 
Non, inquam, ille inter adversarios hic mihi obji- 
ciatur,tametsi variis locis,in magno nostro de Actis 
Sanctorum opere, sed precipue tomo V Junii, pag. 
550, litt. C, oppositam sententiam ex incidenli pro- 
pugnet. Pridem ct szpe fassus est, se in eorum hic 
numero esse,quos proxime aiebat Castellanus,viros 
czetera eruditissimos, re non satis examinata, alios 
transcripsisse, atque adeo de Romano nostro parvo 
non sensissepro merito. Ibi certe Papebrochius Flo- 
rentinii opinionem paucis verbis totam complexus 
est ; sed auditis subinde solidioribus rationum no- 
strarum momentis, iniquiorem illam censuram, et 
eo loco et quocunque alio in Actis adoptatam, in- 
duci prorsus et eradi voluit. Porro tam citati Flo- 
rentinii, tum ez:eterorum Romani parvi impugnato- 
rum argumenta, non minus quam Valesiana, longe 


- 


907 


. USUARDUS MONACHUS SANGERMANENSIS. 


908 


8 Scopo aberrare, nec ullo pacto venerabilis et pe- A esse Romanum, sed tenemur qua vera sunt pro- 


rantiqui Rosweydipni Martyrologii auctoritatem in- 
fringere, jam etiam demonstratum est. 


ARTICULUS II. 

Frustra nituntur adversarii ostendere, Romanwn 
parvum illud ipsum non esse Martyrologium, 
quo se adjutum fatetur Ado, quodque Martyro- 
gio suo se prafizisse asseverat. 

$ I. — Refelluntur Andreas Saussayus et Joanpes Fronto. 
93. Jam ex Castellano audivimus neotericos non- 

nullos, re minime perpensa, descriptores mutuos, 
ausos nihilominus asserere Romanum nostrum par- 
vum, a Rosweydo vulgatum, ex majori et vetustiori 
Romano,vulgo Hieronymiano,contractum esse com- 
pendium. Tales ego paucos reperire memini ;verum 
quicunque ii sint, nz illos inhujusmodi rebusimpe- 
ritissimos esse oportet, qui ex unius solius mensis, 
imo paucorum dierum facta intercodices collatione, 
apertissime convinci possunt, Martyrologti illius 
auctorem tam esse àb Hieronymianis remotum, 
ut plerisque diebus ne unum quidem nomen refc- 
rat, quod in Ilieronymianis inveniatur. Censeo ita- 
que, tales adversarios nec refutatione dignos esse. 
Majus facessunt negotium, qui exteriori quadam 
fallacique similitudis imagine delusi, sibi induxe- 
runt in animum, Martyrologium nostrum parvum, 
non aliud esse, quam puram putam Adonis epito- 
men, duobus minimum szculis ipso Adone poste- 
riorem. Inter hos precipui sunt laudati jam supra 
Andreas Saussayus, in opere de scriptoribus mys- 
ticis a Florentinio citatus : Joannes Fronto, prz- 
notatorum ad Kalendarium, anuo 1652 editum, 
$ 8, et Franciscus Maria Florentinius, ad Mart yro- 
logium Hieronymianum admonitione praevia 4 et 5. 
A Frontone incipiam, cujusparagraphus eo facilius 
evertitur, quod rotunda ejus et nulla ratione sub- 
nixa affirmatio, per oppositam negationem deque 
rotunde, plane et prorsus elidatur. Paragraphi ip- 
sius titulus est : Quid censendum de Maríyrolo- 
gio Romano velere, quod eddidit Rosmeydus ? De- 
cretoria est responsio; attende. 

94. « Martyrologium illud non est nisi epitome 
Martyrologii Adonis, ut facile agnoscet, qui confe- 
ret ipsum : habet eadem errata, habet eadem sepe 
verba ; nonnullla fuerc addita : denique nullo mo- 
do Romanum est, nec vetus. Et quod non sit ve- 
tus, demonstratur ex eo quob solemnit. Omnium 
Sanctorum inscribit, quam certum est non antece- 
dere tempora Gregorii III, qui sedit anno 731, aut 
Caroli Magni, qui decessit anno 813,ut demonstravi 
ad 1 diem Novembris. Romanum non est, nam cum 
de sancto Felice loquitur xiv Jannarii, seu xix Kal. 
Februarii, sic scribit : Nole, Felicis presbyteri, in 
Pincis sepulti. Et quis nescit PINCIS esse locum qui 
Rome est, non vero Nole, ut demonstravi ad illum 
diem ? Hoc autem erratum non cadit in Romanum 
scriptorem, sed venit ex Adone. Nemo dicat me 
hic conjecturis indulgere, res certa est. Alioquin 
mea non refert, Martyrologium illud esse, vel non 


ferre. » Hujusmodi ratiocinio argutari quis facile 
posset, Menologium Grecum a cardinali Sirleto 
Latine redditum, non esse a Baronio in Martyro- 
logium Romanum translatum, sed ipsum illud Me- 
nologium ex Romano moderno extractum fuisse. 

95. Certe paucis hic multa transigit vir doctis- 
simus, rem una confecturus, si solidis momentis 
censuram fulcivisset. Si ego flatu unico totam illam 
periocham, non solum incertam, sed levem, sed 
falsam pronuntiavero,2emo merito dizerit, ne con- 
Jecturis indulgere,cum dicta sigillatim probaturus 
sim. Non magis mea refert, quam Frontinis, iZ/ud 
Martyrologium esse vel non esse Romanwn ; sed si 
lenemur,qua vera sunt proferre, eadem plane reli- 


p gione tenemur, quas falsa, aut sunt aut saltem pla- 


ne videntur coarguere. Amabo, quid ex his sequi- 
tur, habet eadem errata, habet eadem sepe verba? 
An quod Romanum parvum ex Adone? an non evi- 
dentius, quod Ado ex Romano parvo acceperit, ipso 
presertim tam luculenter testante,sibiapud Raven- 
42m posito, a, quodam religioso fratre aliquot die- 
bus praestitum, a se diligenti cura transcriptwnm, et 
in capite operis sui positum ? Sint ibi errata eadem, 
sint eadem verba omnia,sint iidem apices ; quis ob- 
secro, aliud educat, quam illum transcripsisse, qui 
se disertissime transcripsisse profitetur? At nec ve- 
(us ,est, nec Romanwn. Postremum abunde demons- 
tratum est, porro demonstrabitur, nec miserum iN 
PiNcis eum nobis titulum eripiet,de quo videnda 
Observatio ad citatum diem xiv Januarii. De vetus- 
tate ita brevi statuemus, ut ex festivitate Sancto- 
rum omnium, nihil Frontoni subsidii sit. accessu- 
rum : hic modo ad rem nostram satis est, tam ve- 
tus esse, ut Adoni in adornando Martyrologio suo 
vere pralucere potuerit. 

96. Supersunt bini adversarii, Saussayus et Flo- 
rentinius,quorum non definitionibus,sed rationibus 
respondendum est.Retulimus nonita pridem magni- 
fica Saussayi in Rosweydum, ob veteris illius Ro- 
mani Martyrologii publicationem, profusa elogia. 
Verum congestas laudes alibi in vituperia vertit, 
qua cum apud Florentinium inveniam,in fonte quze- 
rere supersedeo. Hunc igitur audiemus, et presso 
pede sequemur ad singula.Erat primo Saussayus in 
eo,quod Rosweydi codicem cum Bed: Mrrtyrologio 
componens, ridicule asserat,esse merum Martyro- 
gii Beda indicem;fortequialium Bedam non nove- 
rat preter Plantinianum, ex Adone male consu- 
tum, facile induci potuit, ut alterum alterius epi- 
tomen faceret, quemadmodum Florentinius Adonis 
epitomen censuit,dum ipsum cum Adone conferret. 
At pupillam oculi Saussayo leserat Rosweydus, 
Hilduini de Dionysio placitaexsuo codiceimpugnan- 
do. Hinc acriores illa ia Rosweydum invectivas, hinc 
illa plurium argumentorum series, qua ipsum im- 
petens, plerosque graves et eruditos viros negare 
affirmat, Martyrologium illud Rosweydi esse vetus 
Romanum, ab Adone laudatum, et a S. Gregorio 





009 


PROLEGOMENA. 


010 


depictum,etc. Verbo epuriwn decernit, diversum a A — 99. Aliud :eque insipidum est. Rosweydi Martyro- 


tero et repudiandum esse, imo corruptum, fucatum 
et et corruptissimo codice depromptum. Siin extre- 
me opposita feede prolabuntur, qui de rebus non 
satis discussis et perpensis, nunc amore, nunc odio 
distracti, temere pronuntiant. Ultro admisi, Ros- 
weydi Martyrologium non esse Gregorianum; at non 
esse ipssisimum illud, quod ab Adone laudatumest, 
id vero pernego, nec id unquam extundent Sans- 
sayi aut Florentinii ratiocinia, quorum ut medul- 
lam contraham, sic ordine prosequor. 

97. Arguebat, ut video, Saussayus a vocabulo 
natalis, sed quam imbelli telo, tam non digno quod 
repellatur. « At urgent fortius, inquit Florentinius, 
qua deinde censor opponit, Martyrologium nempe 


logium Adoni/anguam Kalendarium praftgi potius 
potuit. Jamne excidit, quodpaulo ante Saussayus 
dixerat, merum Maríyrologium Beda indicemesse? 
Profecto longe inter se differunt Beda,etiam suppo- 
sitilius, et Ado; saltem tantum, ut utrique idem in- 
dex aut Kalendarium non conveniat.Sed neque illud 
satis capio, qua demum verisimilitudine Romanum 
parvum, tanquam Adonis Kalendarium venditetur, 
sicertwum ostenditur,in multis cum Adone non conve- 
nire, in aliquibus ezuberare? Si index aut Kalenda- 
rium, cum operc non convenit, operis illius index 
aut Kalendarium dici omnino nequit, non magis 
quam Kalendarium Missali Romano praefixum, aptari 
possit Liturgix Gracanic:e, aut Copticze. Nimiam hic 


illud nequaquam esse posse, quod Ado laudavit, et B video minutias quisque excutiendi indeque argu- 


a quo se plurimum adjutum fatetur. Primum, quod 
ex tribusantiquiscodicibus,quibus Rosweydus usus 
est, in uno tantum invenerit Adoni praefixum, cui 
potius tanquam Kalendarium przxfigi potuerit, et cu- 
jus specimen revera non incongruum exhibet. Inde 
Rosweydum exagitat, quod putaverit Adonem ubi- 
que vestigiis Romani veteris insistere, cum ex locis 
adnotatis certum ostendat, Romanum illud putati- 
tium in multis cum Adonenon convenire,in aliquibus 
exuberare. « Si nihil ibi habeat Saussayus quod for- 
Lius urgeat, vereostenditse ea solum causa Roswey- 
dum aggredi, ut Hilduinum suum tueatur. Quid si 
decem, quid si viginti codices Adonianos reperisset 
Rosweydus, Romano parvo vacuos, atque in solo 
aliquo, ordine quinto et vigesimo, feliciter praefixum, 
an inde, obsecro, minoris faciendus esset tam diu 
expetitus, tandiu desideratus thesaurus? An minori 
eruditorum omnium applausu ubique acceptus est 
Beda, a Majoribus nostris editus, tametsi contextus 
ille a centenis codicibus abfuerit, in uno solum aut 
altero, imo in duabus laciniis Romana altera, altera 
Divionensi repertus. 

68. Edat nobis modo aliquis tot latentia antiquo- 
rum opera, velsi a millenis aliis codicibusabfnuerint 
faxo et gratanter et benevole ab eruditis omnibus 
admittantur, si nullo alio preterquam raritatis vitio 
laborent. Scimus ab Aloysio post longam molestam- 
que perquisitionem repertum esse Adonisexemplar 
aliquod, i cujus comparatione, omne awurwn nihil 
esseduzit. Cedocui homini in mentem venerit,editio- 
nem ejus redarguere, quod sola et prima esset ? Alia 
exempla magis, vel minus integra vidit Mabilio, 
viderunt alii, a quibus etiam forte aberat Romanum 
parvum, imo ipsa Adonis praefatio; nec tamen inter 
eruditos ullus ex eo capite suspectum habuit, quod 
tam feliciter orbi litterario porrexerat Rosweydus, 
quid, quod testetur laudatus Mabilio Szculo iv Be- 
nedictino, parte rt, pag. 272, in pluribus, que vidit 
istius Maríyrologi (Adonis) ezemplaribus manu 
ezaratis, non comparere Adonis nomen; an inde 
fortasse etiam arguet Saussayus, Martyrologium, 
quod Adonisnomine venit, perperam eiattribui,quia 
in multisexemplaribus, Adonis tomen non comparet? 


tandi pruriginem, ubi moderatiori, et accommodata 
rebusipsis censura est opus. Demus aliquid antiquis 
codicibus, fateamurque cum Florentinio, sacras ip- 
sas Tabulas, ut Sacramentaria, Diplycha, Martyro- 
logia, non potuisse ad nos tam integra perventre, 
ut persummam notariorum aut amanuensium eccle- 
siasticorum incuriam, aut truncata, aut interpolata 
non sint ; adeo ut rigidiorum critieen id genus co- 
dices revocare, idem sit ac eos prope convellere, 
quemadmodum in codicibus suis Hieronymianis sa- 
tis expertusest Florentinius,et nimis quam frequen- 
ter experiuntur, qui codices antiquos, presertim 
usuales, ut sunt Martyrologium, sepius versant. 
100. Multa Mosander in sua Adonis editione aste- 


(, risco notaverat, tanquam auctori abjudicanda ; plura 


in appendicem refecerat Rosweydus : sed ecce Ma- 
bilio, citato jam loco, pleraque restituenda putat; 
alia vero, qus alii genuina censuerant, ab interpo- 
latoreinserta. Qux eo solum huc adducimus, ut pa- 
teat vix humanitus fleri posse, ut tales codicesad nos 
integri perveniant; quodin hac nostra Usuardiedi- 
tione diebus prope singulis usuvenit. Nihil proinde 
miri erit, si in Romano parvo addita aliqua, alia 
hinc inde detracta fuerint, quamvis id raroaccidisse 
deprehenderimus. Quomodo igitur adAwemagisop- 
pugnant Rosweydi Kalendarium dies freqwentes a 
martyribus vacui? Vere obtundit Saussayus. Nume- 
remus primum quot diesin Romano parvo vacuisint, 
subducta ratione, universum reperiemus septem ; 
nimirum xxvir Februarii, xxiv Aprilis, xxi Maii, viri 
Junii, xv Octobris, xx Octobris et xxvi Novembris. 
Atque hi sunt frequentes illidies a martyribus va- 
cui? Ecquid terminisabuti oportet,ut intertrecentos 
scxaginta quinque dies, deficientibus solis septem, 
FREQUENTES dicantur deficere? At enim, si recte hoc 
argumentum expendilur, quo frequentiores fuerint 
in Romano parvo dies vacui, eo minus speciem re- 
feret Adoniani Kalendarii, ut vocat Saussayus aut 
Adoniane epitomes, qualem fingit Florentinius. 
161. Instat Saussayus: «Si Adoin prefigendis die- 
bus festis, male alioquin per singulos dies ac Kalen- 
das dispositis, hoc (Romano parco) usus esset, cum 
et in eo aliqui diesdeficerent, non utique Bedam et 


811 


USUARDUS MONACHUS SANGERMANENSIS. 


012 


Florum supplere potuisset. » Novus hic scrupulus À in hocnostro Romano parvo posita sit. Quod si hzc 


est : nusquam scripsit Ado se ex Romano parvo 
supplevisse dies omnes qui in Beda a Floro aucto 
desiderabantur, sed adjutum'se fatetur, u£dies mar- 
lyrum verissime, hoc est distincte, notarentur, qui 
confusi in. Kalendis inveniri solebant non utique 
in Beda et Floro confusi ;sed in antiquiori Hierony- 
miano, ex quo necdum confusionem omnem sustulit 
Florentinius. Fuerint igitur dies septem vacui, an 
de exetero nonrecteadjutum se profiteri potest Ado, 
dum cccLvim dies plenos reperit? An ei defuerunt 
Sancti alii, quibus pauculos illos dies suppleret ? 
Dissolvamus omnia : xxvur Februarii ex vicinia ac- 
cersivit Romantn abbatem Jurensem. xviv Aprilis 
non vacabat Beda, et tamen eo ipso die sanctum 
Alezandrum Lugdunensem, Me/ifo,a Beda signato, 
adjecit xxim Maii, non procul exeurrendumn fuit, ut 
Desiderius Lingoneüsis, imo vel Viennensis synony- 
mus commemoraretur: vidi ibi observationem no- 
stram Usuardinam. vit Junii habuit in Beda Medar- 
dum, quo tamen contentus non fuit. xv Octobris, 
Lugdunum Az£iochum, Colonia Mauros, suggessit. 
xx Octobris, popularis .$' Cagrasius haud longe 
quarendus erat. Denique xvi Novembris adfuit- 
Lugdunensis EucAerius. Vides non magna adjumen- 
ta Adoni aliunde accessisse, ut proinde verissimum 
maneat, maxime et precipue ex tenerabile illo et 
gerantiquo Martyrologio adjutum fuisse. 

102. Sequitur argumenta quod nescio unde a 
Saussayo desumi aut exsculpi, qua autem vel veri 
umbra a Florentinio referri potuerit. Aures arrige : 
« [nsuper negari nequit (semper Florentinii verba 
recito) quin ad recentiora tempora Martyrologium 
illud (Romamwunparvum) ablegent,quas subdit Saus- 
sayus, ad annum scilicet 1049. Etenim cum in eo 
ad diem xx Octobris, Rhemis solemnitas S. Remi- 
gii adnotetur, qu: antea die migrationis xii Janua- 
rii peragi consueverat, et hec in eumdem diem 
accommodata fuerit in concilio Rhemensi, Leone IX 
astante pontifice, nemo potest concedere, Martyro- 
logium illud esse, quod autographo suo prafixerit 
Ado, episcopns Viennensis, circa annum 875 (melius 
scriberet circa. aunwm 858) sed compositum, vel 
scriptum undecimo sxculo excurrente » Nec OEdi- 
pus ipse hic nobisedisserat, quid tota hac speciosa 
rerum farragine sibi demum velint Sanssayus et 
Florentinius, nisi aperte fateantur, se vetus Ros- 
weydi Martyrologium nunquam inspexisse, saltem 
eo, qui citatur, die xx Octobris. 

103. Iterum repeto me prorsus non capere quo- 
modo hac in virorum castera eruditorum mentem 
incidere ullo pacto potuerint. Etenim si vere in 
exemplum adducitur dies xx Octobris, monstra sibi 
fingunt, qu:xe tuto profligent,cum is praecise dies ex 
Septem unus sit quos in eo codice vacare diximus. 
Neque vero, toto eo mense, alia Remigii solemnitas 
rofertur,quam qus ipsis Kalendis consignata est his 
verbis : Et Remis civitate,sancti Remigii episcopi. 
Imo hac unica et sola solemnitas, que de Remigio, 


primum instituta fueritanno 1049, Zeonce IX as(ante 
pontiftce, vide, obsecro, quanta absurda inde conse- 
quantur ; jam enim Martyrologia nostra omnia Be- 
d», Waudalberti, Rabani, Adonis, Usuardi, Notkeri, 
imoet Hieronymiana ipsa, composila vel scripta fwe- 
rint undecimo seculo excurrente, cum in iis omni- 
bus eadem ipsa solemnitas disertissime annuntie- 
tur. Si hoc sa*'s non est, ipsis omnibus antiquior 
Gregorius Turonensis szculis quinque junior flet, 
cum in Historia Francorum, cap. 21 assuerit : Fac- 
ium est autem utpost dies paucos adesset festivitas 
sancli Remigii, que initio mensis Octobris cele- 
bratur. Diem selegit Leo IX quem antea Remigii 
festivitati destinatum probe noverat. 

104. Stupore potius quam admiratione pcrcellor 
dumhujuscemodi cavillos, n:enias,imopura puta fig- 
menta protrudi video, et quasi per manus etiam 
doctorum virorum derivari, qua ab acatholicis a- 
vide arrepta, in nostrum vituperium venditantur, 
ac similia comminiscendi ansamipsis praebent viam- 
que ostendant. Certe citatus supra Beckius, istius- 
modi flosculis ex Saussayo, Valesio et Florentinio 
collectis, suum illud pr:istensum Germanis Martyro- 
logium egregie exornavit, e4 ne palmameis cederet, 
ineptissimo commento locupletavit. Postquam enim 
Rosweydum Thrasoni similem ex Valesio depinxit, 
qui nempe sesquipedalibus verbis Pontificem allo- 
cutus sit, puerilia alia admiscens, tandem et ipse ca- 
pto e peralapillo, Goliathum se prostraturum desti- 
nato ictu existimat. Audi porro quam belle argute- 
tur pag. 292: «Recentioris etiam :&vi Martyrologium- 
Rosweydianumarguunt, qua iv NonasJulii leguntur 
Eodem die Auguste,sancti Uldarici episcopi et con- 
Jessoris: qui vero s:culo x vixit, et sine dubio non 
statim est canonizatus. Ado sane ex hoc fonteaquas 
derivare non potuit, quippe sz:culo Ix vivens, nisi 
dicere [velimus, a recentiori scriptore addita hzc 
fuisse, atque ita statuunt Mosanderet Rosweydus in 
appendice, quibus suspecta hzc esse videntur, at- 
que a posteriori manu, fortassis monachi Benedic- 
tini, in cujus solius codice sunt reperta, et in 
tribus reliquis mss. aberant, adjecta. » 

105. fgnosce, lector, si bilem mihi moveat inepta, 
fatua et mendacissimis gerriscontexta ratiocinatio, 
ut ovum ovo, ita Saussayans persimilis, et pari 
prorsus fundamento subnixa ; nam patentissime fal- 
sum est, citata hic a Beckio de sancto Udalrico 
Augustano verba,intoto Romano veteriRosweydino 
usquam reperiri, nedum iv Nonas Julii, ut homo 
iste intrepide fingit, qui forte citata verba in appen- 
dice Adoniana Rosweydi reperiens, multa commen- 
titia superstruxit, quz» manifeste ostendunt, ruere 
hominem Andabatarum more, nec argumentum 
noscens de quo tractandum erat, nec libros, quos 
manu versabat. Mosandrum Rosweydojungit, quasi 
etilleRomanum parvumediderit, qu:e altera falsitas 
est. Tertio, Mosandri appendicem appellat, qui de 
condenda appendice ne somniavit quidem, in ipso 





b13 


PROLEGOMENA. 


516 


Adonis textu, asterisco notare solitus, quz» ipsi A Aque hisce Saussayum ex arena jubemus excedere. 


suspecta videbantur. Quarto, fingit, nescio quem 
codicem monachi Benedictini, qui cum tribus aliis 
editioni Romani parvi servierit, cum diserte fatea- 
tur Rosweydus, se tribus solum codicibus usum 
in edendo Adone, a quorum duobus aberat Roma- 
num suum vetus Ádoni praefixum. Ut verbo absol- 
vam, tota ea Beckiana machina, ficta, futilis et ina- 
nis est, eui comminiscendz, utinam viri alias eru- 
djtissimi, mihique venerandi, falsis prejudiciis 
abrepti, viam non przmonstrassent ! 

106. Redeo ad Florentinium, ita telam Saussaya- 
nam pertexentem : « Postremo, inquit, Rosweydi, 
sive Martyrologium, sive Kalendarium, illud non 
essea Baronio desideratum probat Saussayus. » An 


$ 1I. — Díluuntur ea que speciosius objicit Florentinius. 

108.Superestnobiscum ipso Florentiniocontrover- 
sia, in qua discutienda veniunt qux Joannes Fronto 
non ita pridem decretoria potiussententia determi- 
naverat,quamisolidis argumentisprobarat,Florenti- 
nius vero, adductis rationibus, speciosius, sed pro 
viri doctissimi more, summa cum modestia, ex Ro- 
mani parvi et Adonis ad invicem collatione ostende- 
re conatur. Juvat ex ordine singula ejus argumenta 
expendere. Ita prosequitur : « Verum secuti Saus- 
sayo facile concederem,Rosweydi nuncupatum Mar- 
tyrologium, non esse vetus Romanum a D. Gregorio 
indicatum, et a Baronio expetitum:ita ex Beda Ha- 
giologio contractum nequaquam consentirem, cum 


satis recte, non examino, cum nostra hic nihil p potius ex Adone, conferenti cuique exceptum videri 


intersit, sive magnum, sive parvum Romanum, ma- 
gnus Annalium ecclesiasticorum scriptor expeti- 
verit, modo verum perstet, illud edidissc Roswey- 
dum, quo se adjutum fatetur Martyrologus Vien- 
nensis: « Ne vero Saussayus aliquid pr:ztereat 
quod omnem adimat auctoritatem R.osweydi Kalen- 
dario, idemque null: certitudinis aut ponderis co- 
dieillum esse, futile crassisque erratis respersum 
prorsus concludat, addit pro coronide ridicula 
etiam quxdam continere ; idque ex adnotatis ad 
iv idus Novembris probare nititur : Eo ípso |le- 
gendum, E ipse] die quatuor Coronatorum, » etc. 
Sed ridicula illa clare, ni fallor, solvi nus, ad dictum 
vi idus Novembris, solvitque hic etiam Florenti- 
nius, recte aliquando observans, « durum nimis 
exactorem esse Saussayum, ut Dionysiu:n Parisi- 
num, eumdem esse ac Areopagitam mordicus de- 
fenderet, quod a Rosweydi tam Martyrologio quam 
adnotationibus, nonnihil infringi conjiciebat. » 
107. Hx:xc nempte tota malilabes ; hac ita incensus 
Saussayus, dum oculis emissitiis omnia rimatur, 
ridicula, inepta, parachronismos, et nescio quz alia 
in Romano parvo se reperisse existimavit, in quo 
prius selecta et aurea omnia inseruerit : « Heri- 
bertus certe, eximius ipse solis sapienti: radius, 
vivi fidei fontis, rivulus, virentis justitiz stipitis 
ramus, jamque coli pulchrum et xternum sidus. » 
Amabo, qui tam cito mutatus est color optimus? 
Sincere el ingenue edisseret clar. Castellanus, a 
quo cum notitiam libri illius Saussayni de Scrip- 


compendiosius Kalendarium omnino possit. Contuli 
equidem cujuscunque mensis plurimos dies, et ex 
iisdem ab Adone excerptis, ac in proprium usum 
vel obscuriori, vel mutilo, vel recentiori stylo de- 
ductis facile agnovi,non Adonem ex hoc Kalendario, 
tanquamexAntiquo Aquileiensi codice,in suum Mar- 
tyrologium transtulisse, sed e contra recentiorem 
Scriptorem,indesuum indiculum compegisse.»Sedu- 
lo observes velim,Florentinium ex Saussayo hausis- 
sise, et passim supponere, Romanum parvum scrip- 
tum esse, sz:culo xr excurrente,quo przjudicio mu- 
nitus, facile alia colligit qua ipsi recentioris styli 
vesligia praeferre videantur. Ecagemus, inquit, com- 
pendiose, 8i libet, per unum aut alterum mensem : 
imo vero,et libenter,per totos duodecim ;e£ aliquot 
signatos dies,ego voloomneset singulos, cum Adone 
et nostro simulconferemus,ut assertionis non minus 
veritas quam nostri vetus tioris atas apparent. 
109. Vitands confusionis gratia, hxc ad rem 
nostram se jungi cupio, ultroque concessa quantavis 
etate Hieronymianis apographis, pro quibus ipse 
unice pugnat,soli Adonis et Romani parvi collationi 
insisto,ut,uterex altero ceperit, perspicue elucescat. 
Florentinius ab ipso limine sic auspicatur: Rostrey- 
di Martyrologium recentiori ritu,guam nosirum,a 
Kalendis Januarii annum orditur.Sic plane,a Ka- 
lendis Januarii annumordáitwur, sed inde nihil minus 
consequitur, quam quod recentioris ritus sit. Mul- 
tum laborat, sed ferme in vanum, Florentinius, 
exercitatione sua secunda,ut rituum istorumannum 


toribus mysticis a Florentinio citati postulassem : D inchoandi antiquitatem,seu,ut clarius lequar, prio- 


reposuit ille, se quidem opus illud non nosse, 
at hoc probe scire, opera Saussayi omnia Parisiis 
in sumno esse vilipendio (profonde mésestime). 
Ait praterea, grande illud Martyrologii Gallicani 
opus, duobus voluminibus distinctum, contemptim 
appellari piausirum mendaciorum. Demum, Hildui- 
nistam fuisse pertinacissimum, unde religioni sibi 
duxerit non acerrime insurgere in opusculum, qua 
Dionysium utrumque tam accurate alterum ab al- 
tero discretum advertebat. Nimirum, nulla ipsius 
intererat, quidquid veritas pateretur, dum praju- 
diciis (d ses entétements), contrariam offenderet. 


ritatem alicunde eruat, nequendum fixos cardines, 
nobis producere potuit, ad quos figendos,nec facilis 
sane, nec expedita sententia est. Utcumque fuerit, 
argumento ad hominem plane exarmatur, qui hic 
Rosweydumadoritur ; Florentinius ; namquod intcr 
Hieronmiana ejus apographa vetustissimum est. 
scriptum,ut constat, sub initium s:culioctavi, anni 
8ui sacri seriem etiam incipit a Kalendis Januarii, 
idemque facit Beda, Willibrordi plane synchronus. 
De xtatis pzrogativa cum Hieronymianis, nullate- 
nus discepto, sufficit mihi, si parem Epternacensi 
et Bed:», Romano parvo concesserit Florentinius, 


015 


USUARDUS MONACHUS SANGERMANENSIS. 


bi6 


110. Nec pluribus opus esset, ut tota hzc prima A diaconts, auctioris Bede Martyrologii compilator. 


Florentinii argumentatio plane enervaretur. Lubet 
tamen in curiosorum gratiam, ulterius inquirere, 
sitne usus in Ecclesia magis recentis, annos a Ka- 
lendis Januarii, quam a natali, aut a vigilia nati 
vitatis, aut aliunde exordiri : quz res apud eru- 
ditos adhuc satis incerta et ambigua est. Percur- 
ramus antiquos Rituales libros et Martyrologia. 
Certum est, Allatii et Frontonis Kalendaria pro 
antiquis baberi, similia esse nec :tate multum dif- 
ferre. Allatianum, quadriennio ante Frontonein, 
nempe anno 1648 operi de Cohsensione Occidentalis 
et Orientalis Ecclesiz,sub finem insertum est. Con- 
fer utrumque ; statim animadvertes Allatianum in- 
cipere a Dominica prima Adventus, diesque notare, 


Adde his Rabanum, et ipsum Adone vetustiorem, 
adde Notkerum ei ferme zqualem, patebitque evi- 
denter, quod supra dicebam, modum istum annos 
inchoandi, per id tempus valde arbitrarium in libris 
ecclesiasticis, sed pr::»cipue in Martyrologiis fuisse. 
Quinimo, a majori antiquiorique Martyrologorum 
nostrorum numero ita stabilitur Romani parvi auc- 
toritas, ut potius consequatur, seculo ipso octavo in- 
choandorum annorum rationem a Kalendis Januarii 
cepisse, quam ex Florentinii conjecturis ullo pacto 
verisimile sit, recentioris usus esse sic annos exordi- 
ri. H::c concludo przfatiuncula Bollandi,t die Janua- 
rii, ita opus suum auspicantis : « Prcipua semper 
religione celebrata a Christianis Kalendas Januaris 


veterum Romanorum et Martyrologiorum nostro- p sunt, propter Dominici natalis octavam, sacrosan- 


rum more, per Kalendas, Nonas et Idus. Contra ve- 
ro Frontonis editio initium facit a dienatali Domini, 
sicque more,hodierno per ordinales numerostotius 
anni dies decurrit. In Sacramentariis a Menardo et 
Thomasio editis initium sumitur a Vigilia nativitatis 
Domini, ex tribus vero Gallicanis, ab eodem Thoma- 
sio, et post a Mabillone vulgatis, nullum est, de quo 
judicare possis, consimile alteri habuisse princi- 
pium. Nec dissimulat Mabillo de Liturgia Gallicana 
pag. 98, num. 3; pag. 176, num, 5, et alibi, dubias 
et incertas csse de hisce rebus conjecturas. 

111. Parem puto fuisse, hoc est non stabilitam, 
sed arbitrariam Martyrologiorum inchoandorum ra- 
tionem, de qua nihil satis compertum sit. Jam de 
Hieronymiano Epternacensi et Beda locutus sum : 
addi his debet Blumianum. Lucense autem et Cor- 
beiense non a3 vigilia nativitatis, ut Ado Rosweydi, 
sed cum Frontoniano Kalendario, ab vii Kal. Ja- 
nuarii, seu ab ipso natali Domini annum auspi- 
cantur. Porro Aloysius et Mosander sic Adonem 
ediderant, ut a Kalendis Januarii principium face- 
rent. Rosweydus vero sic ultimo pr:efatiuncule sua 
paragrapho loquitur : « Quod in Martyrologio Ado- 
nis initium sumatur, non a Kalendis Januarii,ut hac- 
tenus editum, sed a vigilia nativitatis Domini, scias 
hoc ex Romana Ecclesias ritu factum,quzs anni epo- 
cham olim habuit Nativitatem Christi, et a Vesperis 
vigili: ipsius Nativitatis annum auspicabatur.Cons- 
tanter ita exhibebant tria mss. exemplaria, quibus 
usus sum. » Àn forte tunc immemor erat vir accur- 


ct:e circumcisionis Christi memoriam, et augustis- 
simum nomen Jesu, in quo nimirum oportet omnes 
homines salvos fleri. Meritoigitur veteres Romanos, 
in auspicando ab hoc die anno, sequi Ecclesia ma- 
luit, quam exteras gentes, quz» aliud quodpiam sta- 
tuerent exordium, ut ipse dies sacrum nostre sym- 
bolum salutis przeferret ?» Sed dehis plus quamsatis. 

113. Pergamus cum Florentinio compendiose eva- 
gari:«In ipsa autem Kalendarum die, inquit, praeter 
octavam natalis et circumcisionem, non alios quam 
tres martyres exhibet; unicumque confessorem, re- 
lictis apud Adonem, triginta martyrum Romanorum 
corona, Euphrosyna virgine ac Eugendo abbate. » 
Hic h:reamus tantisper, qusramusque ex Florenti- 
nio rectene Martyrologii compilator prztensam suam 
epitomen, vel inJicem, vel Kalendarium contexat, 
dum tres omnino annuntiationes apud Adonem 
intactas relinquit ? Ego talem indicem, vel Kalenda- 
rium, vcl ex hoc solo capite, ut infidum et spurium 
rejicerem. Quaramus denuo an ipse collationem 
suam satis opportune inde incipiat, ubi tanta inter 
Adonem et Romanum parvum discrepantia est ? Cur 
ad secundum Januarii diem progressus non est? Ibi 
certe longe majorem invenisset conformitatem. Ve- 
rum ne z2imis tedeat (Florentinii verba sunt) omia 
sigillatim hic perpendere, verbo unico rem absol- 
vam; sive Romanum parvum cum annuntiationibus 
Adonianis conveniat, sive in numero discrepet, sive 
deficiat, sive exuberet, nihil inde contra Roma- 
num parvum conficitur, cum adductus a Florenti- 


raiissimus, Romanum suum vetus, Adone multo D nio Kalendarum textus apud omnes cordatos 


antiquius, a Kalendis Januarii exordiri? Si omnia 
Adonis manuscripta exemplaria inter se confer- 
rentur, plura credo repertum iri, quz in hac parte 
Romano parvo essent conformia. 

112. Fuit Wandalbertus Adonis equalis, imo ipso 
senior et ante ipsum Martyrologus, utpote qui anno 
842 scripserit ; ipsenihilominussic przfatur : A Ka- 
lendis Jonuariis,usque ad finem anni, per dierum 
singulorum occurrentes festivitates (Martyrolo- 
gium) metro edidi; idem factitavit is, cujus ope et 
subsidio Wandalbertus precipue usus est,sanctus et 
sominatisttiaws Florus, Lugdunensis Boclesia sub- 


probare debeat, Adonem posteriorem a priori 
accepisse quidquid in eo continebatur, addidisse, 
qu:e alibi repererat, aut. Lugduno, ubi Martyrolo- 
gium scribebat, viciniora erant. 

114. Meminisse poterat debebatque vir doctissi- 
mus paulo ante a sedictum non ita Adonem Romani 


parvivestigiis se accommodare voluisse,ut ne latum 
quidem4ngtuem trangressus sit.Quinimotransgredi 
omnino debuit, dum aliunde subsidia adfuere, quod 


Kalendis Januarii plane ostendit : alibi,dum sanctos 


alios non reperit, ut secunda die Januarii et sspe 


alias, nullos exornavit sanctos, preter eos quos ei 


-o c Webs 5 £t oc. ao LV 





817 


PROLEGOMENA. 


08 


Romanum parvum suggesserat. Quod si contra fac- A item pag. &&et tot aliis, quas sigillatim enumerare 


tum esset, puta, si Romanum parvum ex Adone 
accepisset, quaeuam, obsecro, cogitabilis causa dari 
posset, cur indiculi auctor, exocto Adonianisannun- 
tiationibus, solas quinque selegisset, iis sanctis pra- 
termissis, qui erant notissimi ? Rursus, qu: causa, 
cur velipsam primam celebrioremque Adonisannun- 
tiationem | immutasset, addendo e£ circumcisio, 
quae verba a Viennensi aberant. Dicetne Floren- 
tinius ipsam circumcisionis nomenclaturam w$tu$ 
etiam esse recentioris? sed vere inutiles sermones 
cz:edimus, nimis clare sese explicuit. Ado ipse, ni- 
mis distincte et aperte ductorem et antesignanum 
suum pramonstravit, ut articulo sequenti liquido 
manifestabitur. 


supervacaneum est. Aliis armis opus, ut. Romani 
parvi antiquitas concutiatur. 

117. Jam vero, quod Martyrologii istius auctor 
consíantissime Romano pontifici tribuat appellatio- 
nem 2024, hoc ipsum, inter alia, argumento nobis 
esse debet, predictum Martyrologium Roma scrip- 
tum, Roma usitatum fuisse, et verosimiliter perse- 
verasse, usquedum Usuardinum Roms, uti in omni- 
bus aliis Occidentalibus Ecclesiis, admissum est. 
Vis et robur asserto nostro adjungitur ex vetusto 
Kalendario Romano, tum ut ab Allatio, tum ut a 
Frontone editum est, nam ibi nomen pape ssepius 
recurrit, unde nihilominus quis pessime argueret 
s:xculo octavo esse posterius, turpius vero ad unde- 


119. Czeterum argumenta Florentinii singula per- p cimum ablegare contenderet. Quod autem Florenti- 


currenda, singulis sua reponenda solutio : omnia 
expendamus. Sic procedit : « Conferat in eodem 
primo mense curiosus lector diem xir, quam Co- 
rona et nominibus quadraginta militum mutilat ; 
Xix, ubi Pontianum ad bestias damnatum ex multis 
colligit. » Nihil hic novi adducitur quod in supe- 
riori ratiocinatione adductum et solutum non sit, 
Sequitur falsa Florentinii, sed perpetua ejus suppo- 
silio, ex Saussayo hausta, quod Romanum porvum 
8:culo xi non sit antiquius. Adverte hic qua id ra- 
tione confirmare conetur. Sic infit : « Sed precipue 
Xx diem (Januarii) advertat et agnoscet Fabianum 
ab Adone Rom» episcopum dici, a P'reviatore vero, 
recentiori more papam appellari; quem titulum 


nius cordatum lectorem mittat ad xx, xxt, xxix et 
xxx Januarii, tum ad xi Martii, ad Kal. Aprilis, ad 
vit Septembris, ad Kal. Novembris, ad x, xxvi, et 
xxvii ejusdem mensis; denique ad xvi et xrx De- 
cembris, ut ex illis arguat, omnia purwm pulum 
Adonem sapere: ego lectorem eumdem libentissime 
arbitrum eligo, an ex citatis istis, imo ex omnibus 
fere totius anni diebus, omnino contrarium non pa- 
teat, nempe Adonem, purum putum Romanum par- 
vum sapere ubicunque sanctos alios, aliunde con- 
quisitos ei non superinducit, ut proinde nihil minus 
verisimile sit quam ex Florentinii dictis conetare 
vetus Romanum, sive cum Bollando minus Roma- 
qnum, ex Adone contractum potius esse..., quwam wti 


cum ubique et constantissime Romano pontifici tri- C 2erantiquum Adoni facem pretulisse; nam plane 


buat, et rarissime apud Adonem inveniatur, non 
obscure vide! ur arguere, Kalendarii auctorem post 
Gregorium VII advixisse, quod anno Christi 1073 
pontifex ille statuerit, nomen page, aliis hactenus 
episcopis et clarioribus presbyteris commune, pro- 
prium deinceps et singulare Romani pontificis 
cognomentum esse debere. » 

116. Hzc est lla, quam non semel digito mon- 
stravi, Florentinii hypothesis, qua Romanum no- 
strum parvum ad seculum xi excurrens retrahitur, 
plausibiliori, uL verum fatear, quam superius, ratio- 
ne ; sed tamen nulla, cum ex scholas placitis argu- 
mentum nihil probet, dum probat nimium, suoque 
sibi gladio adversarium ipsum jugulat. Si vere sub- 
sistit Florentinii ratiocinium, jam eodem argumento 
conficitur, Hieronymianum Lucenso, imo et Cor- 
beiense ad szeculum xi esse revocanda, cum ipsi illi 
codices t Julii Gact PAP.£? ir Julii, MELCIADE P». vel 
MitTIADIS. PAPE, C0 x Septembris HvLARI PAPE, di- 
stinctissime annuntient, et forte alibi eadem appel- 
latio recurrat, quod ulterius scrutari opus non est. 
Quid plura? Beda ipse nomine pape passim utitur, 
et omnes szculi noni Martyrologi quos tali ex eausa 
inepte quis ridicule ad undecimum szculum ex- 
currens amandare przesumeret. Quod vero ait Flo- 
rentinius, rarissime apud Adonem iuveniri nomen 
Pape, mirum profecto, et plane falsum, nam sola 
P3g. 47 bis recurrit, proxima inde pag. 52 iterum ; 


oppositum, refutatis jam adversariorum argumen- 
tis, ex professo demonstrare aggredimur. 

118. Verbum unum cum Florentinio superest, quo 
cursim ostendam virum elarissimum, nimio lau- 
dandi exornandique Hieronymiani sui Martyrologii 
estu abreptum, illud ipsum in Romani parvi locum 
intrudere voluisse, eique characteres aptare ab 
Adone signatos, nempe, venerabile et perantiquum 
ab urbe Roma Aquileiam, cuidam sancto episcopo 
a pontifice Romano direcium. « Ita suadent, inquit, 
hinc nostri codices in quibus, D. Hieronymo ascri- 
ptum, et a nobis exhibitum Martyrologium, Adoni 
prorsus sociatur, quod antiqui characteres, qui 
Gregorianum omnino demonsirant, vix dubitandi 
locum relinquunt quin illud ipsum sit apud Adonem, 
venerabile et perantiquum, » etc. Credimus an qui 
amant? profecto si codicum sociatio aliquid probat, 
tot sociatos reperere majores nostri, tot in museo 
nostro collecti et sociatisunt, ut exiis probari possit 
quidlibet ; puta et Usuardum ex Rabano, et Bedam 
ex solis Hieronymianis conflatum,quod nihil est ine- 
ptius. Si tantillum opers posuisset Florentinius in 
conferendis cum Adone Hieronymianis apographis, 
luce meridiana clarius deprehendisset,vix majorem 
Adoni cum Hieronymianis, quam cum Kalendariis 
Bucherii, Carthaginensi, Allatii et Frontonis affini- 
tatem intercedere,atque adeo gratis omnino et per- 
peram dici, illa Adoni facem praeferre potuisse. 


919 


NSUARDUS MONACHUS SANGERMANENSIS. 


$20 


117. Hac ad speciosiora Florentinii objecta satis A tione, perpetuo examine, animique volutatione, 


dicta sint, cui ne nihil prorsus largiri vldeamur, 

boc ei non recusabimus, quo admonitionem suam 

quartam concludit videlicet Martyrologium Hiero- 
nymianum, « supra omnia, qüze hactenus edita sunt, 
ex sola ipsius nomenclature inspectione, additio- 
num ztate, et loquendi stylo, vetustius existiman- 
dum esse; tantum vero illud a Rosweydo editum 
antecedere, quantum omnia in vetustatis charac- 
teribus antecedit, et quantum in simplicissima Mar- 
tyrum messe largo proventu supra illud redun- 
dat. » Hoc, inquam, Florentinio sive liberaliter, sive 
ut debitum,ultro tribuimus; Hieronymianum setate, 
vetustate, et Martyrum numero, Romanum nos- 
trum parvum przcellere; at in multum vicem 
nobis concedi postulamus, Romanum parvum, 
nitore, ordine, exacta Kalendarum distinctione, 
tota denique operis sui symmetria, Hieronymianis 
codicibus omnibus tam longe anteferendum, ut ipsa 
ad hoc ne ullo quidem pacto comparanda sint. Sed 
jam tempus est, ipsummet controversie caput, 
vetus Rosweydi Martyrologium, nobis Romanum 
parvum, penitus introspiciendi. 

ARTICULUS III. 

Romanum parvum sic delineavit Ado, ut ez ejus 
prafatione ostendatur ipsissimum esse quod. suo 
Maríiyrologio »reftzit, 

190. Jam variorum variisque. modis Romanum 
parvum impugnantium argumentis, ex ordine et 
sigillatim refutatis, superest ut de ipsius Martyro- 
logii vero genere, auctoritate, stylo, ztate cxteris- 
que propriis characteribus ea depromamus, quas 
longa exercitatione, ac multiplici, jam annis ali- 
quot, Martyrologiorum omnium, przsertim Romani 
ipsius parvi et Adonis, facta ad invicem collatione, 
nobis tandem persuascrunt, non aliud Martyrolo- 
gium in Adonis przfatione designari potuisse quam 
ipsissimum illud vetus seu parvum Romanum a 
Rosweydo editum : quod tanquam textori catena, 
sit ut exemplar, ut argumentum, ut substructio 
Adoni primum, ex hoc Usuardo et Notkero przlu- 
xisse, aperte, nisi vehementissime fallor, me com- 
perisse existimo.Non dissimulaverim tamen, labore 
magno, continua attentione, et perenni studio opus 
fuisse, ut preconceptam opinionem, ex Frontone 
Valesio, Florentinio, aliisque prius haustam, quz 


utriusque Martyrologii annuntiationes approxi- 
mans, severoque scrutinio conferens; inde Adonis 
ipsius insigne testimonium expenens ex ipsis autem 
rei visceribus plura quotidie offendens, qua? vere 
Romanum parvum Adone vetustius ostenderent : 
omnibus accurate mecum libratis, victas dedi ma- 
nus certumque agnovi Castellani effatum, supra a 
num. 87. relatum, scilicet, viros illos omnes, quam- 
tumvis eruditos, re nequaquam satis attente per- 
pensa, sola illa fallaci conformitate captos et delu- 
sos, se mutuo transcripsisse. Id quibus argumentis 
confecerim, sic cum lectore communico, ut paratus 
sim ad priorem redire sententiam, siquis majori 
rationum pondere mecum certet. Neque enim, ut 


p Frontonis verba repetam, mea ullatenus refert, 


Martyrologium illud esse vel non esse Romantm, 
vetus vel novum, Adoni preluxisse, vel non prze- 
luxisse (cum hinc Usuardi puritas, aut integritas 
nequaquam pendeat) sed tenemur, que vera, suni 
proferre,et quod possumus przcavere,ne qua nobis 
diu illusit fucata imago alios in errorem inducat. 

122. Ut de tota hac disputatione rectc, et secluso 
partium studio, judicium feratur, nunquam abesse, 
nec ab animo, nec ab oculis possunt, ea, quae san- 
ctus Viennensis episcopus in sua przfatione diser- 
tissime pronuntiat, qu: ad sex capita revocari 
debere existimo. Primum est, Adonem opus suum 
ezsecutum fuisse,. imperio etjussione sanctoratm vi- 
rorum, ul supplerentur dies, qui absque nominibus 
martyrum in Martyrologio, quod venerabilis Flori 
8tudio, in labore domni Bede accreverat, tantum 
notati erant. AlMterum,quissivisse Adonem, dies mar- 
lyrum verissime notatos, qui confusi in. Kalendis 
inveniri solent. Ubi facile observas, terum opponi 
confuso, ut. proinde, pro verissime, absque ullo 
scrupulo supponi possint distinctissime. Tertium 
est, quod ad id pr»standum adjutus sit venerabili 
aliquo e£ perantiquo Mar(yrologio. Quartum, quod 
ipsum illud Martyrologium, a5 urbe Roma ab Aqwi- 
leiam cuidam sancto episcopo a pontifice Rosamo di- 
rectum sit.Quintum, quod idem Martyrologium, 
postmodum a quodam religioso fratre aliqwot die- 
bus Adoni prestitum,abipso,apud Ravennam posito 
diligenti cura transcriptum sit. Demum, quod istud 
idem íncapitesuioperis ponendum putaverit. Ex his 


tot speciosis illusionibus compta, facile a pluribus D liquet evidentissime, illud vere et unice esse Marty- 


eruditis viris quos hic appellare supersedeo, imbi- 
bita est, ut eam, inquam, opinionem, pridem animo 
insidentem expellerem. Nimirum luctandum quo- 
tidie, cum diebus singulis in meis ad Usuardum 
Observationibus, idem fascinus, ut ita dicam, ocu- 
lis obversaretur; videri nempe Romani parvi ter- 
minos, Adonianis tam similes, ut non possem non 
Adonianum aliquid in Romano parvo agnoscere. 
121. Dicamus quod verum est : tenuit hzc lucta 
diu multumque, nec acquiescere primum potui ur- 
gentissimis Castellani momentis, quibus me non 
semel pulsaverat; verum diuturna tandem medita- 


rologium, ex quo Ado suum, post Bedam et Florum 
supplevit et locupletavit, in quo sine controversia 
conveniant praedicata omnia et singula, sex illis nos- 
tris capitibus proxime enumeratis comprehensa. 

123. Alterum decidend2 litis principium est, quod 
nullusadversariorum merito queat abnuere,nempe : 
nulla hactenus Martyrologia Adone antiquiora, sal- 
tem quibusadjutus sit, assignari posse, praeter illud 
quod sub Eusebii et Hieronymi nominibus circum- 
fertur, item Romanum parvum, et illud quod Flori 
studio in labore Bedz accrevit, quodque ab Adone 
ex altero illo vetustiori suppletum est. Si igitur 


021 


PROLEGOMENA. 


022 


demonstravero in Martyrologium Hieronymianum A loquitur ; eademque toto Usuardino opere ferme ad 


nullo pacto quadrare posse sex jam statuta ex Ado- 
nis przfatione capita, si contra evicero in Martyro- 
logium Rosweydi aptissime et apertissime cadere ; 
puto neminem fore in posterum, qui debitze Romano 
parvoantiquitati, et meritis Rosweydilaudibusausit 
detrahere. Age vero singulos Adonis apices expen- 
damus. Et ad primum quidem caput quod attinet, 
non diffiteor, ex Hieronymiano adjuvari aliquatenus 
potuisse Adonem, ut dies vacuos suppleret ; quin et 
adversariis dabo, quod forte ignorarunt, nam ex 
Adone ostenditur, ipsum Hieronymianousum fuisse, 
ut pote quod diserte citat xxiv Februariihis verbis: 
Et in. Martyrologio,quod Eusebii et Hieronymi vo- 
cabulis insignitwn est. Probant hzc, uti potuisse, 
ut supplerentur dies vacui ; ast usum fuisse, hoc est 
quod nec suadere tentarunt adversarii, nec persua- 
debunt unquam. Sola Observationum nostrarum ad 
Usuardum lectio, quemlibet non obstinatum de con- 
traria veritate, diebus ferme singulis convincet. 
194. Rem ipsam aggrediamur, atque ad primum 
Adonianz przfationiscaput, liquido demonstremus, 
Adonem in supplendo Beda, Hieronymiano Mart yro- 
logio usum non fuisse. Huc faciet Florentinii me- 
thodus, qua speciminis gratia evagabimur per men- 
sem unum aut alterum, utrumque Martyrologium et 
Hieronymi et Adonis conferendo ; neque enim pluri- 
bus opus erit, ut manifestissime percipiamus, nihil 
minus cogitasse Adonem, quam ut ex Hieronymiano 
dies in Beda vacuos restitueret. Vis paucis et palpa- 
biliter veritatem tangere, percurrere solos primos 
duos mensesJanuarium et Februarium, at quein illis 
solis duobus dies ferme quadraginta invenies, in 
quibus nec una quidem Adonisannuntiatio cum ulla 
Hieronymianarum concordet. Si ex cxteris aliquae 
hinc inde, saltem nomine tenus, convenire in aliquo 
videantur, semper etiam diversitate aliqua, et satis 
notabili discrepant. Sancte profiteor, in Usuardinis 
Observationibus (quibus potissimum studui ad anti- 
quissimam radicem sanctorum memorias revocare) 
sepe mihi laborandum fuisse, ut nunc ex illo, nunc 
ex altero Hieronymiano apographo affinitatem ali- 
quam, obtorto quasi collo, inter ipsa et. Adonem 
extunderem. 
125. Quod hic de duobus mensibus dico, id lector 
in omnibus sequentibus non minus clare et perspi- 


nauseam inculcanda fuit et repetenda, uti e contra 
ibidem, ad dies prope singulos quam fieri potuit exa- 
ctissima, ex Romano parvo. Adonis, Usuardi et Not- 
keri, genesis tantaluce in oculos perpetuo incurret ; 
ut quis sciens ac volens e:eutire debeat, qui hzc 
omnia evidenter demonstrata inficietur. 

1260. Non minus perspieuum est, secundnm Ado- 
nis pronuntiatum, ab Hieronymianis longissime dis- 
situm. Non deerat Adoni Martyrologii Hieronymiani 
exemplar, sed cum in eo ingentem rerum confusio- 
nem adverteret, tum in nudismartyrumot szpissime 
truncatisluxatisque nominibus, tum in Kalendis, seu 
laterculis ipsis, plane deordinatis; id sibi subsidii 
quzrendum vidit, ex quo dies martyrum verissime, 


p notaret ; quosin Hieronymianis conf'usos inveniebat. 


Id vero quam opportune, tam feliciter invenit in re- 
perto Ravenna Martyrologio, cujus vestigia omnia 
clarissime, et distinctissime praefert vetusillud Ros- 
weydi, nobis Romanum parvum quo de hic agimus : 
atque illud dicimus venerabile et perantiquum, for- 
ma quidem, ordine et tota suaeleganti economia te- 
nerabile,sate perantiquum,cumcentumet amplius 
annis Adone vestustius esse, omnino censeamus. Po- 
terunt quidem et hz:ec duo epitheta Hieronymianis 
propter vetustatem tribui, sed cum in aliis plane de- 
ficiant, satis patet, alium Ravenna repertum ab Ado- 
ne (hesaurum, quoin concinnando Martyrologio suo 
adjutus tuerit lid quod Romano parvo planissime et 
plenissime eompetit, ut pote quo diebus singulis ita 
se adjutum ostendit Ado, ut raro praxtermittat sanc- 
tos,raroipsa verbanegligat, quibussancti in Romano 
parvo annuntiantur, eamque nuper diximus esse to- 
tam et continuam operis nostri demonstrationem. 

127. Quarto loco testatur Ado, Martyrologium Ra- 
vennz sibi przsstitum, a5 «rbe Rome Aquileiam, 
cuidam sancío episcopo a pontifice Romano direc- 
Lum. Sine, te submoneam, ex dictis supra num. 122. 
notum Adoni fuisse Martyrologium quod Eusebii 
et Hieronymi vocabulis insignitum est. Quis igitur, 
vel verisimile faciat, iis verbis, ea phrasi usu- 
rum Adonem, si libellus, Ravenne a 7e/igioso 
fratre communicatus, eadem Eusebii et Hieronymi 
vocabula prztulisset ? Nemo, ut in proverbio est, 
e duobus tria videat, aut pulverem oculis offun- 
dat : hic tam diversis characteribus utrumque Mar- 


cue deprehendet, sz:epe demiraturus tam multa, tam D tyrologium designatur, ut saltem Hieronymianum 


audacter, tam temere de hisce Martyrologiis et Ro- 
mano parvo, ex perfunctoria unius fortasse aut alte- 
rius loci collatione, determinata et definita fuisse. 
Clamabant supra, inde Rosmweydi Kalendarium ma- 
gisoppugnari, quod dies frequentes haberet onarty- 
ribustacuos, cum frequentes illidies vix totum sep- 
tenarium constituerent ; hic vero, si superis placet, 
exHieronymiano dies in Beda vacuos suppleri potuis- 
secontendent, ubitoto mense Februario vix quatuor, 
aut quinque annuntiationes assignabiles sunt, qua 
ad Hieronymianas utcunque reduci queant. Singulos 
dies percurrere, nec vacat, nec opus est : res ipsa 


ParRoL, CXXIII. 


nullo prorsus pacto esse possit, illud quo se Ado 
adjutum fatetur. At nostro Romano parvo aptissime 
convenit, ut Roma scriptum et compositum, tan- 
quam vere Romanum, tunc Romz usitatum, a Ro- 
mano pontifice cuidam sancto episcopo Aquileiam di- 
rectum sit ; nempe ut is episcopus ritui Romano se 
conformaret ; idque ab Aquileiensi aliisque eclesiis 
factitatum existimamus, donec methodus Usuardina 
magis placuit tantumque paulatim invaluit, ut Ro- 
ma etiam adoptata, diu ante Belini Patavini tem- 
pora dici meruerit, Maríyrologium secundum sno- 


rem Romana curie, 
11 


623 


USUARDUS MONACHUS SANGERMANENSIS. 


654 


198. Si cui fortasse magis placeat Henschenii, et A praefatio, utrique operi preemittatur, utrumque opus 


Papebrochii opinio, expressa in prologo ad Bedam 
ante secundum tomum Martii, num. 11, nihil ma- 
gnop re obluctabor, cum nihil ibi asserant, quod 
cum hac nostra sententia non apprime conveniat. 
Sie habent: « Ac primum invenimus,tria nos habere 
(manuscripta Bed: Mart yrologia), quce singula inte- 
grum Bedam, sed modice auctum, el quoad vacuos 
diessuppletum,tam fideliter exbibuerunt,ut omnino 
persuaderemur,in plerisque Romanis basilicis,abro- 
gato Hieronymiani Martyrologii usu et illo, quod 
Aquileiensi episcopo, a pontifice missum supra mo- 
nuimus, fortasse non nisi in Laterano, aliisque pau- 
cisecclesiisrecepto,ita probatum aliis Bedam fuisse, 
ut eo convenienter aucto, utendum plures sibi puta- 


manifeste affleiat, verbo, utrumque opus tanquam 
unum idemque complectatur. Ubi Florentinius, aut 
adversariorum quispiam alius, exemplar aliquod 
Hioronymianum, in capite Adoniani Martyrologii ea 
ratione positum alicunde eruerit, per me licet, tunc 
disputando inquiratur, an postremum hoc ex sex 
Adonianis capitibus, Martyrologio Hieronymiano 
aliquatenus aptari possit. Nobis interim certum vi- 
detur, tam apte, tam clare, tam manifeste omnes 
eos articulos; cum Romano parvo congruere, 
quam liquidum, patens et evidenssit, przedicata illa 
omnia ab Hieronymiano esse alienissima ; si forte 
excipias, quod venerabile et per antiquum appellari 
posse non diffiteamur, si tota veneratio a sola an- 


verint, usquedum Usuardus visus ecclesiasticis usi- tiquitate proficiscatur. 


bus accommodatior. » Hz::c quidem alibi paulo aliter 
explicat Papebrochius, ut in appendicead articulum 
18 Responsionum, sed dicta sua et scripta omnia, 
que Martyrologium materiam spectant, ad hanc 
nostram sententiam revocari et reformari ante obi- 
tum suum postulavit. Verum sic ferme a proposito 
argumento dilaberemur. 

129. Jam ad quintum caput quod attinet, praefa- 
tum sepe Martyrologium a religioso fratre aliquot 
diebus prestitum, diligenticura per Adonem frans- 
criptum esse, qutd aliud nobis etiam patentissime 
denotat,quam Martyrologium Hieronymianum?Fue- 
rat sanctus Ado monachus cenobii Ferrariensis in 
Vastinio, deinde ad Prumiense migraverat, aliaque 
haud dubie, ut erat. diligens rerum scrutator, alia, 
inquam, ordinis sui ccenobia lustraverat, alia Mar- 
tyrologia certo viderat, ct certissime exemplar vel 
forte exemplaria Hieronymiana, qux Ravenna quaz- 
renda non fuerunt, nec ibi transcribenda : aperte elo- 
quamur ; non ita scriberet Ado de prestito sibi co- 
dice, si Martyrologium, quod Eusebii et Hieronymi 
vocabulis insignitum est, tranzcribendum accepis- 
set. Enimvero novi, aliquid ibi detexit, Adosibi suis- 
que prius incognitum, idque ob exactam Kalenda- 
ruin seriem, ob martyrum nomina tam clare dis- 
tineta tanti fecit, ut ferme Croesi opes, quod de Pauli 
tunica praedicabat Hieronymus, se effodisse existi- 
mans, illud unum tanquam regulam sibi proposue- 
rit, ut notatis accurate Kalendis, ex collectis unde- 
cunque passionum codicibus, sanctorum encomia 


131. Ex his rectissime concludi posse existimo, 
iis coloribus, abipsomet Adone nobis depictum esse 
vetus, seu parvum Romanum, ut magis ad vivum 
vixaquoquam delineari potuerit. Viderat, et scrupu- 
lose observaverat lineamenta hxc omnia oculatissi- 
mus Rosweydus, priusquam lectori auderet assere- 
re:Adonem veteris hujus Martyrologiivestigiis sem- 
perinsitere; priusquam lectorem, veritatis securus, 
ita confidenter alloqueretur : « Enimvero vetus hoc 
Romanum Martyrologium, fontem esse omnium alio- 
rum Martyrologiorum (Hieronymianum et genuinum 
Bedam necdum noverat) qui vel leviter inspexerit, 
non dubitabit asserere. Ado certe ex hoc fonte 
suas aquas derivavit. Et ut fontis latex ab origine 
sua recedens, sensim augescit, et in rivum aquis 
undique confluentibus abit : idem factum huic Mar- 
tyrologio, quod nuncaBeda (Plantinianum indigitat 
ex Adone sumptum) nunc ab Usuardo (hune Adone 
seniorem putabat) nune ab Adone, nunc ab aliis 
paulatim increvit. Licebit nunc ad fontem digitum 
semper intendere ; eo enim fine, caput fontis, quod 
hactenus latebat, in apertum produxi. » Hzc Ros- 
weydus sagaci, maturo veroque judieio, quo usque 
ferebat adepta tune temporis Martyrologiorum noti- 
tia. Rivuli vero ct rivulorum cum primo illo seriei 
nostrz fonte connexio, per totum Usuardini Mart y- 
rologii curriculum diebus singulis, tam sensibili et 
palpabili modo ex Observationibus nostris elucescit, 
ut pluribus hoc saxum hic volvere supervacaneum 
videatur. Verum cum et alia argumenta suppetant, 


paalo latius et apertius describeret, sicque inffrmio- D quià Romani parvi authentiam miriflce illustrent, 


res fratres,... in memoriis martyrum haberentcom- 
gendiosam lectionem, atque in parvo codicello, quod 
qnulto labore per alii plures codices ezquirunt. 

130. Superest sextum idque ultimum Adonianae 
praefationis caput, haud quaquam contemnendum. 
In eo declarat Viennensis Martyrologus, quod illud 
ipsum Ravenn:e /ranscriptum Martyrologium, í2ca- 
gite sui operis ponendum putaverit. Non dixit operi 
8u0 sociandam, aut una cum opere suo compingen- 
dum, sed diserte, ia capite operis ponendum puta- 
verit, sic ut cum opere suo, unum quodammodo 
idemque opus constituat, et 1ta quidem ut ipsa sua 


lubet et illa sequenti articulo ordinate deducere. 
ARTICULUS IV. 


Romani parvi auctoritas, ez characteribus pro- 
priis, stylo, genere, atate demonsiralur. 

132. Eam modo Romani parvi efflgiem ex Adonis 
praefatione expressam dedimus, ut facillimea quovis 
agnosci possit et debeat, eaque agnita promptissi- 
mum sit omnes adversariorum cavillationes infrin- 
gere. Demus Frontoni, Florentinio,Cointioad annum 
518, p.515,et quibuscunque aliis in eadem navi hzren- 
tibus; demus,inquam,omnia inter Romanum parvum 





028 


PROLEGOMENA. 


926 


et Adonis Martyrologium ita inter se congruere, ut A Domini alteram: cum tamen Beda praeter illas duas, 


utrobique idem sit stylus, idem ordo, eadem verba, 
iidem solcecismi, iidem errores, prorsusut in nullo 
discrepent, sintque similia omnia, nequedum conse- 
quens ullo pacto inde fuerit parvum illud Romanum 
ex altero contractum, nisi tota Adonis praefatio evi- 
dentis falsitatis et apertissima suppositionis con- 
vincatur;quodin ullius cerebrum hactenus, vel per 
somnium incidisse, non novimus. Atqui sanctissi- 
mus Viennensis presul candide et sincere profite- 
tur, se ad supplendos Bedz dies vacuos, adjutwmn 
fuisse venerabili et perantiquo Martyrologio, Ra- 
vt€4AO sibi prastito, a se (ranscriplo, a se in capite 
operis sui posito : invenitur istud ipsum Martyrolo- 
gium in capite Adoniani positum, apparent ubique 


vestigia, tam clare ab Adone presignata, eaque et p 


singula et omnia sic Romano parvo propria sunt ut 
in nullumaliud Martyrologium convenire ullo pacto 
possint. Et erunt post heec, qui sanctum ipsum Ado- 
nem, tantum non mendacii arguentes, tanquam ex 
tripode nobis definiant, Martyrologium nostrum par- 
vum, seu vetusa Rosweydo editum, 40on esse nisi 
epitomen Marí(yrologii Adonis, in quoomnia purum 
pulum Adonem sapiant. Ego me fateor capere non 
posse, qui id saltem Florentinio, penitius omnia 
scrutari solito, persuasum fuerit. Sed fidem libere- 
mus, ipsumque Romanum parvum vivis suis, pro- 
priis, nativisque coloribus depingamus. 

133. Prima antiquitatis nota propria, et ab Ado- 
niana methodo diversa, inde in Romano parvo de- 
sumitur, quod ubi Ado et c:eteri noni szculi Marty- 
rologi, religiose semper sazcti aut beati nomen 
martyribus et confessoribus prefigunt, auctor is- 
tius Martyrologii, licet apponat aliquando, attamen 
szpius omittere soleat; nam ex duabus et sexa- 
'ginta annuntiationibus mensis Januarii quibus $saz- 
cti beati, aut sanctorum et beatorum titulus prxfigi 
potuit in triginta tantum et una reperitur; mense 
Februario, ex quadraginta quinque anuntiationi- 
bus, septem et vigintiapposito carent. Rursus mense 
Martio ex quadraginta quatuor, sol: signat: sunt 
sedecim. Si menses alios percurras pauciores com- 
memorationes occurrunt, in quibus de ascribenda 
sancti aut beati appellatione Martyrologii illius au- 
ctor sollicitus fuerit, adeo ut toto mense Novembri 
vix quater, Decembri solum bis inveniatur. Hanc 


vero certam esse antiquitatis notam, ex eo confice D 


quod codices Hieronymiani, tum majores a Florenti- 
nio editi tum,minores quos priori capite percensui- 
mus, raroid genus titulos premittant, atque adeo 
tanto rarius, quanto antiquiores fuerint,quod miri- 
fice elucet in apographo Epternacensi, in quo vix no- 
taest sanctiaut beati nomenclatio, etubicunque ap- 
ponitur, forte tanquam adjectitia expungi meretur. 

134. Alter, isqueindubitatus vetustatis character, 
iu Romano parvo censeri debet, quod toto anni cir- 
culo, ut Martyrologi loquuntur, rarissime Vigilias 
sanctorum signaverit ; imocertissime non nisi unam, 
Roma fortasse propriam sancti Laurentii; Natalis 


etiam sancti Joannis Baptiste et sanctorum Petri et 
Pauli vigilas posuisse reperiatur; ut inde non im- 
probabili conjectura colligere quis possit, Martyro- 
logium illud nostrumante Bedz» tempora fuisse com- 
positum, quamvis nos epocham ejus putemus paulo 
post Beda» obitum inchoandam. At vero vigiliarum 
omissionem inter vetustatis certa indicia plane com- 
putandam esse, probant rursus Hieronymiana apo- 
grapha, ad qus sic notat Florentinius xxiv Decem- 
bris : « Cum neque in codicibns nostris, neque in 
Martyrologio vetustissimo (namque Antuerpiensi, 
vel Epternacensi) Vigilia nativitatis Domini, in ho- 
diernis fastis indicetur; ansam prebuit dubitandi 
nonesse hoc in Ecclesia vetustissimi usus, velsaltem 
certum esse, IN VETUSTIORIBUS MARTYROLOGIIS VIGI- 
LIAS NON INDICARI. » Si paulo accuratius Romanum 
parvum evolvisset vir clarissimus, advertissetque, 
non nisi unam Laurentii, alteramque Natalis Do- 
mini vigiliam in eo signari, tametsi plures alix in 
Adone reperiantur, non tam facile pronuntiasset, 
« agnovisse $e, non Adonem ex hoc Kalendario, tan- 
quam ex antiquo Aquileiensi codice, in sunm Mar- 
tyrologium transtulisse ; sed e contra recentiorem 
scriptorem, inde suum indiculum compegisse.» Ne- 
que dicas signari vigiliam Apostolorum xxx Aprilis, 
nam satis liquet, eam ine;.te ibi intrusam esse, uti 
eodem die Quirinus ponitur, in gratiam Novesiano- 
rum ibi ascriptus, et male ex xxx Martii rcpetitus. 

133. Ut hic semel compendio epitomatores oinnes 
exarmem, rogo ad sequentia qu:zsita solidas mihi 
responsiones subjicianl. Quxro, 1» Si Martyrologii 
Romani veteris seu parvi compilator Adonis Mar- 
tyrologium prz oculis habuit, cedo, cur dies septem 
vacuos reliquit, cum septem illos, non minus ac 
c:eteros omnes ex Adone commodissime implere po- 
tuerit ? 2v Qu: ratio satis excogitari potest, cur vi- 
gilias, tam clare in Ado ie signatas, prietermiserit, 
ut de vigilia Assumptionis Deioarz seorsim disputa- 
vimus ad xiv Augzusti? 3? Cur totius debitum sazcti 
titulum, in Adone distinctissime positum, suppres- 
SiL ? 4 Cur plures passim in Adone annuntiationes ? 
cur in Romano parvo pauciores?sic xtv Aprilis, in illo 
quatuor integre, in hoc sola una et unica, cur iv Maii, 
ex commemorationibus quinque ; xxvi Maii, ex sex ; 
xii Junii et alibi sepius, ex quatuor non nisi rursus 
unica redditur?Plurimaet ferme quotidiana sunt hu- 
jusmodi exempla, quz in Observationibus nonnun- 
quamexpenduntur. Fateorequidem tantum apud me 
fuisse hujus argumenti pondus, ut inde rimari inci- 
piens, totam illam Rosweydi adversariorum machi- 
nam plane ruinosam adverterim. 

136. Quid enim, ita inquiebam, quid pretensum 
illum epitomatorem absterrere potuit, quominus 
sanctorum saltem nomina ex Adone excerperet, 
cum ipsi insolitum non sit, quatuor aut quinque 
sanctos, imo totidem annuntiationes uno die repre- 
sentare ? Inde ad alia scrutanda progresso, lux sem- 
per nova, semper major oborta est, qua Martyro- 


827 


USUARDUS MONACHUS SANGERMANENSIS. 


028 


logii istius pretium et :stimatio mirum in modum A certe preluxerit, non negabit Florentinius, nec qui 


apud me accrevit. Inde tamen, ut dicebam, disqui- 
sitionis mex ferme principium. Ne longius evage- 
mur, conferat lector solum mensem Januarium. 
Quzsro, cur primo die apponatur Cércumcisio, Ado- 
ni prztterita? Cur omittuntur «ilites xxx? Cur Ev- 
phrosyna,cur Eugendus? Cur m Januarii solus Az- 
(herus a Romano parvo extractus est, omissis Geno- 
vefa et Florentio? Cur xvii Januarii nihil habet de 
Lingonensibus Tergeminis? Vidc ibi observationem 
nos(ram. Tu perge ab dies alios non minus inziqua- 
les, et causam, sodes, vel ineptam excogita, cur hi 
aut illi prz» aliis sanctis ex Adone seligi potuerint. 
Est ad manum catalogus bene longus, per omnes 
anni menses diesque decurrens, quem t:dii vitan- 


cum ipso sentiunt, przdictum Martyrologium vere, 
et proprie Z20manum esse, quandoquidem disertis- 
sime testetur Martyrologus Viennensis, ab urbe 
Roma Aquileiam cuidam sancto episcopo a ponti fce 
Romano directum. Romanorum pontificum agendi 
rationem nescire oportet, rerumque Romanarum 
prorsus esse ignarum, qui inde consequi non per- 
Spiciat, indicatum verbis illis Martyrologium, Rome 
contextum, Romz scriptum, Roma per id tempus 
usitatum fuisse, nec alia causa Aquileiam directum, 
quam ut ea ecclesia, Romana cwterarum matri, 
sese purius conformaret. Et hec quidem ex viri reli- 
giosi et Adonis fide, apud omnes sensatos cordatos- 
que recLores in aperto esse, persuasissimum habeo. 


di gratia non produco,cum ex allatis speciminihus [j Jam ne quis porro dubitet, ex ipsomet Martyrologio, 


in re clarissima non versari existimem. 

137. Sed et alio argumento ora obtrectantium oc- 
cludamus. Contendunt eadem in Romano parvo, 
eadem in Adone errata reperiri, in quo etiam egre- 
gie falluntur, ut exempla multa in Observationibus 
nostris ostendunt. Demus hic non unum specimen. 
Die i1 Januarii de Argeo et fratribus recte scripsoe- 
rat Romanum parvum, sed Adonis elogium exerrat. 
Maii vri Romanum parvum, Nícomedie, Augusti et, 
Augustini :Ado de suo aliquid addens, in errorem 
denuo labitur; sic enim babet: F/atii, Augusti et 
Augustini frairum ; videbis quae in eam rem eo die 
notavimus. Junii xix, in Romano parvo legitur: Com- 
memoratio Nazarii et Celsi, recte, opinor, ut Ros- 
weydus in notationibus censuit, interim Ado, illam 
commemorationem eo die preteriit. Junii xix sim- 
plicissima est Romani parvi annuntiatio qus in 
Adone corrigenda sint, ex Observatione noslra eo 
die intelliges. Augusti vir scribit Romanum parvum 
Fausti, Ado, Justini, errat alteruter, sed non uter- 
que. Augusti xxxi bene a Romano parvo refertur 
Aristides ex Rufini libro iv, cap. 3, dum ibi multa 
ductori superaddit Viennensis, a recto tramite dc- 
viat. Obtundam, si hee sigillatim hic prosequar, 
cuni hujusmodi diversitates in Usuardo nostro fre- 
quentius recurrant; ubi aliud quoque ridiculum 
Frontonis effatum facile convelles, cum asserit iis- 
dem: verbis uti utrumque Martyrologum. Paratum 
habeo discrepantiarum syllabum,sed satisest paucas 
hic designasse, ex quibuscuriosuslector de aliis sta- 


tuere valeat. Przter citatos dies, videri possunt xi D 


xiret xxvim Januarii; xx Martii, xit Julii, xxvit Augus- 
ti... Pergimusadalias notasRomano parvo proprias. 
138. Jam dicta ostendunt vetus esse, saltem Adone 
et forte Beda antiquius, unde prima przrogativa ei 
a Rosweydo data plane vindicatur. Romanum esse 
faxo el ii agnoscant, qui alterum illum titulum fru- 
stra arrodunt. Adonis testimonium ex viri religiosi 
ore acceptum, nemo, quod sciam, excepto solo Va- 
lesio detrectare hactenus ausus est ; nec adversarii 
alii id directe impetunt; nam admissa veritate su- 
perius probata, quod nempe vetus illud, seu parvum 
"anum Ravenne ab Adone repertum sit, eique 


Romana vestigia satis clare expressa exhibeamus. 

139. Repetenda hic sunt qux» supra ex clar. Ca- 
stellano adduximus, ubi credibile non existimans, 
aliud Martyrologium, przter vere et proprie Ro- 
manum, a Romano pontifice alio directum, sic deinde 
sermonem prosequitur: « Át vero quod probat ma- 
nifestius, Martyrologium in capite Adoniani operis, 
apud S. Pantaleonis Coloni: repertum, certissime 
esse antiquum Romanum, ad usum Ecclesia Ro- 
mana, verumque apographum illius, quod Roma- 
nus pontifex Aquileiam direxerat, non solum inde 
sumitur, quod sancti ibi reperiantur Rómanz urbi 
proprii, et Hieronymianis prorsus incogniti, ut Mar- 
tina, Dafrosa, Papias et Maurus, solo mense Janua- 
rio; neque ex eo, quod Cathedra saneti Petri pro- 
prio die signelur, ab Antiochena rectissime distin- 
cta; verum etiam quod inter varias ecclesiarum 
Romanarum dedicationes, illa quoque occurrat, 
quz est sacelli alti, castri S. Angeli, expressa per 
terminos INTEn NUBES, quodque festo sancli Seba- 
stiani, legatur ejus sepulchrum in vESTIGIIS APOSTO- 
LORUM, designando per hac verba Catacumbas, in 
quibus sanctorum Petri et Pauli corpora aliquan- 
diu requieverunt. » Hac tam solerter quam vere a 
magno Martyrologium scrutatore observata sunt; 
nec pluribus opus esse censuit, ut quemlibet non 
mordicus pervicacem, de tali veritate convinceret, 
cujus radii, solis instar, ad singulas libelli paginas 
in oculos non lippos incurrunt. Supersunt nihilo- 
minus qua ad ejusdem rei elucidationem et con- 
firmationem hic subnectam. 

140. Ex solo mense Januario, ne longius excur- 
ram, ex solo, inquam, isto mense addere potuit 
Castellanus sanctos Roma proprios atque Hiero- 


.nymianisomnino preteritos: itt, AntAereumpapam ; 


Iv, Priscum et socios ; v, Telesphorum papam; xxn, 
Anastasium ad Aquas Salevias; xxii, Emerenlta- 
4?am; denique xxvii, Agnetem secundo, proprie et 
praecise Romano modo expressam.Inter dedicationes 
Romanas, prater jam dictam, quai habetur xxix Se- 
ptembris, de ecclesia Archangeli, a beato Bonifacéo 
papa consirucia in Circo, qui locus INTERNUBES dici- 
tur; notabilissima, et si ita loqui licet, Romanis- 





U39 


Non. Maii : Eí sancti Joannis apostoli, quando ante 
poríam Latinam in ferventis olei dolium missus est: 
et rursus ii] Idus, seu xii Maii : S. Mario ad Mar- 
&yres dedicationis dies agitur, a Bonifacio paga sta- 
(uus, nempe a Bonifacio IV, qui sedit ab anno 0606 
ad 014. Quid autem magis Romanum diei potest 
quam quod ponitur vi Julii: Primus ingressus apos- 
toli Pauli in wrbem Romam? tem quod signat idem 
Martyrologium xiv Septembris, his verbis : Ecalt- 
tatio sancíe crucis, ab Heraclio imperatore a, Per- 
8is Jerosolymam regortate ; quando et Rome lig- 
snum saluliferum crucis a Sergio papa inventum 
a5 omni populo veneratur. Nota sunt. Sergii tein- 
pora, ab anno 687 ad 701. 


PROLEGOMENA. 
sima sunt, qua refert idem Martyrologium pridie B 


030 


143. Reliquum est ut Romani parvi characteres 
caeteros, in ipso singulariter conspicuos paucis col- 
ligamus. An illius auctor Hieronymianum viderit, 
aut saltem in adornando suoconsuluerit,toto nostro 
opere apertius declarare ausi non fuimus, nec modo 
audemus ; et licet quandoque iidem sancti in utris- 
que notati occurrant, ut vide xxvi Februarii, proba- 
biliuscensemus,ex Romanisaliarumque ecclesiarum 
Kalendariis sanctos illos a Romani parvi auctore 
acceptos esse, qui ferme vulgo magis innotuerant. 
Tria observo Romano parvo propria. Primum, ex 
Historia Eusebii, interpretationis Ruflni, magnam 
partem coaluisse, ut sepissime in hoe opere intento 
quasi digito commonstravimus. Atque hoc unumest, 
quod Ilenricus Valesius, novissimus Euscbii inter- 


141. Nec verebor hic addere festivitatem, a Gre- p pres et illustrator,commode advertere potuit, et di- 


gorio III Roma institutam inter annum 731 et 741, 
in honorem beata Mariz virginis et sanctorum om- 
nium, tanquam ampliativam, ut ita loquar, prioris 
dedicationis a Bonifacio IV celebrata». Hc talibus 
terminis a Romano parvo consignata est, ut auctor 
tantum non indicet, eam se vivente et quodammodo 
vidente, primum fuisse inchoatam. Attende locutio- 
nem : Festivitas sanctorum,que celebris et generalis 
agitur Rome, quasi dicere velit, recentem eam fes- 
tivitatem esse, et Romx» duntaxat celebrari, necdum 
ad alia regna aut Ecclesias propagatam. Ifujus rei 
luculentior testis esse nequit, quam Ado ipse, ex 
cujus verbis temporum distinctio aperte commons- 
trari videtur, dum superaddit : S'ed in Calliis, mo- 


nexte sancte recordationis Gregorio |IV] pontiftce, G 


piissimus Ludovicusimperator,omnibus regni el im- 
perii sui episcopis consentientibus, s(atuitutsolem- 
niter festivitas omnium sanctorum in predicta die 
(1 Novembris) annuatim perpetuo ageretur. Quid 
Romani parvi impugnatores ad rei evidentiam desi- 
derare ultra possint, equidem non intelligo. 

142. De hac omnium sanctorum festivitate, non 
male disserit Fronto ad supra citatum Romanum 
Kalendarium, a pag. 142 ad pag. 1459; quo loco recte 
censet, ejus Roma institutionem 1 die Novembris ad 
Gregorii III tempora omnino revocandam. De festi 
ejusdem extensione videantur Ado el Usuardus. Si 
vera est Menardi,pro sui Sacramentorum libri:etate 
conjectura, festivitatem eamdem ante Caroli Magni 
tempora in Galliis receptam oportet, cum ineolibro 
clare exprimatur. Sed hac ad nos nihil, eum de sola 
Romana festivitate agamus,cujusinstitutionem Gre- 
gorio III cum Frontone ascribimus. Atque hic, de- 
curso jam Colo Usuardo, figendam eredimus Mart y- 
rologii hujusnostri parvi Romaniepocham,ut nempe 
compositum statuatur cirea annum 740. Ex quo 
aliisque argumentis jam deductis, cjus vetustatem ; 
ex sanctis vero et festivitatibus Romx propriis, ac 
peculiaribus, ejusgenus, patriamet natalem ; verbo, 
quod vETUS et RoMAN:M sit, in confesso positum ar- 
bitramur : quod etiam supra ex nomine pape, ibi 
identidem repetito, et quasi studiose apposito, 
educi posse, contra Florentinium ostendimus. 


ligenter praestitit, melius nomini suo consulturus, si 
reliquis, ejus eruditione parum dignis, imo ad ejus 
forum minime pertinentibus, supersedisset. Solus 
mensis Februarius, ut alios fecundiores non addu- 
cam, Iv, VIII, Ix, xvii et. xxvit, assertum Valesii 
abunde comprobat. Plures sanctos suggeret men- 
sis December, ut xix ejusdem mensis te nostra do- 
ccbit observatio. 

144. Alterum Romani parvi germanum indicium 
dabit observatio, x Januarii, in Vicanore, eademque 
alibi frequentius inculeabitur; nimirum singularem 
operam a Romani parvi auctore positam, ut Christi 
Domini et apostolorum discipulos, quos in sacris 
litteris nominatos reperit, certis diebus assignaret, 
id quidem pro suo abitrio, sed, ne debito cultu 
tam inclyti fidei nostr: propagatores privarentur. 
Exempla obvia sunt ; en paucula: xxt Januari agitur 
de Publio; xxu, de Parmena ; xxv, de. Anania; 
it Februarii, de Cornelio ; wt, de Agabo; xvi, de 
Onesimo, eic. Hi vero et tot alii, cum in antiquiori- 
bus Mart yrologiis noti non sint, quis audeat inficiari 
ab hujus Martyrologii auctore primum collectos 
fuisse ? Tertium jam notavit superius Castellanus, 
ostendens prophetas Veteris Testamenti, ab Hiero- 
nymiano praeleritos, a Martyrologii nostri compila- 
Lore, pro suo rursus libitu, signatos essc. Ut taceam 
Abbacum et Micheam xv Januarii ; Jeremiam, 1 
Maii ; Elizeum, xi Junii, unus mensis Julius quin- 
que prophetarum commemoraliones suppeditat, 
quaram sola prima de Aaroz in Hieronymianis in- 


D notescit, in Beda solus Zsaías, qni de cx;tero pau- 


corum aliorum meminit, ca ratione et modo quem 
explicat Papebrochius tomo I Aprilis, pag. 897. 
145. Ilisce superaddi potest quartum caput, id- 
que in hac re postremum, sed soli etiam Romano 
parvo, prze Hieronymianis et Beda, omnino pro- 
prium. In illis vix ullam invenias martyrum Africa- 
norum, in Wandalica persecutione passorum, me- 
moriam, in hoc satis frequens est, ut pa)am facient 
Observationes Usuardinz. Ne diu quzrendum sit ; 
inspice xxix Martii, xit Julii, v1 Septembris, xin 
et xxviii Novembris, vi et xv Decembris, quorum 
modo aliqua mihi inhzret recordatio. Colligat, ob- 


031 


USUARDUS MONACHUS SANGERMANENSIS. 


232 


secro, equus leetor characteres omnes, toto hoc- À tum mss. exemplaribus, videlicet monasterii S. 


articulo enumeratos, Romano parvo tam peculiari- 
ter debitos, ut nullialtericonveniant ; repetat animo 
delineationem ab Adonetamnativeveprasentatam ; 
conferat quz toto capite disputata sunt, ineritam- 
que Rosweydo laudem, aliquando restituendam me- 
cum decernat : reddatur, inquam, Rosweydo honos, 
redintegretur fama nominis, perstetque eruditissimi 
viri gloria, qui tam vetus, tam illustre, tam authen- 
licum monumentum primus eruerit, primus vulga- 
verit, primus fontem monstraverit, ex quo Adonia- 
num atque ex hoc Usuardinum nostrum Mart yrolo- 
gium promanevcerint. Superest horum duorum ge- 
nealogia sequenti capito pertexenda. 


CAPUT III. 
De Adonis et Usuardi propagine. 


146. Exhibitis,enumeratis probatisque Adonis pro- 
genitoribus, huc Martyrologium prosapiam deduxi- 
mus, ut jam de Adone ipso, ejusque legitima prole 
Usuardo, quem unice illustrandum suscepimus, 
agendum supersit. Et quidem toto precedenti 
capite satis demonstrata est prima illa, quam 
num. 78 expresseram, propositio, nempe quod 
Ado in adornando Maríyrologio suo usus sit Ro- 
0an0 parco Rosweydi, tanquam stamine, si la 
loqui licet, totumque ferme ad verbum descripserit; 
id quod praterea toto nostro opere, seu perpetuis 
ad singulos Usuardinos textus Observationibus,tam 
perspicue ostensum est,ut talpam esse oporteat,qui 
de tam evidenti veritate ausit dubitare. Sequitur 


modo propositio altera :eque evidenter in przedictis C 


Observationibus comprobata, et citato num. 78 his 
verbis concepta : Usuardus Adonem, quem Flori 
librum secundum appellavit,ita in omnibus secutus 
est, ut verum dici possit Adonis compendium. Memi- 
nerit lector, majores nostros post Molanum aliosque 
eruditissimos viros, in eo passim errore versatos 
quod Usuardum crediderint Adone antiquiorem, vel 
saltem ita synchronum, ut alter alt^rius Martyro- 
lozium non viderit, quod innumeris locis toto priori 
de Actis sanctorum semestri decantatum est, donec 
Papebrochius, tomo V Junii, pag. 250, col. 1 in 
fine, oppositum cepit observare. Hic jam tractanda 
sunt qu: ad vivam Ádonis et Usuardi delineationem, 
preter jam a nobis et majoribus nostris dicta, 
desiderari possent. 


ARTICULUS I. 
De Martyrologio sancti Adonis Viennensis 
episcogi. 

147. Non satis pro merito de Adonelocutus videtur 
Bollandus, dum in prefationis generalis capite &, 
$ 8, pag. Lir sic cursim de eo disseruit : « Sanctus 
Adeo eodem s:culo (ix) Viennensis in Gallia epis- 
copus, de quo agemus xvi Decembris, luculentius 
scripsit Martyrologium. Edidit illud Jacobus Mosan- 
der ; dein Rosweydus, cum (ribus mss. collatum, 
Everbodiensi, S. Pantaleonis, Petri Seriverii, hunc 
precipue secutus. Habemus cum tribus aliis colla- 


Laurentii Leodii, cui tameu Usuardi ad Carolum 
regem praefixa est epistola ; ecclesix: Taroanensis 
coenobii Dobiensis. » lta Bollandus, nihil memorans 
de prima et omnium antiquissima editione, ab Aloy- 
sio Lipomano procurata, qua exstat operum ejus 
tomo IV, a pag. 150. Nonnulla ibi pra fatur Aloysius, 
ex communi tunc opinione recepta, quz nlodo falsa 
agnoscimus ; sed observatu dignissima sunt verba 
illa, quibus ob repertum Adonis exemplar, ineredi- 
bile gaudium testatur: «Quanta, innuit, tunc exsul- 
taverim lztitia, Deus scit, omne aurum nihil esse 
duxi,in comparatione illius... ac ingentes Deo nostro 
et Filio ejus Domino Jesu Christo gratias egi, ncc- 
non amico fideli, qui tanto me munere decorave- 
rant. » 

148. Id autem in hac Aloysii editione notandum 
est, distinxisse illustrissimum Veronensem antisti- 
tem, inter vitas, u(. ipse vocat, seu longiora illa 
Adonis elogia, ex passionalibus exornata ; distinxis- 
se, inquam, inter ea qux» brevius, et alia qua dif- 
fusiori stylo describuntur : nam « breviores, inquit, 
plereque sunt, qu: vulgo in D. Hieronymi Martyro- 
logio habentur. In edendo ergo Adone hunc modum 
tenui, ut quz: a D. Hieronymo sunt posit:», ommino 
pratereantur, cum in promptu sint. omnibus, nisi 
eis additum quid reperiatur. Qux autem ab illo non 
sunt posita, hic omnes sunt insertz. » Vult dicere, 
breviores omnes commemorationes a se przeteritas 
esse, sola longiora elogia impressa. Sed quis harum 
rerum peritus intelligat, breviores vitas, £n D. Hie- 
ronymi Martyrologio haberi? Profectoidea hujus- 
modi ab Hieronymianorum stylo immensum distat, 


. in quibus scilicet (antum nomina martyrum, locus 


et dies passionis positi habeníur ; qui plura in 
Martyrologio aliquo reperit, certo statuat, non esse 
sibi prze manibus purum Martyrologium Hierony- 
mianum. 

149. Huic difflcultati explananda opportune suc- 
currit sagax in hac parte Molani observatio, przfa- 
tionis su$ cap. 2, « citari nempe a permultis Mar- 
tyrologium D. Ilieronymi, quod vulgo habetur : ve- 
rum illi, inquit, non citant ipsum Martyrologium 
Eusebii et Hieronymi, sed Usuardi, qui ex Eusebio, 
Hieronymo, Beda, Floro ct aliundé suum Martyro- 
logium, cura et jussu Caroli Magni collegit. » Plu- 


D ra quidem hic peccat Molanus, sed illud vere as- 


serit, citari a permultis, ut a Petro Equilino, et eo 
tempore passim ab omnibus, Usdardinum, pro Hie- 
ronymiano, quale ipsi nunquam viderant, saltem 
quod eo nomine recte veniat, cujusque exempla a 
Florentinio edita sunt. Erat tunc ea Martyrologio- 
rum confusio, ut in cujuscunque fronte famosa epi- 
stola Chromatii et Ileliodori legeretur (legebatur 
autem prope in omnibus Usuardinis exemplaribus) 
Martyrologium illud Hieronymianum appellaretur; 
atque inde per aliquot s:ecula, ITieronymi nomen 
Usuardino Martyrologio adhzsit. Ut res pateat,con- 
fer Usuardum cum Aloysii cditione, et continuo 





933 


PROLEGOMENA. 


U34 


perspicies, breviores annuntiationes omnes przter- A laudem omnipotentis Dei, » etc., cui operi exhor- 


missas esse, ubi vero longiora elogia ex Adone con- 
traxit Usuardus, illa integre et Adoniane ab Aloysio 
restituuntur. Atque hic rursus semina vides, ex 
quibus crescat posita superius propositio; puta, 
Usuardum, totum ferme Martyrologium suum, ex 
Adone aut descripssise, aut contraxisse. 

150. Porro sanctum Adonem Martyrologum, non 
Trevirensem, ut Aloysius, Mosander et alii plurimi 
perperam censuerunt, sed Viennensem fuisse archie- 
piscopum, satisevicit Rosweidus, atque hoc tempore 
apud eruditos omnes in confesso est. Vitam ejus, 
vel potius Vitae compendium ex Breviariis Viennensi 
el Romanensi acceptum, aliis documentis erudite 
illustravit Mabilio, seculi iv Benedictini parte imn, a 
pag. 262 ex quo ea, qua sanctissimi et doctissimi 
viri etatem ac Martyrologium spectant, paucis de- 
curram. « Nobili prosapia exortus » dicilur in pago 
Wastinensi aut Senonico, « circiter annum octin- 
gentesimum » inlucem editus: «quippe annos natus 
scptuaginta sex, decessit anno Chrisii octingentesi- 
mo septuagesimo quinto. » Monachis Ferrariensibus 
in disciplinam traditus, istic a Sigulfo abbateadhuc 
infantulus, aut puer susceptus fuisse videtur: «ubi 
bene conversatus, teste Lupo, omnes sibi cozxvosin 
studiis litterarum praivit. » Inde ad Prumiense co- 
nobium, rogatu Macwardi abbatis directus, ibi ali- 
quandiu commoratus cst, donec « quorumdam in- 
vidiosorum insidiis » impetitus, Romam se contulit 
«ut domum B. Petri principis apostolorum orationis 
gratia visitaret, » unde post quinquennium patriam 
rcpetens, Ravennz Martyrologium illud reperit et 
descripsit, de quo toto capite proxime przcedenti 
abunde litigatum est. 

151. Ravenna cum effosso thésauro digressus, 
« inde Lugdunum pervenit, ubi tunc przerat digno 
memoria Remigius, przxsul eximius, qui Dei famu- 
lum Adonem pie suscepit, et quamque necessaria illi 
perbenigne exhibuit. « Ab hoc igitur ob scientia: ct 
probitatis laudem detentus, Lugduni aliquandiu 
commoratus est, et, si vera narrat Breviarium Ro- 
manense, Remigius Adoni « Ecclesiam beati Romani, 
cum sibi adjacentibus rebusinobsequium delegavit, 
ubi secretius orationi vacaret : » imo et litterarum 
studiis, ac potissimum adornando Martyrologio suo, 
haud dubie Remigii, et aliorum presulum hortatu, 
quos per « imperium acjussionem sanctorum viro- 
rum, » in prafatione sua fortasse intelligi voluit. 
Hie nos cum Mabilione, Castellano aliisque Marty- 
rologii ejus epocham figendam censemus, nempe 
priusquam ad cathedram Viennensem evcheretur, 
qnam anno 860 certo conscendit, ut proinde verosi- 
millimumsit, prx:fatum Martyrologium circaannum 
858, aut forte paulo citius exaratum fuisse : « nam 
c:eteras lucubrationes, » inquit Mabilio, « condidit 
jam episcopus, » hunc vero ante episcopatum ag- 
gressus est; utique dum Ravenna redux, totus erat 
in colligendis sanctis, eorumque passionibus latius 
describendis, « serviens infirmioribus fratribus ad 


D 


C 


nando nonaliud magisopportuuumtempus assignari 
potest quam pro Lugduni apto ad id otio fruebatur. 
Atque in hac Martyrologii Adoniani epocha facile 
cum Mabilione conveniunt hodie eruditi omnes. 

192. Non ita mihi placent argumenta aliqua a 
laudato Mabilione in eum finem adducta, ex caro 
sibi, nescio quo, Adoniano codice ante annos sex- 
centos, ut ait, manu descripto, ex quosatisintrepide 
contendit pag. 273cirea medium, « restituendam es- 
se» Àdoni «commemorationem sancti Mauri abba- 
tis sanctze Scolasticse et aliorum fere omnium sancto- 
rum, quos Mosander et Rosweyduseliminaverunt. » 
Et sub pagin:einitium dixerat : «Idem judicium esto 
de fere omnibus nominibus, qux: Mosander et Ro- 
sweidusinsecessum rejecerunt. »Izc eruditissimo 
viro, nostrique operis, dum viveret, amantissimo, 
ul ut. velin, concedere omnino non possum, cum 
non semel observaverim, przfatum codicem, quem 
solumin Actis Benedictinis passim appellat,ab omni- 
bus tum editis tum mss. nostris longissime discre- 
pare. Exemplum non unum recurrit in Observationi- 
bus Üsuardinis vr Julii, xii Septembris, xir Novem- 
bris et alibi. Ut autem evidentius pateat codicem 
Mabilionanum vere et pure Adonianum non esse, 
eruditos lectores solum rogare velim, ut ipsi per se 
Adonem conferant cum Usuardo et Notkero ; cum 
enim hi duo priorem passim aut contrahant aut de- 
scribant, certiori indicio explorari nequit quid pro- 
prie Adoni, quid multiplicibus ojus interpolationi- 
bus sit ascribendum: nec ad id pluribus ferme opus 
est, quam ut pra dictas Observationes nostras con- 
sulant, in quibus cum fonte rivuli quotidie compa- 
rantur. 

1953. Juverit hzc patentissimo exemplo ob ocu- 
los ponere. Mabilio pag. 272, paulo infra medium, 
sic habet : « Ad hzc in ms. codice nostro dedicatio 
ecelesie monasterii Cellensis anno 890 facta, ac- 
curate describitur xvir Kal. Novembris, eum ad 
modum quo superius relata est ad annum 873, ubi 
de sancti Frodaberti abbatis translatione egimus. 
Hxc quo minus ab interpolatore addita putem, ea 
me causa movet, quod singulas, quas vocant cir- 
cumstantias, non ita accureate nosset homo poste- 
rioris temporis. » Hinc nempe Adonis xtatem dete- 
gere voluit Mabilio, quz aliunde melius et certius 


D eruitur?fallunt enim ca omnia, siad propositam re- 


gulam exigantur. Usuardus et Notkerus deaccurata 
illa descriptione dedicationis ecclesi: Cellensis nec 
verbum proferunt. Priterea, nec in Adone Aloysii, 
qui longiores historias nusquam negligit, nec in 
Mosandri aut Rosweydi editionibus, nec demum in 
mss. Leodiensi, regine Suecie, Taroanensi, aut 
Lobiensi, nec demum in Adonianis codicibus a Pa- 
pebrochio in prologo ad Bedam enumeratis, aut aliis 
mss. nostris, ulla pr:efatz dedicationis reperitur 
memoria; estque adeo apertissime consequens, a 
puritate Adoniana longissime recedere Mabilionis 
codicem, ab eo tantopere laudatum. Non necesse 


930 


USUARDUS MONACHUS SANGERMANENSIS. 


036 


est, tantum oper: in Martyrologiis examinandis, A capite. Primum, quod cum istuc Martyrologium in 


quantum hisce aliquot annis a me collocatum est, 
quemquam posuisse, ut plane convincatur, nullum 
Adonem manuscriptum, quantumvis antiquum, ad 
Rosweydi editionem ullo pacto comparandum. 
154. Nemo mihi succenseat, si meritam palmam 
Roweydo vindicem, quamquam non adeo integram 
omnibusque numeris absolutam arbitrer ejus edi- 
tionem, ut non aliquando ab ejus placitis libere 
recedam; tum presertim, cum juxta propositam 
regulam, Usuardi et Notkeri consensum habeo; 
videlicet, dum annuntiatio, a Rosweydo in appen- 
dicem rejecta, 1n duobus ejus filiis reperitur ; tum 
ego magnopere ambigendum non puto, quin eadem 
illa Adoni quoque asceribenda sit. Ut uno spe- 


divinis officiis, per varias ecclesias legeretur, alii 
ipsum contrahebant, alii quosdam sanctos, provin- 
cis aut ecclesie suc ignotos resecabant. Alterum, 
quod auctor ipse multis vicibus Martyrologium suum 
auxit, alios atque alios addendo sanctos, qui in eo 
primo non exstabant. Unde contigit, ut qui prima- 
rium exemplar transcripsere, nontothabeant, quam 
qui secundariis exemplaribus usi sunt. » Prudentem 
conjecturam hic non respuo, quippe qui eam non- 
nunquam admittere debuerim, precipue circa epi- 
scopos Viennenses, quibus cum Usuardus szpe ca- 
reat, verisimile existimo, Adonem ipsos Martyro- 
logio suo Lugduni perfecto, Vienn: postea superad- 
didisse. At vero, ibi primigenia simplicitas quzritur, 


cimine rem in aperto ponam, videat lector Obser- p, non conjecturaliter, sed certo decernimus, eam non 


vationem nostram ad Usuardum die xx Martii, ubi 
Archippum, Pauli apostoli commilitonem, Adoni 
restituendum putamus, quidquid a Mosandro aste- 
risco notatus, a Rosweydo in appendicem rejectus 
sit; ea ducti ratione quod in utroque Adonis filio, 
Usuardo et Notkero diserte signetur, preterquam 
quod etiam ab Adonis genitore Romano parvo re- 
feratur. Si ad hanc normam codices Adoniani, tum 
mss. tum typis excusi, scrupulosius discutiantur, 
puto viam facillime sterni posse, ul simplex, in- 
tegra, genuina et germana Adonis, editio procu- 
retur. 

155. Quid quod et aliam explorandi semitam ali 
quando ingressus sim, quamvis ipsam tam secu- 
ram non existimem. Ea est, ut si quando iu Usuardo 
et Notkero commemorationem rcperiam eadem sen- 
tentia eademque phrasi conceptam, quas ex Beda 
accepta non sit, tum non difficulter inducar ut cre- 
dam, Adoni illam tribuendam esse. Si quis discer- 
nicula certiora proferre in medium possit, ultro et 
gratanter acceptabimus. Interim nec Mabilionis, nec 
cujuscunque alterius auctoritate movebimur ut qua 
Adoniananonsunt, sub Adonis nomine venditari pa- 
tiamur. Exemplo iterum sint Florentinius et Hila- 
rius, quos xxvii Septembris Martyrologio Viennensi 
obtrudere conatur laudatus Mabilio ex Petro de Na- 
talibus, lib. viri, cap. 124. Non est me hercule satis 
idoneus auctor Equilinus episcopus, ut ferat testi- 
monium pro Adonis germana simplicitate, quam nos 
ex tam variis, exemplaribus stabiliendam suscipi- 


mus, a quibus, omnibus absunt citati duo martyres, 


quosaliunde acceptos in suum Martyrologium retu- 
lit Usuardus, ut est in nostra Observatione, jam dic- 
ta die xxvii Septembris. Jam me longa experientia 
docuit, non a solo Petro aliisque pluribus, sed et 
ab eminentissimo cardinali Baronio nonnunquam 
perperam citari Adonis Martyrologium. 

. De reliquis qu: ad Adonem attinent, cum Ma- 
bilione non disputo, istis locus erit in Actis xvi 
Decembris. Rejicienda omnino non sunt que de 
Adoniani Martyrologii accessionibus conjicit in hzec 
verba : « Quod enim alia atque alia desint in di- 
versis membranis codicibus, id provenit ex duplici 


ex unius aut alterius codicis, sed ex plurium zeque 
probatorum collatione educendam quemadmodum 
in expurgando ab additionibus Usuardo, toto hoc 
opere prestitimus : quo solo argumento, vel si 
deessent catera, Mabilionis exempla omnia, multis 
locis adducta, Adoni penitus abjudicanda sunt. 
197. Pluribus hlc supersedeo, cz:tera docebunt 
Observationes nostra Usuardin:, quibus satis pro- 
batum est, non solum Belam a Floro auctum, et 
Romanum parvum, sed Hieronymianum etiam, 
Adoni aliquando preluxisse; quod non video cura 
Castellano negatum sit in pravia admonitione ad 
primum Bimestre pag. 22, quamvis omnino fatear, 
rarissime in Adone occurrere vestigia Hieronymia- 
norum stylo conformia. Si hactenus dicta cum iis 


C junxeris que superioribus capitibus de sancto Mar- 


tyrologo disputanda fuere, ad Martyrologii Adoniani 
etatem et genealogiam nihil ultra desiderari per- 
spicies. Audi hic modo, quam ipse de toto suo opere 
rationem reddit, in praefatione sua sic lectorem allo- 
quens: « Ado peccator lectori salutem. Ne me putes 
in hoc opere in vanum laborasse, et remnon necessa- 
riam exsecutum fuisse; breviter tibi causam facti 
aperiam. Primum fuit imperium ac jussio sanctorum 
virorum, ut supplerentur dies, qui absque nomini- 
busmartyrum in Martyrologio (quod venerabilis Flo- 
ri studio in labore domni Bedzs accreverat) tantum 
notati erant. Deinde collecti undecunque passionum 
codices, animum in tantum suscitaverunt, ut non 
solum pr:teritas dierum festivitates, verum et alio- 


D rum, qui per totum annum ubi notatim positi erant, 


latius et paulo apertius describerem, infirmioribus 
fratribus et minus legere valentibus serviens, ad 
laudem omnipotentis Dei, ut in memoriis martyrum 
haberent compendiosam lectionem, atque iu parvo 
codicello, quod multo labore alii per plures codi- 
ces exquirunt. » 

- 188. Atque hinclonge ille in Adonis martyrologio 
desumptz ex martyrum passionibus historie hinc 
magna illa dierum inzequalitas, dum nempe Actorum 
defectu, sanctorum nuda ferme nomina referuntur, 
quo haud dubie, qui in divinis officiis Adonis Mart y- 
rologio forte uti coeperant, impulsi fuerint,ut nuper 





437 


PROLEGOMENA. 


U88 


aiebat Mabilio, ad resecanda incognitorum sancto- À auctoritatis inesse quam ex Adone transumpserit ; 


rum nomina ; vel potius, ut ego verosimilius existi- 
mo, ad contrahendas historias, ut ad uniformitatem 
aliquam dies singuli reducerentur. In eo felicissime 
versatus est Usuardus, Adonis Martyrologium ab- 
brevians et expoliens, sed quod mirere, ignorato 
vero auctoris nomine. Cum enim Usuardus alios 
Martyrologos, preter Hieronymum, Bedam et Flo- 
rum non noSset; stylum autem Adoniani operis, 
ab Hieronymiano longissime recedere; contra vero 
Bedz a Floro aucto persimile, credidit Flori secwz- 
dm librum esse, quo vacui omnes Kalendarum dies 
supplebantur. Frustra argues latissimum inter 
utrumque Martyrologium discrimen in Usuardi ocu- 
los incurrere verosimiliter debuisse; id scio et 


non plus rivulo quam fonti; non plus nato quam 
genitori. 

160. Jam sxpius monui agnovisse demum Pape- 
brochium tomo V junii, pag. 250, col. 1 in fine, 
preposterum illum ordinem, idque ex Castellani 
suggestione, a quo primum transpositus est, et 
prioritatis loco'restitutus Viennensis Martyrologus, 
quem annis fere octodecim, in scribendo Mar- 
tyrologio Usuardum antecessisse brevi hac sup- 
putatione ostenditur. Usuardi Martyrologium dedi- 
catur Carolo Calvo jam imperatori ; atqui Calvus 
imperator non fuit ante annum 875; ergo vel illo 
anno compositum, saltem completum est, vel anno 
sequenti: atqui Ado, ex num. 151 suum scripsit 


fateor; at mihi tam certum tamque evidens est p circiter annum 858, stat igitur nostri calculi exacta 


Adonis opus fuisse, quod Jibrum Flori secundum 
appellat Usuardus, ut vel paradoxum admittere 
oporteat, nempe Martyrologium, quod Adonis no- 
mine venit, non esse Adonis, sed Flori; vel fingere 
miraculum, quo videlicet fateamur, Florum et Ado- 
nem sic scripsisse, ut Menz:chmos diverso partu 
effuderint. Ast hz:ec comminisci supervacaneum est : 
Usuardum ipsum dramatis nostri, ut ita dicam, 
heroem, hic demum cominus intueamur. 
ARTICULUS II. 
De Martyrologio Usuardi monachi. 

156. Huc reducenda fuit tota nostra de Martyrolo- 
giset Martyrologiis disceptatio, ut przemissis Usu- 
ardi proavis, parentela, cognatione et affinitate, 


ratio. Hoc solum argumentum hic ex professo no- 
bis versandum est, Usuardum pleraque sua omnia 
ex Adone accepisse, cujus continuam probationem 
exhibent quotidian:e ad Martyrologium Usuardi 
Observationes a prima die Januarii ad ultimam 
Decembris, quibus utriusque Martyrologi textus 
expendo, annuntiationes, ut hic loquimur, annun- 
tiationibus, phrases phrasibus, verba ipsa verbis 
comparo; fataque colJatione, Usuardi laterculos, 
ex Adonianis descriptos, abbreviatos, contractos, 
modice quandoque ex Beda immutatos, ea perspi- 
cuitate, ni fallor, ostendo, qua majorem in hisce 
rebus desiderare nemo queat. At eo pacto, ut pla- 
giarium me dices Usuardum traducere. Apage pla- 


ipse tandem, seu fetus ejus, omnium oculis elarius C gii crimem, audi ipsum Usuardum totius operis sul 


exponeretur. Non vacat, nec opus est, hic descri- 
bere qui» de eo multi eruditissimi viri, prater 
majores nostros, pridem tradiderunt, Adrianus Va- 
lesius, Joannes Mabilio, Gerardus du Bois, et recen- 
"tissime Claudius Castellanus, omnes in eo jam 
conspirantes contra Sigeberti, Trithemii aliorum- 
que antiquiorum opiniones; 1. Usuardum nostrum 
fuisse monachum presbyterum ordinis S. Benedicti, 
in coenobio Pratensi, seu sancti Vincentii Lutetiaz 
Parisiorum. 2. Floruissc, non sub Carolo Magno, sed 
sub cognomine nepote Calvo, atque huic, non illi 
opus suum dedicasse. 3. Martyrologium suum com- 
posuisse circiter annum 879. Qu: omni$satis solide 
probata invenies apud Mabilionem in Prolegomenis 
ad szec. iv Benedictinum, parte 11, pag. 88, atque 
in Historia Ecclesie Parisiensis laudati du Bois, 
parte 1 pag. 467, quibus in stabilienda Usuardi :tate 
et professione omnino subseribimus; in hoc plane 
dissentimus, quod eum Bollando, Henschenio, Pa- 
pebrochio aliisque omnibus,solo excepto Castellano, 
Usuardum Adoni preponant, aut quamvis suppares 
videant, sictamen scripsisse Martyrologia sua existi- 
ment, uL 2euter alteri notus fuerit, et uterque eodem 
Jere tempore manum ad opus suum adanoveril : qua 
eeclesiastici historici jam citati verba sunt , quibus 
adde subtimidum Mabilionis assertum, num. 174, AZ 
Usuardi auctoritatem prope accedere Adonis Mar- 
tyrologium : ubi dicendum erat non plus Usuardo 


rationem reddentem, tumque intelliges, quid desuo 
ipse se praestitisse, quid ex aliis sanctorum Patrum 
Martyrologiis sese accepisse ultro fateatub; id fere 
unum molitus, ut ad commodam qualitatem san- 
ctorum commemorationes, singulis Kalendarum 
diebus, concinna methodo reduceret. 


161. Expendamus ipsam Usuardi prefationem 
ex illustricodice nostro Heriniensi, unde illam edidit 
Bollandus cap. &, $ 7, quique in aliis etiam vetus- 
tiscodicibusreperitur; et vel inipso Adone Leodiensi 
S. Laurentii, etc. Domino venerabiliter recolendo, 
Karolo regum piissimo (al. Augusto) Husuardus, 
quanquam indignus sacerdos et monachus,prasen- 
lis evi prosperitatem et eterne beatudinisg loriam. 
Vestram. minime latet celsitudinem, o. reverende 
princeps, qualiter imitandos antiquorum studiis 
qmonemur quidquid in libris, mazime ecclesiastice 
doctrine congruis,minus debito perfectum habetur, 
velpro posse supplere, vel suppleri optare. Que ves, 
piaquidem sollicitudine, addito etiamvestre digni- 
tatis jussu, me compulit, ut videlicel sanctorumre- 
currentes festivitates, ez diversis sanctorum PP. 
Martyrologiis in quamdam ezciperem unitatem. 
Recolebam siquideminsacrissanctorumsolemniis, 
multimodos proprie negligentie excessus; quod 
me plurimum ad hoceisin Dei amore persolvendum 
cogebat officium, el si non satis idoneum, utpote 
inscium, sed tamen divino, ut confldebam, ac indi- 


339 


USUARDUS MONACHUS SANGERMANENSIS. 


940 


gno eorum sublevcandum ausilio. Nam et venerabi- A Papebrochio editum, nunquam vidisse. Torquet 


lium, Hieronymi videlicet ac Bede presbyterum in 
hoc provocabar descriptis; quorum «unus brevitati 
admodum studens, aller vero quamplures Kalen- 
darwnm dies intaclos relinquens, multa probantur 
hujus opusculi preteriisse uecessaria. AdAibui igi- 
(ur. Flori memorabilis viri, coLLECTA e PLuRiBUS 
IN EODEM NEGOTIO SECtNDI LIBRI COMMENTA; QU6m 
mazime imitandum, in his que cisa sunt congrua 
ac memoria digna, censui, quia plura summo stu- 
dio, qua breviter perstrinzi, et correxit et addidit. 

162. Postrema hac Adonem vivacissimus colori- 
bus adumbrant; et licet in vulgari Usuardi prafa- 
tione a Greveno, Molano aliisque edito, paulo aliter 
exprimantur, recte perpensa, eodem prorsus reci- 


eruditorum ingenia et majores nostros mirum in 
modum vexavit secundus ille Fiori liber, quem tot 
s:zculis, et. presertim proxime praeterito, frustra 
quaesitum novimus, et porro frustra quzrendum, 
nisi, ut supra dicebam, vel paradoxum nobis, vel 
miraculuim sobrii et vigiles fingamus. 

164. Negotium facessit solum Z7ori nomen, quod 
si non appellasset Usuardus, opus ipsum citatum, 
tam clare, tam aperte, tam perspicue Adonem re- 
ferret, ut ex solis depictis characteristicis, legen- 
tiumet conferentium oculos veritatisluce perfunde- 
rct. Describuntur siquidem commenta collecta e 
pluribus in negotio Martyrologii, qua in práori ope- 
re Beds» a Floro aucto omissa fuerant ; in hoc autem 


dunt. Sic ibi legitur : Quorin prior brecitati stu- p addita, ut quamplures illi Kalendarum dies intacli 


dens, aller vero quamplures Kalendarum dies in- 
tactos relinquens, mulla iuceniuntur hujus operis 
preteriissse necessaria: quos tamen secutus, censui 
el Flori memorabilis viri latiora jam in eo ipso ne- 
gotio sequi cestigia, presertim in secundo ejusdem 
libro; ibi enim multa que in priori omiserat. et 
correzit et addidit. Attende Bedam hic describi ab 
Adone, non ex aliqua parte, ut Florus fecerat, sed 
integre completum. Porro ex his plane conficitur 
tria Usuardum prze oculis Martyrologia habuisse, ex 
quibus opusculum suum coagmentaret, in predicta 
vulgata prefatione monens: A4 siquid, preter 
quod ab illis accepi, in hoc lempore auctum vel 
mutatum est, sagaci a me indagine id perquisi- 
ium agnosci poterit. Atque ecccum plane evanescit 
plagii crimen, de quo nuperrime memini, dum ad 
unum illud Sr quip revocantur, quzcunque pure 
Usuardina nuncupari possunt accepta ex tabulis 
Martyrum Cordubensinm, unde Usuardus sancto- 
rum Georgii et Aurelii reliquias conquisierat; ex 
vicinioribus Galliarum ecclesiis, aut ex passionali- 
bus, paucisque aliis documentis, qu: suis locis in- 
dicare atque enumerare non pretermisimus. 

163. Verumtamen sincere agnoscit Usuardus se 
ex tribus potissimum Martyrologiis sumpsisse prope 
omnia; Hieronymianis scilicet, ex Beda, prout a 
Floro, anctus fuerat, qu: sunt Flori memorabilis 
tiri latiora jam in eo ipso negotio vestigia, et ex 
ejusdem Flori libro secundo, ubimulla que in pri- 
ori omiserat, et correxit el addidit: vel ut clarius 
habet praefatio Heriniensis; AdAibui igitur Flori, 
memorabilis viri collecta e pluribus in eodem nego- 
tio secundo libri commenta, QUEM MAXIME IMITANDUM 
iN HIS, QUAE VISA SUNT CONGRUA ET MEMORLE DIGNA CEN- 
SUI, QUIA PLURA SUMMO STUDIO, QU BREVITER PERS- 
TRINXI, CORREXIT ET ADDID!T. Quemnam, obsecro, 
manifestius imitari potuit Usuardus quam Adonem, 
breviter perstringendo quz hic longis suis elogiis 
$wmmo studio addiderat, scligendoque qwe visa 
Sunt congrua et memorie digna? De cztero lHiero- 
nymianum, et Bedam Flori consuluisse Usuardum 
Observationes nostrse smpissime ostendunt, noc mi- 
nus clare evincunt Florum illum, ab Henschenio et 


ex omni parte implerentur, sicque adessent omnia 
talis opusculi necessaria. At suppletio illa Adonis 
non semper congrua est, nec memorie in Martyro- 
logiis referend:e digaza, cum historis longiores sint. 
quas idcirco Usuardus breviter perstringere coactus 
fuerit. Atqui hzc ipssissima et genuina Adonis lu- 
cubratio est, sic in ejus praefatione, quam habes 
unm. 137. deliueata: Negutes mein hoc opere ia va- 
cuum lahorasse.... Primum fuit imperium ac jus- 
sio sanctorum vivorum, ut supplerentur dies, qui 
absque mominibus martyrum, in — Marísyrologio 
(quod venerabilis Flori studio in labore domhi Be- 
de accreverat) tantum nolati erant. Deinde collecti 
«undecunque passionum codices animum in, tantum 
&uscitacerunt, ut non solum prateritas dierum fes- 
tivitates... latius et pauloapertius discriberem, etc. 
I:c toto opere Adoniano ubique se produnt, et 
diebus singulis cum Usuardina contractione a nobis 
comparata, sic parentem commonstrant, sic genus 
indigitant, ut filius nullusgenitorem melius referat, 
hoc est, ut nulla epitome magis congrua memorie, 
digna, et Martyrologico optisculo necessaria, eate- 
nus inventa sit. Quis igitur ultra dubitet quin sub 
Flori nomine, vel pro Fori libro secundo, Adonis 
Martyrologium Usuardus descripserit ? 

165. Nova haec esse dicas, mira clamites ; nihil- 
ominus certum erit et indubitatum quod scribimus, 
idque manifestissime reteges, si prolem cum patre, 
8i Usuardum cum Adone contuleris, vel ut labori 
pareas, si quotidianas Observationes nostras expen- 
deris. At quzso, inquies, qui Usuardo in mentem ve- 
nire potuit Florum nominare, cum forte adhuc su- 
perstes esset Ado ipse, verus Martyrologii auctor, 
nomen suum in fronte operis tam clare exprimens, 
Ado peccator lectori salutem.Id qua ratione factum 
fuerit equidem miror et ignoro; sed ita rem habere, 
hoc me apertissime, perpetua hisce aliquot annis 
collatione, comperisse existimo. Effugio utitur Cas- 
tellanus, przefationis ad1 Bimestre pag. 23, dum dif- 
ficultatem declinans, ait Usuardum non asserere se 
Florum deseripsisse. At meliusidem ipsein opere suo 
pag. 764, fatetur, Usuardum Adonis manuseriptum, 
Lugduno ad se destinatum, pro Floro descripsisse 











il 


PROLEGOMENA. 


542 


et abbreviasse. Quid enim aliud sonant verba illa A illud quod Usuardus secundum Florum librum, aut 


AdAibui Flori memorabilis viri collecta e pluribus 
in eodem negotio secundi libri commenta? vol ista : 
Censui et Flori memorabilis latiora jam in eo ipso 
negotio sequi vestigia, presertim in secundo ejus- 
dem libro? Ego in toto isto Zibro secundo non alium 
quam Adonem video, Adonem sentio, Adonem 1o- 
quentem audio. 

166. Jam si propositz quaestioni insistens, rogi: 
tando obtundas et eneces qui Usuardo in mentem 
venire potuerit Florum nominare, cum adhuc proba- 
- biliter superstes esset Ado ipse, nomen suum in 
fronte operis tam celare exprimens, Ado peccator 
lectori salutem? ad eam qu:estionem non habeo quod 
reponam pr:eter hane unam verisimillimam, me q'i- 


proprio aut alieno errore seductus, nuncupavit. 
168. Fuit, mihi tuto crede, fuit, sub male impo- 
sito Flori nomine, Ado ipse sanctus Viennensis prze- ' 
sul, seu potius ejus Martyrologium, perpetua et pe- 
rennis Usuardi scaturigo, ex qua totum nostrum 
Usuardinum, pro maxima sui parte coaluit. Adde 
huic Hieronymianum et Bedam, Flori studio amplia- 
tum, ex quibus, si textrina metaphora rursus uti 
licitum est, stamen seu catellam conficies, qui sub- 
tegmen innexuerit Usuardus, przsertim ex notiori- 
bus ipsi sanctis Gallicis, et recens acquisita Marty- 
rum Cordubensium notitia. In decursu operis spe 
a nobis dubitatum invenies utrum Sanctos alios et 
aliunde conquisitos, enumeratishic«luctoribus suis, 


dem arbitro conjecturam; videlicet, missum Lugdu- B adjunxisset Usuardus. Et quidem raros hujusmodi 


no ad Usuardum Viennensis antistitis opus acepha- 
lum fuisse; puta caruisse praefatione et Romano 
parvo, cui ipsa pr:efigitur. Ne vero gratis id me fin- 
gere existimes, quiero an satis credibile videatur 
nullum usquam de Romano illo parvo, ab Adone 
Ravenna reperto, verbum facturum fuisse Usuar- 
dum, si illud in fronte operis ad se transmissi vi- 
disset? Aberat igitur Romanum parvum, aberat 
proinde et tota Adonis praefatio; atqui nomen suum 
ibi expresserat Ado, quod in totius operis decursu, 
procul dubio, omiserat ; nihil itaque adeo miran- 
dum, si Usuardus verum nomen auctoris Martyro- 
logii ad se missi ignoraverit. IIoc posito, videntur 
caetera sponte profluere, etiam ratio ipsa cur Usu- 
ardus opus illud Floro tribuendum putaverit. 


167. Hanc equidem sic cum animo concipio : cum 
jam pridem Lugduno abesset Ado, ad Viennenses 
infulas, ut minimum anno 860 evectus, relictum 
Lugduni opus absque auctoris nomine; symmista 
aliquis Benedictinus monachus ad Usuardum Lute- 
tiam direxerit; hic vero Bed: Martyrologium, a 
Floro recensitum, cum eo componens, ac miram 
utriusquesimilitudinem passim agnoscens, continuo 
secum ipse statuerit fetum utrumque aut gemel- 
lum esse, aut saltem ab codem parente progenitum. 
Aliunde, non minus ipse quam Wandalbertus, no- 
visse poterat Florum illum z0ominatissimum eccle- 
simo Lugdunensis subdiaconum, plures habuisse 
veteres e( emendatos codices; quid magis proclive 
quam inde collegisse secundum aliquem et plenio- 
rem Martyrologii librum a Floro esse compositum, 
cum in primo tot Kalendarum dies intacti reman- 
sissent? Non eo id dico quod credam veferes illos 
qualescunque Flori emendatos codices Martyrologia 
fuisse, multo minus Martyrologium integrum et 
completum a Floro conditum : sed quo nominis ejus 
celebritas Usuardi, acephali Martyrologii auctorem 
quaerenti, facile suggerere potuerit Florum illud 
adornassse, cujus eo tempore insignis doctrin:e fa- 
ma adhuc supererat. Si hz? conjecturz non placeant 
quid plausibilius in hac re opinari fas sit a peritiori- 
bus lubens adciscam, dum interim indubitatissimum 
perstet purum putum Adonis opus fuisse, ipsum 


C 


D 


sanetos novimus ; novimus tamen: nam Ascas xxi 
Jauuarii, ab antiquioribus notatus non est, uti 
nee PAilemon et Apollonius vi Martii. Nonnullos 
alios alibi indieavimus. Jam memoriz occurrit Gre- 
gorius Eliberitanus Belicus xxiv Aprilis, qui forte 
melius pretermissus fuisset. Septembris xxi est 
Panmphelus martyr Romanus, a. me alibi frustra 
quaisitus. Quid quod xxvii Septembris, xri Novem- 
bris et vt Decembris, textus totus proprie et privati- 
ve, ut vulgo loquimur, Usuardinus sit. Mense Oc- 
tobri sancti aliqui ab Usuardo aliunde asciti com- 
memorantur, ut vidc ibi, r, 1I, xi, Xiv, xx et xxv. 
Hzc in specimen sufficiant. 

166 Superest querere unde Martyrologii sui ini- 
tium fecerit Usuardus. De ca controversia satis co- 
piose dietum est przfationis hujus cap. 2, a num. 
109. Beda, Florus, Wandalbertus, Rabanus, not- 
kcrus a Kalendis Januarii cum Romano parvo et 
Hieronymiano Epternacensi annum ecclesiasticum 
exorsi sunt;credimus tamen Rosweydum recte sen- 
sisse, quod Ado a rx Kalendas Januarii, seu a vigi- 
lia Nativitatis inchoaverit : idque secutum fuisse 
Usuardum existimamus, ex preestantissimis vetusti- 
simisque duobus codicibus nostri Pratensi et Heri- 
niensi, a quibus plerique alii dissentiunt. Nos inte- 
rim primos et accuratiores Usuardi editores, Mune- 
ratum, Belinum, Grevenum, et Molanum, atque adeo 
receptissimum jam morem imitati, ab octava Nati- 
vitatis et Cireumcisione Domini, seu a Kalendis Ja- 
nuarii exordium sumere maluimus. Atque hic totius 
nostre martyrologice geuealogis terminum figi- 
mus, deducta arbore ad Usuardum, qui operis nos- 
tri materia, finis et scopus est. Cum vero Mart yrolo- 
gorum nullam tam numerosam prolem, nullus tot 
filios post sereliquerit, biveroa parentis nativaima- 
gine paulatim deflexerint, in eo nobis maxime labo- 
randum, ut collectis hinc inde lineamentis, veram 
perfectamque parentis effigiem adumbrare cone- 
mur. Lustremus jam itaque totam Usuardi sobolem. 

ARTICULUS III. 

Antiquiores Usuardini Mar(yrologii editiones 

recensentur. — 


170. Ipse praefationis hujus principio satis praeoc- 


0&3 


USUARDUS MONACHUS SANGERMANENSIS. 


0b 


capataest, quz mihihic fleri posset maximeobviaob- A strum subinde accessit, sub titulo Rudimenti Moti- 


jectatio, cui scilicet post tam multas Usuardini Mar- 
tyrologii editiones, quai in omnium manibus sunt, 
haec nostra nova et tam operose elaborata prodeat. 
Brevi responso rem conficiam, si dixeronullam hac- 
tenus editionem repertam, qua» non alterius deside- 
rium post se reliquerit; quippe cum nulla talis sit, 
quin rerum martyrologicarum periti, graves in ea 
defectus et plures excessus deprehenderint, adeo ut 
multi eruditi viri, etiam recentissime, doctissimos 
Patres Benedictinos coenobii sancti Germani a Pra- 
tis excitaverint, et tantum non vellicando compel- 
lere conati sint, ut autographum suum, seu verum 
seu putatitium, publici aliquandiu juris facerent ; 
quod ab ipsis hactenus impetrari non potuit, ut su- 


liorum. Annus editionis rectissime observatus est, 
nam ita ad calcem copiosissimi indicis totiusque 
operis legitur : 47:40 secundum carnem Filii Dei a 
Nativitate uccccLxxv, ipso die sanctissimi regis el 
maryris Osmaldi, qui est v Augusti sanclissimo is 
Christo Patre ac domino nostro Sizio papa IV; 
illustrissimo proclarissime domus Austrie Frede- 
rico terio, Romanorum imperatore invictissimo, 
semper Augusto, ac pro nunc Colonie existente; 
imperiali nobili in urbe Lubecana, arte impresso- 
ria, speciali gratia divina, animarum ob salutem 
Jideliwmn inventa: epithoma istud, partes in sez, 
juxia mundi sez. etales dirisum, prius alibi non 
repertum, quod placuit Rudimentum novitiorum 


pra satis insinuavimus. Causas ibi memoratas non B intitulari; Dei adjutorio, qui supernas res ac 


repeto ; omniuminstarsit Bollandi nostri meditatum 
a Lot annis consilium, de edendo olim Usuardo zati- 
ta simplicitate, ad quam eruendam plura nobis ad- 
jumenta accessere, quam in operis de Actis Sancto- 
rum exordio, aut Rosweydus aut Bollandus collige- 
re potuerint. Ut autem dehac nostra editione rectum 
feratur judicium, przmittenda est aliarum omnium 
censura ; subjiciendi deinceps singulorum codicum 
mss. characteres, ex quibus omnibus decerni queat 
non superfluam, nec inutilem diligentiam in hoec ope- 
re a nobis collocatam. En pollicitam recensionem. 

171. Prima omnium eaque antiquissima, quam 
saltem noverimus, Usuardi editio ea est, quam fre- 
quentissime citatam habes sub nomine Maxiw Lu- 
BECAN£. Lnbecanam esse, et anno 1475 typis primum 
vulgatum tradunt majores nostri in Actis, atque in 
multis eorum schedis reperio. In ipso opere annus 
notatus non apparet, cum sit pars aliqua a grandio- 
ri volumine avulsa, 2&0, ut in epilogo dicitur, sacre 
Jasciculariter tolius mundi historie ambitus conti- 
«ltr. Patet id ex paginarum numerosuperne in me- 
dio prima faciei calamo ascripto qui incipit a 409 
pergitque ad 435 unicam semper folii faciem notans. 
Forma in lato spissoque folio expansa est, unde a 
nobis merito Mazcima appellatur, distinguiturque 
ab alia etiam Lubecana anni 1490 de qua inferius 
agemus. Nihil habet hz:c editio quo magnopere com- 
mendetur; nam typi ipsi Teutonici seu Gothici val- 
de imperfecti sunt, scatetque totum opus innumeris 
mendis; ipsum vero Martyrologium longe recedit 


subternas forliler, suaviter tranquilleque dispen- 
sat, per magistrum Lucam Braadis de Schass, fe- 
liciter est excusum atque finitum. Nihil hic ad me 
attinet de tota illa rerum farragine judicium ferre; 
non aliunde pretium quam ab impressionis setate 
habere videtur, quod et in Martyrologium derivari 
facile patimur, quamvis de cztero, ut purissimum 
Usuardinum non admittamus. 

173. Etatis ordine priorem excipit editio seu ver- 
sio Usuardi Belgica, cujus sex soli priores menses 
apud nos exstant,immixti Legends: aurez Jacobi de 
Voragine, itidem Belgicz, in parvo folio Ultrajecti 
vulgat: anno 1480. Verum neque huic zstimationem 
vetustas addidit, cum raro pura sit, extracta ex co- 
dice aliquo simili Zeydensi aliisque, quos medize no- 
t:» appellare consuevimus, et intra latius describe- 
mus. Huic jungi potest editio Florenti: procurata 
per Franciscum de Bonaccursiis anno 1486, quam 
Henschenius reperit in bibliotheca Strozziana, eam- 
que cum editione Grevenialiisque duobus codicibus 
Usuardinis mss. contulit, altero ejusdem bibliothe- 
cx Strozziana, altero Medicm. Quid de ea censen- 
dum sit non est mihi integrum hic depromere, cum 
sola extracta Henschenius propria manu descripta 
reliquerit, quz:e passim inter Auctaria citamus sub 
nomine codicum FLonENTINonUM. Frequentissimi 
excessus ostendunt quam parum pura sit przefata 
cditio, cujus exemplar Neapoli ad SS. Apostolos as- 
servari, emendatum a Georgio Antonio Vespuccio, 
praeposito cathedralis ecclesi: Florentinz, notavit 


ab Usu .rdina puritate, sope auctius et interpola- D alicubi Papebrochius. Atque hzec exaliorum relatu. 


tum, simileque codici manuseripto; quem cum pro- 
prio nomine appellare non potuerim, Aw(werpien- 
sem simpliciter nuncupo, ut a duobus aliis 74270- 
ri et mazimo discernam. Advertat lector cum Lu. 
becana et Antuerpiensi plerumque conjungi codi. 
cem Ughellianum, ut alibi dicam. Non est itaque, 
qua de agimus, editio prima et optima nots, 
classem ferme peculiarem cum. duobus aliis cons- 
Lituens inter primos et medios, tametsi smpius 
inter primarios locum obtineat. 

172. Volumen ipsum ingentis molis, a quo hoc 
martyrologium distractum diximus, ad Museum no- 


17&. Preter Lubecanam maximam citari sa- 
pius in Actis solet Zubecana alia anni 1490, cum 
altera Coloniensi, priori omnino simili, ipsoque 
eodem anno vulgata. Habet posterior formam 
parvi folii cum hac in fine epigraphe: Zzplicit 
Martyrologium Usuardi monachi, sicut. habetur 
augmentatum, ut patet; àmpressum diligenter per 
me Johannem Roelhoff de Lubech, civem samcte 


Jelicisque Colonie Agrippina, el. consummatum 
feliciter anno salutis ac gratie uccoxxc, in vigédia, 


sanctissimorum trium Regum, prefate civitatis 
patronorum ac protectorum jugiter. Notavit «:Ros- 


945 


PROLEGOMENA. 


U460 


weydus, adjunclum olim fuisse legende auree, et À tur, si attendat priorem consummatum fuisse i9 ei- 


valde ab Usuardovariare : quod postremum veris- 
simum esse probant quotidianaa uctaria, ex hac et al- 
teraeruditione Lubecana Usuardino textui immista 
aut adjecta, quorum plurima ad Colonienses proprie 


pertinent. Porro Lubecana illa alia, ex priori Colo- 


niensi,aut salLlem exconsimillimo manuscriptocerto 
certius desumpta,immista est Doctrinali Clericorum 
forma quarta minori ; in eo a priori discrepans, quod 
incipiat a vigilia Nativitatis Domini. In fine apponi- 
tur : S'olus iste libellus directive quemque dirigit ad 
calum. Explicit Doctrinale Clericorum, una cum 
Martyrologio Sanctorum, diligenter in. Lubek im- 
pressum anno à. Nativitate uccccxc. Possent ex 
isto Doctrinali nonnulla curiose observari, sed ea 
ad institutum presens nullatenus pertinent. 

175. De hujus Martyrologii, bis uno anno excusi, 
auctore vel augmentatore, disputare multis non va- 
cat. Rogatus olim a Bollando P. Jacobus Kritsradt, 
societatis nostr:,ut de Hermanni Greven.Carthusia- 
ni Coloniensis ztate el seriptis certa aliqua disqui- 
rere conaretur, respondit v Martii 1050, se Carthusiz 
illius P. vicariumadiisse, ex quo didicerit prefatum 
Martyrologium anni 1499 desumptum esse ez scripto 
quodam V.38 (qui est numerus bibliothecae Carthu- 
sianz) peromnia.Porro ad marginem citati Martyro- 
logii excusi, £2 columna deztra ultima vacua scrip- 
iun manu P. Garnevelt p. m. Carthusiani: Auctor 
est V. P. Hermanus Greven (sive Gi^fgen)sacerdos 
professus Car(husie Coloniensis, qui obiit anno 
MCCCCLXXX, V die Novembris. At non satis explorata 
hzc esse patet ex alia notatione, quam refert idem 
Kritsradt, nempe, is prima ejusdem codicis pagina 
scriplum esse antiquo charactere centum annos ; 
Alibi sic scribitur ; Joannes Grefgen, nostre domus 
Colonie, auzit Martyrologium Usuardi. Et infra : 
Joannes Grefgen obiit Kalendis Aprilis. Infra : de- 
nuo, Gnircis CaríAhusianus. Audi modo schedulam 
manu ipsius vicarii carthusi: Coloniensis,F. Joannis 
Lotley, exaratam,quz ita habet: Depaítria et familia 
P. Hermanni Greffgen nihil mih constat. Alter, de 
quo mentionem feci, fuit Joannes Scherfgen, patri- 
tius Colon. ob o finitatem nominis a me relatus, quá 
num aliquid scripserit ignoro. Innulla editione ez$- 
tatnomenauctoris,quod aliunde conjecturare opor- 
tebat. 


giliasanctissimorum (rium Regtmn. De auctore dua- 
rum aliarum editionum Coloniensium anni 1515 et 
1521, quas brevi recensebimus, aliter sentiendum 
est ; eas enim Bollandus, Henschenius et Papebro- 
chiusconstanter citant sub nomine Usuardi CartAu- 
si? Coloniensis, vel sub Additionwn CartÀusia Co- 
loniensis ad. Usuardum, vel sub z:quivalenti des- 
criptione, qux» idem designet ; frequentissime au- 
tem sub appellatione CnEvENI non Joannis, sed 
Hermanni, quamvis, si hic obierit anno 1480, ea- 
rum editionum auctor esse non potuerit. Sed quid- 
quid de rei veritate demum statuatur, utraque illa 
posterior editio Greveniana a nobis dicitur, toto 
opere sic semper nuncupata. 

177. Anno illo eodem 1490 alia Usuardi editio 
prodiit Parisiis in folio, sub solo titulo Martyrologii, 
ut testatur Rosweydus, qui editionem alteram anni 
1536 apud Ambrosium Gerault in quarto majori, 
qux apud nos exstat, contulit cum priori, servata Lo- 
vani in domo Standonica. Ejus auctor vel editor fuit 
Joannes le Munerat, cantor et scholasticus, theolo- 
gs Parisiensis, ut alicubi notavit Colvenerius. Cas- 
tellanus proprium nomen admittit,sed titulum alium 
non tribuit quam Zoursier du collége de Navarre, 1 
Bim., p. 668, ubi, nisi fallor, in duobus errat ; 1. 
quod pro anno 1536 signet 1535 ; 2. quod ita loqua- 
tur ac si eo primum anno editio facta fuisset, cum 
constet priorem alteram annis quadraginta quinque 
vetustiorem esse,sitque verosimillimum Muneratum 
ad secundam usque editionem non supervixisse. Ob- 


C servatione dignus est titulus, qui in posteriori edi- 


tione ascribitur his verbis : Martyrologium, hoc est 
Maríyrum recensio, sive catalogus, in quo, quid pro 
Christi Ecclesia et fide sancti martyres Dei passi 
gesserint, succincte et vere recensetur; eorumdem- 
que festivitates, in quemquemensis diemincurrant, 
indicantur;ad Eusebii et Hieronymialiorumque sa- 
crorum auctorum exemplum, cura et jussu Caroli 
Magni imperatoris digestum, insertis lectionibus, 
moralibus, discipline ecclesiastice regulam conti- 
nentibus,de mandato Ludovici Christianissimi ei 
gloriosissimi, semperque Augusti, conscriptis,anno 
& Christo nato pcccxvi. Haec facile corrigi possunt ; 
utinam tota editioerroribus aliis, et presertimtypo- 
graphicis, non redundaret ! Caeterum inter puriores 


176. Caetera in hanc rem perquisita, sed :que in- D Usuardos hic connumerata est,tunc exclusa, cum 


certa, prztereo, cum satis pateat frustra laboratum 
in eruendo nomine auctoris, qui editionem illam 
Usuardinam Coloniensem anni 1490 auxerit aut ex- 
cudi curaverit ; idcircoa majoribus nostris simplici- 
ter semper editio Coloniensis istius anni, a me vero 
in Auctariis Usuardinis sic cum Lubecensi conjun- 
eta, ut uno semper nomine utramque designem sub 
titulo gDiTioNIS LUBECO-COLONIENSIS, sive a Carthu- 
sianis, uno aut pluribus, sive ab alio procurata fue- 
rit. Alteram ab altera divellere nolui, quod eadem 
plane referat, videaturque Lubecana ex Coloniensi 
eodem anno acceptá; quod nemo tantopere mirabi- 


alio deflectit. 

178. Descriptas hactenus Usuardi editiones, cele- 
britate sua antecellit ea cui hic titulus praefigitur : 
Martyrologium secundummorem Romane curia.In 
fine autemita habetur: Finit Martyrologiumaccura- 
tissime emendatum per magisirum Beinum de Pa- 
dua, ordinis Fratrum Heremitarum sancti Augusti- 
ni; necnon additionibus Patrum aliarum veligio- 
^wn copiosus (in alia editione copiosum) effectum. 
Impressum Venetiis jussu et 4mpensis nobilis viri 
Luce Antonii de Giunta Florentini,arte autem Joan- 
^is Emerici de Spira, auno nccccxovim. Zdéowe Oc- 


847 


USUARDUS MONACHUS SANGERMANENSIS. 88 


tobris. Facile observasmale impressum auctoris no- À dem Belino tribuit, quod quemadmodum Notkerus 


men Zeinum pro Belinum, quod in altera editione 
emendatum est, vel Bellinum. Postremo hoc modo 
scripsere passim majores nostri in Actis, nec male, 
cum ita exprimatur in prefatiuncula ante Kalen- 
das Januarii. Ego aliam formationem secutus sum, 
quod eam veriorem existimaverim cum in editione 
Parisiensi clare ad calcem poneretur, satisque ap- 
pareret in prima Veneta litteram I absorptam fuisse. 
Utramvis inflexionem elegeris perinde nobis erit. 
Monendus hic lector nonnunquam in Actis, memori: 
lapsu, prefatam editionem Venetam citatam esse 
sub anno 1488 pro vero anno 1490; sic habetur 
tomo Il Maii, pag. 657,etc. : 

179. Liceat mihi hic verbo quzrere fueritne ty- 


pographus ille Joannes Emericus de Spira, filiusaut p 


nepos Joannis Spire, vel de Spira, anidemipse, qui 
typis longe elegantissimis, rotundis seu Romanis 
anno 1479 Venetiis excuderat Caii Plinii Historiam 
naturalem in amplissima forma et quidem membra- 
nea ; quam dono zterna memoria digno, Museo nos- 
tro hagiographieo traditam voluit vir illustrissi- 
mus nostrique operis studiosissimus Guillelmus AI- 
bertus, baro de Grisperre, Goyck et Libersaert, 
Brabanti» cancellarius, de qua verbo memini in 
dedicatione Tractatus mei de Patriarchis Alexan- 
drinis, ante tomum V Junii, eidem patrono nosiro 
et Mzcenati inscripti. Dubium movet adjecta pra- 
fato volumini metrica hujusmodi epigraphe : 
Quem modo tam rerum cupiens vix lector haberet, 
Quique etiam fractus pene legendus eram, 
Restituit Venetis me nuper Serin JoawxEs 
Exscripsitque libros &re notante meos, etc. 

Cur aut m filio potius, nepoti velalteri consangui- 
neo, Belini editionem tribuendam censeam facit im- 
mensa typorum diversitas, excudendique ratio tam 
parum accurata, ut Belini Usuardus ad Plinium nec 
per umbram comparandus sit. Sed ad Belinum re- 
deamus. 

180. Primittit ipse solitis przfationibus aliam, 
fortasse suam particularem, a Molano etiam editam, 
qua fatetur se solos duos Martyrologos, nempe Hie- 
ronymum et Bedam, Usuardo antiquiores agnoscere. 
« Tertius, inquit, fuit Usuardus monachus, cujus 
opus magis habetur in usu apud multasecclesias,quz 
etiam creduntur aliqua ejus operi in locis variis ad- 


inter antiquos classicos Mart yrologos postremus est, 
ita Belinus inter recentioressit primus. Sciebat ulli 
que vir eruditissimus, alias editiones Belinianam 
priecessisse ; sed huic primas deferre voluit, quod 
communior esset, magisque pervulgata. 

481. Prater primam illam Venetam editionem 
anni 1498, est penes nos posterior Parisiensis anni 
1521 ; atque ha sol: sunt, quas toto opere citavi, 
cum posteriores seu Venetas seu alias impressiones 
in Museo nostro non repererim. De aliquibus loqui- 
tur Molanus in editione anni 19575, praefatione ad 
lectorem, pag. vit: Venetiisad signum Spei eate 
&um (Belini Martyrologium) asno 49, et Parisii 
anno 21 (et hac potissimumeditione utitur Molanus). 
« Videtur etiam id nonnihil auxisse sanctis Padua, 
et Veneta ecclesiz, et diversarum religionum. Ex- 
Stant et alia Romana ecelesie Martyrologia, qua 
non vidi. Ecclesia enim sancti Petri utitur Martyro- 
logio Venetiis impresso anno 60. Quod Alexander 
Peregrinus Brixiensis, Julii tertii sacellanus, opera 
sua emendatum edidit. Ecclesia autem Lateranensis 
utitur Martyrologio apud. Hieronymum Cavalca- 
lupum anno 1564 impresso. » Videor recordari, no- 
minatas alicubi editiones annorum 1548 et 1300, 
nisi fortasse in numeris erratum sit, et annus 60 
pro 64, et 43 pro 49 male redditus. Sed quidquid de 
his sit, sol:» duze superius laudatz a nobis appel- 
lantur, quarum posterior a puritate Usuardina ma- 
gis deflectit ; excessus et defectus suis quique 
locis in Auctariis describuntur. 

182. Belinianis longe castigatior el accuratior 
gemina Coloniensis editio anni 1515 et 1521. Quam 
utramque Ilermanno G7e/gen seu Grefgin (molliori 
inflexione Gevez) a majoribus nostris adscriptam 
nuperrime dixi, et porro adscribere perrexi, non 
alio quam Grereni nomine, ambas appellans. Seio 
citari aliquando sub generaliori appellatione Car- 
thusie, vcl Curthusianorum Coloniensium ; sedíru- 
stra pluribustribuitur quod ab uno solo procuratum 
est, ut ex ejus verbis paulo inferius constabit. Non 
magna in re inter utrumque diversi'*as, paulo major 
in stylo; sed uliima correctior est, et cum priori 
ita collata, ut ex una utriusque sententia perspicia- 
tur. Utraque apud nos est, utramque consului, si- 
quando commemorationum varietas id mereri vide- 


didisse, precipue de sanctis et festis pertinentibus T) batur. Optime profecto de Usuardo meritus est, aul 


ad easdem. Et hujus est Martyrologium scriptum, 
quod nos pro majori parte duximus eligendum et 
pr» aliis tenendum. » Candide et vere ait, pro majo- 
vi paríe, nam et ipse sanctos et festa pro arbitrio 
suo addidit, ut ex Auctariis Usuardinis spe pate- 
bit. Nihilominus a Scardeonio, de antiquitate urbis 
Patavin:e lib. rr, classe 7, pag. 154, laudatur Belinus 
non solum ut editor, sed ut corrector « Martyrologii, 
quod olim cum pro sua raritate in choris tantum et 
in conventibus publice legeretur, nunc hujus opera 
factum, ut ab omnibus legatur » etc. Adde his Cas- 
tellani verba, Bimestri 1, pag. 134, quibus hanc lau- 


Hermannus ipse Grevenus, aut. quiscunque alius 
editiones illas adornavit et correxit, dum texlum 
ipsum Usuardinum, apposito signo, ab additionibus 
variarum ecclesiarum sollicite discrevit, non sic La 
men ut textus ejus semper omnino expurgatus sil. 
Non lubet hic dies omnes percurrere, quibus ab 
omnimoda puritate recedit ; faciet id lector, si sub- 
junctos Usuardinis textibus codices vel solum nu- 
merare voluerit. Notanda hic sunt qua Grevenia- 
na editioni propria animadvertimus. 

183. Satis certum est Grevenum (sic auctorem 
in posterum nominare liceat) priorem editionem 





640 


PKOLEGOMENA. 


550 


Coloniensem habuisse pra oculis ; at ut textum ge- A Castellanus in priefatione ad Martyrologium univer- 


nuinum ab accessionibus secerneret, adjutus fuit 
codice aliquo Usuardino ex Gallia accepto, quem 
Carnotensem fuisse, probant additamenta ei eccle- 
site propria, a me hic inde detecta, ut xiv Martii : 
Eodem die Carnoti, sancti Leonini episcopi et con- 
fessoris. Item xvi Maii : Zn pago Carnotino, passio 
sancti Emani, Mauritii atque AlImari.Solus mensis 
October exempla quatuor suppeditat, ut vri Oct. : 
Civitate Carnoli, inventio corporis sancti Caletrici, 
ipsius civitatis episcopii. Tum xvi :Carnotis,natalis 
sancti Prisci martyris, super Fluvium Andure.Rur- 
sus xviI : Carnoti,sancte Solingvirginis. Apud eam- 
dem urbem, dedicatio basilice in memoria beatissi- 
me Marie matris Dei et Domini nostri Jesu CÀris- 


ti. Denique xxv : Apud Carnotum dedicatio ecclesia B 


sancti Joannis Baptiste, elsancti Vincentü, Levita 


et martyris. Quas aliaquein decursuoperisnonnun- 


quam observato, clare, ni fallor, ostendunt non 
potuisse illa Usuardo tribui, nisi quia in proprio 
Carnotensi codice reperta, quem solum habuerit, et 
tanquam purum Usuardum Grevenus sibi sequen- 
dum przfixerit. 


184. Utitur alio signo Grevenus, sic ferme for- 


mato,L, de quo ita loquitur in przfatione sua fol. 5: 


« Interdum autem, inquit, parvus L ponitur, ad insi- 


nuandum sanctum illum, cui praeponitur, superad- 
ditum esse Usuardo, quamvis ante (aliud signum) 
ponatur. Quod tamen in festis Con. »ptionis, Prz- 
sentationis, et Visitationis beatae Maris», sancti 
Thoms, episcopi et martyris, et sancte Catharins, 
virginis et martyris minime observatum est. » At 
quocunque signo affecta vel non affecta fuerint ea 
qua textuiUsuardinoadjiciuntur, ea nobissufficiens 
ratio est, quemadmodum alibi non semel diximus, 


ut Grevenus e purorum codicum numero excluda- 


tur. Sie habes citatis jam diebus, item r Aprilis, 
v et xx Augusti, xim Septembris et alibi. In fine to- 
tius operis rationem reddit cur sanetos aliquos Mar- 
tyrologio non putaverit inserendos ; ubi inter alia 
sic loquitur, ut vere colligi possit nonplures, sed 


unicum totius collectionis auctorem esse. En ejus 
verba : Finis Martyrologii Usuardi monachi,cum ad- 
ditionibus ez diversis Martyrologii multo sudore 


collectis ,separatimque jam secundo,anno D. MDXXI, 


apudColoniamAgrippinam adjectis. In quibus addi- 
lionibus, QUI IPSAS COLLEGIT, Juczta sententiam D. D 


Hieronymivel Bede,simpliciter fldem sive historie, 


quam legebat,sivediversorumin hacre studiosissi- 
mortum scriptis accommodavit;deprecanscharitatem 
Spiritus sancti,ut labor suus fructum in devotorum 


profectu,ad Dei etsanctorum ejus g loriam, invenire 
valeat. Quas hic addi possent ex proxime sequenti- 
bus facile intelligentur. 

188. Usuardi editionibus hactenus énumeratis, 
nitore, elegantia et puritate paiman omnino eripit, 
postrema ordine, quam peculiari studio adornavit 
Joannes Molanus, Lovaniensis theologus, vero co- 
gnomine Belgico Vermeulen, quod Gallice vertit 


sale, de |a Meule. Malim ego vertere de Moulin. Te- 
statur Valerius Andreas in Bibliotheca Belgica, In- 
sulis Flandrorum natum esse, anno 1533 « quo pa- 
ter, inquit, discendi idiomatis Gallici gratia, cum 
uxore pregnanle, concesserat. » Mirum est quod 
addit, « nonneisi materni ac vernaculi, hoc est 
Brabantici sermonis, gnarum fuisse, maluisseque 
Lovanienscm audire, » a matris patria, cum pater 
esset Schoonhovianus. Ego e Molani lectione mihi 
plane persuaseram, Ga!lici sermonis peritum, imo 
in servanda Gallica scribendiratione pauloscrupu- 
losiorem, utpote qui ubique ab efformando W stu- 
diose abstineat, quod ipsum in auctariis ejus plerum- 
que servavimus. Nimis religiose fortasse, sed eadem 
scribendi ratione, qua in aliis Usuardis codicibus 
passim servata est, ut vel hinc haberent &uriosi quo 
de singulorum pretio facerent conjecturam. 

186 Quid si autem in lingua Molani vernacula 
tantillum aberrarit Valerius, qui nec Martyrologii 
ejus editiones satis accurate consuluit. Etenim Mo- 
lani scipta enumerans, sic habet primo loco : 
Usuardi Maríyrologium, adnotationibus auctum 
tai, MDLXXIII ef upLxxvit. Zypis Hieron. Wellei, 
Dormitavit bic Valerius; nam prima editio Wellamana 
annum przfert 1508, altera 1575, tertia est Antuer- 
piensis apud Nutium anni 1582, quao etiam Parisiis 
magno volumini Historie veterum Patrum per la 
Barre inserta est, eodem ipso anno 1583 ; nec alias 
Scio hactenus prodiisse. Huc spectat allucinatio al- 
tera, nisi fallor, V. C. du Pin, qui in sua scriptorum 
Bibliotheca editionis Amstelodamensis, sec. ix, pag. 
200, col. 2, impressionem, nescio quam, Antuer- 
piensem citat, pro anno 1588 priorem scilicet, Lova- 
niensi anni 1565. Verum conjicio inale legisse eru- 
ditissimum virum, aut forte citras transpositas re- 
perisse sicui pro ultimae editionis anno 1583 vide- 
rit 1538 ;qui certe facilis lapsus est ;at turpius errat 
idem bibliographus, dum in citata ipsa columna 
Bollandum in Mosandri locum substituit, Suriani- 
que supplementi auctorem facit. 

187. Quidquid interim sit de Molani natalibus, 
aut vernaculo sermone, constat, eruditione et scri- 
ptis, qu: ibi Valeriusexplicat, celebrem fuisse, sed 
prima Usuardini Martyrologii editione celebratissi- 
mum. Hzc una est, quam supra dicebam, antiquio- 
ribus omnibus palmam przripuisse, eo potissimum 
quod Usuardi textum, quanta fieri potuitdiligentia, 
nativi puritati et simplicitati restituerit. Hanc ex- 
tollunt, hanc celebrant, hanc merito suspiciunt Ha- 
giophili omnes, tantoque in pretio fuit cardinali 
Baronio, ut hoc sstimationis sux perenne monu- 
mentum, przfat. ad Martyrologium Romanum cap. 
9 exstare voluerit : « Tanti viri, de Ecclesia Dei et 
veritatecatholica optime meriti,nec brevem schedu- 
lam deperire e&quanimiter patior : cui (dicam inge- 
nue) istaec omnia,hac ex parte accepta fero,quod in 
densissimam silvam primus ipse ingressus, mihi 
aliisque aditum patefecit, quo etiam nomine, cum 


U51 


USUARDUS MONACHUS SANGERMANENSIS., 


052 


ego, tum eruditi omnes plurimum ei debere, luben. A quos porrorecensebimus,nullussit,qui non pluribus 


ter agnoscimus et confitemur. » Laudat illic etiam 
Baroniuseditionem posteriorem, seu mavis posterio- 
res ; nam qui earum unam novit omnes novit ; mihi 
vero omnibusque purz et nativze Usuardinz simpli- 
citatis adoratoribus, unice chara summoque in pre- 
tio est prima illa,in qua sola Usuardus agnoscitur, 
altera vel alteris, nescio quorum ductu et consilio- 
mutationibus, transpositionibus, atque iriterpolatio- 
nibus ita deformatis, ut Usuardus prope ex oculis 
fugisse videatur. Prioriitaquead eruendum Usuardi 
textum usi sumus, alie augendis ferme Auctariis 
plerumque subserviunt. Audiamus modo Molanum 
ipsum de prima illa sua editione prz:fationis cap. 4 
disserentem. 


excessibus aut defectibus laborare comperiatur. ld 
pra Molanosubsidiii habuimus, quod plures omni ge- 
neris codices ad manum fuerint, quod ejus aliorum- 
que solertia adjuti, apertis, consultis collatisque 
Usuardi fontibus, facilius longe nobis fuerit falsa a 
veris, genuina a spuriis, scoriam ab argento secer- 
nere. Si quid conatus nostros subterfugerit, et cog- 
noscendi et ignoscendi erratilocum nobis datumiri, 
plane confidimus. Argumenta ultro citroque ad 
eruendam probandamque Usuardi puritatem venti- 
lata, hic repetere superfluum judico, cum hzc sit to- 
tius nostri operis persingulos dies deducta materies. 

190. Pergit Molanus: Contuli autem Usuardi Mar- 
(yrologiwn Colonie in 8 (minori forma) ezcusnm 


188. Mitto illa in quibus cum Sigeberto aut cum p MLxxir (Grevenum indieat, de quo proxime egimus 


aliis a veroaberravit ; sic ibi prosequitur : «In primo 
autem prologo, inter eos qui Usuardo communiter 
pramitti solent, notatur, Usuardi opus magis quam 
Hieronymi aut Bed: in usu haberi apud multas ec- 
clesias ; quax etiam ejus operi creduntur aliqua in 
locis variis addidisse, prz::cipue de sanctis et festis 
pertinentibus specialiter ad casdem. Propter istas 
autem additiones ad Usuardum, non facile est ip- 
sum Usuardum solum ct absque additionibus et in 
distincto permistis prelo dare ; quod tamen nos fe- 
cisse spero, quamvis subdubitem, num pauca no- 
Ssiros conatus subterfugerint. Interposui quidem 
nulla in ipso Usuardo ex Beda, Adone, diversis 
ecclesiarum Martyrologiis et aliunde, sed alio cha- 
ractere et premissa littera, per qua lector facil- 
lime advertat ea Usuardi non esse. Contuli autem 
Usuardi Martyrologium Coloni: in 8 excusunt anno 
1521, cum Romanz Ecclesi: Martyrologio; ea enim 
Usuardo aucto utitur : item cum diversis Martyro- 
logiis in Francia excusis, qu: omnia sunt Usuardi, 
sed aucta : et postremo cum mss. aliquot, et ex 
horum collatione animadvertit Usuardum Colonizx 
praedicto anno impressum, paucas tantum habuisse 
additiones ab Usuardo indistinctas : plurimas enim 
habet, sed ab Usuardi verbis notula aliqua distin- 
ctas.Indistinctisitaqueillisadditamentisex Usuardo 
expunctis, est in hoc Martyrologio ipse Usuardus 
majori charactere solus,et diversorum exemplarium 
subsidio castigatus. In quibus omnibus UscvARDUS 
scriptum invenio, semel atque iterum HUSUARDUS ; 
Trithemius tamen et plures Germani eum ISUARDUM 
nominant. » 

189. Ex his paucula nobis expendenda sunt et 
illustranda. Verissimum censeo,quod ait Molanus, 
propler additiones ad. Usuardum, non facile esse 
Usuardumsolum,etabsqueadditionibus eiindistin- 
cte permiclis prelo dare; nam adhibita omni sua di- 
ligentia, locis plusquam triginta ab Usuardina puri- 
tate recessisse, in Observationibus nostris lector 
inveniet. Nec quisquam existimet me ita mihi ad- 
blandiri, ut simplicitatem omnem assecutum putem, 
quod qui flerisatis commode possit non video, cum 
inter tot editiones jam recensitus,et tot mss. codices, 


cum Romane ecclesie Maríyrologio, ea enim Usuar- 
do aucto utitur. Ea est Belinieditio, quam pro Roma- 
no Martyrologio accepit Molanus, ex hoccapite a Ba- 
ronio reprehensus, sed éolerabili, inquit vir eminen- 
tissimus, e£ venia digno errore, cum ipse (am longe 
gositus, ea nesciverit,gwue illi, qui Rome aguat, viz 
magno labore,percigili diligentia,ei summa suntin 
dusíria consecuti. Si quidem id consecuti sint, aut 
consequi potuerint, rebus illis adhuc in obscuro la- 
tentibus.Quanquam enim Baronius praeclare doceat, 
Romanum aliquod antiquum fuisse Martyrologium a 
sancto Gregorio descriptum, fateri tamen cogitur 
se istiusmodi Martyrologium nunquam vidisse ; nos 
vero sub principium superioris capitisevicimus Gre- 
gorii characteres in Martyrologium, ab Adone Ra- 
vennza repertum, nullatenus convenire ; in quo Ro- 
manis nihil damni datum est, cum pro uno bina 
Martyrologia vera, genuina, vetusta ; et pridem pu- 
blicis juris facta ipsis vindicaverimus. H:eccum Mo- 
lanus ignoraverit, Belinus autem editioni suz glo- 
riosum titulum Martyrologii secundum morem Ro- 
mane curie prafixisset, venia certe dignissimus 
fuit error ille perexiguus, quo Belinà Usuardum 
Ecclesie Romane Martyrologium appellavit. 
191. Czterumque utroque isto Greveni et Belini 
Martyrologio usum fuisse Molanum ex sola col- 
latione certissimum est, adeo ut szpe etiam errores 
adoptaverit, aut saltem in Auctaria rejecerit, pre- 
sertim ex altera illa Belini editione Parisiensi, cum 
prima ipsa et purior Veneta anni MCCCCXCVIII ei 


D nota fuisse non videatur. Contulit ifey» Molanus 


: Usuardum cum diversis Martyrologiis i Francia 
ezcusis, quae omnia sunt Usuardi, sed aucta. Que 
fuerint diversa illa Martyrologia explicat ipse prz- 
fationis cap. 12, eaque potissimum revocantur ad 
binas editiones Munerati et Belinianam anni MDXII 
de quibus supra diximus. Vellem distinctius codices 
Suos.mss, enumerasset Molanus, illum prsesertim 
quem citat sub littera Q, quemque eumdem plane 
existimo cum preclarissimo nostro Heriniensi, qui 
in Molani manus facile venire potuit, cum ipsum 
habuerit Augustinus Hunnsus, theologus et. cano- 
nicus Lovaniensis, Molani s&qualis. Paulo clarius 








553 


PROLEGOMENA. 


954 


laudatum codicem designat in sscunde editionis A tio Germanica Walasseri citata quandoque sub nomi 


epistola ad lectorem pag. 6 verso, cum vocans 
Usuafdiwm ms. qui viz ullas habebat additiones, 
preterquam de sanctis Remensibus, qux cst ipsa 
nativissima Heriniensis nostri effigies. Interim ex 
perpetua Molaniane editionis codicisque nostri col- 
latione non video adhibita esse omnia, qus adju- 
mento esse poterant, ut clarius docebunt observa- 
tiones nostr: Usuardina. 

192. Unum est quod hactenus haud satis explo- 
rare potui, unde nimirum Castellano, Bimestri r, 
pag. 196, innot uerit usum fuisse Molanum iu addi- 
tionibus Martyrologio ms. eeclesi: Parisiensis, de- 
seripto ex antiquiori anno 1316 et rursus transsum- 
pto anno 1529. Certe inter omnia qua in przfatio- 
nibus tum prioris tum posterioris editionis fuse 
commemorat Molanus, de tali Parisiensi ms. nus- 
quam, quod sciam, meminit. Videat lector cap. 12 
et 13 praefationis primas,et $ 10 epistola ad editio- 
nem secundam. Si dixisset Castellanus przluxisse 
editiones Munerati, et Belini, id recte attigisset, 
quod ipsemet Molanus asserit, contulisse se Usuar- 
dum cwn diversis Martyrologiis in Francia excusis. 
Videor etiam posse colligere non vidisse Molanum 
verum vel pratensum autographum quod in S. Ger- 
mani a Pratis Parisiis asservatur, neque ejusdem 
ecgraphum ad ipsum fuisse transmissum, quod 
leetoribus significare nequaquam pratermisisset. 
De caetero, cum ex tot codicibus, tum mss. tum 
iypis editis, ea Molani editio adornata sit, eos 
omnes meis annumerari cupio, quo postrema huie 


nostrae editioni non exiguum auctoritatis momen- B 


ium accedere oportet, ut pote eum ex tot exem- 
plaribus eruta sit, recensita, castigata, emaculata. 

193. [nveniet preterea lector citatum aliquoties 
mense Januario Usuardum aliquem satis purum, 
editum cum Agonibus Marlyrwum,sive cum libro qui 
hunc titulum przefert, quem utinam integrum ha- 
buissemus! Verum cum solus ille mensis exstet, de 
eo pluribus dicere supersedeo. Est etiam penes nos 
Martyrologium seu Vioía Sanctorum editionis Ar- 
gentinensis anni 1508, cujus non semel in Actis me- 
ininerunt majores nostri. Ast eo usi non sumus, 
quod frequentissimis magnisque interpolationibus 
nimium ab Usuardi stylo deflecta. Ferme in opposi- 
tum peccat Maríyrologiwnordinis sancti Benedict, 


quod habemus et manuscriptum et editum, non ma- ( 


gis ad Benedictinos quam ad alios quoslibet religio- 
Sos spectans, nulla loci aut anni nota apposita. Non 
deerat nobiscodicum aliorum optima et abundantis- 
sima messis. Hagiologion Franco Gallio, a nostro 
Labbeo editum, non merebatur nomen Martyrologii 
authentici ((rés-authentique), ut ipsum vocat Castel- 
lanus, pag. 654; nam plane incompletum est, et 
quidquid boni habet, preter Bituricensia propria, ex 
Usuardo fere decerptum est. Sic nec Maurolycum 
aut recentiores alios Usuardi non editores, sed in- 
terpolatores, adgenuinumejus textum inquirendum 
consulendos putavi ; quemadmodum neglecta est edi- 


ParRoL. CXXIII. 


ne venerabilis nostri Petri Canisii, licet plerumque 
Usuardum referat, sed locupletissime auctum. Rur- 
sus, nulla est habita ratio additionum manuscripta- 
rum Papebrochii ad editionem Coloniensem anni 
1490 ex codiceabbatiz S. Michaelis Antuerpiz, quod 
ex: plerumque a nostro Usuardo longissime recede- 
rent. Ut paucis rem concludam, tot aliunde suppe- 
tebant codices, ut plures qu:erereesset superfluum: 
aliunde vero, ita Auctaria quandoque excrescere 
animadvertebam,ut de rescindendis potius nonnullis 
quam de novis accersendis non semel cogitaverim. 
Hac de vulgatis Usuardi libris, nunc ad manuseri- 
ptos procedimus. 


ARTICULUS IV. 
De codicibus Usuardinis manuscriptis. 
$ I. — De Codicibus purioribus, ac primum, de Usuardo 
Pratensi. 

194. Inter codices Usuardinos mss. quos habemus 
decem et septem numero integros, et collatos eum 
Greveno, aut aliis, supra triginta, przeter Chiffletia- 
nos octodecim et plures alios ; inter illos, inquam, 
omnes principatum apud nos semper tenuit, si non 
omnimode puritatis, saltem vetustatis titulo, codex 
ille qui in coenobio S. Germani a Pratis, tanquam 
auctorisipsius manu scriptus siveautographus,sum- 
mo in pretio habetur ; adeo ut nullis conatibus im- 
petrare poliuerim, ad breve saltem tempus, quo 
securius in hac editione procederem, mihi commo- 
daretur. Deeo in pr2fationesua meminit Bollandus, 
pag.51,ita scribens:« Eum codicem Usuardi $vo,aut 
non multo post scriptum censet Sirmondus noster, 
qui prosua humanitate meumillud apographum cum 
alio quadragintorum facile annorum, aut etiam ve- 
tustiore, qui in eodem sancti Germani coenobio Pa- 
risiis asservatur,accurate contulit.» Ita fert stabile 
codici nostro praefixum, ubi indicatur per litteram 
A prius illud designari ; per D, posterius. Pergit 
ibidem Sirmondus : « Hoc nostrum antigraphum ex 
priore descriptumest ;inquoqua lineolis subnotata 
sunt,ea ex autographo À vel ad marginem apposita, 
vel in textum ipsum, sub finem cujusque diei inserta 
fuerunt, alia manu, ferme tamen antiqua. Ex quo 
apparet ea nonpertineread Usuardi Martyrologium, 
sed adjecta post fuissea monachis, prz:sertim saneti 
Germani, ad quos magna ex parte spectant. » 

195. Quam accuratam monili hujus rationem ha- 
buerimus,ex nostris Observationibus abunde liquet. 
In fine pagina alia manulegitur: Zoc Usuardi Mar- 
iyrologiumcumcitatis hic codicibus una cum Kk. P. 
Jacobo Sirmondo contulit Parisiis anno 1631. Joan- 
nes Baplisía de Corías,societatis Jesusacerdos. Vul- 
gonotaest celeberrimi Sirmondi in conferendis dig- 
noscendisqueantiquis codicibus peritia:nihilominus 
cum hinc et inde ex Castellani citationibus nonnul- 
lam abantigrapho nostro diversitatem observassem, 
ad eum ipsum confugi, ut de predicto codice dislin- 
cte, minutim et exacte instrueret ; quod et prestitit 
semel. iterum ac tertio ad fontem recurrendo, ea 


18 


bt 


USUARDUS MONACHUS SANGERMANENSIS. 


diligentia et scrupulosa ferme religione, ut necapi- À Nimis mihi probata est Mabilionis sincera fides, ni- 


cem przetermississe videri possit. Quanquam qui non 
minori benevolentia Castellani vices supplevit eru- 
ditissimus noster Stephanus Chamillart, postrema 
collatione, nonnullos n: vos observaverit. Caeterum 
Castellanus novam ex integro cum prima editione 
Molani collationem exorsus, in epistola data 31 Maii 
1709 per diessingulos variationes quantumvis exiles 
Ssolertissime adnotavit. Atque eo subsidio vehemen- 
ter impulsus sum, ut opus, fastidiosissimis disquisi- 
tionibus plenum, audentius aggrederer. Fatebor hic 
ingenue in viri hagiophili laudem, non minori cons- 
tantia in porrigenda, quoad vixit, auxiliatrice manu 
perseverasse, quam principio se facturum spopon- 
derat, postquam per subsequentes litteras 31 Julii 
ejusdem anni datas, non sine moarore significasset, 
supcriores coenobii sancti Germani, ad transmitten- 
dum huc codicem, per eruditissimum Theodoricum 
Ruinartium induci omnino non potuisse. 

196.Inter hz: c amicam disceptationem agitabamus 
deantiquitate non solum, sed maxime de sinceritate, 
puritate et simplicitate jam dicti sepe codicis, quem 
Lot litturis, erasionibus, superinductionibus, adjec- 
tionibus,detractionibus,mutationibus respersum di- 
ffileri non poterat ; eui eum ego opponerem codices 
nostros, presertim Heriniensem, ubique integrum, 
nitidum, plenum, vetustate et splendore veneran- 
dum;ivit ad illud denique quo se tutatur Mabilio, 
nempe ex Necrologio, illi codici adjecto, constare, 
Scriptum illum Usuardi tempore, ac proinde abipso- 
met auctore : interpolationes vero, lituras, erasio- 
nes, inductiones, suprascriptioneset hujusmodi alia, 
signa sibi videri, ex quibus vere autographum cen- 
seri debeat, ab Usuardo ipso diversis temporibus, 
pronotitiarum aecedentium diversitate, sic trunca- 
tum, auctum, imminutum, variatum,quemadmodum 
in autographis, prima manu scriptis, passim usuve- 
nire eruditi noverint. Hinc ad probandam vetusta- 
tem huc ad me transmisit Monitum a Mabilione co- 
dici illi propria manu praefixum, quod cumin citata- 
saepius praefatione ad ssec. rv Benedictinum, parte rr, 
pag. Lxxxvir, editum reperiam, malo ipsum inde 
transumere. Sic ibi scribit vir eruditissimus nobis 
que semper astimatissimus Mabilio : 

197. « Et sane antiquissimum ejus Martyrologii 
exemplar habemus, eo tempore (nempe sxculo no- 
no, quo Usuardus vivebat) exaratum, cum subjecto 
Necrologio, in quo primaria manu mors Irmintrudis 
regina, uxoris Caroli Calvi, signata est Nonis Octo- 
bris; obitus vero Caroli II imperatoris, pridie Nonas 
Octobris manu recentiori. Itaque hic codex scriptus 
est eo temporis intervallo quod effluxit inter an- 
num 869, Irmintrudis supremum, ei annum 877, 
quo Carolus Calvus defunctus est. Idein etiam con- 
firmatur ex Ebroini episcopi et abbatis sancti Ger- 
mani obitu, qui anno 858 contigit, prima manu xiv 
Kal. Maii consignato; cum successorum ejus Hil- 
duini et Gozlini, xvi Kal. Maii; atque Eboli, vr No- 
nas Octobris obitus secunda manu conscripti sint. » 


mis perspecta ejus in distinguendis vetustis chara- 
cteribus solertia, ut adductas obituales noffs, ea- 
rumve exploratam diversitatem in dubium velim 
revocare, quamvis si codicem ipsum licuisset ins- 
picere, ac severiori critice Necrologium istud excu- 
tere, omnia inter se componendo conferendoque, 
forte nonnulla occurrissent quz vim argumenti in- 
fringerent, aut saltem exceptionibus ansam prazbe- 
rent. 

198. Neque vero ex signatis Neerologii annis ea 
contictio exoritur, quam mihi ingerebat Castella- 
nus. Quide&i enim totus ille codex, centum et, si vis, 
ducentis annis post Usuardi obitum scriptus sit, 
ecquid eadem prima manus Necrologium aliquo 


p usqne prosequi potuit, secundaria autem nescio 


quas reliqua supperaddere?Ut valde probabilé admit- 
ti debet Mabilionis argumentum, ut convincens, ne- 
quaquam : magis convinceret, nigi adessent qua in 
codicis commendationem non magnopere faciunt. 
Certe ex aliis mox deducendis. alterutrum forte pro- 
babilius confici posse videbitur; vel diversa Usuar- 
dum scripisse Martyrologia, seu ejusdem Mart yrolo- 
gii variata exempla, ex quorum uno Heriniensis nos- 
ter atque alii processerint, quemadmodum ex aliquo 
ali Przttensi simili, sumpti apparent Autuerpiensis 
major, Rosweydinus et Aquicinctinus ; vel ad Usuar- 
di etatem predictum  Pratense manuscriptum 
pertingere non posse, atque adeo rccentius exara- 
tum dici oportere, idemque a posteris ejusdem 
instituti monachis, eo quo jam exstat modo inter- 
polatum et reformatum, aut potius deformatum fuis- 
se, quod ex tota codicis structura, ex vario chara- 
ctere, aut ex scriptura ejusdem, diversis tempori- 
bus et diverso atramento, appositione, ns»visque 
alis magno numero occurentibus, sibi continuo 
objici posse, facile advertit Mabilio. 

199. Audiamus vero quo pacto ad hsc sese 
premuniat citato nuperrime loco. Sic ibi pergit : 
«In illo Usuardi (sic enim appellare licet) autogra- 
pho nonnulla passim additamenta reperiuntur, qua- 
dam etiam litura et scripture, eodem, ut videtur, 
tempore superinducia, fortasse ipsius auctoris mae 
nu, qui opus suum identidem recognoverit. » Haud 
equidem diffiteor id ita fieri potuisse, ut mihi non 
semel a Castellano dictum regestumque est. Vellem 


D ta verisimile reddi posset, atque codicis illius pa- 


tronis effugium placet : aliunde enim infra argue- 
mus, si verus est Mabilionis Achilles, non tantum 
vit; Usuardo superfuisse, ut tot variationes in 
autographum suum induceret. Ergomihi videor rem 
omnem diutius, maturius, accuratius et ex professo 
expendisse, dum diebus singulis textus singulos, 
imo singulorum textuum commemorationes, cum 
aliis codicibus, itidem Usuardinis, purioribus et " 
ntegrioribus contuli; ex qua collatione difficulta- 
tes offendi, qu» predictum, seu vere, seu pretense 
autographum in pluribus, ut minimum suspectum 
reddant, quanquam de cstero primum ei inter 








U57 


PROLEGOMENA. 


b58 


alios loeum semper tribuerim. Liceat mihi hz- A fuerint. Id jam paulo clarius et distinctius expo- 


Sitaliones meas atque occurrentia sspenumero 
dubia proponere, qus ab crudjssimis viris, co- 
dicis jam toties laudati possessoribus, dissolvi 
velim. 

200. Non repetam qua toto sparsim opere in 
Observationibus meis Pratensi illi autographo sin- 
gillatim opponere coactus sum : sufficiet dies hic 
aliquot indicare ubi ea reperiri possint. Videat le- 
ctor mense Januario, I, Ix, XII, XIII, XIV, XVI, XXII, 
XXVI, XXVIII, XXIX, XXX, xxxr. Mense Februario, die 
I, virt, xvi. Mense Martio, die x, xvi, xvii, xxvi, 
XXVII, XXIX, xxx. Mense Aprili, die Ir, xir, xvi, xix, 
XXiI, xxi], xxvi. Mense Maio, die x, xi, xxvi. 
Mense Junio, die 1, tv, v, Ix, x, xv, xvii, xxi, Xxv, 
XXvI, Xxx. Mense Jnlio, die 1, vir, xr, xvii, xx, xxr, 
xxvig. Mense Augusto, die xit, Xxrm, xxvi, Xxix, 
XXx. Mense Septembri, die r, mr v, xxm. xxv, 
Mense Octobri, die xm, xvi, xvi, xix, XxIv, xxx. 
Mense Novembri, die 1, m, xi xix, XXI XXII. 
Mense Decembri, die rv, xxrz, xxv, xxix, xxxi. Et 
locis ferme octoginta, atque aliis non tam serupu- 
lose hic annotatis, a simplicioribus codicibus aliis- 
tum excusis, tum mss., dissentit Usuardus Praten, 
sis (quanquam non semper ea causa e purorum 
numero exclusus sit), tot, inquam, locis aut muta- 
tus,aut auctus,aut contractus, aut interpolatus est, 
quid igitur aliud inde consequens videri possit, 
quam aut autographum non esse codicem illum, aut 
saltem aliud fuisse autographum unum vel plura, 
ex quo vel ex quibus lleriniensis et alii, Pratensi 
puriores, de quibus infra agemus, descripti sint. 

201. Scio cum Mabilione et Castellano mihi re- 
ponendum, non paucas ex recitatis variationibus 
tales esse, ut licet lituris inscriptae, aut ad finem 
additz, aut translate, transpositz; et intortz sint, 
potuerint tamen ab ipsomet Usuardo, opus suwm 
identidemrecognoscente, ascribi vel superaddi. Novi 
poeta: verbum, ws summum summam sepe esse ma- 
litiam, vel utalii legunt,injuriam. Noloesseexactor 
nimis rigidus, nolo contendere, nolo vetustissimum 
primariumque Usuardi exemplar concuterc, nedum 
convellere; imo id pervelim, ut venerandus codex 
ab omni prorsus suppositionis vel minima suspi- 
cione liberetur. At enim, ubi nuda veritas inquiri- 
tur, nefas est quidquam dissimulare; aperte omnia 


nendum superest. 

202. Toties appellatus et inposterum appellandus 
Pratensis codex, ad xir Januarii, sic secundam an- 
nuntiationem exprimit : Zn Cesarea Mawritania, 
sancti Archadii, etc.,nulla usquam litura, nulla su- 
perinductione apparente. Atqui ea positio, seu mar- 
tyrii locus i» Cesarea Mauritanie, in nullis aliis 
nostris codicibus, tum excusis, tum manuscriptis, 
preterquam inextracto Aquicinctino occurrit ; ergo 
codices alii ex autographo Pratensi descripti non 
sunt, ergo vel autographum non est, vel necesse 
est admittere plus quam unum autographum exsti- 
tisse, aliosque codices ex une, alios ex alio descri- 
ptos. Quid ad hoc argumentum Castellanus repo- 


p suerit eo die explicatum, et, ni fallor, abunde re- 


futatum invenies. Mihi certe ea ratio urgentissima 
semper visa est, talisque ut nulla exceptione, nullo 
effugio enervari facile valeat, quidquid variis modis 
tentaverim, aut vim elidere, aut saltem aliquo pa- 
cto emollire,ut paulo infra latius explicabo.Ne vero 
ex unica illa commemoratione id me credas confi- 
cere, vide qua aliis locis in eamdem rem dicta sunt, 
xvi et xxxi Januarii, xir et xvi. Aprilis, xv etl. xvii 
Junii, xir et xxii Augusti. Unum przterea aut alte- 
rum exemplum adducamus : xvir Aprilis sic penul- 
timo loco, ante annuntiationem Cordubensium legi- 
tur : Zn Oriente, beati Nicofori,etc. Abest Nicepho- 
rus a probatissimis qnibusque codicibus, in solis 
Rosweydino, Aquicinctino et Bruxellensi repertus, 
adeoque nec fuit in eo autographo, ex quo alii 
notz optimz desumpti fuere. 

203. Notavit Castellanus in textu Usuardino, Pra- 
tensi diem 5Junii fuisse transcriptum (redefcrit) 
in adjecto foliolo, incipiendo a Bonifacio, preter- 
missis martyribus A&gyptiis. Quaero an primaria 
manu, an secundaria? Si primum, militat argumen- 
tum; si secundum,non minus premit.Nam hic etiam 
cum Pratensi cónveniunt perpetui ferme ejus socii, 
Antuerpiensis major, Rosweydinus et Aquicincti- 
nus, aliis omnibus plane discrepantibus. Rursus co- 
dices omnes, excepto Pratensi et sociis illis tribus, 
legunt xvir Junii in medio textu : Eodem die sancti 
Vulmari confessoris, admiranda, etc., alii isti tres 
cum Pratensi, ipso illo die et loco agunt de Gua- 
dulfo Bituricensi. Recurrit major confusio ad diem 


eloquor. Id scrupuli remanet, quod mihi hactenus D xx Julii, ad quem interpolator aliquis Vulmarum 


eximere haudquaquam potui. Demus additiones 
plures, mutationes, interpolationes, superinductio- 
nes, transpositiones, ab ipso auctore factas; nec- 
dum perspexi qua satis ratione solvantur variatio- 
nes ille, prima ipsa manu in ipso textu codicis 
Pratensis expresse, qua» in nullis aut solum per- 
paucis codicibus, tum scriptis, tum impressis, re- 
periuntur. Hinc enim flt verisimile, quod supra in- 
nuebam,argumentum,aut Pratensem codicem plane 
autographum non esse, nec proinde Usuardi ipsius 
manuscriptum; aut Usuardum ipsum plura auto- 
grapha scripsisse, quorum alia ab aliis descripta 


transtulit, expuncto illic Pawu/o, martyre Cord«- 
bensi, quem alii codices prope omnes constanter si- 
gnant. Hzc et id genus alia, ab ipsomet Usuardo 
mutata fuisse mihi quidem non satis fit credibile, 
ut diebus illis, pluribus ostendo. Sequitur denuo 
primarios nostros et puriores codices, ex quibus 
Usuardi textus desumi debuit, aliunde quam ex 
Pratensi codice fuisse descriptos. Qui dies czeteros 
hic assignatos aliosque plures consuluerit, eamdem 
ipsam conclusionem facile eliciet. 

204. Hisce aut componendis, aut utcunque sal- 
vandis, modos potissimum duos excogitari posse 


550 
video. Primum, si concedatur, auctorem Martyrolo- 
gii Usuardum, opus suum semel atque iterum et 
forte tertio transcripsisse aut transcribi Jeurasse, 
sic ut ecgrapha illa successive descripta, prout 
forte imperatori aut aliisofferri debebant, hinc inde 
postea in nonnullis ab auctore ipso correcta, limata 
aut mutata fuerint, accedentibus, ut fit, novis no- 
Litiis, seu veris seu falsis. Porro ex diversis illis 
transsumptis accepta fuerint apographa illa, que 
eum autographo in sancti Germani relicto, non 
usquequaque concordant. IIoc vero ibi servatum, 
toties subinde deletum, erasum, superinductum, in- 
Lerpolatum et deturpatum sit, ut Mabilio ipse de 
vera ejus authentia dubitaverit. Certe aliquid, mea 
quidem sententia, defuisse fatendum est, cum eru- 
diti illi viri, tot antiquorum manuscriptorum edito- 
res, ab hoc promulgando, quantumvis sape provo- 
cati, tandiu abstinuerint : procul.dubio, liturarum 
et mutationum intercurrentium multitudine deter- 
riti. Sed quidquid a vulgando Usuardo suo ipsos 
remorari potuerit, via hic assignata, ad elidendas 
et aliquousque explanandas objectas difficultates, 
mihi semper verosimillima, aliisque omnibus expe- 
ditior visa est. 

205. Aliam nihilominus, seu modum alium sug- 
gero, przfatis objectionibus sese extricandi ; quan- 
quam non tanta probabilitate subsistat : si nempe 
tantisper supponatur primos ipsos Usuardini auto- 
graphi descriptores, aut per oscitantiam omisisse 
aliqua, aut proprio arbitrio decerpsisse quas arri- 
derent, eademque auctoritate, qu: non placerent 
prateriisse. Id equidem satis plausibiliter excogi, 
tari posse non inficior: verum an harum rerum 
periti, id sibi persuaderi patientur ? An credent id 
tam facile contingere aut potuisse, aut saltem li- 
cuisse, in eo potissimum Martyrologio, quod Cxsa- 
rea, ut ita dicam, auctoritate, ad communem CGalli- 
canarum Ecclesiarum usum destinabatur ? quibus id 
quidem concessum fateri possumus, ut propria 
ecclesix sua festa adjicerent ; Sanctosautem extru- 
dere, aut commemorationes mutare ; id vero est, 
quod sub ipsis principiis toleratum, haudquaquam 
existimamus. Hzc fere sunt, quz pro suspéctanda 
vel propugnanda tuendaque Pratensis codicis ve- 
tustate candide censuimus, hoc unice quaerentes 
ut ei sarta tecta maneat vel ipsa Usuardi stas, 


USUARDUS MONACHUS SANGERMANENSIS. 


900 


À num 869 et 877; imo admittendum erit scriptum, 
vel saltem completum fuisse post annum 875, quo 
primum Calvus imperator creatus est, adeoque pro- 
babilissime anno proxime sequenti 876. Insistendo 
Mabilionis conjecture, consequens etiam erit 
obiisse Usuardum ante Calvum, cum hie alia manu 
Necrologio inscriptus sit, proindeque, ut summum, 
ad initium anni 877 supervixisse, uno circiter pos 
absolutum et oblatum Carolo imperatori Martyro- 
logium suum. Quis jam credat unius aut paulo am- 
plius anni intervallo, tam multa Usuardo occur- 
risse,qu: in Martyrologio vixdum imperatori, atque 
adeo ceclesiis Gallieanis communicato, eradenda, 
mutanda, obliteranda, transponenda, interpolanda 
fuerint? [mo quis suspicari ausit id Usuardo ant 

p fas aut integrum fuisse, postquam Martyrologium 
ab im.peratore et ecclesiis esset admissum? Rur- 
sus, quis suadeat toties recursurum eamdem ma- 
num, addentem, detrahentem, etc., et tamen tam 
saepe apparere atramentum aliud, vel indicia alia, 
quas salis convincant multos annos faciendis cor- 
rectionibus certo intercurrisse. 

207. Aliud est, quod codicis Pratensis authentiam 
seu autographiam incertam reddit, inde deductum 
quod prima ipsa scriptoris manus constare omnino 
nequeat. Si enim sola ista, qus ipsum textum 
exprimit, autographa et Usuardina manus est, qu2- 
cumque manu alia et recentiori ad marginem sive 
ad calcem adjiciuntur, Usuardo adjudicanda sunt. 
Atqui non raro occurrit, ut similia adjectamenta, 
in omnibus aliis codicibus proprio loco repería, 
certo demonstrent iffa ipsa verissime Usuardina 
esse; hinc itaque consequitur, omnia, qua in eo 
codice continentur, prima ipsa Usuardi manu scri- 
pta non esse, vel ipsum diverso charactere usum 
fuisse, quorum alterutrum non facile digerent aulo- 
graphi illius, seu veri seu przvtensi propugnatores. 
Inter varia exempla, illud in argumentum assumo, 
quod nobis offert mensis Novembris dies vir in elo- 
gio Herculani Perusini episcopi : Cujus corpus pott 
abscisionem capitis, etc. , desumptum ex Magni Gre- 
gorii Dialogorum lib. mr, cap. 13. Hoc autem repe 
ritur in exemplaribus omnibus, seu prima, seu se 
cunda, seu cujuscunque not2, sive manuscriptis, 
sive typis editis, si Tornacensem et Pulsanensem 
excipias, quibus familiarissimum est similia elogia 


C 


admittaturque correctiones omnes, interpolatio- D aut decurtare, aut prorsus rescindere. At vero hoc 


nes, etc., in quibus eadem manus apparet, ab ipso 
Usuardo factas fuisse ; quamquam id creditu diffii- 
cillimum, propter aliud quoque argumentum, quod 
hie subjicio. 

206. Qui Usuardum pridem ad Caroli Magni tem- 
pora rejecerunt, ea ducti sunt ratione, quod ejus- 
Martyrologium Carolo Augusto dedicatum esset ; 
ast alii nobiscum recte reposuerunt probationem 
nullam esse, cum et Carolus Calvus Augustus, seu 
imperator fuerit, atque huic ut imperatori obla- 
tum. Supra autem ex Mabilionis conjectura admi- 
simus scriptum fuisse Martyrologium inter an- 


ipsum elogium codici Pratensi ad marginem adje- 
ctum est,ac teste Castellano (à /a marge et en lelíres 
moins anciennes que le fezte) hoc. est, recention 
manu : ergo in przfato codice aliqua vere Usuar- 
dina sunt, quz nihilominus recentiori manu ascri- 
buntur; ergo non constat primam manum esse 
Usuardinam. Qusro, utra sit ? Falli et doceri cupio, 
at tot defectus, augmenta, inductiones, mutilatio- 
nes, etc., plane nat: sunt suspicionem injicere, 
codicem illum qualemcumque, non magis quam 
c:teros autographis praerogativa donatum. 

208. H2c et quecunquas alia in Observationibus 





U61 


PROLEGOMENA. 


569 


Usuardinis de iliustrissimo codice, ultro citroque A stellanus, sincere testando, annuntiationem istam : 


dicta, si velim accipiant eruditissimi nobisque 
sastimatissimi RR. PP. Benedictini sancti Germani- 
ut, veritatis indagands» gratia, unice discussa et dis- 
putata. Solam illam, solam Usuardinam simplici- 
tatem, jam tot annis atque ex tam variis exempla- 
ribus quasivimus; qua si ex solo Pratensi manu- 
scripto hauriri potuisset, non existimo codicis illius 
possessorcs, tot seculis eruditos omnes, ejus avi- 
dissimo, tanto thesauro privaturos fuisse. Solet 
passim longe plurisfleri Molanieditio,quam laudatus 
toties codex, sive vere sive prztense autographus, 
nec me in ita sentientium numero csse diffiteri au- 
sim. Si fallor, errorem et mihi et cxteris eximat 
ex ea celeberrima Congregatione doctus aliquis, 
harumque rerum peritus; dubia mea, imo errata, 
jn qua, codice ipso privatus, incidi, explanet et 
diluat; primus ego promptissime retractabo quid- 
' quid forte de autographo illo iniquius sensisse dici 
possum. Satis equidem de republica litteraria me- 
ritus videbo, si id ab ipsis importunius extorsero, 
quod nemo hactenus precibus et exhortationibus 
impetrare valuit: puta, si id dubitationibus meis 
efficiam ut Usuardum ipsi suum nativa simplicitate, 
iisque, quibus voluerint, adnotationibus vindicatum 
publici juris aliquando faciant; imo si eodem im- 
petu Usuardum nostrum succeutere conentur, sic 
cecidisse, triumphus erit; eundem omnes scopum 
praefixum habemus, ut, dissipatis tenebris, errores 
depellantur, eruatur veritas, antiquitas ecclesias- 
tica vel xmulis studiis illustretur, ad majorem 
Dei sanctorumque gloriam. 


$ II. — De nostro primario Heriniensi codice. 


209. Bollandus dicto superius prefationis loco 
pag. 61, postquam Pratensem, et alium Mirsi codi- 
cem laudasset, sic pergit: « Sed quod supra citavi 
exemplar nostrum, utriqueilli longeprzfero, et pu- 
rius ac sinceriusreor, namantiquissimum illud Pari- 
siense, Idibus Januarii hzec babet : In monte Verziaco, 
S. Viventi confessoris, cum constet, post Usuardi 
statem translatas esse Vergiacum S. Viventii reli- 
quias, nisi extremis fortasse Calvi temporibus scri- 
psit, et diu postea illi superstes vixit, istaque tunc 
adscripsit. Sed a nostro illa, quod ideo magis genui- 
num censeo, absunt exemplari. Fuit hoc quondam 


monasterii Carthusianorum, quod B. Marix Virginis D 


Capella» dicitur, sive de Herines » (hinc nos Heri- 
niensis appellatione derivavimus) « juxta Edingam 
aut ut nuncappellatur Enghianum, Belgii oppidum: 
deinde Augustini Hunnzi, viri celebris fuit, postea 
donatum collegio nostro Lovaniensi. » Quod hic 
Bollandus przclarissimum codicem nostrum Heri- 
niensem Pratensi praeferat minime miror; magis 
etiam fortasse pretulisset, si labes novisset et ma- 
culas, quibus repersum esse a Castellano edocti 
sumus : praferet quilibet, nisi vehementer fallor, 
qui utrumque inspexerit contuleritque. Verum illud 


quo Bollandus utitur, argumentum elidit idem Ca- ' 


I^ monte Verziaco, eic.. secundaria aliqua manu 
codici Pratensi adjectam, ut xmi Januarii agnosci- 
mus ; id quod a Sirmondo et Cortasio observatum 
non fuerat. 

210. Si de utriusque manuscripti ve&ustate quz- 
ritur, ultro et lubens fateor, Ileriniensem nostrum 
membraneum Pratensi palmam omnino cedere, si 
vel sola characteris forma attendatur, qus teste 
Castellano, in Pratensi modum scribendi antiquis- 
simum refert, quem ipse vocat Carlovingiacum ; He- 
riniensis vero, paulo elegantiorem ac nitidiorem, 
duobus minimum s:culis posteriorem. At si purita- 
tem spectemus, sinceritatem, integritatem, simpli- 
citatem, non dubium est quin codex noster alteri 


p longe'antecellat. Scriptura vetustatem satis probat, 


tametsi a peritissimo librario depicta sit, habetque 
prs cxteris ferme codicibus, quod diphthongum e 
clare semper efformet per e, recepto more sscu- 
lo xi, ad quod codicem illum revocandum majores 
nostri merite censuerunt, cum nulli sancti eo sxcu- 
lo reccentiores adjiciantur. Sic xix Aprilis textui 
Usuardino attexitur: Depositio domni Leonis pape, 
qui Ecclesiambeati Remigiit edicavit : sed, ut vides, 
absque saazcti titulo; obiit nimirum anno 1054. 
Item 1Junii legit : Treveris cicitate, depositio beati 
Simeonis monachi, etc., quem mortuum constat 
anno 1035. Titulo beati insignitur, communi nomi- 
ne, etiam post canonizationem (anno 1042 factam) 
a Martyrologis tribui solito. Cum autem rx Maii re- 
feratur (ranslatio sancti Nicolai, 8) h»c vere con- 
tigit anno 1087. consequi debet codicem nostrum 
sub sxculi finem exaratum fuisse. 

211. Scio majores nostros pro occurrentium cir- 
cumstantiarum varietate, nonnunquam circa hujus 
codicis astatem, opinionem tantillum mutasse, uti 
de Henschenio invenies tomo [ Junii, pag. Lxxxvii, 
litt.D.;at desinceritateet puritate dubitari haudqua- 
quam potuit. Non negaverim additiones aliquas ab 
Usuardo diversas hinc inde occurrere; verum si 
Rhemenses, aut provincie Rhemensis, quz ferme 
Treverim usque extendebatur, sancti removeantur, 
luce meridiana clarius patescet inter omnes Usuar- 
dinos codices, tum excusos, tum manusceriptos, prin- 
cipem locum meritissimetenere, adeoqueex antiquo 
Usuardinoautographo, vel saltem purissimo apogra- 
pho olim fuisse descriptum. Difficultas Henschenio 
visa est quod xv Octobris in textu secundo loco in- 
seratur : Fodem die: sancti Oswwaldi, episcopi et con- 
fessoris, ut habetur tomo III Februarii, pag. DCCL. 
Sed tunc in ea erat opinione Henschenius quod co- 
dex noster sxculo x esset antiquior, cum alia loca, 
qu: juniorem ostendunt, necdum expendisset. Si 
quzras cur eo die potius quam xxvim aut xxix Fe- 
bruarii Oswaldum retulerit codicis descriptor, fate- 
bor me veram causam ignorare. Si conjecturas quis 
cupiat, apud Henschenium citato loco requirende 


' gunt. Fatemur annuntiationem Oswaldi additamen- 


tum esse ex cultu, quem in Gallia, presertim in 


063 


USUARDUS MONACHUS SANGERMANENSIS. 


$06 


provincia Rhemensi, peculiari aliquo titulo obti- À institutione. Tum xxv, 74 pago Viromandensi, S. 


nuerit. 

219. Tales accessiones Rhemenses in hoc nostro 
codice frequentius offeruntur; qua si abessent, pau- 
cissima ali: reperirentur, ut recte Molanus supra 
numero 191 ipsum vocaverit, Usvardinum maantu- 
scriplun, qui viz ullas additiones, praterquam 
de sanctis RAemensibus. Hanc codicis patriam esse 
prorsus non dubito : inde translatum oportet ad 
carthusiam Heriniensem, olim S. Marie Eremi, 
seu Montis Dei, qus e primis totius Belgii carthusiis 
fuit. Conjecturam hane meam, atque una codicis 
etatem confirmat addita recentiori manu ad margi- 
nem rm Nonas, seu die iv Octobris, hec commemora- 
tio : Z2 Calabria, depositio beati Brunonis confes- 
goris,primiinstitutoris ordénisCarthusiensis,quam 
appositam reor ex solo singulari hujus carthusiz 
erga parentem veneratione, cum aliunde notum sit 
quam tarde Brunoni publicum cultum Ecclesia de- 
creverit. Ex his abunde declarantur Usuardi hujus 
Heriniensis stas, patria, natales et migrationes ; 
ne quid desit, et formam addo, qus recepto usu, in 
quarto nuncupari solet ; estque compactus cum tra- 
ctatu manuscripto sancti Hieronymi in Epistolas 
Pauli et alias Canonicas ;cui in fine attexitur Kalen- 
darium cum anniversariis conobii Heriniensis. Dixi 
supra num. 169 annum in hoc codice, uti et in Pra- 
tensi inchoari a vigilia Nativitatis Domini. 

213. Jam vero, ut de ejusdem simplicitate et pu- 
ritate statuas, percurre menses singulos, augmenta 
Rhemensia secerne, continuo perspicies peuca ad- 
ditamenta immisceri, raras interpolationes, lituras 
vix unam aut alteram. Ad iv Januarii refertur Rigo- 
ber(us Rhemensis archiepiscopus ; xv de Mauro ad- 
jectum, discipuli B. Benedicta abbatis. Demum xximn 
nescio undeaccersitus sit beatissimus Hildephonsus, 
nisi hic aut in provincia Rhemensi, aut in coenobio, 
cujus olim codex fuit, peculiarem cultum habuerit. 
Mense Februario, 2/asius ad nr retractus est; vim 
additur Paulus Virodunensis, forte ibi etiam pro- 
prius. Mense Martio, sola prima die.defectus aliquis 
reperitur. Mense Aprili, preter Rhemensia, xvim de 
Materno, xix, de Zeone IX ; xxiv, de Boca et Doda 
xxx,de Maderniano ; sola occurit Maria &gypliaca, 
quas ad ix signata est Mense Maio ; quinque dies sunt 
ab Usuardo diversi, ut 1 de Marcuilfo; viu, de Gi- 


briano ; 1x, de translatione Nicolai; xx, Romani mo- D 


A^ach ; xxix, de éranslatione Remigii ; sed multum 
fallor nisi hac omnia Rhemeusi provincie propria 
sint. Mense Junio, vii in Medardo, aliquid deest ; 
xxi,omissus Zeutfredus ;xxi,deest Feliz .S'utrinus, 
quemadmodum et mr Julii, socii ejus 7remeus et 
Mtustiola, de quibus vide nostras Observationes. 

214. Preterea, mense Julio una occurrit litura 
in principio, quam puto esse de translatione S. Be- 
nedicti ; xvin, adjectus est Arnulfus ; deinde xx et 
XXIII translationes Rhemensibus celebre de 7Aeo- 
dosia et Nicasio. Mense Augusto, xix superadditur 
textui Bertuifus abbas, ex propria, opinior, coenobii 


- 


Hunegundis. Mense Septembri, r, agit de Egidio, 
S'ínicio, et Nivando, tanquam Rhemensibus ; ri, ad- 
ditur Remacius; vit, xxv et. xxvir, item de Rhemen- 
sibus : at x nonnihil mutilus est ; xx interpolatus, ut 
Observationes nostre fusius explicant. Mense Octo- 
bri, r, purus non est ; xxvit, ponitur Vigilia sancto- 
Twum S'imonis et Jude ; de qua dubitari potest an 
Usuardina non sit; XI, Xv, Xvr, xx, XXI et. Xxv, non 
excedit nisi in solis Rhemensibus. Mense Novembri, 
L I], VI, IX, Xv, xvi, xxi xxvrt. Demum mense 
Decembri, iv, xvi et. xxix, pleraque additamenta 
pure Rhemensia sunt. Ineat modo rationem curio- 
sus aliquis, conferat Heriniensem cum famoso Pra- 
tensi autographo, utriusque excessus aut defectus 


B ad :quam lancem, ad justam trutinam excutiat, si 


nullo ducatur partium studio, spondere ausim, ra- 
tione rite subducta, pedibus et manibus in nos 
tram iturum sententiam. 


$ IIl. De Tornacensi aliisque vetustioribus maxime 
probatis. 


215. Secundum ab Heriniensi codicem censemus 
eum qui apud nos 7oraacensis vocatur, quem ali- 
quando cathedrali illi perantiqua in usu fuisse, 
aliunde nobisnon constaret, ex additionibusei eccle- 
sie propriis satis demonstraretur. Credimus autem 
ex Altovillariensi prope Rhemosconobio Tornacum 
delatum, aut forte ex monasterii illus codice aliquo 
olimtranssumptum, ut dixi in Observationibus meis, 
praesertimiv Julii. At quecunque demum codicis ori- 
go fuerit, speciem et antiquam et elcgantem refert, 
majori forma in membrana scriptus, atque eleganti- 
bus, quamvis nonnihil extritis, cancellis distinctus, 
quibusquandoque textus magisaptari videtur, quam 
cancelli ipsi textui accommodentur. /Etatem ejus 
ex subjuncto Necrologio, eadem, ut apparet, sed 
pressiori manu scripta, sic probabiliter erues, si 
attendas Anselmum et Geraudum vel Geraldum, 
Tornacenses seculi xii episcopos; atque item Ste- 
phanum et Gosuinum, alias Goscelinum, qui anno 
1203 et 1218 vita functi sunt, prima manu signari; 
at vero Waltertum, oriundum de Tornaco, hujus ec- 
clesie episcopwn, cui Sammarthani cognomentum 
Marvcis apponunt, quique sedem tenuit ab anno1219 
ad 1252, in prifato Necrologio referri xiv Kal. Mar- 
tii, manu secundaria, quemadmodum et successo- 
res, Walterum de Maudra, defunctum 1262, et Joan- 
nem de Buchel vel Buchiaul, mortuum 1266 ; unde 
verosimiliter conficitur scriptum fuisse Martyrolo- 
gium inter annos 1219 et 1252. Hac pro codicis 
etate. 

- 916. De sinceritate et simplicitate ex Observatio- 
nibus nostris statuent squi lectores. Certum est 
3 prioribus duobus multum recedere, non quidem 
sepius in sanctorum numero, sed nonnulla annun- 
tiationum correptione, quasi revera paratis cancel- 
lis, ut jam dicebam, Usuardini indiculi aptari de- 


'buerint ; vel quod librarius minori scrupulo, gras- 





UU 


PROLEGOMENA. 


060 


Sarinonnunquam,et longiores orationes contrahere, À slate supparem esse ; quod etiam ostendit apposita 


sibilicitum putaverit. Quod si cavisset scriptor ille, 
quicunque primus codicem temeravit, denativa sim- 
plicitate codex hic cum Heriniensi ferme certaret. 
Singulas contractiones enumerare nimis tz: diosum 
foret ;generatim loquendo, aut purus passim, aut 
puro proximus est ; aliquantulum devíiat xvr, xvi, 
xvin et xx Julii, atque item xix Octobris, ubi excu- 
sari potest, quod propria aliqua, aut Altovillarien- 
sia, aut alia perperam Usuardo, vel saltem Mart yro- 
logio sub Usuardi nomine asc ripserit. Dolendum 
profecto amanuensium vel in curia, vel audacia tam 
insigni codici debitum decorem splendoremque 
ademptum fuisse. Titulus et prefationes avulss 
sunt, habetque hiatum plane notabil em arx Augusti 


utrique xxv Novembris sanctae. Catharins comme- 
moratio, in antiquioribus, Pratensi, Heriniensi, se- 
qWenti Rosweydino aliisque ignot:». Porrocodex iste 
ut inter Usuardinos proprio aliquo nomine designa- 
retur, breviori appellatione a nobis vocatus est Aa- 
luerpiensis major, ut contradistinetus a minimo in 
forma octava, quem simpliciter An/uerpiensem di- 
cimus, et alium grandem tomum, qui Aniuerpiensis 
marimus nominatur, cum hic noster sit in forma 
quarta membraneus, compactus cum Beda ecclesi: 
Atrebatensis, ex quo Florus ille a nostris editus po- 
tissimum eductus est. Notavi superius non pauca 
hinc inde reperiri, in quibus cum Pratensi concor- 
dat, tum maximecum hica czeterorum turba recedit. 


ad xxvi Septembris, avulsis, imperitorum culpa, p 219. Postremis duobus Usuardis hic descriptis, 


pretiosis foliis. De adjuncto Necrologio, satis diffu- 
so, dicere coepimus ; ex eo Tornacensis ecclesie 
benefactores plurimi facile dignosci enumerarique 
possent. 

217. Tornacensi 2tate suppar, qui multo anti- 
quior majoribus nostris visus est, codex domus 
professz societatis Jesu Antuerpise, quem Hensche- 
nius, non uno loco ; tomo II Aprilis, pag. CCCCXLv, in- 
fra E ; tomo II Maii, pag. cxxxi, infra B; in Preter- 
missis, de S. Letardo ; rursus xvii Maii, in Preeter 
missis de S. Mildreda virgine ; tomo IV, pag. cxxxvi- 
infra A, et alibi, ante annos sexcentos scriptum pu, 
tavit. Specimina ex eo inter Bedz» exemplaria pro- 
tulit Bollandus praefationis generalis pag. xLtix, ubi 
recte advertit, Bede uomine, sed ab recentiore ma- 
nu pretitulatwn esse. Notat item, et vere, Ang li- 
cantm esse,nam plnribus diebus, ut alibi ssepe suis 
locis ostendimus, augmenta Anglicana adjecta exhi- 
bet. Hoc vero codici huic peculiare quod uniformis 
non sit, aliquando enim, ut mense Januario, auctior 
est, alibi passim purus Uselardus ; mense Octobri et 
Novembri manu paulo recentiori suppletus. Quod de 


Heriniensi diximus, seclusis Rhemensibus, purissi- 


mum esse, id ferme de hoc codice dici posset, si An- 


glicana nonnullaque in principio liberiora augmen. 
ta abessent. De Auctariis Anglicanis, vide mensi- 
bus singulis dies plerumque aliquos ; notavi : ex 


Julio, rr, vi, vir, vim, xv, xvii, xxxi Ex Augusto, 
Xx1v. Ex Septembri, Iv, xvi, xxx. Ex Octobri, vi, 
-VIH, XI, XII, XIII et xv, elc. 


etate paulo superior est praeclarus omnino codex, 
manu elegantissima in membrana, majori forma seu 
folio exaratus, qui fuit ecclesi: B. Maris Ultrajecti, 
tantiolim a Rosweydo 2stimatus, ut ex eogenuinum 
Usuardum reddere cogitaverit in magna illa Marty- 
rologiorum. duobus voluminibus collectione manu- 
scripta, quz: apud nosexstat, hujus praefat onisexor- 
dio atque alibi non semel citata. Hinc codici ipsi 
nomen inditum:ne enim saxpius recurrerret longa 
illa paraphrasis ecciesie B. Marie Ultrajecti, bre- 
viori nomenelatura Aosseydi vel Rosmeydinwan 
semper appellavimus. Habet sane nostrum hoc ma- 
nuscriptum quo nitore, ornatu el elegantia legen- 
tium oculos rapiat; at enim licet his titulis, imo et 
vetustate sua priores duos Tornacensem et Antuer- 
piensem majorem antecellat, locum duntaxat quar- 
tum inter Usuardinos Musai nostri obtinet, cum 
puritate eter sincitate tantum illis inferior sit 
quantum superat antiquitate. Non multa contrahi: 
hie scriptor, sed pro sua licentia amplificat; fre- 
quentiora ex Hieronymianis codicibus additamenta 
nonnunquam mihi suspicionem injecere, Grevenum 
in augendo Usuardo, vel ipsum hune codicem, vel 
saltem ejus ecgraphum adhibuisse. 

290. Cseterum de codicis hujus state notavit 
Henschenius tomo II Aprilis, pag. vir, infra litt. A, 
hoc Martyrologium citans, guod aate quingentos 
annos ez Maríyrologio aliquo Anglicano videtur 
iranscriplum. Hicet :tas et patria vere ab Hensche- 
nio designantur. Deannis quingentis iterum agit to- 


218. Hxc codicis patriam abundantissime pro- D mo IV Junii, pag. ccccLvi, col: 1, circa finem. At diev 


bant. Ad statem quod attinet, puto extritas rubri- 
cas, exesas litteras, et lacera hinc inde folia Hens- 
chenii oculos fefellisse, nam ex sexcentis annis, meo 
quidem judicio, bina szecula subdici possunt, sic ut 
ad saeculum xin pertineat. Forma litterarum cum 
Tornacensi satis aperte convenit ; at decretorium 


argumentum prasbet adnexa vir Julii, $9. TÀome 


martyris (iranslatio, ubi certissime Cantuariensem 
episcopum indicariexistimo, cujus translatio eo die, 
saltem eo mense facta cognoscitur anno vrii Honorii 
HI pontificis, qui est 1223. Unde patet me recte 
principio dixisse codicem hunc cum Tornacensi 


Junii, pag. 456,litt. D, in Bonifacioepiscopo Mogunti- 
no, przdictam statem distinctius determinat, affe- 
rens exaratum fuisse circa annum 1138. Recte, opi- 
nior, et accurate, idque Henschenius colligere po- 
tuit ex brevissimo chronico, Martyrologio isti prze- 
fixo, quod ad annum 1138 pertingit, in quo clarissi- 
me eadem apparet manus qua totum Martyrologium 
scriptum est. Non puto verosimiliori argumento ve- 
teris cujusdam codicis xtalem definiri posse ; atque 
hoc est quod dicebam, Tornacensi et Antuerpiensi 
majore antiquiorem esse. Accedit et alia valde pro- 
babilis ratio, quod careat annuntialione sanciz 


967 


USUARDUS MONACHUS SANGERMANENSIS. 


08 


Catharinz virginis xxv Novembris. Imo clarissime, À non possumus, simpliciter vocamus Asiuorpiensen. 


ni fallor, confici potest ex eo quod de sancto Thoma 
episcopo Cantuariensi, celeberrimo s:zeculi xir mar- 
tyre, altum sileat, cum is in utroquo priore diserfb 
exprimatur, ut vide in Auetariis xxix Decembris. 

221. Quod vero aliis istis simplicitatis atque adeo 
auctoritatis ordine postponatur, facit jam insinuata 
descriptoris libertas, qui Martyrologium Usuardi- 
num nimis frequenter ex codicibus Hieronymianis 
ect ex Adone interpolavit, aut aliunde auxit, aut 
modice corrupuit, ut Observationes quotidianz Au- 
clariaque nostra manifeste ostendunt. His adde ac- 
cessiones Anglicanas (unde patriam superius obser- 
vabat Henschenius) quarum hie paueulas attigisse 
salis est; e:teras lector suis locis facile animadver- 


Nulla certa setatis signa przfert, praeter characte- 
rem, qui szeculum xim sapere omnino videtur, mihi- 
que id adeo facilius persuadeo, quod nullos sanctos 
signet eo s: culo posteriores. Suntin prefixo Kalen- 
dario $'. TÀomas confessor, vir Martii ; xxix Aprilis 
Robertus abbas, is haud dubie qui ordinem Cister- 
ciensem primus inchoavit. Tum xx Augusti, litteris 
miniatis, Bernadus abbas, unde non inepte conjici- 
tur codicem olim ad Cisterciense aliquot monaste- 
rium spectasse. Ad xv Octobris, ponitur Frasciscwas ; 
ad xix Novembris, Elisabeth. At vero notandum Ka- 
lendarium a manu longe recentiori esse quam sit 
Martyrologium cui przmittitur; certe nulli in hoc 
sancti reperiuntur Francisco aut Elisabeth recent io- 


tet. Ad diem xir Martii adjieitur EZfragus Winto- p res. Purissimum Usuardum non esse docebunt Auc- 


niensis episcopus. v1 Ad Julii, depositio S'ezburga. 
Ne singula prosequar, videantur xri, xv et xxxi Áu- 
gusti; iv Septembris ct alibi s:epe. Prope exciderat 
adnotare, quod in aliis codicibus rarum est, id in 
hoc reperiri, ex quo de ojus vetustate liceat facere 
conjecturam, nempe, quod aque ac lleriniensis 
diphthongum e ascribat per esubvirgulatum, quem- 
admodum supra de primario illo codice nostro Heri- 
niensi studiose monuimus. Hoc denique repetendum 
quod de Autuerpiensi majore observatum est, Ros- 
weydinum, quo de loquimur, manuscriptum, cum 
prafato codice et Aquicinctino, Pratensis vestigiis 
plerumque insistere, dum hic a roliquis omnibus 
dissentit. 

222. lllustrem vocavit Henschenius tomolAprilis. 
pag. xiv,infra litt. E, codicem alium, a prz:cipua ejus 
annuntiatione xx Junii posita, Pwuisanensem dic- 
tum, quoniam ibidem Joanne abbate Pulsanensi ita 
agit, ut plane det intelligere olim in ceenobio illo ex 
antiquiori Usuardino exemplari descriptum fuisse, 
sed sszpi$sime contractum et decurtatum. Ex anno 
obitus Joannis, incarnati Verbi 1139, ferme collegit 
Papebrochius tomoIV Junii,pag. 39, num. 8, (am ve- 
tustum esse hoc Martyrologium, «f sub immediato 
&ancti successore Jordanoscriptumvideatur quippe 
aliorum Pulsanensiumsanctorum nomina nulla ha- 
bens. Facile assentior, cum ea signa przferat quz 
vetustatem omnino commendent. Indicium vero 
haud obseurum exhibet, dum de Thoma Cantuariensi 
ad marginem et recentiori caractere meminit, ut est 


taria. De caetero notavi superius num. 172. ex hu- 
jusmodi manuscripto factam esse primam illam et 
omnium vetustissimam editionem Lubecanam anni 
1475;unde in opere nostro semper conjunguntur 
h:ec duo Martyrologia citando An£uerp.et Maz-. Le. 
bec; quibus plerumque accedit codex alius, cujus so 
lum extractum seu collationem habemus, ex biblio- 
theca celeberrimi abbatis Ughelli, unde nomen indi 
tum, UgAellianus, de quo cum aliis extractis infra 
agemus. 

225. Usuardinis manuscriptis melioris not: etiam 
annumerandus venit codex Marchíanensis, quem 
putamus in ipsaabbatia integrum non exstare quan- 
doquidem solum mensem Februarium inde acceperi- 
mus, cum lacinia aliqua mensis Martii. Ex eo speci- 
minecstera facile cognosces;utinam,siadhuc super- 
sint, ad nosaliquando transmittantur: id peraliquos 
e nostris Patribus s:epejam frustra impetrare tenta- 
vimus. Viciniz gratia, Marchianensi subjungo Ag&i- 
cinctinumexemplar, quod licet totum quoque et ple- 
num non habemus, defecPum illum abunde supplet 
accuratissima ejusdem collatio, cum secunda Molani 
editione anni 1573, ubi ea qua fleri potuit diligentia, 
variantes lectiones omnes apposit:z sunt, ex quibus 
de totius codicis puritate et simplicitate judicium 
feratur. Ex praefatis extractis videor posse conjicere 
codicem illum szculo tertio decimo haud posterio- 
rem esse; eadem pro Marchianensi sententia. Hoc 
autem Aquicinctino nostro cum Antuerpiensi majo- 
re et Rosweydino commune est, quod ubi Pratensis 


in Auctariis citata superius diexxix Decembris. Quo D a reliquis deviat, hic cum duobus solitis sociis clas- 


pacto ad nos pervenerit, explicat ibidem laudatus 
Papebrochius, ex notula a Bollando codici praefixa. 
Scriptus est in membrana, forma octava, principio 
diebus quatuor mutilus. Jam dixi, et ex toto opere 
nostro liquet. multoties Usuardum abbreviari, et 
nonnulla quandoque nimis libere omitti ; addo, 
mense Junio Usuardum nonnunquam deseri, et ex 
Hieronymianis suppleri, forte quod in apographo 
Usuardino, ex quo descriptus est codex, aliqua 
defuerint qu: oportuit aliunde accipere. 

223. Vetus item, membraneus, in minori forma 
eriptus est codex ille, quem quia alio remittere 


sem illam peculiarem constituat, de qua jam sape 
superius atque in Observationibus nostris Usuardi- 
nis frequenter sermo reeurrit. 

225. Wis omnibus subjungi debet, si non puritatis, 
aut simplicitatis, saltem antiquitatis jure, vetus co- 
dex sancti Richarii, quem a priori coenobii illius no- 
mine Centulensem indigitamus, et merito, cum ex 
iv Junii, xxvi Augusti, 1r Decembris et aliis diebus 
clarum sit ibi olimscriptum atque usurpatum fuisse. 
Manu sua ascripsit Rosveydus se Martyrologium 
suum Aabuisse ez abbatia S. Vedasti, uude prius 
ecgraphum sibi describi curaverat, quod inter col- 


PROLEGOMENA. 


970 


lecta manuscripta, ad Bedam pertinentia, repositum A nominandum censui. Belgicum esse, constat, ex fe- 


inveni. Fefellittitulus, hoc modo expressus: Zncipit 
Martyrologium secundwn Bedam, ser anni circw- 
ium. Hinc factum ut a Bollando pr»fationis gene- 
ralis pag. xLvri primo loco inter Beda» exemplaria 
repositum sit, extractis sex primis anni diebus, li- 
cet a vigilia Nativitatis scriptor Martyrologium 
exordiatur. Evincunt soli isti dies nihil in toto illo 
Martyrologio haberi quod ad Bedam ullo modo per- 
tineat. Mihi evidens est scriptorem, quisquis fue- 
rit, Usuardum habuisse prz: oculis, quem pro suo 
libitu aut commodo mutavit, corripuit, interpola- 
vit, in id maxime intentus, ut. quotidie pleraque 
abbreviaret. Jam dixi Martyrologium incipere a vi- 
gilia Nativitatis; addo hic principium tale esse, ut 
si librarius reliqua eo modo prosecutus fuisset, 
merito codex ille inter Usuardinos prima et opti- 
ma nota computaretur. 

226. Ad quod seculum reducendus sit; ex scri- 
pturz: modo non facile statues, hic enim vetusta- 
tem, nisi vehementer fallor, justo antiquiorem 
praefert. Pressus character, satis elegans, et paulo 
grandior in membrana, forma quarta, in principio 
multum exesus, seculum xr ferme sapere videretur, 
nisi ibi legerem ad iv Kal. Maii, seu xxvii Aprilis: 
Eodem die Mediolani, sancti Petri martyris ab Ào- 
reticis occisi. ltem xxv Augusti : 72 Francia sanct 
Ludovici regis Francorum, ac gloriosissimi con- 
Jessoris, xn ic. i cap. Hzc enim plane innuunt scri- 
ptum duntaxat fuisse sub initium szculi xiv. Atqui 
h::ctamen qualiscunque :tas, przccipuus est titulus 
quo sibi zstimationem aliquam codex ille conciliat 
cum de coetero rarissime, praeterquam in principio, 
puritatem attingat, semper ad Auctaria rejiciendus; 
sicut plurimum, singularem.classem constituens, 
quemadmodum facit codex alter, qui inter extracta 


stis propriis in Kalendario signatis, ubi x Julii no- 
tanter ponitur, singulari rubrice praerogativa, 
S. Amelberga, qua cum in monte Blandinio festi- 
vius colatur, suspicionem ingerit, aut in ea abbatia, 
aut saltem Gandavi codicem olim usurpatum fuisse. 
/Etatem scrutando reperi, nam inter parva opüscu- 
la Martyrologio subjuncta, ante, Provinciale om- 
nhiwm partium mundi,in explicatione versiculorum 
Paschalium, indicatur annus 1425, eadem manu qua 
c:tera omnia ascriptus. Codicis splendorem et ma- 
gnificentiam ex eo intelligas, quod singula facies, 
dierum singulorum Usuardinis textibus respon- 
deant ; sinceritatem, ex toto operis nostri decursu. 

298. Autuerpiensi isti maximo aut compar aut 
proximusest Usuardus Ultrajectinus, forma quarta 
et ipse membraneus ac nitide scriptus, ad cujus cal- 
cem, ante variarum benedictionum collectionem, et 
patriam suam et comum designat, his verbis: Per- 
linet ad domum Clericorum S. Jheronymi in Tra- 
jecto. Hx:»c cognomenti ratio fuit, atque ut a duobus 
aliis Usuardinis Ultrajectinis distingueretur, majo- 
rem illum insignem, qui fuit ecclesi: B. Mariz,quem- 
que tanti fecit Rosweydus, ab ipso supra vocavimus 
Rosweydinum; alterum vero typis excusum, eujus 
solum semestre primum ad nos pervenit, de quo 
meminimus num. 173, editionem Ultrajectinam Bel- 
gicam, hunc simpliciter, Uitrajectinwmn placuit nun- 
cupare. Nusquam occurrunt certa xtatis indicia; 
at, sirecte conjicio, Autuerpiensi maximonon multo 
antiquior esse potest. Quodnam proprie tempus de- 
signet festivitatis sacrorum Stigmatum, xvi Sep- 
tembris primo loco posita,non ausim temere de« 
terminare. Ut ut fuevit, nihil codici illi detractum 
volumus, tametsi in serie Usuardinorum manus- 
criptorum medix not: Autuerpiensi maximo post- 


collocatus est olim coenobii Carthusianorum Ultra-. e ponatur. 


jactensium, sub nomine Maíricule, unde quotidie 
inter accessiones citatur sub titulo Matricule Car- 
tÀusem Ultrajactensis, qu: est etiam purum putum 
Usuardi compendium, sxpe vel in solo sanctorum 
numero deficiens. Utrique id quodammodo privile- 
gii concessum, ut ambrorum textus integri diebus 
singulis describendi fuerint. 


$ IV. — De codicibus quos medit notte appellamus. 


229. Sequuntur hine codices, simul compacti in 
forma quarta, quorum alter Belgice in membrana, 
alter Latine in charta crassiori exaratus. Fuit ille, 
qui vernacula lingua scriptus est, ad usum .S'oro- 
Tum, regularium lacus sancte Marie juxta Ley- 
dam, ut notavit Bollandus tomol Januarii, pag. 165; 
alter in Actis vocatur Usuardus Zeydensis sancte 
Cecili z. Nos eam nomenelaturam in utroque serva- 
vimus, ne alias Longiori paraphrasi Zugdwnenses 


227. Sequentibus codicibus, plerisque Belgicis D Beatorum dicendi essent, aut si simplicius, Lugdu- 


media seu saltem inferioris not:» appellationem in- 
didimus, quod tum statis, tum Usuardine simplici- 
tatis ratione, cum superioribus plane conferri non 
poesint. Videntur ex eodem, aut saltem non multum 
dissimili fonte promanare, longioribus hinc inde 
elogiis respersi; sed, quod mirere,'non multis sanc- 
tis Belgicis aut aliis popularibus aucti. Inter hos, a 
voluminis magnitudine nomen sortitus, przcipuuset 
speciosissimusest codex maximus, eleganti charac- 
tereinmembrana descriptus,corio suillo vestitus,cu- 
jus cum verum domicilium hactenus non detexerim, 
Ascbuerpienseni mazimwn a diuturna commoratione 


nenses vocarentur, facile imperitior aliquis Lugdu- 
num Gallie, cum Lugduno Batavorum confunderet. 
Ambos codices Usuardinos esse dubitari omnino ne- 
quit sed auctos atque prioribus duobus Autuerpiensi 
maximoet Ultrajectino perquam similes. Fateor Bel- 
gicum, quanquam male depictum, nonnunquam pu- 
riusaliqua referre,in quibuscum Autuerpiensi maxi- 
moaliquando consentit, ut suis locis indicatum est : 
verum eam passim tam exigui momenti sunt, ut hac 
causa, Belgicus Latino praeferri non magnopere de. 
beat. Ubi autem concordet invenio, quemadmodum 
plerumque concordant, sub uno eodem Zeydenesis no- 


871 


nomine utrumque complector. Neuter antiquitate 
saeculum xv superare videtur. 

230. Duobus proxime adumbratis elegantior est, 
sed ejusdem, nisi multum fallor, etatis, codex alius 
ejusdem forma, in membrana descriptus, quem a 
collegio nostro Lovaniensi, cujus olim fuit, Zota- 
niensem indigitamus. Ipsum ex Autuerpiensi maxi- 
mo, vel Autuerpiensem maximum ex ipso transum- 
ptum crederes, nisi ssepius sanctorum elogia decur- 
tata aut mutilata repreesentaret. Submonuit Bollan- 
dus alicubi Martyrologium hoc Lovaniense Ecclesizx 
alicujus Belgica; olim fuisse ; cum sanctos signet di- 
cecesis Camaracensis, ut Gudilam, Rumoldwn, Gaw- 
gericum, Nícasium et alios. At postremi duo Usuar- 
dini sunt, ut proinde a solis Gudila et Rumoldo 
firmanda sit conjectura. Aliunde satis colligitur 
fuisse conobii alicujus ordinis sancti Augustini, 
quandoquidem sanctissimo doctori semper adjectum 
exhibeat titulum Patris nosiri, idque non solum in 
ipsius Martyrologii contextu, verum etiam in sub- 
jectis opusculis, idque cum Martyrologio olim com- 
pacta, ac religiosis illis Augustinianis in usu fuisse 
existimo. Canonicis autem Regularibus potius quam 
Eremitis servivisse, inde conjicio quod de sancto 
Nicolao Tolentinato non memincrit. 

931. Sextus media nol: codex nomen habet, ab 
eo ecenobio cujus notam przfert his verbis apposi- 
. tam: Liber monasterii beati Anthonii in Alberghen 
Canonicorum Regularium, datus a venerabili do- 
mino Henrico MatAie,vicarioin Wersloe. ExMirzo, 
in Originibus Canonicorum Regularium didici, pre- 
dictum conobium situm fuisse i^ T'uenta, diecesis 
olim Ulirajectensis, ex qua codex hic sanctos ple- 
rosque consignat. Forma et scriptura eum Leydensi 
Latino satis convenit, sed isto nonnunquam auctior 
est. Scriptus videtur ad usum Patrum ordinis S. 
Francisci, quod patet ex iv et xtOctobris, ex xiimac xx 
Junii aliisque locis. Nec mirum videri id debet, 
cum monasterium istud Albergense exstrui primum 
coeperit anno 1400, ut habet antiquus aliquis codex 
noster ms. sub nota -* ms. 36, fundationem ipsius 
describens, narransque evoéatos illuc fratres ex 
congregatione Zwollensi, quz: per id tempus cum 
Davatriensi regularis discipline observantia et 
sanctitatis fama maxime inclarescebat, teste pre- 
fato nostro codice manuscripto aliisque historiis 


USUARDUS MONACHUS SANCERMANENSIS. 


$73 
A beati Francisi, fesóum majus dupleo. Wem xix Au- 
gusti, charactere etiam novo: Cíeitate Massilieusi, 
beati Ludovici episcopi e( confessoris, de ordina Fra. 
irwn Minorum,festum majus dsplez. Rursus x10c- 
tobris: Translatio sancte Clare virginis, festum 
minus duplez. Et vi Novembris : Jtem írasslatio 

S. Ludovici confessoris. Sic ad marginem appositi 

sunt Bernardinus xx Maii; Bonaventura, xi Junii, 

etc. Franciscus primum locum in textu occupat, v 

Octobris xxv Maii :Apud Assisium, iranslatio bea- 

tissimi Patris nosbrá Francisci. Cum autem trans 

latio Antonii patavini facta 1349 aut 1350, et qua 

prima citavimus ab alia manu sint, videtur conjici 

posse codicem illum sseulo xiv recentiorem non 

. esse. Patriam manifestant x et xrJulii, Kanutust ei 

p Ketillus, aliique locis aliis. Quantum porro ab 

Usuardina simplicitate distet, ex quotidianis auc- 
tariis intelligi dabitur. 

233. Supersunt codices duo integri, non iguobiles 
forma quarta, membranei et satis antiqui, Brezel- 
lensis et Hagenoyensis, quibus inter manuscriptos 
medizx not: postremus locus dandus fuit, quoniam 
preeter c:zeteros liberiusac liberalius aucti et inter- 
polatisunt : preterquam quod stylo, ordine et inep- 
tiori scribendi modo reliquis cedere debeant. Bru- 
xellensis tomos duoscomplectitur, pra fixo Kalenda- 
rio et tractatu de decem persecutionibus, per je 
tiles Romanorum imperatores Ecclesia illatis, elc., 
quibus subnectitur canonici Bruxellensis prazfatio, 
ubi, laudatis antiquorum Martyrologorum, preser- 
tim Usuardi, conatibus, sic inter alia disserit: « Sed 
negligentis vitio hucusque non caruit, quod hujus- 
modi sanctorum (quos Ecclesia Bruxellensis reco 
lebat) in lectione Martyrologii memoria non fleret, 
pro iis diebus, quibus nos eorum festa celebramus. 
Quas res pia quadam sollicitudine, venerabiles do- 
e ninos, praceptores meos, decanum et capitulum 

hujus ecclesi: collegiata et plebanie sanctorum 
Michaelis archangeli et Gudile virginis, matricis 
aliarum ecclesiarum totius hujus insignis oppidi 
Bruxellensis Cameracensis dioecesis, ad jubendum, 
meque ipsorum inutilem canonicum ac obediendum 
compulit, quatenus ex prefatorum Patrem Mari yro- 
logiis, sanctorum solemnitates, » etc. Hinc licen- 
tius evagatus, multa collegit, sed male, pro suo 
arbitrio disposuit, uti auctaria legenti ultro occur- 


C 


Transisalanis szculi xv. Atque hxc pro codicis no- D ret, ex quibus etiam intelliget quantum absit 2b 


titia satis dicta sint. 

232. Ordine uti et sinceritate posterior est, licet 
fortasse xwtate paulo prior, codex noster Dahicus, 
qui ab Zenrico quodam eguite, cognomine Rancou, 
empius  Lubeca 1584, ad domum professam So- 
cietatis nostra Pragensem devenerat, dono datus 
Bartio et Janningo an. 1688 ibi existentibus. In 
prima pagina ascripta sunt hac verba: Ziber con- 
ventus Nisladensis provincie Danica. At Francisca- 
nam familiam spectasse conventum illum probat in 
inferiore ora folii xvtt Septembris recentius ascripta : 

In monte Alcerno, impressio sacrorum stigmatum 


Hieronymianorum brevitate, de qua re diximus 
num. 38. J&tatem nemo facile eruet : nisi fallor ad 
finem szculi xiv vel ad initium szculi xv pertinet. 

2934. Hagenoyensem vocamus ab incolatu, sive 
a possessore Mag. Nicolao Schickio, Hagenoio, nam 
de cottero non video magis ad Hagenoyam quam 3d 
aliam quamlibet Alsacie vol Palatinatus civitatem 
revocari debere. Scriptor nomen indicat versibus 
quatuor pinguioris Minerv:» ad calcem adjectis, ex 
quibus habemus scriptum fuisse Martyrologium 4440 
millenoquater C et duodeno, Junii die decima se 
(a, Penna fecit litteras Wydo Krentzolin has giuli- 





DI 


y3 PROLEGOMENA. 576 
saías. Poterat scriptionis tempusnon improbabiliter A esse, ut manifeste comperi in codice Ughelliano, 


colligi ex xxv. Septembris, ubi Elzearius Ariani 
comos per Urbanum V noviter canonizatus dicitur : 
cum enim ea canonizatio facta fuerit an. 1469, nog 
poterat codex a fine sxculi xiv vel initio xv longe 
recedere. Porro si Kreutzelinus iste, alicubi a Cas- 
tellano citatus, hujus Martyrologii collector fuerit, 
non magnam retulit laudem, nescio quas historias 
passim commiscens qua: ab Usuardi aliorumque co- 
dicum Usuarinorum stylo remotissimz sunt, quas- 
que sspe referre piguit. Non poterat tamen codex 
ab Usuardina classe excludi, cum plerumque eos- 
dem sanctos, imo passim Usuardi ipsius phrasi, 
quanquam corrupta et luxata, consignet. Hacte- 
nus de codicibus plenis et integris quibus in hac 
editione et recensione usi sumus. 


ARTICULUS V. 


De codieibus quorum sola habemus ectracía seu 
lectiones variantes. 


235.Hoscodices merito distinguimusabiis quosple- 
nos et integros, seu typis editos, seu manuscriptos 
hactenus retulimus.Perextracta autem seu variantes 
lectiones,ea hic intelligo in quibus ab Usuarditextu 
aut excedunt aut deficiunt. Ut remclarius percipias, 
paucis explico qux mihi szpius narravit bona: me- 
morie magister meus Papebrochius extractorum, 
praesertim posteriorum,hanc rationem reddens.Dum 
cum Henschenio annis 1660, 1661 et 1662 per Ger- 


maniam, Italiam et Galliam peregrinatus, ea de 


sanctis monumenta, tum Greca tum Latina,collegit 
quibus Musueum nostrum egregie locupletatum est, 
ne indescribendis Martyrologiis Usuardinis,quorum 
tanta apud nos erat copia, nimium detinerentur,hac 
usi sunt methodo. Greveni editione, ut facile porta- 
tili magisque commoda, in exemplum assumpta, 
ubicunque manuscriptum aliquem Usuardum nacti 
sunt, totum cum Greveni editione anni 1524 contu- 
lere, variantibus seu auctariis in adversaria relatis, 
unde percommode accidit nt, facto temporis com- 
pendio, ea omnia compararint qua alias longiorem 
moram sumptusque majores postulassent ; puta, si 
singuli isti codices per ipsos aut per amanuensesad 
verbum describendi fuissent. Hac itaque omnia 
qua sic adnotata et extracta sunt, lectiones varian- 
tes seu accessiones Usuardinas vocamus, quas inter 
nostra auctaria collocanda putavimus. 

286. Prefata extracta, seu variantium elenchi, 
ferme triginta sunt numero ; suntque adeo totidem 
codices, quos si superius enumeratis editionibus, 
quibus usi sumus, quatuordecim, codicibus mss de- 
cem et septem, denique octodecim aliis a Chiffletio 
collectis, adjunxeris, patebit postremam hanc nos- 
iram editionem ex codicibus prope octoginta ador- 
antam, illustratam, repurgatam. Nolim tamen dissi- 
mulare esse aliquid quod in collationibus et recen- 
sionibus ab Henschenioet Papebrochio factis mihi 
displiceat, cum ex indiculorum nostrorum modo 
perspexerim non omnes interpolationes appositas 


passim simili editioni Lubecan: maxima et Antuer- 
piensi manuscripto ; priorisenim additamenta omnia 
exactissime notata sunt, nonitem ea quae haud dubie 
in medio textu inserta fuerant. Quod cum Papebro- 
chio pridem objicerem, candide fassus est ita ab 
ipsis institutas fuisse collationes manuscriptorum 
cum Greveno, ut nonnisi de prima et ultima annun- 
tiatione solliciti fuerint. Hzc premonere oportuit ut 
advertat lector quam sincerejuxtaac rigide expensa 
et discussasint documenta omnia ex quibus hac no- 
stra Usuardina editio concinnata est. Jam extracta, 
atque una codices unde accepta sunt, sic breviter 
reprxsentabo, ut nihi] prtermissus sim quod ad 
sufficientem omnium notitiam desiderari queat. 

237. In nostra collectione primum locum occupat 
codex Aqwicinctinus, non ab Henschenio et Papebro- 
chio, sed ab aliquo, fortasse coenobii illius monacho, 
accuratissime et distinctissime collatus, ne neglectis 
quidem intercurrentibus minutiis. De hoc supra di- 
cere ccepimus num. 224, ubiipsi et Marchianensi fra- 
gmento inter antiquioros purioresque manuseriptos 
codices datus est locus, natatumquein multisconve- 
nire cum Pratensi, Antuerpiensi majore et Roswey- 
dino, tum vel maxime, cum hi acsterorum turma 
segregati sunt. Hic praterea cursim observabo qua 
codicis Aquicinctini statem non obscure definire 
queant. Qui manuscriptum cum secunda Molani edi- 
tione anni 1568 contulit ad 25 Augusti, descripta 
ultimacommemoratione : 7pso die, Parisius elevatio 
beati Ludovicé confessoris sedulo notavit,hac caía- 
mo longe recentiore adjecta esse. Sic Xx1 octobris,ad 
hanc ultimam etiam annuntiationem : Colonie S.S. 
uvadecim millium virginum, additur : Zzc sunt a 
manu recentiore. Hujusmodi indicia satis probarg 
videntur codicem ipsum autographum szculo XIII 
aut forte citius exaratum fuisse. De hoc paulo fu- 
sius, reliquos omnes multo brevius enumerabimus, 
ea sola describendo qua a collatoribus observata 
fuerint. 

238. Antiquitatis et simplicitatis ordine sequi 
hic deberet manuscriptus Usuardus Marchianen- 
$is, citato num. 224 etiam laudatus ; sed cum sola 
fragmenta duo, nempe mensis Februarius et pars 
Martii penes nos sint, plura dicere supersedeo. 

239. Victorinus citari poterat sub duplici nomi- 


D ne, quippe cum altero collatus ; sed satis est id ver- 


bo hic indicasse. Variantes seu extracta scriptasunt 
manu Henschenii, pr:missa hoc titulo : Usuard«s 
Parisiensis ms. sancti Victoris, el ezcusus Mola- 
^i, collatus cwm ms. serenissime regine Suecia, 
quod pertinuit anno 15291 ad. Bernardum. Hanne- 
ireau presbylerum curatum B. Maria in ecclesia 
Sélvanectensi. Videlur fuisse alicujus monasterii 
in diecesi Nivernensi. Sepissime convenit, adeo- 
que in Auctariis sspe citatur, cum alio codice re- 
gin: Suecism signato n. 130, de quo infra. 

260. Sequuntur fragmenta aliqua codicisecclesis 
Puisanensis, ac Messanensis, tum Martyrologii P/e- 


975 


USUARDUS MONACHUS SANGERMANENSIS, 


076 


&chiotensis, quorum primum non magni momenti À — 256. Sequiturfoliolum, P.Chiffletii manuscriptum, 


est ; alterum paulo majus, desumptum est ex ma- 
nusceripto Longobardico, quod verosimiliter aut 
plenum non fuit, aut saltem integre legi nequivit. 

241. Proximo extracto, etiam ab Henschenio de- 
Scripto, hzc in fronte premittutur : Usuardus 
manuscriptus regine Suecia, qui fuit illustrissimi 
principis domini D. Petri Vok Ursini, domini do- 
mus a Rosemberg, ultimi et senioris, et e primati- 
bus Bohemie, celsissimi et antiquissimi, an. 1600 
collatus cum ms. Ultrajectensi in quarto, et ezcuso 
Molani. Codicem antiquum non esse ostendit com. 
memoratio 9. Bernardini posita xx Maii, cum hic 
sanctus obierit an. 1444. 

242. Ex chartis PP. Fulliensium Parisiis hic in- 


sub hoc titulo : Ezcerpta ez Mar(yrologio S. Beni- 
gà Divionensis, quod ipsum est Usuardi Martyro- 
logiwum, paucis vel teztui insertis, vel ad marginem 
ascriptis,que hic pleraque collegimus. Pauca certe 
Usuardo adjecta invenio : qu:: ad marginem appo- 
sita dicuntur, spectant ad dedicationes altarium, vel 
capellarum, ut plures habentur in famoso Pratensi 
codice, sed eas prope omnes praetermisimus, nisi 
cum in aliis exprimuntur. Alteracollatioa manu Pa- 
pebrochii sic depingitur : Martyrologium Usuardi, 
collatum cum ms. S. Benigni Divionensis, quod 
est apud Cisterliwm. Primum vocavimus Divionen- 
se, hoc Ciístertiense. Alia sunt inter Chiffletianos 
extracta, de quibus suo loco. 


terjicitur sanctorum elenchus, qui an plane Usuar- p. Est. deinde arfyrologiwin Usvardi, collstum 


dinus sit non audeo statuere. Sic incipit : Ez anti- 
quissimo Martyrologio ms. prioratus de Daverone, 
ordinis sancti Benedicti, diecesis Carnotensis. Ci- 
tatur in Auctariis sub nomine codicis Daveronen- 
$55. Ad miscetur seriesantiquaregum Francie.Tum: 
Indez et catalogus sanctorum, quorum, passiones 
et Vite continentur in. Legendario is. RR. PP. 
Carmelitarum Discalceatorum suburbii S. Ger- 
mani Parisiis. 

243. Ultima totius scripti pars est Martyrologiwm 
manuscriptum ecclesie Ambianensis. Cum ipsum 
in serie Usuardinorum repererim, ut tale in Auc- 
tariis citavi. 

244. Superius num. 116 locuti sumus de codice 
aliquo integro, inter extracta reposito, sub hoc ti- 
tulo : Compendiosum Martyrologium, ezcerptumez 
matricula carthusieUlirajectine,conscripta in per- 
gameno, saltem primo digesta, jam facile a ducen- 
bis aut amplius annis. Poterat hujus codicis des- 
criptor, quiipsumcum Martyrologio Romano contu- 
lit, paulocertius :»tatem determinare,si advertisset, 
xxx Julii sic legi : Brigitte sanctimonialis, aqua Aa- 
bent ortum illius ordinis observatrices, que moder- 
tis lemporibus in. diecesi. Trajectensi oriri cepe- 
14A. Non ponitur Bruno vti Octobris. Est merum 
Usuardi compendium, semper integre, ut citato nu- 
mero diximus, in Auctariis descriptum. 

240. Tres Usuardi Bigotianisatis puriesse debent, 
cum pauca additamenta invenerint Henschenius et 
Papebrochius ; hic singulis notas apposuit. De pri- 
mo sic habet : Usuardus collatus cum. Martyrolo- 
gio M. bibliothece Bigotiane, sub nomine Eusebii, 
Hieronymiet Bede, quod olim fit alicujus conven- 
lus Patrum Caolestinorum, sign. P. 5. De secundo 
scribit : Ez ejusdem bibliothece codice antiquo si- 
gnato E 3, vel E 40, qui fuit ecclesie S. Stephani, 
«f putetur, Cadomensis, in quo fere simplez textus 
Usuardi et paucissima Bellini. Vix ulla in isto ad- 
ditamenta reperta sunt ; nec multaintertio : Usuar- 
dw«s collatus cwm tertio celustiori, sign. D. 9. Om- 
nes incipiunt a vigilia Natavitatis Domini, quo 
modo Usuardum ipsum Martyrologium suum in- 
choasse diximus num 109. 


cum manuscripio Cluniacensi. Exiguus accessio- 
num numerus satis ostendit codicem istum purio- 
ribus annumerandum. 

2&7. Martyrologium Usuardi, collatum cum ms. 
monasterii sancti Laurentii Canonicorum Regula- 
gium civitatis Augensis. Et in hoc paucaauctaria re- 
perit Papebrochius, atque adeo si collatio recte ins- 
Lituta est, hic etium puris nostris Usuardis accedit. 

248. Paulo auctior est is quem Papebrochius ita 
designat : Maríyrologiwm Usuardi, collatum cun 
m$. Frairum Conventualium monasteriáà sancte 
Marie Chamberii, cu subjunctum Kalendarium, 
continens obligationes et mortes memorabilesillius 
conventus. 

249. Sequens collatio facta est cum duobus Usuar- 
dis manuscriptis regin:e Suecie, quorum alter 
notam przxfert numeri 130 ; estque is idem, quem 
supra diximus spe convenire cum codice Victo- 
rino. Secundus distinguitur per numerum 498. 
Utrumque auctiorem, ae proinde a simplicitate 
Usuardina multum recedere docebunt Auctaria. 

250. Ut tres proximi satis dignoscantur, descri- 
bendus est totus Papebrochii titulus : Martyrolo- 
gium Usuardi, collatum cum ms. A, domini Le Ma- 
re, quod fuitcollegii Canonicorum S. Lazari Augus 
toduni, habelque in margine notatos obitus et obli- 
gationes istius collegii ez vi legatorum, etc. que ac- 
curatissime exprimuntur. Ilem cum ms. B, in quo 
scribitur S. P. N. Augustini. Et ms. C, quod. fuit 
alicujus contentus Franciscani, utpatet ez festis ei 


D Ordini propriis : utrumque post seculum xtv, scrip- 


lum ; pertinensque ad D. Du Cheval Divione, cum 
primum ante sezcentos annos scriptum esse constet. 
Extracta omnia ita inter se commista sunt, ut vix 
securus sim de recta singulorum citatione. Hic vere 
locum habet poetze dictum : Dum brevis esse labo- 
ro, obscurus fio. Eadem confusio proxime recurret 
in codicibus Florentinis ab Henschenio collatis. 
251. Copiose auctus,et contra copiose contractus, 
codex Usuardinus Vaticanus, signatus num. $949, 
scriptus charactere Longobardico, quem vocat Pa- 
pebrochius Novam collectionem ez Usuardo, Adomse 
etaliisfactam pro ecclesia Beneventana. Pro ea ec- 


977 


PROLEGOMENA. . 


v78 


clesia collectum aut compositum esse satis innuit À hoc est S'. Zigaldi, in territorio Matisconensi. Si ex 


titulus. Sophie, toties in contextu relatus. Ex 
Adone vix quidquam habet, potius ex aliquo Hiero- 
nymiano interpolatus est. tatem quodammodo 
conjicere voluit Papebrochius, dum ait meminisse 
S. Romualdi ei Thome Cantuariensis. Sed de ea 
pluribus disputare operz pretium non est. 

252. Hic sequitur codex ille, de quo supra non 
semel memini, nempe Usuardus abbatis Ughelli 
sive Ughellianus, quem in omnibus puto convenire 
cum nostro Antuerpiensi et antiquissima editione 
Lubecana maxima. Qui si accuratius collatus 
fuisset, haud dubie a duobus aliis nunquam divel- 
leretur. Nolim tamen id tam certo affirnare, cum 
facile etiam in aliquibus dissentire potuerit. 


253. Altempsianum recte advertit Papebrochius p 


in Anglia auctum esse, cum hujusmodi additamenta 
sepe recurrant. Qua occasione Romam pervenerit, 
explicatum non est, nec de ejus state serupulosius 
inquirenda multum sui sollicitus : id vero obser- 
vavi, codicem olim fuisse ecclesie Wintoniensis, 
eum xxx Octobris ita legat : Z;:o die ordinatio 
sanctissimi antistitis atque patroni nosíri Sovi- 
tMini; alii scribunt S7cithuni. Collatio nostra in- 
cipit a mense Martio, rejectis in finem Januario et 
Februario. Suspicor autographum ipsum ita olim 
scriptum, vel forte male compactum fuisse. 

254. En modo confusionem Florentinorum codi- 
cum, de qua dicebam num. 250. Sic in fronte scri- 
psit Henschenius : Martyrologium Usuardi colla- 
(uma 49 cum ms. D. Caroli Strozzii, senatoris Flo- 
resntini, in quarto. Collatum 29 cum Martyrologio 
Florentino, edito Florentie anno 1486 (alibi notatur 
1484, sed primum numerum servavimus), per Fran- 
ciscum de Bonaccursiis presbyterum, et spectat ad 
eundem /Sírozziwn, in. quo dum desunt additur 
(*f« deest). Collatum 39 ctum manuscripto Medicee 
bib liothece, in pergameno, in. quarto. Qu si con- 
veniat, inferius subditur, si alia ibi sola sint, 
superne linea (rahitur. Quam hac errori obnoxia 
sint, nemo non videt. Conatus sum, qua potui di- 
ligentia, ad proprios codices referre singula : si- 
cubi deflexerim, prudens lector facile ignoscet. 
Non videntur hi codices seculum xv superare, 
eerte perpetuis ferme redundant auctariis. 

255. Sequuntur extracta, seu collationes alis, 


Florentiz et alibi factz», cum aliis Martyrologiis,ex D 


Adone et ex aliis multum interpolatis,quz pro Usuar- 
dinis non agnovit Henschenius, neque nos eorum 
accessionibus Auctaria nostra crescere voluimus, 
aliunde satis ampla et numerosa. At cum Chiffle- 
tiana pleraque ex codicibus Usuardinis accepta 
videantur, eorum potior habita est ratio, unde hic 
singulorum nomina percurremus, ne quid in toto 
opere recurrat quod non undequaque explicatum 
sit. Hic titulus a Papebrochio omnibus prefigitnr. 


Ezíractía ez variis Martyrologiis a R. P Petro 
Francisco Chiffle!o. 


200. Ec veteri manuscripto Usuardi 8. Rigaud, 


additionibus decodicis puritate judicare liceat, pro- 
bum esse oportet, cum ill: pauca sint numero. 

257. Ez Mar(yrologiomonasterii Jurensis S. Ra- 
gnoberti, ex; Adone et Usuardo contezto, inquit 
Papebrochius; at si singula recte expenderis, a 
stylo Adonis permodice participat. Magis credide- 
rim Usuardum esse ad aliorum morem, sed non 
multum interpolatum, 

288. Ez Martyrologio ecclesie. Lugdwnensis 
sancti Stephani; sub nomine Bede, sic iterum 
loquitur Papebrochius, sed. Adoni similiori. Non 
satis capio unde hzc rursus similitudo accepta sit, 
nam Auetaria pleraque, si non Usuardum, saltem 
ejus enuntiandi modum ferme sapiunt. 

259. Ez Martyrologio Usuardi ecclesie Burdi- 
galensis. Nihil additum est ex quo de ejus setate 
statuatur.Quantum a primigenia simplicitate absit, 
intellige ex Auctariis. 

260. Ez veteri Mar(yrologio Castri Karoli, seu, 
mavis, ex cenobio sancta Marix de Castro Karoli. 
Locum mihi hactenus ignotum fateor. Si codex 
Usuardinus est, non videtur contemnendus. 

201. Ex Martyrologio Bizunticensi S. Pauli. 
Non multa habet ex quibus magis ad eam quam ad 
aliam quamlibet urbem pertinere dicendus sit. 
Huic addi possunt extracta alia non magni mo- 
menti, desumpta ez Martyrologio Luxzoviensi. De 
hoc etiam peculiare quidquam notatum non inve- 
nio, nec observare ipse potui. 

202. Ex Martyrologio sancti Anatolià S'alineg- 
$is. His extraclis subjunguntur alia etiam per- 
pauca, ez Martyrologio Franciscanorum Salinen- 
$iwm. Sola nomina indico, cum dubiis conjecturis 
indulgere nolim. 

263. /Eque obscura sunt ea qua Chiffletius sum- 
psit ez Martyrologio abbatie Golliane, 

264. Item ez Maríyrologio Montis Sancti, nisi 
quod in eo magis exornentur Aomaricus (a quo 
nomen sortitur locus, ut sit ?»1048 sanctá Roma- 
rici) aliique saneti cum eo conjuncti, aut ad idem 
cenobium spectantes. 

208. Ec Mariyrologio Usuardi, Caudéacensis 
prioratus. Memini me alicubi in Actis hunc codicem 
reperire sub nomine Candracensis, sed servanda 
est nomenclatio, qua etiam in Auctariis usus sum 
potissimum. Tot solus hic codex additiones habet 
quot in sequentibus quatuor reperiuntur. 

200. Ec Martyrologio Balernensi. Dus sole 
annuntiationes extract:z sunt, qua: aliunde in Auc- 
tariis satis note, ex hoc codice citari non mere- 
bantur. 


267. Ez Martyrologio sancti Vincentii Cabillo- 
&ensis. Patriam suam clarissime indicat, nam 
quacunque habet, loci ipsius propria sunt. 

268. Ez Martyrologio Usuardi,monasterii sancti 
Benigni Divionensis. Idem nomen ex ipsiusmet 
Chifflétii manuscripto supra citavimus num 245; ve- 
rum extracta non plane conveniunt, nam in priori 


079 


USUARDUS MONACHUS SANGERMANENSIS. 


nonnisi sex, in hoc annuntiationes undecim repe- A — 275. Erit fortasse qui ex citatis praefationis hu- 


riuntur. Sed tanti non est ea discrepantia, ut hic 
ei explanande diutius immoremur. 

969. Ez Maríyrologio Divionensi ecclesia san- 
cti S'tephani. Et hic codex pauca suppeditat. Inter 
additiones undecim, du: duntaxat Divionensibus 
propris reperiuntur. 

270. Hc maríyrologio pervelusto | Remensis 
ecclesio sanctorun Timothei et. Apollinaris. Co- 
dex hic valde copiosus est, pluribus abundans 
auctariis quam ullus ex praecedentibus. Utrum 
vere Usuardinus sit, non explicavit Chiffletius. 

9A. Ec Martyrologio sancte Marie Belnensis. 
Et hoc vere nomen suum praefert, cum non nabeat 
nisi Belnensia. Videegregium specimen xxvi Aprilis. 


jus initio Bollandi verbis, quzrat cur inter tot 
Usuardos hic jam ordine recensitos, locum non ha- 
beat Pragensis ille quem cum Bruxellensi ibidem 
nominat? Ditam candide nullum me peculiarem 
codicem Pragensem nosse. Non diffltebor tamen in 
nostra Martyrologiorum collectione, Martyrologium 
aliquod Pragense reperiri, quod proprium Pragense 
vocavit Henschenius ; idque merito, cum solos eos 
dies signet, quibus Pragz2 festivitas aliqua celebra- 
tur, propter sanctorum reliquias a Carolo IV Ce- 
sare, magno numero procuratas eoque collatas. In 
manuscripto nostro manu Papebrochii notatur P. 
Gamansium codicem ipsum Pragensem ad Bollan- 
dum olim misisse, sed ad dictum Patrem remissum 


272. Ex Maríyrologio Accincti. Unicam habet p, anno 1681. Ceterum satis mihi certum est, de tali 


commemorationem : 75 ferritorio Bisuntino, mo- 
nasterio Bellevallis, translatio S. Petri episcopi 
et confessoris; de qua vide vrir Maii. 

273. Chiffletianis postremo hoc loco superaddi- 
tur extractum non maximi momenti ez Martyro- 
logío Usuardi Abding hoffensis in West phalia, quod 
vix pagellam implet. Alia ex eodem codice adjun- 
guntur qua huc non pertinent. 


Codices alii án hoc opere non adAibiti. 


274. Preter longam codicum Usuardinorum se- 
riem, satis fuse hucusque descriptam, alia penes 
nos manuscripta sunt, quz: numerum augere pote- 
rant, nisi tanta aliorum copia fuisset. Habemus co- 
dicem alterum Ultrajectinum ecclesie sancte Marie 
Canonicortun, manu Belgica, in folio, cui ascripsit 
olim Rosweydus 4on esse Usuardum; recte, si de 
puro intellexit, at ex Usuardo et aliis compilatum 
fuisse statim perspiciet,qui Usuardum noverit.Citat 
Molanus, praefationis cap. 13, Usuardwm Guilielmi- 
tarum Brugensiwn,quo in sua editione usus sit.In- 
venio descriptos inde menses duos,ex quibus colligo, 
multum convenire cum Usuardis nostris Leydensi- 
bus, presertim cum Belgico, unde et cum ipsis co- 
dicibus, predicti duo menses compacti sunt. Est 
item codex alius parvus, manu recentiori scriptus, 
quem simpliciter Jr«gensem vocamus, semel aut 
iterum, ni fallor, a nobis citatus, sed subinde reje- 
ctus, quod ab Usuardo nimis ssepe deflecteret. Ad- 
jungo his codicem alium minimum, corio nigro 
coopertum, qui fere Usuardinus dici posset, nisi 
nimium ef quasi studio contractus esset. Citantur 
in Actis non raro Additiones manuscripta Cariusie 
Brucellensis, sed hz nihil ad Usuardum, cum mera 


augmenta sint, editioni Grevenian: superaddita.- 


Contulit Papebrochius editionem Lubeco-Colonien- 
sem, cum codice aliquo abbatis» Premonstratensis 
S. Michaeli Antuerpiae, verum et in eo additiones 
sunt additionibus superadjecte. Demum in Actis 
frequenter recurrit Florarium Sanctorum, in quo 
Usuardina multis aliis immista sunt. Sufficiebant 
mihi codices jam enumerati, quotidie evolvendi, 
ut facile reliquos omnes intactos relinquerem. 


Martyrologio Bollandum in praefatione generali lo- 
cutum non esse. Malim credere Pragenses Patres 
nostros, Usuardi Danici olim possessores, extracta 
aliqua et specimina ad Bollandum misisse, ex qui- 
bus ipse facillime judicare potuerit, ampliftcata 
sanctorum elogia, ei plurima nomina ascripta. Si 
preter hoc, aliud Pragense Martyrologium aut 
vidit, aut sibi commodatum habuit, certum est in 
Museo nostro non exstare. Quod si fortasse lector 
codices alios sub Usuardi nomine in Actis citatos 
reperiat, meminerit incompletos esse, aut extracta 
aliqua ad majores nostros fuisse transmissa, si- 
cuti de Hieronymiano Tamlactensi diximus przefa- 
tionis hujus num. 25. 


ARTICULUS VI. 
Editionis hujus fides, ratio, ordo. 

276. Quod przefationis hujus principio testatus 
sum, secure denuo sub finem audeo asserere, me in 
tota hac nova recensione id maxime habuisse pre 
oculis ut, preter Martyrologiorum genealogiam, 
Usuardum purissimume6t sincerissimum proferrem; 
in quo, confidenter dicam, nihil operz,nihil laboris, 
nihil diligenti: a me prztermissum fuisse. Fontes 
assignavi ita repurgatos et mundatos, ut limpidam 
veritatem ex iis haustam existimem ; atque adeo tu- 
toet absque ullius invidia Usuardo huic applicare 
possim quod pontiflci Paulo V de suo Adone asseve- 
rabat Rosweydus : « Ea fide curaque recensitum, ut 
affirmare non verear, parum a Calamo menteque au- 


D ctoris abesse. Intererat profecto reipublieze Chris- 


tiang, ne quid magni viri titulo legeretur, quod ip- 
sius non esset, ne quid corruptum ejus nomine 
circumferretur,aliena adsutum manu ; ne viri aucto- 
ritatem secuta posteritas, erroris funiculos necte- 
ret ; ne quoque UsuAnbpo quidquam abjudicaretur; 
cui certissimum ab unanimi codicum suffragio 
testimonium esset. » Ne vero plura in hanc rem 
argumenta coacervando, praefationis jam satis, forte 
nimis diffusam, ulterius protraham, asserti mei sin- 
ceritatem per singulos dies perspiciet, qui Obser- 
vationes nostras consulere dignabitur. 

2771. De operis item ratione et ordine paucissima 








Ue 


PROLEGOMENA. 


dicenda supersunt. In fronte cujusque diei ponitur A mentis, seu excusis, seu apud nos manuscriptis bre 


textus ipse Usuardinus, ex precipuorum, imo om- 
nium codicum collatione eductus; quorum, qui eo 
die puri repertisunt, nomina minori charactere Ita- 
lico subjiciuntur, tanquam premissi textus Usuar- 
dini probatio. Si quando nulluscodex integre purus 
et simplex fuerit, attexitur dissertatiuncula, qua de 
textus simplicitate lector abunde edoceatur. Eo au- 
tem ex probatioribus codicibus expurgato, cetera 
omnia qua Usuaro abjudicanda censemus, in eum 
elenchum rejecta sunt, quem Auctaria appellavimus. 
Porro, operis ordine, sequitur manipuluslectionum 
variantium, in codicibus Usuardinis, pro eo textu 
citatis oecurrentium, ubi si forte minuti» obser- 
ventur momenti perexigui, meminerit lector me hic 
omuium gustibus deservire debuisse, adeoque et 
morosis antiquariis non nihil tribuere. Hos vero qui 
noverit, scit cum iis se ingeniis conflictari, quibus 
religionis est vel minimum apicem in hisce rebus 
negligere. Qui similibus non delectantur, auctor iis 
sum ut de Variantibus nihil solliciti, ad Observatio- 
nes transeant, ibi reperturi quecunque ad auctaria 
nostri illustrationem conducere posse censuimus. 

27g. Prima cura fuit textus Usuardini genesim 
eruere et explanare, ut lectores quotidie habeant, 
quam supra dicbbam, Usuardi enm patre, avo, vel 
avis et abavis, cognatis el affinibus conjunctionem, 
eo plane modo quem supra praefatione principio re 
presentare conatus sum. Przter Mar'yrologos, ad 
demonstrandam cultus sanctorum diuturnitatem, 
non semel adduxi antiqua Kalendaria, eaque przci- 
puse hoc tempore inter eruditos auctoritatis, ut est 
celeberrimum illud et vetustissimum, primum[a Bu- 
cherio vulgatum, in commentario ad Victorii Aqui- 
tani Canonem Paschalem a pag. 207, et denuo edi- 
tum a Ruinartio inter sincera et selecta martyrum 
Acta, in editione Parisiensi (qua sola usus sum) a 
pag. 692, iu recentiori Amstelodamensi, a pag, 617; 
cui in utraque hac editione subjungitur Kalenda- 
rium aliud Carthaginense, etiam antiquissimum, 
quod primus reperit, publici juris fecit notisque 
illustravit laudatus sepe a nobls Mabilio, Analect. 
tomo IiI, a pag. 368. 

276. Alia duo sunt, vel forte editorum duorum 
Kalendarium idem, qnod primum Leo Allatius operi 
de Ecclesi: Occidentalis atque Orientalis perpetua 


C 


viter discussis, intricatiora controversiarum capita 
ad majus opus remiserimus. Hic nonnunquam au- 
ctores citavi, necdum satis diligenter a me exami- 
natos, atque inter eog praecipuum Sebastianum Le- 
nain de Tillemont, in laboriosissimo opere Gallico 
sub titulo Commentariorum ad historiam ecclesia- 
sticam, in sexdecim volumina distributo, quem et 
alios quoscunque in eadem rem ita appellatos 
volo, ut eorum auctoritati nec hilum tribuam, si 
cum Romane Ecclesi» consensu et approbatione 
non omni ex parte conveniat. 

280. Hzc lectorem eruditum premonuisse plus 
quam satis est; quod unice quarimus : nam harum 
rerum imperitis talis nunquam monumentorum no- 


p 3trorum explicatio dabitur, qux ad omnium intelli- 


gentiam sufficiat. Idem ferme dictum sit de tota or- 
thographis: ratione, quz in ipso Usuardi textu ex 
codicibus ferme servata est, eademque passim in 
Auctariis adhibita, sic ut nemo offendi debeat aut 
possit, si plurima perperam scripta inveniat, tum in 
rebus ipsis, tum in nominibus propriis. Sic passim 
scribitur in textu presbyteri, etc., Dionisii, Hiero 
nimi, Hierosolimis, etc. ; quorum omnium ratio red- 
ditur, ineo quem distinguimus articulo,sub nomine- 
Varie lectionis. In Auctariis multa recurrunt longe 
absurdiora,ubitamen visum est restituere diphthon- 
gum ec, qua in nullis codicibus, preterquam in Pra- 
tensi, Heriniensi, Rosweydino atque Molani editione 
reperta est. Barbariei a nobis servata vindicias da- 
bit Augustinus, relatus a Molano in adnotatione 
Ix Januarii. Hic przefationis metas figo, nam id ge- 
nus minutiarum exponendarum, si singulas vellem 
percurrere, nunquam esset finis ; satis fortasse alibi 
tzedii afferent, ut hic iis percensendis tempus de- 
nuo terere operz pretium non sit. Et mihi et omni- 
bus faciam satis, si Usuardi Mrrtyrologium, pu- 
rum, germanum, sincerum et simplex exhibuero, 
qui est praecipuus operis nostri finis, ad unam, 
ut jam non semel diximus, eamque majorem Dei 
sanctorumque gloriam. 


NOTANDA PRO INDICIBUS. 


281. Adevitandam, qus in Molani indice est, san-- 
etorum Usuardinorum, aliorumque qui solum in ad- 
ditionibus referuntur, confusionem, duplicem toti 


consensione, edito an. 1648, inseruit a col. 1487. D operi indicem subjunximus ; alterum, qui sanctos 


Fronto autem, de quo supra egimus, sub alio ferme 
titulo vulgavit aun. 1652, ut vide supra num. 110 ac 
sepius in operis nostri contextu. His adde Sacra- 
mentaria a Menardo, Thomasio et Mabilione edita 
recensitaque, qua omnia stabiliendo sanctorum ve- 
tusto cultui suis locis adducta sunt. Altera ferme 
quotidie mota est quzstio de Martyrologiorum no- 
strorum encomiis, seu Actis ipsis, unde illa a Beda 
et Adone accepta et contexta snnt, in quibus gra- 
vior plerumque diffleultas, sed hic pro operishujus 
instituto, sic paucis expedita, ut sem»^stri primo ex 
A ctorum commentariorumque nostrorum fide, res 
decisa plerumque sit, semestei autem altero, monu- 


pure Usuardinos aut festa alia ad Usuardum vere 
pertinentia complectitur ; alterum,in quo Auctario- 
rum omnium sancti continentur, sed dispositi, ut 
pleraque, codicum ipsorum, ex quibus desumpti 
sunt, errata, atque in transformandis, multiplican- 
dis commutandisque sanctorum nominibus, item in 
iisdem s:pe repetendis perturbatio ablata non sit, 
in quo etiam fidelitatem nostram lectori probatam 
voluimus. Neque vero hujus loci erat sanctos illos 
autad proprios dies natales revocare, aut contro- 
versa alia dissolvere, cum hsec propria sit commen- 
tariorum nostrorum ad ipsa acta institutio, quo 
hec omnia reducenda et remittenda putavimus. 





USUARDUS MONACHUS SANGERMANENSIS. bel 





PROLEGOMENA EDITIONIS ^ J. BOUILIARTII 


PRAEFATIO 


Autographum Usuardini Martyrologii tanto studio A conservandis codicibus cura, vigilantia fidesquenon 


per novem szeula asservatum,tantopere aberudilis 
expetitum, toties efflagitatum, en tandem prodit e 
bibliotheca sancti Germani a Pratis. Ex quo R. P. 
Joan. Bollandus, cujus pios doctosque labores nulla 
unquam delebit oblivio, preclarum istud monumen- 
tum sibi describi, et cum alio ejusdem abbatiz re- 
centiori codice conferri curaverat, Usuardumque 
juris publici facturum esse se promiserat (Pref. in 
Acta. S.S. tom. I) ; Benedictini, qui, suis modo di- 
tescat opibus respublica litteraria, pro nihilo ha- 
bent sibi munus acceptum referri, de illo typis man- 
dando ne cogitabant quidem. Illa gloria frui virum 
optime de Ecclesia merentem non solum :»quo patie- 
bantur animo ; sed etiam gaudebant de suo nonnihil 
accessisse Collectioni quà uberes orbi Christiano 
fructus allatura erat. Sibi persuadebant viroerudito 
ejusque adjutoribus summo in pretio futurum esse 
suum codicem, eosque religioni ducturos addere 
quidquam vel detrahere. 

Nec eos terrebat, quod in sua przffatione celebris 
ille Jesuita magis in Heriniensem codicem quam in 
Pratensem propendere videbatur. Cum enim Heri- 
niensis illi non visus esset potior Pratensi, quam 
quod iste Idibus Januarii translationem reliquiarum 

. Viventii Verziacum annuntiaret, nihil factu fuis- 
set facilius, quam evellere ex animo tenuissimum 
illum scrupulum. Satis fuisset virum veritatis 
amantem admonere, adjectam recentiore manu 
fuisse illam translationem: scripturarum discrimen 
esse vel eco perspicuum; in hujus generis opere 
nihil mirum esse, quod quzdam addita fuerint ; 
nisi vellet pro novis festis novum subinde exaratum 
fuisse codicem : nihil inde auctoritatis autographo 
decedere, quod se satis scripturz antiquitate, ni- 
tore, elegantia tuetur atque defendit. 

Sed nostra nos fefellit opinio. Postquam per sep- 
tuaginta annos suspensam omnium exspectationem 
tenuerunt Antuerpienses Jesuite, tandem in lucem 
emittunt Martyrologium, Usuardi vocant, sed ita nou 
purum, ut, si revivisceret Usuardus, in illo frustra 
se ipse qniereret. Quibusnam vero causis tantum 
sibi licenti» dederunt? quia in autographo Pratensi 
liturs sunt, et lituris superindueta quadam, quain 
cobteris Usuardini Martyrologii exemplis desunt.Mi- 
rum scilicet in autographo lituras videri, quasi non 
illud maxime laudaretur opus quod multa litura 
: coercuit: et superinducta qusedam quid autographo 
fidei detrahunt, cum qus superinduxit manus, ea- 
dem est, qux» reliquum codicem exaravit ? 

Illatam nostro codici tantam injuriam dissimulare 
non decebat, non licebat.Nam si nota chronologica 
quas pra se codex ille fert; si forma litterarum qui- 
bus describitur ; si silentium de iis, qui postea sunt 
insanctorum numerum relati;sifestorum consecutis 
temporibus institutorum pratermissio; si nostra in 


í (a) Titulus : Usuardi S'an-Germanensis mona- 


chi Marliyrologinm, sincerum, ad. autographi n D 


San.-Germanensi abbatia servati fidem editum et 
ab obsercationibus R. P. SoLLERm societatis Jesu 
vindicatwn. Opera et studio D'' presbyteri et 
monachi Benedictini e congregatione Sancti Mauri. 
Pqrisiis apud Peirun. Franciscum Gifart, übra- 
riv, via Jacobaa, awo signo sancto TAeresio. 


possunt a suspicionibus tutum Usuardiautographum 
przstare: quidcerti futurum est in litteris? Omnium 
auctorum qui nostris e biblio:hecis exierunt, quem 
habemus habuimusve codicem, cujus vetustas et 
praestantia pluribus firmioribusque argumentisnila- 
tur? Artis critici veluti normaest, ut vetustissimus 
est codex et proxime ab auctore abest, ita minime 
interpolationis nomine suspectum esse : quid flet, 
obsecro, illa norma, si, quem ab ipsomet auctore, 
aut eo dirigente scriptum esse constat, eum adul- 
teratum fingere licet ? 

At enim, inquies, Sirmondus, Joannes Baptista de 
Cortas, Stephanus Chamillart Jesuit: codicemillum 
inspexerunt (5) ; illum etiam Castellanus Parisiensis 
Ecclesi: canonicus semel et iterum contulit : qui 
fieri potuit, ut viri in dignoscendis conferendisque 
codicibus exercitati tam sape fallerentur? 

Istud mihi etiam, donec ipse hisce oculis codicem 


p vidi, visum est incredibile. Quin et diu dubitavi an 


revera Castellanus retulisset ea qus ab illo acce- 

isse setesLatur postremus Usuardi editor R. P. Sol- 

eriussoc. Jesu : necdum crederem, nisi tam timuis- 
sem illius fidem, quam parum ille timuit Benedicti- 
norum suspectam habere. Utcumque est, nostra 
omnibus palet bibliotheca ; J resto erit codex, unus- 
quisque judex esse poterit. Tant um opus ex oculis. 

tque ut omnes, quid occasione m controversis de- 
derit, sciant ; non solum paginarn integram zere in- 
cidi voluimus ; verum etiam autographum exhiberi 
totum, cujusmodi est. Qu: addita fueruntalia manu, 
ea certe pauca, alio charactere pinguntur ; qug in 
margine posita, in margine relicta sunt: qux manca 
sunt et mutila, eadem videbuntur. Sic lector ipse 
judicabit, qus Usuardo abjudicari, quz eidem ad- 
judicari, debeant. 

Quis autem Usuardus ille fuerit ; quo tempore 
Martyrologium scripserit ; ex quibus illud fontibus 
hauserit, disputant inter se critici, totaque in his 
rebus prolixissima versatur przefixa Solleriano 
Usuardo przfatio. Ego qui grandis voluminis mt- 
nime sum ambitiosus, qux: certis ex monuments 
comperire licuit, narratione tradam brevi. ! 

Usuardus tir magne probitatis (c),sancti Germani 
Parisiensis sacerdos et monachus fuit (d). Jamanno 
838, professioni monastic: nomen dederat (e). Tunc 
enim subscripsit instrumento, quo Pratenses mona- 
chi precum societatem sanxerunt cum Remigianis 
Rhemensibus. Anniscirciter decem et novem elapsis 
cum diruta a Saracenis vel Mauris Valentia civitate, 
spes data fuisset Pratensibus, facile se in ruinisillius 
urbis corpus beati Vincentii Levitae sui patroni in- 
venturos; Hilduinus II abbas neminem' judicavit 
Usuardo magis idoneum ; qui pium hoc et laboriosum 
iter susciperet.Quod ingressuscum comite Odilardo 
cum Valentiam ire non posset, Mauris itinera infe- 


M. DCCXVIII, cum approbatione et privilegio re- 
gis. 

(0) Vide edit. Soller. pref. in Usuardi Martyro- 
log., c. 3, art. &, $ r, n. 1995. 

(€) Aimoin., Trans. corp. SS. Georgii Aurel. 
eic. pag. 4. 

(d) Prolog. Martyrol. Usuard. 

(€) Spicil, t. IV, pag. 220; Aimoin., ibid., pag. 





985 


PROLEG. EDIT, J. BOUILLART. 


986 


stantibus, Cordubam petiit, unde tandem anno 855 A Ded: pia descripía wocat. Prmterea ait ideo 


Egimantum in villam ad monachos Pratenses perti- 
nentem elLinSenoneusi dioecesi sitam revexit sancto- 
rum Georgii et Aurelii corpora et sancta» Natalia 
caput. 

Anno 863 Nortmannis, qui sancti Gerinani mona- 
sterium incenderant, in suam patriam reversis, 
Usuardus cum cxteris monachis Parisios redit, 
jussuque Caroli Calvi Martyrologio operam dedit. 
Cur id negotii datum illi fuerit, ipse causam affert in 
Prologo. Tunc temporis plurima vulgata fuerant hu- 
jusgeneris scripta. Nam prater illa quz» Hieronymi 
et Bed:» nomina pr:zeferebant, Florus (incertum quis 
fuerit) aut peculiare quoddam concinnaverat, aut Be- 
dz» tantumauxerat. Rabanus Moguntiz archiepisco- 
pus, Wandalbertus diaconus et monachus Prumien. 
sisin dicecesi Trevirensi, ejusdem generis opus com- 
posuerant: quos secutus fuerat Ado primum Ferra- 
riensis monachus, dein episcopus Viennensis. Ex om- 
nibus illis Martyrologiis unum confecit Usuardus 
noster. 

Ex omnibus illis dico, quamvisilla nominatim non 
appellet. Nam clare indicat, przeter Hieronymi Bede 
et Flori martyrologia, alia fuisse quibus uteretur. 
Prologi verba sunt: qwe res pia quidem sollicitu- 
dine (vestro, si recordamini, jussu dignanter admo- 
(o) »e ad hoc, et si indignum, compulit, quatenus 
sanctorum sacras aique anniversario recolendas 
festivitates ez quibusdam precedentium Patrum 
martyrologiis in. quamdam colligerem unitatem. 
Erant igitur ante Usuardum quxdam praecedentium 
Patrum Martyrologia. At Rabanianum, Wandalber- 
tinum et Adonianum composita ante fuerant, quam 
suo manum Usuardus admoveret. De duobus prio- 
ribus res extra controversiam est. De Adoniano in- 
ter eruditos convenit conditum ab Adone fuisse, 
antequam Viennensem cathedram occuparet, quam 
occupavit anno 860. Jam luce clarius est, Usuar- 


suscepisse Martyrologium, quod recolebat in ipsis 
eorumdem (Martyrologiorum pr:ecedentium) so- 
lempuitatibus quum multos proprie negligentia 
excessus. At hujus vitii nec Hieronymum, nec. Bo- 
dam, nec Florum accusat. Sie enim primum de 
Hieronymo: quorum alter brevitati studens. Si bre- 
vitati studuit, brevitas noh fuit negligeutiz : dein- 
de de Beda: aifer cero quamplnres dies intactos 
relinguens adnotavit, ut ipse testatur in fine epi- 
tomes, omnes quos invenire potuit. Si ergo uter- 
que quita inceniuntur hujus operis preteriisse 
Aecessaria, alter brevitatis studio peccavit, alter 
ignoratione, neuter negligentia. Florum .enique 
tantum abest ut negligenti: insimulct, ut illum si- 
bi sequendum esse censuerit : Censui et Flori me- 
morabilis latiora jam in eo ipso megotio sequi 
vestigia, etc. Igitur prater Hieronymi, Beds* et 
Flori Martyrologia, pri& oeulis habuit, Usuardus 


B Rabanianum, Wandalbertinum, Adonianum, et for- 


Lasse alia quarumdam ecclesiarum propria, qum 
ante Usuardum composita cognoscimus. 

Neque vero preeesdentium ita pressit Usuardus 
vestigia, ut ab illis aliquando recedere non auderet. 
Nullum in suo Martyrologio vitium reliquit ex iis 
quie sibi in aliis displicuerant. Hieronymianum zquo 
brevius dilatavit, supplevit qu: Bed:e deerant ne- 
cessaria : Flori, aut, si mavis, Adonis /nam an se- 
cundus ille liber, quem sequi statuit, revera sit 
Flori, an ipsissimum Adonis Martyrologium; lis est 
adhuc sub judice) longiores narrationes pauciori- 
bus contraxit. Addidit etiam multa de suo; plures 
sanctos quos in Ilispaniam iter faciens in eo re- 
gno coli didicerat ; dies festos omnes sui monastoe- 
rii proprios, et alia qu:»* sagaci indagine perqui- 
sierat. Itaque qui cujuspiam sancti mentionem ab 
Usuardo factam idcirco negaret, quia de illo si 
lent alia martyrologia, is inepte faceret, eum Usu- 


dum confecisse suum postquam ex Ilispania rediit. c» sardus ipse clamet non alia martyrologia se in om- 


Id probant cum plurimi saneti ex. Hispania, quos 
sacris fastis inseruit, tum exceptio corporum sanc- 
torum Georgii ect Aurelii xit Kal. Nov. prima ma- 
nu consignata (a). Egmantum venit anno 858. Eg- 
manti, in villa scripsisse libris omnibus destitu- 
tum, res et omnium absurdissima. Nec minus ab- 
surdum de Martyrologio Carolum Calvum ecogi- 
tasse, dum Nortinanni regiam urbem obsidebant 
et vicina igne ferroque vastabant. Ante annui au- 
tem 863, Usuardum cum ceteris monachis Lutetiam 
non rediisse narrat Aimoinus testis oculatus et re- 
ditus comes (5). Non igitur ante annuin 863 ad Mar- 
tyrologium animum adjunxit Usuardus. Ante Usuar- 

inum igitur Adonis Martyrologium scriptum fuc- 
rat; quod in causa est cur sspe in utroque elogia 
iisdem fere verbis concepta legantur. Nec Adonem 
tamen nec caxteros laudat nominatim; quia nec 
profitebatur se proprio Martyrologium conficere, 
et illi Martyrologi nemini tunc temporis noti non 
erant. 

At illa, inquies, praecedentium Patrum Martyro- 
logia sunt Hieronymi, Bed: et Flori martyrologia. 
Repugnant Usuardi verba. Sic enim pergit paulo 
inferius: Preterea e( venerabilium, Hieronymi 
scilicet ei Bede presbiterorum, piis, quamvis suc- 
ciactis, super hoc provocabar descriplis. Nemohamc 
attento animo cum antecedentibus comparaverit, 
quin intelligat illa precedentium Patrum martyro- 
logia non eadem esse ac illa, quse Hieronymi et 


(a) Aimoin., Transl. corp SS. Georg. Aurel., etc., 
pag. 51. 


ParRoL. CX XIII. 


nibus imitatum esse. A? sí guid, inquit, preter 
uod ab illis accepi in hoc opere actum vel muta- 
wn est,sagaci a& me iudagine id perquisitum 
agnosci poterit. 

Opus tanto labore perpolitum, tantaque perfec- 
tum industria non poterat omnibus non probari. 
Ne tamen essent, qui illum levitate potius animi, 
quam rei utilitate ad corrigenda alia martyrologia 
adductum esse suspicarentur, suum Carolo, q.i 
nondum Augustus era*, ut liquet ex vetustissimis 
hujus abbati:z, Regix Bihliotheez, aliisque Usuar- 
di codicibus, nuneupandum esse duxit : quo etiam 
illum impulit spes haud obscura force ut liber tan- 
ta auctoritate munitus plus apud praesentes et pos- 
teros ponderis haberet. Res ad votum successit. 
[ta enim concinna sua et eleganti brevitate placuit 
istud Martyrologium, ut vix absolutum ab omnibus 
fere ecclesiis usurparetur. 

Quandiu postea vixerit Usuardus, incompertum. 
[d unum exploratum est, vitam ejus prorogari non 
posse ultra annum 877. Nam in Necrologio, quod 
eadem atate est et ejusdem auctoris ac Martyrolo- 
gium, Ermentrudis reginz uxoris Caroli mors pri- 
ma manu notatur; alia eaque recentiore mors Ca- 
roli. Ermentrudis autem obiit anno 869. Carolus 
anno 877. Usuardus igitur intra illud spatium obiit 
mortem, idque Idibus Januarii. Nam hoc die in 
eodem Necrologio rubeis litteris memoratur Usuar- 
dus sacerdos. 


(b) Aimoin. 1, it, Mirac. sancti Gérmani, c. 19. 


19 





087 USUARDUS MONACHUS SANGERMANENSIS. 088 
VARL/E USUARDINI MARTYROLOGII EDITIONES 
Qu: a l'ratensi Codice recedunt. 

Lubecana anno 1475 A Coloniensis Greveni altera anno 1591 
Ultrajectina anno 1480 Parisiensis Belini anno 1521 
Florentina anno 1480 Parisiensis Munerati anno 1535 
Papiensis anno 1487 . Editio incerta anno 1537 
Lubecana alia anno 1400 — Lovaniensis Molani anno 1568 
Coloniensis anno 1490 — Lovaniensis Molani altera anno 1573 
Parisiensis Munerati anno 1400  Antuerpiensis anno 1583 
Veneta Belini anno 1408 Parisiensis apud Michaelem Sennium 1583 
Lovaniensis Molani anno 1513  Antuerpiensis Sollerii anno 1715 
Coloniensis Greveni anno 1915 





REVERENDO PATRI 


JOANNI BAPTISTE SOLLERIO 


PRESBYTERO ET THEOLOGO SOCIETATIS JESU 


D. '* Presbyter et Monachus Benedictinus Congreg. S. Mauri 
S. P. D. 


Tandem persolvisti munus, quod septuaginta ab- B referat ; nihil, quod tibi honori esse possit. Hinc 
i 


hine annis Bollandus dux vester pollicitus fuerat. 
Opus sane magnum et magni laboris. Erudita przefa- 
tio, tam utilis quam prolixa. Neque enim dubium 
est quin doctis veheinenter placeant, quz disse- 
ruisti de Bedae Martyrologio Plori diligentia aucto, 
tecumque tuis rationibus victi judicent Hensche- 
nium et Papebrochium deceptos Bedz: adjudicasse 
quod Bed: et Flori erat ; Floro tribuisse quod in- 
certo interpolatori ascribendum fuit. De Martyro- 
logio Romano Rosweydi curis edito multum etiam 
tibi debet litteraria respublica: in quo vindican- 
do tuus co gloriosior est triumphus, quo plures 
tibi erant et formidolosiores adversarii, Henricus 
et Valesius, Saussayus, Fronto, Florentinius. Nec 
laudare non possum tuam de secundo Flori libro 
conjecturam, eum esse purum putum Adonis Mar- 
tyrologium, si conjecturam vocarem licet senten- 
tiam tot tamque solidis argumentis fultam. Quod 
eontra omnium eruditorum opinionem affirmas 
Adonem ante Usuardum scripsisse, fuisseque modo 
non ab Usuardo exscriptum, id ita mihi videtur 
evidens, ut mirari satis non possim quo modo a 
criticis negari potuerit. Neque etiam inutiles futu- 
re sunt Observationes. Verum est, postquam 
Usuardus ipse in prologo ingenue confessus fuit 
per quos profecerat, non admodum necessarium 
fuisse fontes indicare, unde fluxerat maximam par- 
tem ejus Martyrologium : sed quia oportuisset qua- 
tuor aut quinque libros conferri simul, quibus illi 
libri deerunt, aut conferendi otium non erit, ii non 
vgreferent se hoe labore levatos fuisse. Denique 
Auetaria aut sanctorum ignotorum nomina suppe- 
ditant, aut notorum docent quo memoria pertinue- 
rit; qui sane fructus haud quaquam est levis. Hzc 
oninia pulchre, bene, recte. Si tam preclaris prin- 
CIpH$ czetera. responderent, o librum eximium! o 
Martyrologium nullis non laudibus extollendum ! 
Verum in judicio quod de codicibus tulisti, 
tua dixerim, nec Henschenii et Papebrochii cor- 
rectorem, nec Martyrologii Romani assertorem 
agnosco: nihil video quod tuam «prtoniv. Süvequy 


endebat tamen Editionis et pretium et utilitas. 

am ne legit quidem Przefationem qui Usuardo 
tantum opus habet. Caput est, Auctor ipse: 
et tus' editoris precipus partes eranl curare, ut 
Usuardum exhiberes, ipsum, si fleri posset; sin, 
quam minime interpolatum, Tota res igitur in codi- 
cum delectu posita. Tu codicem omnium antiquissi- 
mum, integerrimum, reddendis Usuardi sententiis 
verbisque accommodatissimum, atque, ut verbo 
dicam quod codice commendat maxime, ipsummet 
Usuardi autographum neglexisti nulla causa; prz- 
tulisti codices, quorum nullus omnino purus, alii 
sunt aliis inquinatiores, quique nec ad edendum 
Usuardnm utiles tibi esse poterant. Atque hsc 
culpa est, omnium quas editor possit committere 
gravissinia, in quam te incidisse demonstrare 
aggredior. In quo cavebo quam maxime ne quid 
mihi excidat, quod vel tantisper tuum animum 


C offendere possit. Sed sicubi aut acris indoles, aut 


calidius veritatis studium, aut tus» censure inhi- 
quitas, aut paulo remissior circumspectio fecit, ut 
injuriam injuria rependerem, id pro tua humani- 
tate ignoscas velim. Incipio. 

Ac primum contendo autographum esse nostrum 
codicem. Quibus rationibus, audi. 1. Liquet scriptu- 
ram esse noni szculi. Judicium oculorum est, a quo 
provocat nemo quin sit aut cacus aut male perti- 
nax. 9. Certum est scriptum fuisse codicem ante 
877, cum in Necrologio, quod eadem scriptum est 
manu, Caroliimperatorishoc anno defuncti mors alia 
manu notetur. Scio quam hic argumentosuspicionem 
asperseris. Quid si, inquis totus ille codez centum 
et, si vis, ducentis annis, post Usuardsobitum scri 
(us sit,ecquid eadem prima manus Necrologiwmn a& 
quousqueprosequipoluit, secundaria aulem, sescio 
qua, reliqua superaddere? Quo in ludo, R. P., didi- 
cistires certas suspicionibus eludere? Quid si judsi 


pace m) Scripturas sacras finxerunt aut adultarunt ? Quid 


si Bcnedictini veterum Patrum non tam custodes fue- 
runt, quam fabricatores aut corruptores? Quid si ea- 
dem officina prodierunt historici, oratores, poets? 














089 


PROLEG. EDIT. J. BOUILLART. 


090 


Nosti quo perduceret isthzc suspicandi licentia? A intervallo, quod Ermentrudis inter et Caroli impe- 


Unde abii, revertor. 3. Carolo regi necdum Augusto 
dedicatum opus fuisse fidem faciunt mss. Pratenses, 
Regiz Bibliotheca, aliique non pauci codices, quo- 
rum prologus Carolum non Augustum, sed regem 
piissimum simpliciter appellat. 4. 1n abbatia Sanger- 
manensiexaratum fuisse codicem, res est perspicua. 
Solemnifates omnes monasterii proprias Martyrolo- 
gium refert ; Martyrologio adjungitur sancti Bene- 
dicti Regula in capitulo legi solita ; in Necrologio 
abbates et monachi ejusdem abbatie memorantur ; 
tria hec eadem manu. 5. Extra controversiam est 
Usuardum S. Germani a Patris monachum fuisse : 
id ipsa indicat Prologisubscriptio: Ezplicit Prolog «s 
Ustiardimonachi sancti Germani Paris .Neque sus- 
picio esse potest adjectam hanc postea fuisse sub- 
scriptionem : ita enim Prologum inter et Augustini 
testimonium inseritur, ut,si defuit antea, nulla arte 
intrudi potuerit. 6. Nemo dubitaverit in usum hujus 


ratoris conjugis ejus mortem intercessit. Nam in 
Necrologio mors Ermentrudis regine prima manu 
nonis Octobris; Caroli autem, pridie nonas Oetobris 
recentiori manu signata est. Ermentrudisobiit anno 
869, Carolus anno 377 defunctus est. Scriptumigitur 
fuit Martyrologium inter annum 869 et 877. Pergis 
tu Pref. c. 3, art. 4, $ 4, n. 206) : mo admitten- 
dum erit. scriplum vel saltem completum fuisse 
post annum 875, quo primum Calcus ionperator crea- 
(us est, adeoque probabilissime anno prozime se- 
quenti 876.Insistendo Mabillionis conjecture conse- 
quens etiam erit obiisse Usuardum ante Calvuun, 
cum hic alia manu Necrologio inscriptus sit,proin- 
deque, ut summum, ad initium anni 877 supervicis- 
8e. ALqueitasubductiscaleulis Usuardum censes uno 
circiter post absolutum oblatumque Carolo impera- 
tori Marlyrologium anno vixisse ; quo brevi temporis 
spatio non esse credibile tam multa potuisse Usuar- 


abbatis cessisse huncipsum codicem pertriasaltem B do occurrere, qu: in Martyrologio mutaret, oblite- 


szcula. Rem probant addita» margini soiemnitates, 
quae post Usuardum celebrari cceperunt, et quz in 
aliis ejusdem Martyrologii exemplis, qux, expleto 
Necrologio, fuerunt eodem in monasterio scripts 
ibidemque etiamnum asservantur ; in textum ipsum 
translata sunt. 7. Indubitatum est nunquam a nono 
sz::culo aut combustam aut direptam fuisse hujusce 
monasterii bibliothecam. 8. Nemo Benedictinos cri- 
minatus est aut cudisse aut corrupisse veterum li- 
bros, nisiqui veterum auctoritatem defugere voluit. 
Quid tibi animi est, Rev. Pater ? Hx certz non sunt 
autographi notz» ? hzec argumenta meris conjectu- 
ris debilitari possunt? Tuas in causa tot tamque 
firmis subsidiis munita negligere liceret, et reapse 
negligerem, si mihicum quovis lectore sermo esset : 
sed cum te a veritate abduxerint, illas dissipari, 
si non omnibus, tibi saltem utile fuerit. 

Primum (Pref. c. 3, art. &, $ 1) autographo mi- 


rarct, adjiceret. 

Ain tu, R. P., totus annus non sufficit, ut opus 
tam exiguum in quinquaginta circiter locis corri- 
gatur ? Nam non plura sunt, ubi stylum verterit 
Usuardus. Cujusmodisunt autem illa? emendationes? 
Hic nuda litura est, illie additum sancti nomen ; est 
ubi loci tant::m mutetur appellatio; ut omnibuscor- 
rectionibus vix decem plagellas impleas. Et unde 
habesnuncupatum Carolo imperatori fuisse Mart yro- 
logium ? Non Augusto sed, regum piissimo dedica- 
tum esse docuerat prz:missa tuo Heriniensi codici 
praefatio. Nullane est illius tantopere commendati 
codicis auctoritas, nisi ubi cum Pratensi pugnat ? 
Neque etiam iste, neque Dervensis codex in biblio- 
theca regia servatus, de cujus vetustate et pretio 
dicam postea, Augusti nomen praefert. Quid contra 
tres istos codices recentiorum turba ? Etsi igitur 
quod voluit noster doctze memorisx Mabillio, annum 


nime convenire tibi videntur £of litura, erasiones, (» inter 869 ct 877 scriptum fuisset Martyro!ogium, fa- 


superinductiones, adjectiones, detractiones, muta- 
(ones. Deerant recepta vocabula, quibus tuum a 
Pratensi codice alienum animum satis exprimeres : 
nova et Latinis auribus inaudita fabricari oportuit. 
Quam varia sunt hominum judicia ! Ego nulla alia re 
magis adducor ad credendum Auctoris ipsius esse 
nostrum codicem, quam quod tot deleta, erasa, su- 
perindueta, adjecta, detracta, mulata video. An un- 

uam fuit autographumoperissaltem non mali, quod 
lituris vacaret? Anulli unquam vitio datum est dam- 
nasse quz placuerant, invenisse quz fugerant ? An 
soli Usuardo non licuerit scire, stylum non minus 
agere cum delet ? Certum habeo te tuis e schedis 
erasurum quidquid in Pratensem codicem non satis 
considerate dixisti. Id ut mihi inducam in animum, 
facit et nota tua probitas et veritatis amor, quem 

rae tefers. At si eui decem post mortem tuam annis 

ntuerpiensem Jesuitarum domum invisenti quis- 


piam e sodalibus intuenda pra:beret tua scripta sic y) 


emendata et correcta, ferretne sodalis ille sic argu- 
tantem : Quare peregrinum, scripta illa non sunt 
autographa. Non aliud ego recipio quam quod ipse 
in lucem edidit. Fuit symmista quidam, qui eruditi 
scriptoris famz consulere volens, suum stylum ad 
illius accommodandum esse censuit. Si typis man- 
dandum denuo esset illud opus, exemplis uterer in 
vulgus disseminatis, tuo quod vocas autographo nul- 
lam tribuerem fidem. Illa enim sunt nitida, splendi- 
da, nullo additamento, nulla interpolatione ; hoc 
autem horridum, sordidum, totum lituris interpola- 
tionibusque feedatum est. Cogita, R. P., quibus ra- 
tionibusilliberalemillam cavillationem repelleret so- 
dalis tuus, et iisdem tuam a nobis repulsam puta. 

Dixeris (Pref.c 3. art. 4. $ 1, n. 199) : Noz (an- 
£wum vile Usuardo superfuit ut tol cariationes in 
auwtographum suuminduceret. Quod ut probabile vi- 
deatur, rationem temporum computas. Scriptus est 
Pratensis codex, inquis ex Mabillione, hoc temporis 


cile potuit Usuardus perfecto jam et oblato Marty- 
rologio viveresuperstes quatuoraut quinqueannos; 
longius quam necessarium erat, intervallum tem- 
poris ad eradenda quz displicebant, addenda qux 
magis apta Judicabat. Preterea, sive majoribus ne- 
gotiis distractus fuerit Mabillio, cum conjecturam 
Scribebat, sive cgo tardus sim, omnino non capio 
cur, ex eo quod Ermentrudis Caroli uxoris alia, alia 
Caroli mors notata sil manu, necesse sil exoratum 
fuisse Martyrologium hoc temporis intervallo, quod 
inter utriusque mortem eflluxit. Quid vetat scriptum 
esse duobus, quatuor, sex annis ante Necrologium ? 
An quod eadem sit manus ? sed manus cum annis 
non mutatur prxsertim tam paucis. Fieri etiam po- 
tuit ut, cum Usuardus Necrologium scriberet, 
nullius mors esset, quz: Nonis Octoribus consigna- 
retur. Erat enim hoc in more positum, ut qui Necro- 
logium scribebant omnes anni dies primum ordi- 
narent, posteaque mortuum quemque diei ascri- 
berent, quo mors cjus aeciderat : quod in causa est 
cur in Usuardino Necrologio plurimi sint hodieque 
dies omnino vacui; plurimi etiam quos replevit 


:" manus Usuardina recentior. 


Addis (Pref. c. 3, art. &, & 1, n. 206) : Quis 
suspicariausil Usuardoautfas autintegrum fuisse 
corrigere, postquam Martyrologium ab Imperatore 
et Ecclesits esset admissum ? Delicias facis, R. R. An 
nunquam lege cautum est ne quis Usuardino Marty- 
rologio quidquam adjiceret aut detraheret? Nonne 
concessum omnibus Ecclesiis fuit, ut suas quzeque 
solemnitates adderent ? Et illa codicum varietas 
nonne signum est impune fuisse mutatum, auctum, 
imminutum?Pergis porro (i0id.): Quis suadet toties 
recursuram eamdem manum addentem, detrahea- 
Lem, etc. el (amen lam sepe apparere atramentum 
aliud vel indicia alia,que saíts convincant multos 
annos faciendis correctionibus certo intercurisse ? 
Hic tu clamitas apparere s:pe atramentum aliud, et 


? 


901 


USUARDUS MONACHUS SANGERMANENSIS. 


599 


atramento conquestus es, Sed atramentum aliud at. A albo Pratensem expunxisti. Quzxrenti tam iniqui ju- 


que aliud szpe fuerit adhibitum ; an atramenti la- 
guneula multis annis sufficit? Nonne tibi, omnibus 
Sipe usu vcnit, ut atramentum elapsa hebdomada 
decoloretur? Nx illi veteres non consulebant in lon- 
gitudinem. Providere debueruntsua scripla ob atra- 
mentum apud nepotes futuros plus minusve habitura 
auctoritatis ; proinde curare ut ne sibi venderetur, 
quod brevi flavesceret. Qux aia illa sint indicia 
multos annos impendere debuisse Usuardum emen- 
dando codici, nescio. Refellam, cum assignare po- 
teris. 

Jam si rogites qui factum fuerit, ut Pratensis 
codex corrigeretur, exteri non item: ratio in prom- 
ptu est. Auctor sui Martyrologii exemplum offert 
Carolo regi. Statim probatur omnibus, exscribitur. 
Suus interim codex domi manet. Succedente tem- 
pore, novze notitize accedunt. Incidit auctor in Acta 
quie prius ipsi non visa fuerant. Quoties in manus 
resumit opus, quaedam, ut fit, scripisse, quzedam 
omisisse, quaedam non aptius adnotasse poenitet. 
Adjicit, obliterat, loco movet,luxuriantia adstringit. 
dirigit inordinata, soluta componit, ad unguem cas- 
Ligat. Habes cur Pratensis emendetur. Emendati au- 
tem non sunt alii codices, quia alia procul dubio 
aliis mensibusexspolita sunt,et importunum fuisset, 
-simul atque quidpiam corrigere visum fuerat, om- 
nes Ecclesias admonere. Fortasse etiam admonuit ; 
sed autnovossuum ptsfacere,aut alia nescio quacausa 
monitis parere noluerunt. Quid veronos torquemus, 
ut ejus rei ratio reddatur, cum idem quotidie acci- 
dal ? Non est auctor, qui anno postquam in lucem 
opus editum est, non animadvertat a se multa prz- 
termissa, qus dixisse ; multa dicta, qux przlermi- 
sisse vellet: nectaimengratumaut eommodum fuerit 
eruditis nova ejusdem scriptoris eadem de re sin- 
gulis annis emptitare volumina : atque, ut exemplo 
utar quod ad rem accedit propius, prasstaresne Ba- 
ronii martyrologium qualieunque errato purum et 
integer m ? In usu est tamen ; nec de nova editione 
cogitatur, quoties aHquid nzvi in eo critici repre- 
hendunt. Eodem prosus modo correxit Usuardus ; 
sed aut nescierunt caterx Ecclesi», aut neglexe- 
runt. I::wc de lituris hactenus. 

Nunc ad argumentum venio cui palmam das, et 
propter quod te effers magnifice. Nimirum sexdecim 
et sexaginta anni dies magno apparatu enumeras 
(Pref. e. 3, art. &, $ 1, n. 200), quibus a simplicio- 
Tibus codicibus aliis cum ezcusis tum mss. dissentit 
Usuardus Pratensis; unde efficis aut autographum 
non essecodicemillum,autsaltem aliud fuisse Auto- 
graphumwuwum-velplura, ez quovelez quibus Heri- 
niensis et alii Pratensis puriores descripti sint. 
Quam nulla rationeomnibusillislocis Pratensem co- 
dicem e purorum numero excluseris Not; palam 
facient.Ilie duntaxat argumentum excutiam. Igitur, 
si tibi credimus, ideo non est autographum Pratensis 
codex, quod a e:eteris el quidem szepe numero rece- 
dat. Anex animo,R.P.,justam esse causam existimas? 
Mihi quidem aliena prorsus videtur. Nam si codex 
est autographum, tua ratio probat id unum, nulla 
fide exscriplum fuisse codicem. Primo igitur proba- 
Lum oportuit autographum non esse ; et addidisses 
postea nihil esse mirum quod toties a reliquis eodi- 
cibus dissideat. Autographi enim a cseteris discre- 
pantia quantalibet sit, nunquam argumento esse po- 
test nou esse autozraphum. Sentis, opnior, primum 
Lui argumenti vitium. Quod aliud colligis eut aliud 
J'uisse autographum;id equidem non negaverim : at 
ex illo alio autographo puriores Pratensi descriptos 
esse, id tibi nullo modo assentior. Tritum est ve- 
Lustate proverbium : 9eUcepat gpovtidte copórripac. Po- 
' lit lima, non deturpat; nisi forte Usuardus similis fue- 
ril illis medicis, qui etiam integra secant : quotan- 
tumabest ul fecerit,ut etiam pluraemendassevellem. 

Deinde legiet perlegi diligenter quidquid a te fuit 
observatum in illos dies, quibuse purorum codicum 


D 


C 


dicii rationcm, h:ec mihi tua fuisse visa est, corru- 
ptum illum esse Codicem ubicumque lituris sordes- 
cit. Nam sanctos reddis omnes, quossine litura Pra- 
tensis codex exhibet. [taque toties e tuis antiquio- 
res memorant quosdam sanctos, ubi nulli sunt inPra- 
tensi, aut in istoaliterannuntiantur :si litura fuit his 
locis in Pratensi, nunquam omittis tuos anteponere 
quasi nativam Usuardi simplicitatem | assecutos, 
quam in nostro sublatam alia manu aut corruptam 
esse contendis. Tuumne sensum satis calleo ? Át ita 
parum idonea est ad elevandam Pratensis codicis 
auctoritatem ista ratio, ut mirum sit quomodo tibi, 
homini magna sagacitate magnoque judicio, in men- 
tem venire potuerit. ; 

Age, R. P., tam dociles veritati aures commoda, 
quam eoinmodaturum te spopondisti. Litura non flt, 
nisi ut vel nihil sit, ubi quid antea scriptum fuerat ; 
vel aliud legatur loco eorum qua seripta fuerant. 
Nihil igitur tibi proderunt litur:ze, quin aut quo loco 
litura est in autographo, eodem semper in aliiscodi- 
cibus sancti legantur ; aut saneti qui lituris inscri- 
buntur, nunquam iidem sint qui eodem loco vi- 
dentur in aliis codicibus. Nam si aliquando accidit 
ut, ubi litura facta est in autographo, tui codices 
nullos referant sanctos, aut tui codices eosdem 
habeant sanctos, ac eos, qui in autographi lituris 
versantur; etiamsi verum aliquando esset deesse 
in autographo sanctos, ubi quosdam tui codices 
commemorant ; aut in illo sanctos memorari alios 
ab iis quos referunt tui codices : nullum tamen ex 
lituris de autographo judicium ferre posses. Quid 
ita ? Quia regula non est qua a seipsa dissidet 
secumque discordat : 

Quantumvis perspicuitati studeo, vereor tamen 
ne intricatum tibi esse videatur hoc argumentum. 
Exempla confero. Die 18 Aprilis Pratensem codicem 
sequi propterea noluisti, quod Nzceforum habet, qui 
tuis in codicibus desideratur. Sed quo loco nunc in 
Pratensi legitur Niceforus, eodem olim litura fuit. 
Ut igitur certus sis ducendam esse illo die ex tuis 
codicibus primigeniam Usuardi simplicitatem, de- 
beret in illis sanctus quispiam reperiri, qui ante 
lituram in Pratensi fuerit. Nullum autem hujus 
litur:e fateris in tuis codicibus apparere vestigium. 
Qui ergo Nicefori mentio tibi potuit esse causa, cur 
(ui codices potius quam Pratensis, primigeniam 
Usuardi simplicitatem redolere viderentur ? 

Item diebus 14, 98 et 30 Januarii ; 10, 17, 29 et 
30 Martii ; 2, 17, 22, 23 et 20 Aprilis; 15 Junii; 
23, 96 et 30 Augusti ; 25 Septembris ; 17 Octobris : 
2| et 23 Novembris, Pratensem codicem vitiatum 
judicasti, quia inlituris quorumdam sanctorum facta 
fuit commemoratio, de quibustui codices plane con- 
ticescunt. At diebus 16 et 19 Martii, 8, 13 et 29 Au- 
gusti ; 20 et 21 Septembris : 17 Octobris ; 2 Novem- 
bris aliisque locis foedatur etiam lituris Pratensis 
codex ; nec tui tamen ab illo vel unguem discedunt. 
Ut igitur tui codices aliquando diversi sunt a Pra- 
tensi, ubi in isto sunt litur: : sicetiamcum illo non- 
nunquam conveniunt. Liturz igitur tibi non possunt 
esse loco regul:, ex qua Pratensem codicem diju- 
dices; cum regula illa nulla sit, quze non semper 
eadem est. Atque uL hz:ec paucisomnia contraham: 
liturz:e Pratensis codicis usui tibi esse non possunt 
ad deprimendam ejus auctoritatem nisi hinc indi- 
caveris qui sancti ab Usuardo ante lituras inscripti 
fuerint ; vel demonstres inscriptos lituris fuisse di- 
versos ab iis quos Usuardus ipse designaverat. Neu- 
trum ex tuis codicibus evineere potes ; quandoqui- 
dem sape repreesentant et sanctos qui in lituris le- 
guntur, nullo liturarum vestigio ; et eosdem qui in 
lituris videntur. Operam igitur lusisti, cum tuorum 
codicum numero potius et mole quam pretio et 
dignitate Pratensem obruere atque opprimere co- 
dicem aggressus es. . 

Quid ad h&c, R. P, ? Num aliqua ex parte v- 





ve3 


PROLEG. EDIT. J. BOUILLART. 


904 


tium facit hzc argumentatio ? Num quid effugii re- A tea codicem Carolo rsgi offerendum subiit aminum 


lictum est ? Unum video, et quod quidem tibi mon- 
straverim lubens. Dic te non lituris solis usum 
fuisse pro regula, sed lituris simul et codicum 
discrepantia ; te quibusdem locis aspernatum esse 
jem, quia, prater lituras, ab aliis discrepa- 
bat; aliis locis imitatum esse, quod quamvis li- 
tur: essent, cum aliis tamen codicibus concorda- 
ret. Placetne ? Atqui nihil factu facilius est quam 
hoc etiam tibi precludere. Nam leva manus non 


Pratensem 


est dextre similior quam quz in lituris sanctos a 


te rejectos scripsit similis est illi quze sanctos a te 


admissos notavit.Contestor oculos omnes. Si vel 
tenuissimum scripturarum discrimen sit, nullum 


verbum dico, quin codex non modo non autogra- 
phum, sed etiam omnium codicum deterrimus ha- 

eatur. Cum igit::r in utrisque lituris cadem seri- 
ptura sit, nullo modo ad nativam Usuardi simplici- 


tatem explorandam subsidio esse potest codicum 
discrepantia. 

Id nunc te sollicitum habet, qui fieri potuerit ut 
Heriniensis et Tornacensis codices, pre quibus Pra- 
tensem contemnis, quasdam correctiones admise- 
rint, quasdam vero minime. Equidem nullo negotio 
nodum expedire posse mihi videor. Antequam 
Usuardus excrisbi juberet Martyrologium, quod Ca- 
rolo-regi offerendum crat, haud dubie jam in auto- 
grapho litur: erant. Eruditum enim et multa lec- 
tionis opus est, et in hujusmodi operibus quid novi 
quotidie succurrit quod corrigas. Qua correcta fue- 
ranl in autographo, hec omnia traducta sunt in 
primum ejus exemplum, quod alterum autogra- 
phum vocare licet. Ex isto tui sunt derivati codi- 
ces. Hinc est quod quasdam primi autographi cor- 
rectiones referant: alias autem non habent, quia 
nova identidem induxit Usuardus in suum qua alias 
Ecclesias latuerunt, aut ab illis neglecta sunt. 

Propero ad ultimum tuum argumentum. Quze- 
dam, inquis, in Pratensis codicis margine leguntur 
qu:ze licet manu recentiore addita, in vetustissimis, 
tamen quibusque Usuardi codicibus reperiuntur, 
atque adeo Usuardi sunt. Unde consequens tibi vi- 
detur aut non ipsa Usuardi manu scripta esse om- 
nia,autipsum diversocharactere usum fuisse. Inter 
varia edempla,quas falso subindicas magno numero 
adduci posse, unum tibi maxime visum est ad rem 
opportunum. Sic enim die 7 Novembris de sancto 
Herculano prima manus in Pratensi codice : Apud 
Perusinam Italie wrbemn, natalis sancti Herculani 
episcopi; el in margine manus recentior : cujus cor- 
pus postabscisionem capitisita unitum atque sanum 
die quadragesimo, ut scribit. sanctus Gregorius 
papa, repertum est, ac si ulla  incisio ferri 
tetigissel. Quam tamen postremam longioremque 
elogii partem nullus non habet Usuardi Martyrologii 
codex etiam antiquissimus. Utra est, rogas, manus 
attographa ? Fateor in vetustissimis hocee narrari 
miraeulum, ut ego illud ex Dervensi exseripserim. 
Neque negari potest in margine adjectum esse manu 
recentiore et quidem imperita. Nain pro, ac si nuila 
Àoc incisio ferri, scripsit, ac si. «lla iucisio fer- 
ri, qua sensu vacua sunt. Lubens etiam dederim 


Usuardi esse totum illud elogium. Ergo on constat 


imum manum esse Usuardinam? Waoc tua con- 
clusio est, R. P. Mihi, qui ob oculos codicem habeo, 
longe secus videtur. Sancti IIerculani inter et beati 
Amaranti commemorationem spatium interjicit r 
latum circiter pollicem, quod scalpells rasum est ; 
sed iia ut hodieque facile legatur cujus prima manu 


scriptum. Hinc tu, qui tot, tam dudum seribis, qui- 
que adeo sepe expertus es quanta mobilitate inge- 
nium probet, improbet, manum siimulet aut com- 
peseat, facile nodum solvis. Ego quidem sic rem in- 
telligo. Cum illius diei articulum litteris mandaret 
Usuardus, primum in anima habuit ornare miraculo 
S. Merculani elogium. Seripta prima voce, repudia- 
vit consilium quod primum instituerat. Dictanti pos- 


C 


D 


non parum inde ornamenti accessurum articulo; 
dictavit, nec tamen addidit suo codici, quia nihil 
loci relictum erat. Ducentis post annis sodalis quis- 
piam aut in alio codice, aut in B. Gregorii Dialo- 
gis miraculum legit, delectatus est, graviter tulit 
ab Usuardo esse praitermissum, adjecit. 

Verum etsi in reliquocodice una aut altera esset 
commemoratio alia manu seripta, modo omnium 
exemplorum illa sit, parum ad autographi fidem 
mihi videtur interesse, eadem an alia ejusdem zta- 
tis manu exaratum esse. Nam non illud solum est 
autographum, quod ipsa scripsit auctoris manus. 
Satis est illud eo dictante aut dirigente esse seri- 
ptum. Quo concesso, quod negare non potes, an ad 
manum semper est idem seriptor? Nam ad id operis 
quod ab omnibus legi oportebat, Usuardus elegit 
procul dubio, qui nitiduselegantiusque pingeret. At 
scriptor ille abesse, :egrotare potuit, eum quid in 
mentem auctori veniebat, quod codici adjectum 
vellet. Summa est, quod omnibus exemplis est an- 
tiquis, id, sive eadem, sive alia ejusdem :etatis 
scriptum sit manu, non posse nisi ad autographum 
pertinere. Quidquid igitur correctionum in omnibus 
Usuardi exemplis repcritur, id, quamvis alia manu 
codice litura: inscriptum, quamvis alia manu nota- 
tum, Usuardo ipsi vindicari debet. Satisne dubia 
(ua, imo errata explanavi et dilui ? 

Quid si demonstravero tibi tuos codices neque 
ad ferendum de Pratensi codice judicium, neque 
ad edendum Usuardum utiles esse potuisse ? 

Autographum nosti codicem esse, quem auclor 
ipse exaravit propria manu. aut qui ipso dictante 
vel dirigente exaratus est, proinde ex quo certo 
dignoscitur quid, vel quid non scripserit. Cum igi- 
tur ex Heriniensi et Tornacensi aliisve pronuntia- 
veris Pratensem non esse autographum, oportet ex 
illis te perspectum habuisse quid scripserat, quid 
non scripserat Usuardus. Neutrum tamen a te com- 
periri potuisse vehemens mihi suspicio est. Neu- 
trum enim tibi compertum esse potuit, nisi vel au- 
tographnm in manus venerit, vel saltem exemplum 
purissimum : et utrumque tibi defuisse mihi per- 
suasissimum est. Quo argumento? Audies. Luteti:e, 
in bibliotheca regia, Usuardi Martyrologii servatur 
codex mire vetustatis, Carlovingiaco charactere 
Sscriptus,vix ulla litura,perpaucis additamentis, iis- 
que in quibus perfacile manum recentiorem agno- 
scas. Noni s:eculi vertentis, aut saltem ineuntis de- 
cimi esse nullus dubito. Nam ad calcem texitur 
manu recentiore quidam librorum catalogus, cum 
hoc titulo, eum esse librorum, qui reperti sunl in 
Arca Asonis abbatis Dervensis, postquam is Jero- 
solymam profectus est. Profectus est autem anno 
992, Est igitur decimi sz:culi manus illa recentior. 
Quam prope ad Usuardi aatem accedere oportet 
codicem ipsum, a qua manus recentior tam parum 
distat ! Certe aut nullumest purissimum exemplum, 
aut illud est. Adde pertinuisse olim insignem illum 
codicem ad Dervense monasterium, quod a Carolo 
Calvo tot beneficiis cumulatum fuerat, ut non du- 
bium sit quin, ubi auditum est jussu regis concin- 
natum fuisse Martyrologium, illud abbas ejusque 
loci monachi in suum usum transtulerint. Adde 
etiam saneti Odonis commemorationem e:se recen- 
Lioris manus, qui tamen anno 994 obiit, et statim a 
morte cultu publico honoratus est. In illo tamen 
exemplo, quamvis plerumque eum tuis codicibus 
consentiat, multa sunt loca ubi dissentit. Vis non- 
nulla recenseam ? 

Die 15 Februarii, articulus incipit a sancto Bla- 
vio, ut in Pratensi, 28 Maii, nibil de sancto Cha- 
rauno refert, ne nominat quidem ; 5 Junii, nihil 
habet de sancto Bonifacio episcopo ; 30 refert hzc 
verba : 407 (amen eadem die, sed ecoluto anni tem- 
pore ut vir disertus Arator scribit; quse tu negas ab 
Usuardo esse scripta. 8Julii,post Ciliani martyris, 


406 


additur, e£ sociortum ejus ; 19, de sancto D 

90,ipso die sancte Margarite virginis; 28 Augusti, 
ilem via Poriuensi S.S. martyrum Simplicii, Fau- 
stini et Beatricis temporibns Diocletiani, eic., quos 
mart yres tui codices hoc die praetereunt. 7 Septem- 
bris, sanctus Clodoaldus simpliciter vocatur pres- 
byter ct confessor; 19, sanctum Sequanum non 
preshyterum, sed abbatem et confessorem dicit ; 8 
Octobris, Libaria virgo Pelagi:e peccatrici adjun- 
gitur ; 9, Eleutherius unus ex Dionysii sociis non 
diaconus, sed presbyter appellatur; 20, Syndulfum 
et Adraudum annuntiat ; 23, de Benedicto confes- 
sore altum silentium ; 30, de Germano Capuano ni- 
hil, sed : Medio vico S'S. Martyrum Pientit et Agen- 
tii et S. Columbe virginis. Mitto c:tera. Quid ex 
illa lectionum varietate consequatur, etiam tacente 
me, plane intelligis. Tui codices procul abscedunt 
a duobus aliis, quorum unum autographum esse 
constat, alterum ex alio autographo desumptum 
esse potius quam tuos, probabilissimnm est. Qui 
potuerunt igitur ez autographo tel saltem puris- 
simo apographo describi? Quo pacto ex illis vel 
conjicere potuisti quid scripserat, quid non scrip- 
serat Usuardus? Quo jure ex illis pronuntiasli 
Pratensem nou esse autographuim? Tristis sane 
tu: cditionis cond tio. Video illam inter duos sco- 
pulos, quorum alterutro illidatur necesse est. Quo 
enim accuratius res ab auctore conscriptas ejus- 
que verba reddit editio, eo censetur purior et cas- 
tigalior : nihil utraque exhibet accuratius quam 
autographum ; et ab autographo Usuardi, utrum- 
vis demum illud sit, longe abcrras. 

Sed benigne tecum agere volo. Esto tui codices 
merum Usuardum referant, paucis exceptis addita- 
mentis, quz» tu sagacissime odoratus fueris. Esto 
Pratensis codex non autogzraphi titulo dignus sit, 
et inter apographa recenseri debeat. Hoc etiam da- 
to, vide ne non sagacis et prudentis hominis fuerit 
Pratensi preferre quemvis alium codicem. Primum 
fateris Pratensi e;etteros omnes antiquitate cedere. 
Nonne tibi, R. P., ineogitanti isthzec excidit. con- 
fessio ? Satisne deliberasti ? Advertistine quantum 
periculi fuerit id honoris habere Pratensi codici? 
Certo quo propior est aquo scaturigini, eo minus 
alienis miscetur ; et Pratensis, si non fons ipse, sal- 
tem ita fonti vicinus est ut inter utrumque vix ul- 
lum perspici possit intervallum. Nam Heriniensis, 
te ipso teste, licet undecimi smculi, Pratensi ta- 
men ducentis est annis recentior. Nono igitur sze- 
culo exaratus Pratensis codex. Te ipso etiam tem- 
pora computantoe, vita functus est. Usuardus anno 
876. Usuardo igitur ad summum 23 annis poste- 
rius apographum. 


Dabis etiam, sat scio, illud ex autographo esse, 


deductum. Neque enim simile veri est aliunde ac- 
cersitum esse codicem, cum opus fuit, ut autogra- 
pho nimis extrito, codex alius exscriberetur. Niinis 
extritum fuisse autographum R. P ? Opus fuisse ut 
post tres ct viginti annos exscribereturcodex mem- 
ranaceus, qui semel tantum per dies singulos, et 
singulis diebus per quatuor temporis momenta su- 
mebatur in manus? An istud credibile tibi videri 
potest ? cum nostris in templis chartacei videantur 
ibri, qui licet singulis diebus sexaginta abhinc et 
eo amplius annis diu noctuque versantur, integri 
sunt tamen. Sed volo tantulum illud tempus durasse 
autographum. Saltem id concesseris monachos Pra- 
tenses, ut librum a suo sodale compositum, a se 
per ires et viginti annos usurpatum restaurarent, 
non aliunde codicem fuisse mutuatos. 

Id preterea fatearis oportet, nullam ecclesiam, 
nullum esse monasterium, quod minus interpola- 
tionis nomine suspectum videri debeat. Qua causa, 
quo colore mutassent Martyrologium Pratenses mo- 
nachi ? Num eo temporis spatio quod Usuardi mor- 
tem inter et decimum seculum interest, sauctos 
quospiam suis fastis addidit aut deLraxit Parisiensis 


USUARDUS MONACHUS SANGERMANENSIS. 
ro silet; À Ecclesia ? An novis reliquiis ditata est abbatia San- 


506 


germanencis ? Num societatem iniit cum alio mo- 
nasterio, qua sanctos ejus colere obligaretur? Prz- 
sagio quid sis responsurus. Prima manus, inquies, 


, bona fide autographuim reddidit : sed post nonum 


Siculum perfida alia ia totum codicem grassata 
est, et loco eorum quz scripserat Usuardus, alia 
substituit. Frustra te in istam latebram conjicis, 
R. P., habeo quo te teneam. Quz enim lituras fecit 
manus, et in lituras nova induxit, eadem reliquum 
codicem scriptum esse manifestum est. Quod si 
sponte concedere nolueris, id vel ab invito extor- 
quebo, lituras esse decimo s:ceulo superiores. Nam 
codex Dervensis, quem et litterarum forma, et ap- 
posit:e temporis nota, et eruditi testantur nono sz- 
culo vertentc, aut ineunte decimo exaratum esse, 
inultos ex iis articulis integros reprzsentat, qui in 
litura scribuntur, nec verbum habet de iis, qua 
ante lituras scripta fuerant. Erant igitur ille litura 


B in Pratensi antequam scriberetur Dervensis codex. 


Neque enim dixeris ex isto Pratensem fuisse corre- 
ctum. Alioquin, « ur uno potius loco quam altero? 
Cur priorum illarum correctionum nulla, :iliqua 
superessent posteriorum vestigia? Eadem correc- 
tionum omnium est manus. Ergo omnes noni sz- 
culi sunt. Eadem igitur state ct exscriptus et 
correctus est codex. Nulla eausa fuit nono széulo 
cur Martyrologium a Pratensibus mutaretur. Fa- 
tearis igitur necesse est in nullam Eclesiam nul- 
lumve monasterium cadere minus posse interpo- 
lationis suspicionem. 

Nunc in medium veniant tui codices, et cum Pra- 
tensi de honore et prestantia contendant. De :z- 
tate habeo confitentem reum. Ultro et lubens fa- 
leor, inquis (Pre c. 3, art. 4, $ 2, n. 210), Zeri- 
niensem nosirum membrauneum Pratensi palmam 
omnino cedere.... duobus minimum seculis poste- 
riorem. Magnum temporis intervallum, R. P., et 
quo, etiamsi verum esset nihil novi insertum in 
Usuardum fuisse, id tamen non tam certo de He- 
riniensi quam de Pratensi judicare poteras ; quod 
satis fuit ut Pratensem anteferres. 

. Meriniensem aliosve ex autographo aut ex puris- 
simo apographo expressos fuisse quo argumento 
tibi persuadere potuisti ? Qua pota dignoscere quid 
Usuardum saperct, quid Usuardo repugnaret ? Hie- 
ronymiani indices. Beda, Florus, Ado ct quotquot 
ante Usuardum fuerunt martyrologiographi nihil 
subsidii conferre poterant, quandoquidem se ab 
illis aliquando recessisse non obscure indicat Usu- 
ardus ipse, cum ait in Prologo : A£ sit quid preter 
quod ab illis accepi in hoc opereactumvcelmutatum 
est, sagaciameindagine perquisitum agnosci pote- 
rit. Neque magis auxilio erant quotquot post Usuar- 
dum scripta sunt martyrologia. Vix enim duo in- 
venias, quz: omnibus anni diebus sint sibi invicem 
consentanea. Heriniense Rhemensis provincia san- 
clisrefercitur; Tornacensis codex multos ex Anglia 
admiscet ; alii alios. Dices illos facile ab Usuardi- 
nis discerni, quia quarumdam Ecclesiarum proprii 
Sunt. At quot sancti sunt apud Usuardum, quos 
propria quadam et singulari ratione colunt qu:e- 
dan Ecclesi»? Die 18 April. sanctum Maternum 
Usuardo abjudieas, ut Treviris proprium. Cur non 
Usuardus z::que Maternum adnotasset ac Maximum, 
quem etiam Treviri singulari cultu prosequuntur? 
24 ejusdem mensis, tuus ille tantopere jactatus 
Heriniensiscodex inter impuros turpiter relegatur, 
quod sanctas Bovam et Dodam Rhemensibus pro- 
prias commemoret. Cur purus habetur, cum san- 
ctos Baolum et Theodoricum pagorum quorumdam 
ejusdem provincie proprios annuntiat? Atque 
etiam aliquando accidit ut illi e:eterisque majoris 

retii nulla causa interpolationis notam inureres, el 
illis vitio verteres quod puritati tribuendum fuit. 
Die 10 Februarii Pratensem illis przetulisti. Injuria; 
nam in Pratensi sancta Austreberta in litura scribi- 








- 


907 


PDOLEG. EDIT. J. BOUILLART. 


098 


tur, et eam prima manus, ui vocas, ego, autogra- À dicem, aut saltem autographum recentiore manu 


phum Carolo regi oblatum non memoravit. Deest 
enim sancta illa in Pervensi codice. Puri ctiam 
erant 16 Martii. Hilarium et Tatianum suo codici 
adjecit Usuardus, deleto totq, quem antea scripse- 
rat, arliculo. Deletus quoque Eustachius, additus- 
que Eulogius Cordubensis die 90 Septembris. Tui 
codices primam, ut Dervensis, referebant manum, 
seu primum autograpbhum. Cur illis tecisti inju- 
riam? Neque in illos ::quior fuisti 1 Novembris. Mu- 
tatum in ipsis non fuerat Marcelli elogium; vere 
Usuardinum fuit et primi autographi. Adeo uihil 
certi statuitur, ubi semel a regula discessum est 
Nullam igitur notam suppeditabant tibi tui codices, 
qua Usuardina a non Usuardinis discerneres. Sine 
ergo te iterum interrogem, quo nomine tibi per- 
suaseris illos ez autographo vel saltem purissimc 
apographo esse descriptos ? 
:| Denique alias ecclesias aliave monasteria po- 


inquinatum. Sed probavi, etiamsi hoc tibi daretur, 
apographum esse ejusmodi, quod cxteris omnibus 
praeponere debueris : ac primum quidem quod om- 
nium sit antiquissimum ; deinde quod probabilius 


:8it illud exautographo descriptum esse,quam ullum 


aliud, postremo quod nullum aliud minus interpo- 
lationis suspectum esse possit. 

In spem venio, R. P., fore, ut li:ec argumenta 
tibi omnemex animo scrupulum eximant,Pratensem 
codicem tecum reducant In gratiam, et pro indictis 
haberi velis quecumque in autographi sinceritatem 
integritatemque paulo acerbiora minusque vera di- 
xisti. Ea tibi facile condono. Qui enim potuisses de 
illo codice recte judicare, qui aiienis oculis iisque 
non admodum perspicacibus utcbaris,et testimonia 
szepe adversa fronte secum pugnantia audiebas.Dol- 
landus et Henschenius, magni viriet in hac palestra 
subacti, codicem minime purum existimabant : Sir- 


tior ralione suspectas esse, nihil opus est ut pro- B mondus et Mabillio nihilo inferiores asserebant au- 


bem. Res ipsa loquitur. Cum ad illas pervenit Mar- 
tyrologium Usuardi, jam propri: erant solemnita- 
tes. Erant etiam in finitimis regionibus alie, quas 
jampridem sibi adsciverant. Has omnes dubio 
procul adjunxerunt novo Martyrologio; quas, quia 

suardus ipse signare potuit, nullo indicio ab Usu- 
ardinis distinguere possis, nisi fontem ipsum adeas, 
aut ad fontem quam proxime accedas. Nulla ri- 
vulus, te ipso comprobante, proprius abest quam 
Pratense, ut passus sum appellari, apographum. 
Nonne igitur sagacis et prudentis hominis fuit Pra- 
tensem codicem c:zteris anteponere, etiamsi tam 
certum esset esse apographum, quam autographum 
esse certum est ? Elsi verum sit, ut est certe, 
tuis codicibus anteponendum fuisse Pratensem, 
quam meretur fidem tua Editio, qui tuos illi pre- 
tulisti * Nullius ergo ad edendum Usuardum utili- 
tatis esse potuerunt. 


tographum ; alia Castellanus, alia Stephanus Cha- 
millart nuntiabant ; suffusz hic illic liturz, non- 
nulla additamenta facessebant negotium ; proclive 
erat peccare tot augustiis irretitum. Persuasum ha- 
beo multo benignius acturum te fuisse cum Pra- 
tensicodice,situisoculisillum perlustrare licuisset. 
Neque tamen est, quod de prepositis nostris con- 
querare. Non es nescius quanti momenti, quanti 
pretii sit singulare hujusmodi monumentum. Tutum 
non erat tam longe transportari in exteras hosti- 
lesque regiones. Satisne non fuit permittere, ut 
totum exscriberetur ? ut Sirmondus vester cum alio 
exemplo conferret ? ut postea Castellanus semel, 
iterum ac tertio inspiceret, e£ per dies singulos va- 
riationes quamtíumvis eziles solertissime adnota- 
ret? (Soller. Pref. c. 3, a &, $ 1, n. 195.) Quorum 
omniumtestimonia si tibi non facerent satis,cur non 
per epistolam percunctatus es quibus argumentis 


Atque hzc satis sunt, R. P., interturbare tua C; Usuardini Martyrologiiautographum vindicaremus ; 


litteraria negotia longiori sermone, in publica com- 
moda peccare esset. Arbitror nihil omisisse quod 
tle deinceps ad melius de Pratensi codice sen- 
tiendum adducere posset. Probatum est littera- 
rum forma, notis chronologicis, perpetuo usu, fida 
eustodia illum esse autographum: litteras, haud 
dubia autographi signa, demonstravi ab Usuardo 
factas esse, nec ab illis faciendis eum aut ulla 
lege aut morte fuisse prohibitum. Planum feci au- 
tographi ab exemplis discrepantiam : his quidem, 
non illi adversari. Convelli fuudamentum, quo 
tota tua censura nititur, vitiatum esse Pratensem 
codicem, ubicumque litura sunt aut correctiones, 
due in aliis codicibus non comparent ; quandoqui- 

em sz pe correctiones admittunt et ipsi; sspe ni- 
hil habent eorum, quz ante lituras correctionesve 
scripta fuerant : scriptura correctionibus ubique si- 
mili, aut ad omnia loca admoveri debuisse regulam, 
aut nullam esse. Lucem attuli exemplo, quod tibi 
suspicionem injecerat sibi non constare Usuardi 
manum. Parum fuit elidere ductum ex lectionum 
varietale argumentum; ultra progressus ostendi 
tuos codices ab utroque autographo discrepare, at- 
que adeo ex illis ferri non potuisse de Pratensi ju- 

icium. Et ne tuum animum severior exasperaret 
reprehensio, non sum gravatus me ad tuam demit- 
tere opinionem, apographum esse Pratensem co- 


cur essent liturz, cur iis lituris superinducta qua- 
dam qua ab aliis codicibus aberant ; cur addit:e 
marginisolemnitates ; aneadem ubique manus, an di- 
versa ? Nemo hic est cui non pergratum fecissos ; 


nemo qui offício non duxisset te de omnibus quam 


diligentissime facere certiorem. Vellem ex animo 
rudens istud cepissesconsilium.Quoniam vero ma- 
uisti nostrum Codicem publice traducere ; quod 
illum publice ulciscimur, a te maximopere peto ct 
qu:zeso, ut aequi bonique facias. Nec vereor ut id te 
exorem. Tu enim ipse non postulasti modo, sed 
etiam flagitasti (Pref. a &, & 1, n. 208), ut quis e 
nostris dubia (ua, imo errata, in que Codice ipso 


privatus, incidisli, ezplanaret et dilueret : polli- 


citus £e promphissime reiraciaturum quidquid forte 
de auto rop o nosiro iniquius sensisse dici posses. 
Quin de Republica liiteraria satis tibi meritus 
vi debaris, $t id dubitationibus tuis efficeres, ut 


D Usuardum ipsi nostrum nativa simplicitate, iisque 


uibus voluerimus, annotationibus eindicatum,pu- 
lici juris aliquando faceremus. Sane hanc zqui- 
tatem exspectabam ab erudito viro, qui ex eorum 
numero est qui (ibid.) eumdem omnes scopum pra- 
habent, ut, dissipatis tenebris,errores depel- 
lantur, eruaiur veritas, antiquitas ecclesiastica 
vel aemulis studiis illusiretur, ad majorem Dei 
sanctorumque gloriam. Vale 


599 '"  USUARDI MONACHI 600 








INCIPIT 


USUARDI MARTYROLÓGIUM 


PER ANNI CIRCULUM 
PROLOGUS 


AD CAROLUM CALVUM. 


Domino regum piissimo CaRoLo uScARDUS, indi- À multa inveniuntur hujus operis pr:terisse neces- 


gnus sacerdos ac monachus, perennem in Christo 
coronam. 

Minime vestram latet celsitudinem, o sapientis- 
sime princeps, qualiter monemur imitandis anti- 
quorum studiis, ut quidquid in gestis praecipue ec- 
elesiastico dogmati congruis minus perfectum in- 
ventum fuerit,debeamus vel propossesupplere, vel 
certe suppleri obtarc. Quz res pia quidem sollicit u- 
dine (vestro, si recordamini, Jussu dignanter ad- 
moto) me ad hoc, et si indignum, compulit,quatenus 
sanclorum saeras atque anniversario recolendas 
festivates ex quibusdam praecedentium Patrum 
Martyrologiis in quamdam colligerem unitatem. 
Recolebamque in ipsis eorumdem solempnitatibus 


saria. Quos tamen secutus censui, et Flori virt 
memorabilis latiora jam in eo ipso negotio sequi 
vestigia, presertim in secundo ejusdem libro. Ibi 
enim multa, qua3 in priore omiserat, et correxit et 
addidit. At si quid prater quod ab illis accepi in 
hoc opere actum vel mutatum est, sagaci a me in- 
dagine id perquisitum agnosci poterit. Ceterum, 
benignissime, idcirco hanc exiguitatis mes prz- 
fatiunculam huie opusculo inserere malui, ut sci- 
retur non me in hoc usum levitatis conamine, sed 
potius vestris, ut erat dignum, paruisse imperiis 
catholicorum fidelium solito consulentibus utilitati. 
Unde quod vestrum est obsecro, ut si justum decer- 
nitur, propria tuitionis anchora roboretur, quod 


quam multos proprie negligenti: excessus, quos p videlicet et pr:esentibus regalis examinis auetori- 


etiam purgari tali cupiebam officio. Praeterea et ve- 
nerabilium Ilieronymi scilicet ac Bed:e presbyte- 
rorum piis, quamvis suceinctis, super hoc provo- 
cabar descriptis ; quorum prior brevitali studens, 
alter vero quamplures dies intactos relinquens, 


& Decrat iste prologus in eo, quem publici juris 
facimus, codice manuscripto, propterea quod exci- 
derat prz: vetustate primum ejus folium. Eum vero 
nobis suppeditavit V. C. Pithzsi exemplar ejusdem 
fere, tum characteris, tum statis, teste D. Jacobo 


tate,et futuris tanta» auctoritatis firmetur examine. 
Excellentiam magnitudinis vestr;e per multa anno- 
rum curricula Rex regum Dominus sua dignetur 
custodire potentia. Amen. 


du Breul, hujusce comnobii monacho, qui Prologi 

istius fronti observationem hanc praefixit. Notandum 
ra terea nonreperiri in Solleriata Usuardi editione. 
OUILLART. 





"PROLOGUS ALTER 


Ex LiBRIS pEATI ÁucusTI, Qualiter colendi sint sancti. 


Festivitates sanctorum apostolorum seu marty- C tibi, Petre, aut Paule, aut Cypriane ; sed quod of- 


rum antiqui Patres in venerationis mysterio cele- 
brari sanxerunt, vel ad excitandam imitationem, vel 
ut meritis corum consociemur, atque orationibus 
adjuvemur (Auc, l. xx conér. Faust., c. 21). lta 
tamen ut nulli martyrum, sed ipsi Deo martyrum 
sacrificemus, quamvis in memoriis martyrum cons- 
tituamus altaria. Nemo enim in locis sanctorum cor- 
porum assistens altari aliquando dixit : Offerimus 

? Desideratur secundus iste prologus in ea quam 


Sollerius adornavit Usuardieditione ; at reperitur in 
Usuardi ejusdem codicibus fere omnibus manu ex- 


fertur, offertur Deo, qui martyres coronavit : ul ex 
ipsorum locorum amore affectus assurgat ad augen- 
dam charitatem,et in illos quos imitari possumus,et 
in illum quo adjuvante possimus. Colimus ergo mar- 
tyres eo cultu dilectionis et societatis quo et im hac 
vita coluntur sancti homines Dei, quorum cor ad 
talem pro evangelica veritate passionem paratum 
sentimus. Sed illos tanto devotius, quanto securius. 


aratis, qui in bibliotheca Pratensi asservantur el in 
multis aliis. BOUILLART. 

















601 MARTYROLOGIUM. -- MENS. JAN. 602 
Quos etiam fidentiori laude praedicamus jam in vita A geli exhiberi sibi nolunt, quod uni Deo deberi no- 


feliciore victores, quam in ista adhuc usque pu- 
gnantes. At vero illo cultu, qui Grece latria dici- 
tur, Latine uno verbo dici non potest, cum sit pro- 
pria quadam Divinitati debita servitus, nec coli- 
mus, nec colendum docemus, nisi unum Deum. Cum 
autem ad cultum pertineat oblatio sacrificii, unde 
idololatre dicuntur qui hoc etiam idolis exhihent, 
nullo modo aliquid tale offerimus aut offerendum 
precipimus, vel cuiquam martyri, vel cuiquam 
sanct: anima, vel cuiquam angelo. Et quisquis in 
hunc errorem delabitur, corripitur, per sanam 
doctrinam, sive ut corrigatur, sive ut condemne- 
tur; dum etiam ipsi sancti, vei homines, vel an- 


runt. Apparuit hoc in Paulo et Barnaba, cum com- 
moti miraculis qua per eos facta sunt, Lycaonii 
tanquam diis immolare voluerunt. Conscissis enim 
vestimentis suis confitentes et persuadentes se 
deos non esse, isla sibi fieri vetuerunt (Act. xiv, 14). 
Apparuit et in angelis, sicut et in Apocalypsi legi- 
mus angelum. se adorari prohibentem atque dicen- 
tem adoratori suo: Comnsereus tuus sum et fra- 
irum tuorum, Deum adora (Apoc. xix, 10). Hono- 
randi sunt ergo martyres propter imitationem, 
non adorandi propter religionem. Honorandi sunt 
charitate, non servitule. 





MENSIS JANUARIUS 


HABET DIES XXXI. 





Kalendis. . 


Die 1. 


Cireumcisio Domini nostri Jesu Christi. Roms, natalis sancti Almachii martyris ; qui jubentc Urbis 
prefecto, cnm diceret : Hodie Octav: Dominici diei sunt, cessate a superstitionibus idorum, a gladiato- 
ribus occisus est. Via Appia, corone militum triginta, sub Diocletiano imperatore. Item Romse, sanctae 
Martinz virginis, quz sub Alexandro imperatore diversis tormentorum generibus cruciata, tandem gladio 
martyrii palmam adepta est. Apud Spoletum, sancti Concordii presbyteri, et martyris, temporibus Anto- 
nini imperatoris ; qui primo fustibus czesus, dehinc equulco suspensus, ac ferro post in carcere maceratus, 
ibique angelica visitatione consolatus, demum gladio vitam finivit. In Cesarea Cappadocis, depositio 
sancti Basilii episcopi, cujus ccelebriatis xvii Kalend. Julii potissimum recolitur. In Africa, beati Fulgentii, 
ecclesi: Ruspenusis episcopi, qui ob catholicam fidem, et eximiam doctrinam exilio relegatus, tandem ad 
propriam ecclesiam redire permissus, vita et verbo clarus, sancto fine quievit. In territorio Lugdunensi, 
sancti Eugendi [Zouillart., Augendi] abbatis, cujus vita virtutibus et miraculis plena refulsit. Alexandriz, 
sanctxz Eufrosinae virginis. 


NOTE. 


Usuardum in primzva sua simplicitate hie reprz- B dem fortasse similes. Item Zeriniensis, Tornacen- 


sentari, probant plerique codices, quibus me po- 
tissimum inniti in praefatione indicavi : Pratensts 
nempe codex, aut pretense, aut vere autographus, 
cum quo semper convenit ezemplar B, et alii ibi- 


$is, Autuerpiensis, editio mazima  Lubecana, 
Muneratus, Grevenus, Molanus, in quibus nulla, 
salti momenti gravioris, discrepantia reperitur, 
ui mox patebit. 


VARIANTES LECTIONES. 


De presbiteri, et hujusmodi multis aliis minutiis 
orthographicis superius in przefatione actum est, et 
erit sepius alibi dicendi locus. Lego Circumcisto 
cum Herinien., Tornacen., Autuerpien. et ms. im- 
pressisque pluribus, quemadmodum  prelucent 
leda, e( Romanum parvum. Ex prioris annuntia- 
tione suam procul dubio formavit Usuardus. Pra- 
len. scribit Circumcisio. Greven. et Molan. addunt, 
secundum carnem, quibus vocibus utuntur apogra- 
pha Hieronymiana et Beda : sed eas ab Usuardo ex- 
punetas, ut plerumque multa decurtal, probant 
puriora exempla omnia tum edita, tum ms. Omisi 
eliam. Alippio, licet in Adone habeatur, et rectius, 
opinor, apud Bedam A/ypío, ipsa cadem causa, 
uod in codicibus nostris id nomen non habeatur, 
orte consulto ab Usuardo prz»termissum, tametsi 
satis verosimile sit, Fallonium Probum Alipium 
llonorii tempore, dum A/machius, vel Telemachus, 
irucidatus est, praefecturam Urbis administrasse. 
Legitur hic et recte, ni fallor, Eugendi non Augendi, 
conira quam habeatur in Praten., Herinien., Tor- 


nacen. et Munerat., ubi pro Ewgendo positus est 
Augendus. Mihi Eugendus preplacet, ut majores 
nostri in Actis hoc die legerunt, et legere debuit 
Usuardus Adonem describens. Atque ita etiam in 
antiquis lectum fuisse ostendunt codices alii, pro 
textu citati. A qua parte stet derivatio Gallica 
Oyend, judicenl alii. In Evfrosine scrvavi modum 
scribendi codicum mss. et impressorum, quidquid 
Ado rectius posuerit Eufrosine, orthographia for- 
Lasse ab editore correcta. Notavit Clar. Castellanus 
in prztenso Pratensi autographo lituram appa- 
rere post Augendi abb. cui deinde in eadem mem- 


C brana inscriptum, atis. Alezandrie, sancte Eufro- 


sind virginis, cujus cita virtutibus et miraculis 
plena refulsit. Manifesta hzec, ut mitissime dicam, 
Lranspositio, auctoritatem illius codicis certo im- 
minuit, nihilominus primo hoc die inter puriores 
locum obtinet, sepe alibi ob defectus graviores 
excludendus. Demum observo, in ecgrapho Torna- 
cen. voces pauculas immutatas, quz Lamen totius 
rei substantiam illesam,et intactam relinquunt. 


603 


USUARDI MONACHI 


604 


OBSERY ATIONES. 
Non facile dixerim, cur Ado Circumcisionem a A — Sequitur in Lextu nostro : Corone miliitm xxx 


Romano parvo expressam reticuerit, nec cur Usuar- 
dus ocíavam Domini, ab utroque illo et Beda di- 
serte positam. Reliqua, qua ad hanc primam annun- 
tiationem spectant, in Variantibus dicta sunt. A/ma- 
chius a Beda primum signatus est, nulla gentis, aut 
instituti.facta mentione ; ut dubitari possit, an Theo- 
doretum a Bollando aliisque citat um prz oculis ha- 
buerit. Verumtamen, vel ea, vel simili alia causa 
Telemachum Theodoreti ab A/machio hoc nostro 
distinguere velle, scrupulos magis sapit, quam soli- 
dam rationem. Brevius de co agit Romanum par- 
vum, sed decollatum pronuntiat, quod Ado non est 
ausus asserere, secutus simpliciter contextum Be- 
d:e. Utrum e duobus descripserint Usuardus et Not- 
kerus, libera datur sentiendi optio. Erit qui opponat 
vetustissimum Hieronymianum eegraphum Epterna- 
cense, quod Florentinius Autuerpiense appellat ; in 
cujus specimine, in praefatione Bollandiana pag. 


qua in Adone post Concordii annuntiationem posita 
est, ex Hieronymianls immediate desumpta. in qui- 
bus Corona a militibus perperam distingui videtur, 
quod Viennensi nequaquam placuit, nec item No- 
stro, a Nolkero tamen restitutum est. Actum non 
ago, si plura requiris, videsis Bollandum et Floren- 
tinium. Zome, Martine virginis meminit Romanum 
parvum; Ado longam ex Actis laudationem concin- 
navit, breviorem ex ipso Notkerus, solam medullam 
Usuardus contractam exhibet, ut conferenti luce 
clarius patebit. Rabanus, licet ex eodem fonte hau- 
riat, diversam plerumque semitam ingreditur. Rur- 
sus : ELagpud Sooletum, sancti Concordii martyris, 
Romani parvi verba sunt. Elogium ex Actis Adonia- 
num est, compendium hic Usuardinum, apud Notke- 
rum paulo auctius. Alia denuo habet Rabanus, 
Concordium | Rome Vribuens. Dasilius apud anti- 
quiores Martyrologos notus non est. Not kerus plus 


XLvi impresso, el rursus in Popylzeo antiquario B cula de eo memorat; Wandalbertus vero canit : 


ante tomum 1I Aprilis ex zneis laminis recuso, le- 
gitur : Natalis Corone, qui jubente Asclepio, etc. 
Unde nimirum sequeretur, primam Almachiani elo- 
gii originem ad Iliero:ymiana referendam. At enim 
facile oecurritur; nam manifestissime patet, codicis 
illius in laterculo hujus diei confusio cx omnibus 
aliis apographis Hieronymianis, tum a Florentinio 
editis, tum apud nos mss. omnino corrigenda. Ut 
paucis dicam, huic Martyrologio prorsus insolit.im 
est hujusmodi encomia uspiam referre. Rursus non 
Corona; sancto, qui hie nulla est, nec Stephani, 
quem forte supponere volucris, sed unius Almachii 
ea propria sunt. Statuendum proinde Laurentium 
scriptorem codicis ex Anglia verosimiliter a S. Wil- 
librordo allati, aut a sancto ipso, aut ex Bed:e cavi 
scriptis elogium accepisse, atque illuc non satisapte 
inseruisse, ut plane intelligunt harum rerum periti, 
et fusius demonstrari poterit, siquando usus fuerit 
alia nostra Hierony miana apographa, genuinis pro- 
xima, typis edere, in quorum nullo similem usquam 
phrasim. deprehendimus. Explodenda porro stul- 
tissima imperiti cujus Angli argutatiuncula de AZ- 
3nachio ab AUlmanacko progenito, quam hic vel no- 
(asse plusquam satis est, utpote nec appellari, ne- 
dum confutari dignam, quod tamen ultro praestitit 
laudatus nobis et sepe imposterum laudandus 
- Clar. Castellanus. 


P 


C 


Bssiliusque sacer meritorum splendet honore, 


isque preterea nativitatem Domini, Euphrosynam et 
Amachium celebrat, reliquos omnes omittens. Equi- 
dem existimo sanctissimum episcopum pure Usuar- 
dinum esse. Quod vero subditur: Celebritatem ejus 
potissimain rscoli xvin Aa. Julii, id qua ratione a 
viris cz:tera eruditis de ordinatione in episcopum 
intelligatur, mihi stndiose quzrenti hactenus repe- 
rire non contigit. Ultimo loco habet Romanum par- 
vum: Ef in. Ruspensi ecclesia, sancti. Fulgentii 
episcopi. Hinc ab Adone acceptus pluribus lauda- 
tur, que a Notkero descripta sunt, a Nostro mo- 
dice decurlata et polita. Penultimo loco in Adone 
est Euphrosyna cum vita» epitome, a Notkero pau- 
lulum aucta, atque in recentioribus codicibus 
Usuardinis descripta, ut mox videbitur. Usuardus 
solum ferme nomen ah Adone transumpsit ct ulti- 
mo loco retulit ; Bollandus vero in gratiam PP. Car- 
melitanorum ad diem xti Februarii remisit. De quo 
vide Resp. Papebrochii, art. 10, num. 4&4. Eugendus 
Adoni debelur hoc die, non sequenti, ut Notkerus 
posuit, Ex illius verbis composita sunt, quze ab 
Usuardo dicuntur. Ex his perspicere lector inci- 
piat, quam vere nuper a nobis pronuntiatum sit, 
Adonis Martyrologium fontem esse, ex quo ferme 
totum Usuardinum nostrum profluxit. 


AUCTARIA. 


AÁNTUERPIEN.-MaJon inserit, secuudwm carnem. 
Post gladiatoribus, cum Beda, addit, hac de causa 
De Martina, decst, sub Alecandro, etc. Scribit : 
« Apud Spoletum civitate Tusci: : » Post £riginta, 
« has pro confessione verz fidei sub, » ctc. De Basi- 
lio : « Episcopi, admirandz fidei atque doctrin:e 
viri. » Euphrosyn:e vita sic ex Adone describitur : 
Qu:? orationibus patris sui Papuntii, de sterili ma- 
tre progenita, in puerili z:etate constituta, clam se 
tonderi fecit, et monasticam vitam expetiit, Sma- 
ragdi sibi nomen imponens. Post etiam in reclusione 
viginti octo annos in omni sanctitate perdurans, 
tacta sgrotationis incommodo, et mortem sibi 
adesse cognoscens, manifestante [manifestavit] se 
religioso et cum lacrymis multotiens quzrenti 
eam patri. » lfactenus ex Adone. Additur porro: 
« Cum quievisset, sepulta est a fidelibus in eccle- 
sia. » In fine adjiicit : « Ravenna, Severi episcopi 
et martyris. » 

RoswEp. secundo loco habet : Basilii episcopi, 
expuncto elogio. Tertio loco: « Romse, sancta 
Martine, uxoris Adriani. Et Corons virginis. » 
Tum : « Et natale sancti Almachii, sub Olympio, » 
etc. Legit etiam: « Apud Spoletum civitatem 
Tusciz. » In Fulgentio, abest totum elogium. De- 
nique Eufihrosyna Eugendo prs&ponitur. 


PuLSANEN. acephalus est, caretque diebus fere 
quatuor primis. 


AUTUERP.-MaAXIX., ULTRAJECT., LEYDEN., ÁLBERGEN. 
et DaNic. ordinem non nihil immutant, catera 
Usuardinz puritati satis propinqui. Diem itaque sic 
uniformiter ordiuntur : « Octava nativitatis Domini 


D nostri Jesu Christi, et Circeumceisio ejusdem. » Sic 


deinde secundo loco pergunt. « In Czesarea Cappa- 
docie, depositio saneti Basilii episcopi, qui tem- 
pore Valentis, doctrina et sapientia insignis, omni- 

us virtutibus fundatus, mirabiliter effulsit. » Cur 
omiserint Usuardi verba de festi ejus celebratione 
xvii Kal Julii, non habeo unde statuam. Przdictí 
codices de sancta Martina baec textui subjungunt : 
« Factus est autem in passione ejus, terrzmotus 
magnus, et crediderunt ea die millia et trecenta 
anima. » Terrz:motus ex Adone acceptus est, unde 
vero et a quo mirabilis ea conversio huc traducta 
sit, nescio. 


LovANIEN. eodem modo incipit, eumdemque ser- 
vat ordinem, sed Basilii, Martinz, Almachii, Con- 
cordii ct Fulzntii elogia plane rescindit. 

CENTULEN : « Octava nativitatis Jesu Christi Do- 
mini nostri, atque Circumcisio ejus. Roms, sancti 
Almachii martyris. Item Romae, sancte Maximae 








605 


MARTYROLOGIUM. — MENS. JAN. 


606 


virginis. » Qux» hxi»c Maxima sit, etiamnum quzro : A sumpto. » De Basilio, ferme ut ANTUERP.-MAX., etc. 


forte jungenda erit Magnoet Maximo, de quibus infra 
ad Belinum. Sequitur in codice : « Item via Appia, 
sanctorum xx militum, [cur 205 corone xxx ;j sub 
Diocletiano passorum. C:esarea Cappadociz, sancti 
Basilii archiepiscopi et confessoris. In Africa, civi- 
tate Ruspensi, sancti Fulgentii episcopi, vita et do- 
etrina praeclari. Apud Spoletum, sancti Eugendi 
abbatis. Alexandrie, Eufrosinz virginis. » 
BRUXELLEN. incipit : « Cireumcisio Domini se- 
cundum carnem, et octava dies Dominica nativita- 
tis. » In Almachio, et Concordio satis purus est. De 
Martina habet sicut ANTUERP.-Max.,etc., sed nomen 
corrumpit, scribens Marmende. In militibus satis 
purus, in Fulgentio ex Adone modice interpolatus 
est. De Basilio inserit, « admirandz fidei, vitz, et 
docirine viri; cujus potissimum elevationis fe- 
stum, » etc. Euphrosyns elogium ex Adone non 
nibil mutilat. Tum « Ravenna, sancti Severii con- 
fessoris. » De eo etiam agunt Hieronymiana, sed in 
Actis differtur ad 1 Februarii. « Eodem die, sancti 
Pagodz [cuit dicere Paracodz, vel ut Mosander Pa- 
ragodz] septimi Viennensis episcopi. » Sequitur ; 
« [n territorio Lugdunensi, monasterio Virensium, 
sancti Eugendi abbatis, » etc. Denique: « Silviniaco, 
sancti Odilionis, quarti abbatis Cluniacensis, qui 
per annos quinquaginta sex, miro religionis fervore 
rexit atque provexit.» Vide infraauctarium Greveni. 
HAGENOYEN. : « Cireumcisio Domini nostri Jesu 
Christi, quando ipse praesentatus est sacerdoti ad 
cireumcidendum octavo die, ubi ille pro nobis pec- 
catoribus primum sanguinem fudit, ostendens se 
verum corpus assumpsisse humanum. » In Almachio 
deinde, Martina et Concordio satis purus est. Tum : 
« In Czesaria Capadociz, depositio sancti Blasii [pro 
Basilii episcopi. Qui primus monachorum regulas 
scripsit, et ab imperatore in exilium est missus, et 
tandem ad suam ecclesiam est reversus. Et a beato 


Effrem heremita in columna ignis visus est, cujus ( 


caput erat in celo et pedes in terra, Qui spiritu 
prophetiz claruit, et in tempore Valentis impera- 
toris, sapientia et doctrina insignis, omnibusque 
virtutibus ornatus, mirabiliter effulsit. Cujus fes- 
Livitas, » etc. In Fulgentio et Eugendo satis purus ; 
in Euphrosyna non plane convenit cum supradic- 
tis ; In fine, de corona xxx militum, pure. 

AQviCINCT. in fine : « Ipso die, sancti Maximi mar- 
tyris. » Vide infra dc Magno. 

VictORIN. in fine : « Ipso die, sancti Odilonis 
abbatis. » Deinde manu recentiori : « Ravenna, 
Severi episcopi et martyris. » 

MarRiC.-CanTCS.-UrTRnAJ. : « Circumcisio  Do- 
mini nostri Jesu Christi. Almacii martyris, Roma. 
Corona militum xxx. Fulgentii episcopi et confes- 
soris. Martina virginis et martyris. Eufrosyna vir- 
ginis. » 

REGIN.£ StECLE, sub num. 130 : « [pso dio, san- 
cti Odilonis. » 

SrROZZIAN. : « Eodem die, sancti Magni mart y- 
ris. » Vide, ut dixi, in Belino. 

MEDIC.£Us : « Ravenna, sancti Severi episcopi et 
martyris. » Editio Florentina anni MCCCCLXXXVI cum 
hoc ex parte convenit. 

SELINENS. PP. Franciscanorum, ascriptum recen- 
tiori manu : « Sancti Venerii martyris. » An non 
Severii ? 

Epiri0. LvBECO-Cor., de Circumcisione, fere ut 
BRoxELL. Tum : « In Oriente sancti Jaspar regis, 
quem beatus Thomas apostolus plene fidem docuit, 
et postmodum episcopum patriz ipsius, sicut et 
alios duos ordinavit. Qui hac die obdormivit in Do 
mino, divino sacrificio in ecclesia prius celebrato et 


IV Nonas. 


Deinde : « Romz, sancti: Marcinz virginis et mar- 
tyris, qu:e cum esset sublimis genere, patre con- 
sule nata, dives nimis rerum, quas indigentibus mi- 
sericorditer erogabat, tenta ab Alexandro impera- 
tore, jussa est sacrificare Apollini ; quz: cum nollet, 
diversistormentorum, » etc., » ut supra. In Almachio 
et militibusxxx satis pura est. De Concordioinserit : 
« Qui natione Romanus ex patre Gondiarno, ten- 
Lus, » etc. In Fulgentio pura est. De Eugendo addit 
« monasterio Virensiuim. » De Euphrosyna quo 
supradictis addit, describi non meretur. In (ine ; 
« Ravenne, sancti Severi episcopi. » Vide dicta. 
BELIN. inserit, « monasterio Jurensium. » Scripsit 
etiam Olimpio pro Alypio. Sed przcipuum aucta- 
rium in fine est : « Eodem die, sancti Magni mar- 
tyris, » descriptum forte ex codice simili SrRoz- 
ZIANO. Ex BELINO. accepit MoLANUS, nec ullus alius 
codex de eo meminit. Vide conjecturam Clar. Castel- 


B lani in natis pag. 15, et in Martyrologio universali 


pag. 665. Ut ut est, nihil Baronius, nihil Bollandus, 
nihil alii de Magno, Mazino, aut Mazimo reperere, 
saltem quod huic martyri aptari queat. 

GREVEN. incipil ab Euphrosyna, fere ut supra. 
Tum : « Eodem die, beati Odilonis abbatis, cujus 
vitam virtutibus et miraculisclaram, Petrus Damia- 
nus eleganti stylo descripsit. Hic primusin monaste- 
riis suis generalem commemorationem animarum, 

ost festum omnium Sanctoruin instituit, quod in 

cclesia utiliter institutum cernimus. Super aquas 
etiam cum sociis fide plenis ambulavit. In Oriente, 
dormitio sancti Gaspar, qui fuit unus ex tribus ma- 
gis. Hic a beato Thoma Apostolo fidem edoctus, ct 
episcopus ordinatus, quievit in pace. In Apulia, 
Potiii martyris. » Aliis etiam diebus colitur. Vi- 
de xii Jan. in Actis. « Stephani et Martini marl y- 
rum. Secundi martyris. Trophimi martyris. Severi 
episcopi et confessoris. Hic etiam memoria recoli- 
tur beati Fulgentii episcopi Utricolensis, de quo 
Gregorius ii Dialogorum refert, quod a Gothis intra 
circuli designationem inclusus, in maxima pluvia 
pioviam non senserit. Corone virginis. » Hanc pro- 

abilissime ex Hieronymiano aliquo accepit Greve- 
nus, sed ut dixi, nulla est Corona ista virgo ama- 
nuensium vitio perperam avulsa a xxx militibus in 
textu relatis. Preter Fiorentinium, videri etiam 
potest Clar. Castellanus, in notis pag. 8 et 12. 

MoLAN. in ipso textu litteris Italicis minoribus in- 
seruit de Fulgentio: « Hujus vita virtutibus plena 
habetur. » Et post Lugdunensi, « monasterio Juren- 
sium. » De Magno habet in fine eodem charactere, 
quod ex Belino descripsit, sed de eo jam ibi diximus. 

equitur typis Romanis minoribus, elogium Ful- 
gentii Utricolensis ex Greveno desumptum. Sed in 
praefatione cap. 13 recte monuit idem Molanus, Ful- 
gentium hunc, pro Cartusianorum Coloniensium 
arbitrio hac die collocatum. In Actis refertur xxm 


p Maii. Castellanus in Martyrologio universali eum 


recolit ru Decembris. Sequitur eodem charactere : 
« Clari abbatis monasterii sancti Marcelli in Vienna 
et confessoris, magn:e sanctitatis viri. Castro Mele- 
duno, depositio sancti Aspasii confessoris, cujus ibi- 
dem nomini principalis ecclesia titulatur, licet vita 

enitus ignoretur. In Corbeia, depositio beati Ade- 
ardi, abbatis. » et confessoris. ( ujus vitam scripsit 
Ratbertus abbas. » Editiones postepiores, de Claro 
Viennensi addunt, « cujus vita habetur.» Et in Actis 
exstat. De Aspasio, ut in priori. Non est opus, seu 
hoc seu aliis sequentibus diebus, adjicere formu- 
lam (de cujus antiquitate hic non disputo) : Et a/io- 
Tum plurimorum sanctorum, mariyrum, confesso- 
rum aique virginum. Respondetur, Dep gratias. 


Die 2. 


Apud Antiochiam, passio B. Isidori episcopi. Et in Ponto civitate Thomis, trium fratrum Argei, Mar- 





801 ' 


USUARDI MONACHI 


008 


celli [Bouillart., Narcissi] et Marcellini pueri, qui sub Licinio principe inter tyrones comprehensus, cum 
nollet militare, cz:»sus ad mortem, et diu in carcere maceratus, mar! yrium consummavit. In Thebaide, 


S. Macharii abbatis. 


Ps 


NOT/E 
Ita Praten., Herinien., Tornacen., Munerati prima editio Greven, e(. Molan. Ut proinde de lectionis 


simplicitate dubitari nequeat. 


VARIANTES LECTIONES. 


Scribunt aliqui cum Herinien. Zsidori. puto ego 
Usuardum posuisse, ut est in textu. TAomis, Agei, 


iyrones, Macharii legunt omnes, et ita Nostrum 
legisse procul dubio censendum est. 


OBSERV ATIONES. 
Prima nostra annuntiatio non ex solito fonte, sed A copi ejusdem loci, unde et ceram lectionem, et erro- 


ex Hieronymianis ab Usuardo acecpta est, quam si 
integram servasset, forte tot. diversa nomina, ut 
sunt 7sidori, Isiridoni, Siridoni, Spiridonis, Stri- 
donis, et nescio qua alia, ex uno solo procusa non 
essent. Legunt apographa illa pleraque apud Flo- 
rentinium : Z2 Antiochia, Siridoni,episcopi ejusdem 
loci. Atque inde veram nominis faciei exsceulpen- 
dam mox ostendetur. C:eLerum mirabilis, hz:ee no- 
minum variatio, quocunque demum m odo enuntic- 
tur, virorum eruditorum ingenia non parum exer- 
cuit, ansamque Baronio dedit, ut prater Zsidorum 
. Nitriensem, potius Hermopolitanum,quinescio qua 

ratione signatus sit, alterum nostrum Zsidorum Az- 
Liochenum, et alterum S'íridonem,item episcopum, 
Martyrologio inseriberet. Fatetur quidem ingenue, 
divinare se non possc, cujus demum civitatis S'?r- 
don ille episcopus fuerit : Bollandus autem non pa- 
rum laborat, quo Isidorum Usuardi et Syrodonum 
Hieronymianorum, aut confundat, aut. distinguat, 
quod certe non satis obvium cst. Ezo hoc loeo eru- 
ditorum duorum judicia proferam, de quibus statuet 
lector, quod videbitur. Heribertus ltosweydus in 
epistola data 12 Maii wncxxvni vit:e su: penultimo, 
ad unum e nostris, si bene conjicio, Romam desti- 
nata, quique inter ejus chartas a majoribus nostris 
primum reperta, saltem accuratius inspecta fuit, 
anno wDcLxvir : ita de hisce Isidoris, vel Siridonis 
episcopis judicium, vel dubitationem exponit : Zaro- 
Aus, inquit, teutrum hic episcopum ad sedem suam 
reducere potest. Si mihi sensum meum aperire li- 
ceat, valde vereor, ez uno nomine varie lecto, duos 
episcopos nobis productos. Num, si recte colligo, in 
Qwullo veteri Martyrologio invenientur duo hi epis- 
copi u Januarii, lsmponus et StmipoN ; quod vel Siri- 
donem, tel Isidorumreprasentabunt, prout quisque 
ceteris codicis litteras leget. Id quod dico, videor ec 
solo Hieronymi Martyrologio colligere, Habes ibi 


(nempe in) Epternacensi) n Januarii : ISIRIDONI EPI- (? 


SCOPI ANTIOCHLE. Ctm (res episcopi Doni,vel Domani 
Antiochie fuerint (addere poterat, Jsidorus aut.Si- 
ridonnullus)via dubito, aquem horum designari. 
Hzc Rosweydus, ad cujus fere mentem, aliam con- 
jecturam Bollandus produxit. Verum, nisi vehemen- 
ter fallor, rem paulo penitius introspexit Holstenius, 
et Rosweydi sensum haud satis clare expressum 
evolvit et exclusitinepistola ad Cl. V. Florentiniuim, 
data 4 Kal. Februarii wpcLvir, ubi sic loquitur : Qui 
die secunda Januarii lanquam diversi ponuntur (a 
Baronio) B. Isiponus episcopus, et paulo post S. Si- 
RIDON episcopus, pro «20 vero,duo falsi substituun- 
bur, vitto ambo creati ez cere lectionis ignorantia, 
ut ez vetustissimis mss. deprehendi,inquibus semel 
simpliciterque legitur : Antiochie, Syrodoni epis- 


ris originem facile perspezi. Quis enim non videt 
legendum : ANTIOCHLE SynLE, DOMINI EPISCOPI EJC$- 
pEM LOCI ; G(que ila cero illius loci possessore in in- 
legrum restituto, duos hypobolimeos ezpungendos? 
Qus si vera sunt, ut plane confirmari possunt ex 
Martyrologio recvinze Sweciz, olim monasterii S. Co- 
lumb:e apud Scuones, quoJ Cassiodorus, teste Cas- 
tellano, tribuit Hieronymo, et Holstenius in Ani- 
madversis ferme totum edidit, nosque inter Hiero- 
nymiana mss. habemus ordine xir, ubi legitur Doa; 
si, inquam, hzc vera sunt, falsa etiam erit Usuardi 
lectio, quam tamen servavimus, ut auctoris puram 
et genuinam. Vide dec his plura apud laudatos non 
semel Florentinium, et Castellanum. 

Annuntiatio a" era de (ribus Zomitanis fratribus, 
ex Romano parvo per Adonem solitoordine profluit, 
utrobique seeundo loeo posita. In illo, sic habetur: 
Et Tomis,martyrum Argei, Narcissiet Marcellini. 


B Quas sic ab Adone melius relicta fuissent ; nam elo- 


gium, quod soli Marcellino tribuit, quodque Noster 


. ex eo deseripsit, pridem observavit Notkerus alteri 


tribuendum esse, licet in nomine ipsemet erraverit, 
scribens PAiliepiscopi, et Rabanus diesequenti Tit 
episcopi; ubi verosimiliter legendum, £Zii episcopi, 
qui fuerit ZAeogezes, in eujus Actis apud Bollandum 
ca narrantur, quz: nee Marcelino soli in Adone : nec 
ipsi et fratribus, in codicibus recentioribus Usuardi- 
nis reete ascribuntur, ut videre est in Actis rmi Ja- 
nuarii, quo die tres illi fratres in Hieronymianis 
apographis, aliis pluribus immisti referuntur, ad 
quem locum consuli potest Florentini notatio. Pri- 
mo loco in Romano parvo signatur : Jeati Macarii: 
in Adone: Natalis beati Macarii abbatis. Wactenus 
recte, nec quidquam ultra indicant Hieronymiana 
hoc die. At dum supra ductores sapit Usuardus prz- 
figens ; Z* TAebaide ; rem implicuit, quam nec Ra- 
banus, nec ex co Notkerus explicant, dum legunt : 
Antiochia, Macarii abbatis. Neque prosunt ho- 
dierna nostra Auctaria, dum nune Macarium A/ezaa- 
drinum volunt, alium vero, qui xv Januarii colitur, 
4Egyptiwm. Intricata hec et confusa, a Bollando 
elucidata invenies hoc die, et citato xv hujus, nec 
minus erudite contracta a Castellano in notis a 
pag. 40. Ex quibus intelliges, quantum valeant cog- 
nomenta illa AZlezandrini et rgyntii, cum u.erque 
Libyz incola fuerit, hodiernus in Ceiis, alter in 
Scithi. Vide Januarium pag. 1005, num. $, et eos, 
qu post Bollandum Macariorum Acta accuratius 

istinguere conati sunt. Audiatur postremo Wan- 
dalbertus, qui huuc solum ita recolit : 


Macharius quartum Nonarum dedicat astum (forte, astrum) 
Qui tenuit docuitque eremi pius accola morem. 


AUCTARIA. 
ANTUERP.-N4J. textum habet deformiorem : « In D deposita, magnis choruscant virtutibus. » De Isi- 


Thebayda, depositio beati Macharii abbatis, magna- 
rum vir(utum viri. Et in Ponto civitate Tomis, trium 
fratrum Nareissi, Argei ct Marcellini pueri. Qui sub 
Licinio inter tyronescomprehensi, cum nollent mili- 
tare, c:si ad mortem, martyrium consummaverunt, 
et diu iu carcere macerati,in mare mersi sunt. Cor- 
pora eorum ad littus delata, et [a] religiosis viris 


doro tacet. 

RoswEvDb.. « Antiochia, Ysidori episcopi et beati 
Maeharii abbatis. » De tribus Tomitanis, texLuin 
ponit in plurali »umero. In fine addit : « Hierosoli- 
mis, sanctorum Stephani et Vitalis. » Nomina in 
Hieronymianis disparata, conjuncta sunt. 

PULSANEN. Adhue vacuus est. 





- 


609 MARTYROLOGIUM. — MENS. JAN. 610 


ANTUERP. Ct Max.-Lunec., de c:etero puri, Usuardi A — Marnic.-Canrus.-UrTRAJ. : « Octava sancti Sto- 
addunt in fine : « Ipso die, octava sancti Stephani.» — phani protomartyris, Isidori episcopi ct martyris. 

MuNE:AT. communior editio altera textui assuit :— Argei, Narcissi et. Marcellini fratrum. » Altera 
«Eodem die Silviniaco monasterio,depositio domini — manu subditur : « Frontasii martyris cum sociis 
Odelonis abbatis. » Hie iterum recurret, quanquam — suis. » Vide Acta. 


Castellanus xxxi Decembris collocandum existunet. CLUNIACEN. : « ltem sancti Barbatiani confesso- 
ANTUERP.-Max., UtTRAJECT., LEvpEN., LovaANIEN., — ris. » Remittitur a Bollando ad xxxi Decembris. 
ALBERGEN., DaNic. et EoiTIO ÜrTRAJECT. DBELGIC. CAMBERIEN. Sanct:z? Maris : « Sancti Baldulfl con- 

primo loco : « Octava saucti Stephani protomarty- fessoris. » 
ris. De Isidoro seribunt omnes : « Episcopi et mar- ALTEMPS. : « Sancli Barbatiani confessoris. Civi- 


tyris. » De Tomitanis autem,quasiUsuardi construc- — tate Petragorica, sancti Silani martyris, » socii, 
tionem vellent clariorem reddere, post illa verba, — opinor, S. Frontasii. 
et Marcellini pueri, sic repetunt : « Qui Marcellini, FLORENTIN. : « [pso die, sancti Spiridionis epi- 
ele., » ut prope dubites, utrum sic Ado, et Usuar- scopi, sancti Barbiani confessoris. Hic gesta mart y- 
dus ipse non scripserint. Dehinc Macario elogium — rum a notariis diligenter exquisivit, et in ecclesia 
texunt in hune modum : « Hie Alexandrinus, Macha- — recondidit. » Sed hzc transcribentium oscitantia 
rius autem, de quo habetur infra xvi Kalend. Fe- — illuc translata sunt ex elogio Adoniano de An- 
bruarii, fuit /Egyptius genere, et ambo florentesin — thero papa, die sequenti. 
4Egypto, et ambo Antonii discipuli. » Vide quas in Epiri0. LuBECO-Cor. convenit omnino cum AN- 
Observationibus nostris dicta sunt. B TUERP.-Max,, etc., preterquam quod id fine subji- 
CENTELEN. : « In. Thebaida, depositio beati Ma- — ciat : « Eodem die, sancti Baldulphi confessoris. 
charii abbatis magnarum virtutum viri. In Ponto — Ipso die, sancti Odilonis abbatis Cluniacensis. » 


civitate Thomis, trium fratrum Narcissi, Argei et BELIN.: « Oetava sancti Stephani. » in reliquis 
Marcellini pueri. Antiochis, passio saneti [sidori — textus satis purus est, cui subicitur : « Apud Sil- 
episcopi. Eodem die, octava sancti Stephani. » viniaceum (transitus) sancti Odilonis abbatis, cujus 


BRUXELLEN. incipitetiamab«octavasanetiStepha- ^ festivitas cum in Kalendis habeatur, hic tamen ple- 
ni protomartyris. » In Tomitanis, «atis purus est. — nius recolitur. Ipso die, sancti Spiridionis episco- 
Tum : « Ysidori episcopi et martyris. In Thebaide, — pi; » editio posterior habet .S'yridonis. At de his 
natalis sancti Macharii Alexandrini abbatis, disci- satis dictum est. 


puli beati Antonii, magnarum virtutum viri. Et san- GREVEN : « Octava sancti Stephani. Jerosolymis, 
cti Sindani episcopi. » Hzc est, ni fallor, alia no- — Stephani et Vitalis, Item Tubiz, Rutiliz, Vitalis. » 
minis Syrodoni inflexio, nisi agatur de S'i/ano. H:?c nomina ex Hieronymianis repetenda sunt. 


HAGENOYEN. in octava S. Stephani, in Ysidoro et — Sequitur: « Stridonis episcopi et confessoris. 
Tomitanis, superioribus similis est; sed desuo su-  l'rontasii martyris, ac sociorum ejus. Baldulphi 
peraddit : « Item in eadem civitate, Marcellini pueri — confessoris » 
in mare mersi. » Notabis in prior! annuntiatione MoLaAN.: « Oclava S. Stephani. Apud Silvinia- 
Marcellinum puerum non dici, et ciugium totum in — chum, sancti Odilonis, etc., » plane, ut BELINUS. 
numero multitudinis positum. Sequitur: « In The- — Tum : « Ipso die, sancti Siridonis episcopi : » Vide 
bayda, sancti Macharii abbatis. Ilic. Alexandrinus (; supra. Editiones posteriores litceris Italicis textui 
erat, Macharius autem, de quo habetur infra xvi — prefigunt: « Oetava saneti Stephani : » In fine. 
Kal. Februarii, et fuit dEgyptius genere : Ambo — « Apud Silviniaeum, saneti Odilonis, etc. Apud 
florentes in Kgypto, ambo beati Antonii magni X Corbeiam, depositio sancti Adalardi abbatis. [pso 
discipuli, ambo magnarum virtutum viri, et ma- — die, sancti Siridonis ep:scopi. » 
gnorum miraculorum perpetratores. » Mirum est, in nullum codicem Usuardinum irre- 

AQUICINCT. in fine : « Ipso die, saneti Siridonis sisse memoriam S. Telesphori papz, qui hodie a 
episcopi. Item, sancti Barbatiani confessoris. Apud loro. Rabano, et ex hoc a Notkero, celebratur 

Silviniacum, sancti ac beatissimi Odilonis abbatis. | cum elogio. Nos de eo v hujus. 
Octave sancti Stephani protomartyris. » 


WI Nonas Die 5. 

Rom: via Appia, natalis beati Antheros pap: *, qui cum duodecim annis rexisset Ecclesiam, passus est- 
sub Maximiano, et in cimiterio Calixti sepultus. Eodem die, sancti Petri, qui apud civitatem Aulanam 
erucis supplicio est interemptus. In Hellesponto, sanetorum martyrum Cyrici, Primi ct Theogenis. Civi- 
tate Parisius, sanctz Genovefz virginis, quad? a beato Germano Autisiodorensi episcopo, Christo dicata, 
admirandis virtutibus et miraculis late claruit. "t 


. NOTE. 


Sumitur ex Praten., Herinien., l'ornacen., Ore- D posuerat, ejusque proinde textum, ut in iis editio- 
tex.et Molan.Hicin posterioribuseditionibus muta- — nibus sspe solet, depravavit. 
vit, que in prima hac secundum Usuardum recte 


* Pratensis codex omittit vocem rape, inquit Sol- a suo monitore fuisse textus hic a nobis redditus 
lerius, et legit cimiterio Calizti. Utrobique falsum — arguit. BoviLL. 


VARIANTES LECTIONES. 


Scripsi Antheros cum probatissimis codicibus.  legente, cyoiterio Calisti, ut me monuit Castel- 
Eadem est terminatio in Beda, Ro.nano parvo, et lanus, qui fontem consuluit. Male in Heriniensi 
Adone, qui melius habent Az«feros. Praten. omittit — est E/lesponto, pejus in Greven. Aellesponta ; me- 
voeem pape, quam codices alii cum citatis jam — lius ex aliis in textu. In Cyrici et TAeogenis, 
Martyrologis constanter retinent. Mirum autem, servo lectionem quam ex nostris puriorem exis- 

in omnibus titulum marzíyzis, qui tamen in timo. Lego Parisius more antiquitus receptissimo, 
antiquioribus illisclareexprimitur,forteabUsuardo — non Parisiis, uL Molan. passim correxit. Scriben- 
Sudiose expunctus. Posui cimiterio, licet diversi- — dum esset. Aufisiodorensi, non Altissiodorensi, ut 
mode in codicibus scribatur, plerumque eo modo. — Molanus, sed codicum ordinaria lectio, qua sepius 
ltem Calízíi cum quatuor postremis; Pratensi recurrit, est Anfisiodorensi; aliqui male AsAiéod. 


611 


USUARDI MONACHI 


612 


De solo Antero meminit Romanum parvum. Be- A a Surio et Rollando edita reproducit, alibi, is 


d: de ipso elogium auxit Ado, Noster errore inter- 
polavit, tyrannum designans Macimianuwm, ubi 
cum Ad 

Anterum ad Maximiani tempora nullatenus spec- 
Lare, ex ejus :ztate constat. Neque vero illum hic 
Maximinum intelligas, qui Sub initium szculi iv 
orientatem Ecclesiam foede cruentavit ; de illo agi- 
tur, qui anno cxxxv Alexandro, prope Moguntiam 
trucidato, successit, spemque fidelium de felici et 
diuturno Anteri pontificatu, brevi intercepit. Atque 
hic alius est Usuardi error, a Beda et Adone accep- 
tus, de annis pontificatus xim, qui a Labbeo, Pape- 
brochio, aliisque chronologis merito corrigitur. 
Quid dc ejus martyrio sentiendum sil, recte expo- 
nit Tillemontius, Commentariorum suorum eccle- 
siasticorum tomo III, pag. 278. Si quid aut inde, 
aut aliunde usui esse possit, in Supplemento adhi- 
bebimus. Florentinius ad xxiv Novemhris, pag. 997, 


one Naziminum scribere debuisset. Certe ' 


operz pretium fuerit, cum nostris conferenda. Ab 
his dissentit Tillemontius tomo V, pag. 417. Petros 
duos ex Eusebio de Mart. Palestinzx cap. 10, et ex 
Actis conatus eruere; de cujus argumentis statuen- 
dum erit in Supplemento. Jam vero unde Usuardus 
Petrum acceperit compertum non est, neque indu- 
cor hactenus ut credam Florum genuinum ei unquam 
visum fuisse. Superest verosimiliter conjicere, aut 
Acta habuisse, quz: ab Anastasio Bibliothecario 
synchrono, e Greco versa sunt, aut saltem inde 
notitiam aliquam ad eum pervenisse, C'yricus, alias 
Cyrinus, Primus ei Theogenes ex Hieronymiano 
Epternacensi aut ei simili a Nostro desumpti sunt, 
non magisapud consuetos duces hac die noti, quam 
Petrus, de quo jam diximus. In iis Martyrologiis 
Pareíie tribuuntur, de quo vide Florentinium et 
Castellanum pag. 51. De Theogene, qui ab aliis 
Diogenes dicitur, seorsim locuti sumus die przce- 


de Anzterote, memorat aliqua, nescio an satis apte B denti. Genovefam Hieronymianis adjectam censet 


excogitata. Minus displicent, que de ordinatione 
ejus, eo fortasse die : facta alii eliciunt. Caeterum 
ex Adoniano Anteri elogio aliqua dempsit Usuar- 
dus, qua inter Auctaria ex aliis codicibus resti- 
tuta ostendemus. JPeíri Baisami gladio inter- 
fecti meminit Rabanus die sequenti, ex quo sua 
descripsit Notkerus. Apud Florum civitate Auciara 
Petrus hodie crucifixus est. Unum huuc esse cum 
Abselamo, qui in Romano moderno recolitur xi Ja- 
nuarii, docet ibi Bollandus in Praetermissis, et ho- 
die, ejus Acta illustrans. Eum sequitur Castella- 
nus in notis pag. 50 et 170. Item Theodoricus Rui- 
nart. in Sinceris et Selectis a pag. 954, ubi Acta 


Florentinius; at certo eam memorat Beda, et ex eo 
Rabanus. Elogium Adonianum est, a Notkero de- 
scriptum, a Nostro decurtatum, sed in Auctariis 

lene recitatum. Ad eam jam procedimus, puritate 
Üsuardina abunde demonstrata. Cur autem PZoren- 
Linius Viennensis ab Adone positus, hic praeteri- 
tus sit, haud equidem assequor; id sepius factum 
in Viennensibus sanctis, mecum lector in decursu 
observare poterit. Adjicio Wandalberti in Geno- 
vefe honorem versiculum, hodie unicum : 


Tertia Nonarumque dies celebrat Genovefam. 


AUCTARIA. 
ANTUERP.-Maj. in prima annuntiatione post pape — quod martyrio coronatus est. Qui decimus octa- 


addidit cum Adone, etc., « et martyris, qui vice- 
simus post beatum Petrum, cum duodecim annis, 
mense uno, diebus duodecim, rexisset Ecclesiam, 
passus est sub Maximiano, et Jin) cimiterio Calixti 
sepultus via Apia. In civitate Aulana, passio sancti 
Petri, » etc. Deest annuntiatio Lertia. Tum : « Apud 
Parisium, natale sancte Genovephz, » etc,, sed 
post c/aruit, ex Adone restituit, « et usque ad, 
annos octoginta in Christi servitute consenuit. » 


RoswEYD. in Antero, superiori similis est. Sequi- 
tur de Genovefa etiam ut ibi. Caret annuntiatione 
secunda et tertia. [n fine autem ex Adone adjicit : 
« Eodem die, sancti Florentii Viennensis episcopi 
et martyris, octavi ejusdem urbis episcopi. » 


PULSANEN. hac etiam die vacat. 


ANTUERP. et Max.-LusEc. decurtant Genovefz clo- 
gium, his verbis : « Qua a beato Germano Autis- 
, Siodorensi episcopo, Christo dicata. » At in fine 
addunt : « Et octavze sanctis Joannis evangelista. » 


MuNEnarI editio major et prima ex Adone etiam 
addit : « Et usque ad octogesimum annum, » etc., 
quibus altera editio minor superadjecit : « Cujus 
corpus requiescit in conventu apostolorum Petri 
et Pauli, monte Parisius. » . 


ANTUERP.-Max., ULTRAJECT., LEYDEN et EbiTiO 
ULTRA. BELG. primo loco habent : « Oetavzsancti 
Joannis Evangelistz;. » De Antero inserunt : « Qui 
decimus octavus post beatum Petrum cum duode- 
cim. » etc., pure usque ad finem, nisi quod aliqui 
scribant Dyogenis, et in fine de Genovefa addant, 
« et usque ad octoginta annos in Christi. » etc. 


LovAMEN. convenit cum prioribus, nisi quod in 
fine totum Genovefs elogium expunxerit. 


ALBERGEN. et DaANiC. in hoc differunt, quod de 
Antero ita legant post pape : « Hic constituit ut, 
[puto esse ne episcopi de sede in sedem possint 
transferri; et etiam gesta martyrum diligenter in 
notariisexquisivitet Jn ecclesia recondidit, propter 


vus... passus est Maximino, » etc. 


(; CENTULEN: « Romz, sancti Anteros pape el 


D 


martyris. Civitate Aulana, sancti Petri martyris. » 
Deest Cyrici etc. « Parisius, sancte Genovoefe 
virginis. Ipso die, octava beatissimi Joannis evan- 
gelista. » 

BRUXELLEN. incipit ab « octava S. Joannis apo- 
Stoli et evangelistz:.. Apud Parisium, » etc., de 
Genovefa, ul supra. « Roma, natale sancti Anthe- 
ros papz et martyris. Qui gesta martyrum a no- 
tariis diligenter exquisivit ct in ecclesia recondi- 
dit. Propter quod sub Maximino imperatore marty- 
rio coronatus est. » Nihil praeterea. In Petro Aula- 
nensi e& Hellespontanis satis purus, in fine sub- 
dit : « Et sancti Florentii episcopi. » 

HAGENOYEN., przefixa octava, de Antero post pape 
hac comminiscitur : « Qui constitutus fuit summus 
pontifex contra voluntatem cleri a Cyriaco papa, 
qui passusest in Colonia cum xi millibus virginibus, 
Hic Antheros przfuit Ecclesi: annis tribus, mensi- 
bus duobus et diebus quindecim; martyrio corona- 
tus estsub Maximino imperatoreet sepultus in cime- 
terio Calixti. Hic constituit, ut episcopi de sede in 
sedem non possint transferri sine consensu Romani 
pontificis. Et gesta ipse martyrum diligenter a nota- 
riis quzesivit, et excommunicationis sententiam ful- 
minari jussit in rebelles. Hic natione erat Grzecus, et 
xvin post beatum Petrum apostolum. » In duabusse- 
quentibus annuntiationibus, utcunque purus es. 
Tum de Genovefa post Christo dicata, subtexit ; «et 
sacro velamine est consecrata. » Rursus post seswit : 
« De hac virgine legitur, quod Lotiens flevit ex de- 
votione, quotiens collum inspexit. Et sicut Ste- 
phanus protomartyr. sepe Jesum in dextera Patris 
vidit. Hujus etiam orationibus Symeon, qui stetit 
in columpna, se committere solebat. Item Marini 
martyris. » 

VicToRIN. et Rec. SuEc., sub num. 130. : « Item 
Romz, sancti Marini martyris. » An is est, qui 
colitur xxvi Decembris ? 





613 


MaTRIC. -CARTUS.-ULTRAJ. : 
nis apostoli. Genovefe virginis. Antheros pap: et 
martyris. Petri martyris, qui passus est crucifigi. 
Theogonis martyris. » 

ALTEMPS. : « Civitate Petragorica, sancti Eumasii 
confessoris . » Castellan. Ewmachi, de quo hodie 
nihil in Actis. 

FLonENTIN. : « In Padua civitate, sancti Danielis 
martyris. » Vide Acta. 

Eprrio. LuBECO-COL. : « Octava sancti Joannis 
evangeliste et apostoli. » De Antero omnia ferme 
collegit, qu:e superius dicta sunt. In Petro pura est. 
Tum : « In Hellespontano, sanctorum martyrum Cy- 
rici et Primi. Item in Cyzico Ilellesponti, passio 
Diogenis martyris sub Licinio rege, qui post multas 

assiones tandem in mare projectus a fidelibus 
honorifice sepelitur. » Vide qua die precedenti 
diximus de Theogene. Sequitur de Genovefa, et 
Florentio Viennensi, ut supra. 

BELIN. Prefigitur textui 
« In Padua civitate, S. Danielis mart. » 

GREVEN. : Oclava S. Joannis. De Florentio, ex Ado- 
ne, ut supra. «In Africa, Martialis, Cirici, Claudio- 
nis. » Hz:ec nomina bene vel male ex aliquo Hiero- 
nymiano, ut hic passim usu venit, descripta sunt. 
« Padus, beati Danielis levitz,, et martyris. Qui cze- 
co a se illuminato, locam, in quo corpus suum a 

aganis, clavis per caput et omnia inuembra irans- 
lixum, jacebat, revelavit anno nccLxvir. Angela vir- 
inis de Fulgineo. » Melius die sequenti cum Bol- 
ando, notante non virginem, sed viduam fuisse. 

MoLAN. In fine addit quz» habentur in utraque 
Munerati editione. De octava, Daniele Patavino, et 
Florentio, ut supra. Tum : « Item relatio capitis 
sancti Jacobi apostoli, » additque typis minoribus, 
« Fratris S. Johannis. Atrebatum a:! monasterium 
sancti Vedasti. Angel» de Fulgineo. inventio beati 
Quintini martyris per beatum Eligium. » Vide au- 
ctarium ad Bedam et Acta. Editiones alie pramit- 
tunt litteris Italicis: « Octava sancti Joannis evan- 


MARTYROLOGIUM. — MENS. JAN. 
« Octava saneti Joan- A gelistz. » Mutant Anteri textum, expunctis annis, 


614 


substitutoque Mazimino pro Macimiano, recte 
quidem, sed contra mentem auctoris. In fine de Ce- 
novefa, ut in priori. Tum : « Die tertia, sancti pro- 

het; Malachie et sancti martyris Gordii. » De 

lorentio, ut supra.«In pago Viromandensi, inventio 
corporis beati Quintini martyris ab Eligio episcopo, 
et translatio ipsius. » De relatione capitis S. Jacobi, 
ferme ut supra. Et aliis litteris : « Ipso die obitus 
Angel» de Fulgineo. » 


APPENDIX 


Ez citata die precedenti Rosmeydi epistola. 


Appendicem voco, quod ad Usuardum, aut ejus 
Auctaria non pertineat ; gratam tamen lectori futu- 
ram, puto, viri eruditissimi observationem ad Mar- 
tyrologium Romanum, in quo hoc ipso die celebran- 
tur« Zosimus, Athanasius, Theopemptus et Theonas.» 


laca, etc., et attexitur: B Itaque citato textu et. Baronii notatione, sic infit : 


« Videndum num quatuor hic errores commissi sint. 
1. Quod quator hi sancti ponantur passi rmi Janua- 
rii, cum Zosimus et Athanasius passi sint iv Jan. ; 
Theopemptus autem et Theonas v Jan., ut patet ex 
Menzis. Depravatum est Menologium cum ponit, 
TERTIA, VEL QUARTA DIE. 2. Quod quatuor hi mar- 
tyres dicantur passim in Cicilia, cum Menologium et 
Mensa tantum Zozimum, et Athanasium in Cicilia 
ponant. 3. Quod hi quatuor ponantur passi sub 
iocletiano cum Theopemptus, et Theonas tantum 
sub eo passi sint, Zosimus autem et Athanasius sub 
Domitiano,prafecto,ut habet Menologium et Menza. 
4. Quod in notis dicatur, Zosimum et Athanasium 
passos sub Domitiano imperatore ; imo sub Domitia- 
no prefecto passi sunt : ubi cardinalis Sirletus non 
rite vertit PRESIDE, cuim in Grzeco sit &pxovtt, » Vi- 
de przterea Bollandum in Aetis,et Castellanum in 
hotis pag 51 et 73, ubi aliqua adducuntur in Sup- 
plemento discutienda. Quibus adde, quai dicuntur in 
appendice ad tomum I Januarii, pag. 1087. 





ll Nonas. 


Die. &. 


Natalis beati Titi, qui ordinatus ab apostolo Paulo Cretensium episcopus, ac przedicationis officium fide- 
lissime complens, beatum finem adeptus est, ibique sepultus apud ecclesiam ubi fuerat dignus minister 
constitutus. Apud Africam, praeclarissimorum martyrum, Aquilini, Gemini, Eugenti, Martiani, Quinti, 
Theodoti, Triphonis, quorum gesta habentur. Roma, sanctorum Prisci presbiteri et Priscilliani clerici, 
ac Benedicte religiose ; qui sub tempore Juliani imperatoris gladio martyrium compleverumt. Item 
Roma, sanct Dafrosz, uxoris Fabiani martyris, qu: post interfectionem ipsius, primum relegata exilio, 
dein a prafato principe, capite jussa est puniri. Civitate Bononia, Hermetis, Aggei, et Gai. 


NOTE. 


Ita fere codices omnes, sed pura simplicitas eruitur ex Praten., Torsacen., Mwunerat., Greven. et 
Mo/an. 
VARIANTES LECTIONES. 


Greven. et Molan. pro Eugenti ponunt Eugenii ; D sed Usuardina puritas quzritur, eaque nisi vehe- 


pro Martianii Marciani: item post Ti.20doti addunt 
cum pluribus aliis mss. particulam e£. Alis in codi- 
cibus nominum variationes occurrunt, ut. ZAeodori 
pro ZÁeodoti, etc. ; nos ex antiquissimis nostris 
praeferimus lectionem textus, nec minutias omnes 
scrupulosius enumerandas censemus. Z7ripAonis 
scribunt passim omnes. Prove/igiose, habent aliqui 
gloriose; codices veromultisubjungunt femine qua 
vox necessario addenda videntur, ut posuit Ado, ne 
sensus imperfectus maneat, cum nec gloriose, nec 
religiose ibi quidquam significent, si substantivo 
destituantur. Caeterum non recta syntaxis a nobis, 


menter fallor, ex probatissimis codicibus exhibita 
est. Dissentiunt Greven. et Molan. qui, reclamanti- 
bus iterum codicibus mss. legunt consummaveruni 
pro compieverunt. Deinde pro dein, vix animadver- 
sione indiget.Molan.bene scribit 4ggdi, sed rectius 
cum aliis ad Usuardi mentem, Aggei : item Gai licet 
impressa communius habeant Gasi, Gagéi,vel Gagi. 
Munerati editio nec hic, nec alibi satis correcta et 
accurata. En specimina : Affrose, pro Dafrose, 
praeco pro pr&faío, et pauca alia vix notatu 
igna. 


-. OBSERVATIONES. 


Preluxit denuo Romanum parvum Adoni, hic 
Usuardo et Notkero, qui hodie ex Adonis, et Rabani 
textibussuum ferme totum conflavit. Quod de primo 
fonte nostro dixi, id in tribus comm. morationibus 


hoc die evidentissime patet. Ut a Tito incipiam, sic 
prima ejus in Fastis sacris memoria soli Romano 
parvo accepta refertur: Arud Cretam Titi apostolo- 
rum discipuli. Quibus fere verbis ab Adone in Mar- 


0616 


USUARDI MONACHI 616 


tyrologio et inde a Notkero celebratur. At elogium A traducta, non integre et fldeliter, dum principium 


ex festivitatibus apostolorumab Usuardo acceptum 
et modice contractum est. De Titi vita et gestis non- 
nulla ex variis collegit Bollandus, sed non ita pri- 
dem accuratior sylloge ex Seripturaet Patribuscon- 
cinnata est a Tillemontio tomo II, a pag. 139, for- 
tassein Supplemento usui futura. Classis martyrum 
septem africanorum Romano parva nota non est, 
ex Hieronymianis ab Adone translata, addito cpi- 
theto preclarissimorum mariyrum. Wem, quoram 
gesta habentur,sed qua nec ipse procul dubio vidit, 
alias aliquod saltem eorum extractum daturus; nec 
quisquam alius in lucem hactenus efferre potuit. 

ertia annuntiatio martyrum Romanorum Prisci 
fresbyters, et Priscilliani et Benedicie, rursus ex 

omano parvo primum profluit. Que ab Adone ad- 
Jiciuntur et a Nostro contracta sunt, ea ex Actis 
S. Pigmenii (de quo cum Usuardo agemus xxiv Mar- 
tii) educta censet Bollandus; Castellanus tantum 


omittitur, nempe : 72 Oriente,qus ürtieule debite 
appositz:e innumeris conjecturis aditum preclusis- 
sent. Baronius contra veteres omnes textus, Lyran- 
num apposuiL Mazimianum, ut observavit Roswey- 
dusin laudata superius manuscripta epistola.Atque 
ibi etiam solerter notat,discerenos ez Martyrologio 
Hieronymiani (Epternacensi videlicet, quod solum 
vidit) 2on intelligá hic Bononiam Italie, sed. Bo- 
noniam Orientis sive Illyrici. Duplez enim Bowo- 
nia inquit, «na in Oriente, allera in Occidente; 

atet id ex auctoribus. Ita Rosweydus, qui tamen 
in Martyrologio legere debuit clarissime expres 
sum Zononia. Putat Castellanus Zonaniam lam 
seu Jononiam reperisse in Moesia, Gallice scri- 
bens, a Bodo", vide ejus notas ad hunc diem pag. 
66 et 67, et Baudrand in Diction. Geographico. Mo- 
nuit autem Bollandus in nostro codice Usuardino 
Leydensi vernaculo legi* Pa/loniam (Baloen) in 


non plane rejicit, ut. proinde apposite temporis B Thracia, quod verissimum est, et ita etiam habe- 


not2, novo et aecuratiori examine discutiendzsint. 
Consule interim przfatum Castellanum pag. 66 et 
808. Et Dafrose, simpliciter ponit jam tertio lau- 
datum Romanum parvum. Breve elogium, quod ab 
Àdone mutuavit Noster,ex preecedenti fonte rivulus 
est non satis purus. Displicent iterum signata Ju- 
lianitempora,pro quibussubstit uenda Diocletianza, 
ex Tillemontio contendit Castellanus. Dafros:e ma- 
ritus non Fabianus, sed Z7aciazus appellabatur, de 
quo et filiabus vide Bollandum hoc die. Ultima clas- 
sis Hieronymiana est, ex his a solo Usuardo huc 


tur in edito vernaculo Ultrajectino. Sed codicem 
Leydensem Belgicum imposterum citare superva- 
caneum censeo, dum cum altero Leydensi Latino 
omnino convenit. Wandalberti versiculus hodie 
singularis est; ita sonat : 


Tum pridie Nonas Augenti festa recurrent. 


Recentiores passim sentiunt hic BEwgendum ab- 
batem recoli, de quo actum est r Januarii. Bollan- 
dus ferme tribuit ZEwgenio, in Africana turma 
tertio : ego amplius deliberandum censeo. 


AUCTARIA. 


HERINIEN. in toto textu purissime Usuardinus, in 
fine habet additamentum, provincizt Rhemensi pro- 
prium, nempe : « Ipso die, natalis sancti Rigoberti, 

hemensis archiepiscopi. » 


ANTUERP.-MAJ. mutilus est. Incipit : « Natale san- 
eti Titi apostolorum discipuli. » In secunda et ter- 
tia Adoni, quam Usuardo similior. Tum : « Item 
Romz, beat: Dafros:, uxoris jFabiani martyris. » 
Desunt reliqua. 


RoswEYb. : « In Creta, natale sancti Titi, apos- 
tolorum discipuli. » In secunda, tertia et quarta 
Adonem etiam potius, quam Usuardum descripsit. 
Ultima deest, cujus loco hec substituuntur : « Eo- 
dem die, Celsi confessoris. Apud Gandavum, Pha- 
raildis virginis. » Nempe et vidua. 


PULSANEN. Desunt forte dus linez : reliqua satis 
ostendunt textum esse puro proximum. Caret an- 
nuntiatione ultima. 


ANTUERP. ct Max.-LuBEC. textui, satis puro, sub- 
dunt : « Octava sanctorum Innocentium. » 

ANTUERP.-Max., ULTRAJECT., LEYDEN., ALBERG., et 
DaNic.,, incipiunt : « Octava sanctorum Innocen- 
tium. » In reliquo textu satis puri sunt. [n (ine 
transponunt nomina Zermetis, Gaii et Aggei. 

LovANIEN. prioribus plane similis, resecat elo- 
gium Dafros:. 

CENTULEN. : « Apud Cretam, sancti Titi aposto- 
lorum discipuli. Civitate Bononia, sanctorum Her- 
metiset Aggei. Apud Africam, sanctorum Aquilini.... 
preclarissimorum martyrum, quorum, etc. Romae 
passio sanctorum Prisci.., religiossimz femine, qui 
sub impio Juliano martyrium passi sunt. Item Ro- 
mo, sancta Dafros», uxoris Fabiani martyris, sub 
Juliano. Et octava sanctorum Innocentium. » 

BRUXELLEN. post octavam Innocentium, secun- 
do loco habet : « Et sancte Pharahildis virginis, 
Sororis beata» Gudilz, quz Gandavi quiescit. » De 
hac aliqua observat Castellanus, quz» ex sermonis 
Belgici ignorantia non potuit distinguere. Sequitur 
de Tito non plene. In Prisco et sociis item, in Da- 
frosa et Bononiensibus utcunque purus est. De 
martyribus Africanis addit : « Qui multos agones, 
supplicia magna, et passiones horridas pro fide 


Christi passi sunt, ut narrant ipsorum gesta, que 
habentur. » Vide supra. 
HaGENOYEN. habet etiam de octava. In Tito purus 
est. Tum : « Ipso die Lingonis, sancti Gregorti epi- 
scopi et confessoris. » Sequuntur Africani, deinde 


(; Dafrosa, tum Priscus et socii, de quibus satis pure. 


In fine : « Civitate Bononia, sanetorum martyrum 
Hermetis, etc. » Quod habet etiam przcedens. 

MaTRIC., CaRTUS.-ULTPAJECT. : « Octava sancio- 
rnm Innocentum. Titi episcopi Cretensis, discipuli 
beati Pauli apostoli. Dafrose martyris. Rigoberti 
archiepiscopi Rhemorum. » 

ALTEMPS. : « In territorio Uzechize civitatis sanc 
Freteoli episcopi. » De Ferrutio martyre meminit 
Molanus hic, et Bollandus, in Pretermissis, Ferru- 
tium, Ferrutionem, ete., adducit. Hic Ferreolus est 
Uzeticensis, de quo vide Praetermissos t Aprilis. 

FLOnENTIN. : « Apud Nicomediam, sanctorum 
martyrum Theopempi episcopi et sancti Sinesii. » 
De his plura dicentur die sequenti. 

Eptri0 LUBECO-COL. Post octavam sequitur textus 
solito purior. In fine post Aggei, nam hic ultimo 
loco ponitur, subjungit, (artyrum et pro Bononia, 
corrupte scribit Banomia. Deinde : « Treveris san- 
cii Celsi episcopi, et confessoris Christi, qui in 
cimiterio sancli Eucharii requiescit. Bituricas, 
sanciz Faustz virginis. » De qua vide Pretermis 
sos. « Eodem die, sanct» Pharahildis virginis. » 

BELIN. przemittit etiam octavam. In Tito, pro di- 
gnus minister constitutus, habet divinitus minis 
ter, etc. Sequitur : « Lingonis, sancti Gregorii ept- 
scopi et confessoris. » In reliquo textu satis purus 
est ; in fine autem, Aggei et Gaii martyrum. 

GREVEN. : « Octava sanctorum Innocentum. Tre- 
veris, Celsi episcopi ct confessoris. Bituricas, san- 
cia Fausim virginis. In Flandria apud Gandavum, 
Pharahildis virginis. Lingonis, Gregorii episcopt, 
et confessoris, cujus vitam Vincentius Delvacensis 
in Speculo historiali lib. xxr, cap. 92, summatim 
perstingit. Apud Nichomediam sub Dyocle [Dio- 
cletiano] Theopompi episcopi et Synesii marty- 
rum. Item Neophistz virginis et martyris. » 

MoLax. post Gai etiam in fine attexit martyrum. 
Deinde: «Octava sanctorum Innocentium, Lingonis, 








617 


habentur. Ipsodie,natalissancti Rigoberti Remensis 
archiepiscopi,et confessoris.Gandavi, natale saneta 
Pharaildis virginis. Et sancti lFerrutii martyris. » 
Vide qu: diximus ad codicem Altempsianum. In aliis 
editionibus ultima illic annuntiatio expuncta est. 
Incipiunt autem ist: litteris Italicis : Octata saac- 


Nonis. 


MARTYROLOGIUM. — MENS. JAN. 
sancti Gregori episcopi et confessoris, cujus gesta A forum Innocentium 


618 


In fine, de Gregorio Rigoberto, 
et Pharailde, ut supra. Subjungitur : Die quarta, 
sancti Theoctisti, ducis in Cucumo. Et congregatio 
sanctorum septuaginta apostolorum. » Denique, Ly- 
pis minoribus : » Tuderti Tuscise, sancti Rogerii 
confessoris, ordinis minorum. Cujus memoria ibi- 
dem celebratur eonsensu Gregorii IX. » 


Die 8. 


Romse, natalis beati Thelesphori papze, qui septimus post Petrum apostolum pontifex ordinatus, illus- 
tre martyrium duxit. Apud Antiochiam, sancti Simeonis monachi, cujus vita, ac conversatio satis extitit 


admirabilis. 


NOTE. 
Ita codices multi, sed omnino puri sunt soli Praten.," Herinien., Tornacen., Autuerp., Maz.- Lubec., 


Greven et Molan. 


VARIANTES LECTIONES. 
Natale pro naíalis, vel vice versa, promiscue B correctum est. Sic etiam Simeonis, in quo maxime 


ferme ab Adone, Usuardo, et aliis, ac proinde a 
codicibus nostris accipiuntur, ut id imposterum 
observare operae pretium non sit. Scribo 7Aele- 
sphori cum plerisque editis, et mss. quod in [Molan. 


codices variant ; hodie multi praferunt S'ymeonis. 
Eztitit, antiquus etiam scribendi modus est, quo 
et hoc tempore aliqui utuntur. 


OBSERY ATIONES. 


Ad mn Januarii supra ad calcem indicavimus, 
sanctum Telesphorum papam a Floro, HRabano et 
Notkero eo die celebrari. Primus ad hunc diem eum 
retulit auctor Romani parvi his verbis : Rome, 
sancti Telesphoripapa,et nar(yris. Hinc in Adonem 
transiit, a quo brevi elogio exornatus fuit, cujus 
pars exigua ab Usuardo adoptata est, reliqua in 
Auctariis supplebitur.Ilic a lectore observari velim 
quod in przfatione diximus, Florum, Rabanum et 


Adonem, licet eadem sanctorum Acía pras oculis (; 


habuisse videantur, ita tamen passim in modo,scu 
phrasi disorepare, ut manifeste appareat alterum 
ab altero visum non esse. De Adone relato ad Be- 
dam, de Notkero ad Rabanum, et Adonem, alia 
ibidem sententia. Jam vero quid in Hieronymianis 
sit. Celiftorie, Celesphori c& Celisphori, nescio 
an Bollanduset Florentinius satisrecie divinaverint. 
Nec placet Castellanus, nimis rotunde asserens, in 
plerisque, Hieronymianis Telesphorum papam re- 
perire. Tametsi enim concederemus ex citatis no- 
minibus Telesphorum a Notkero excusum, necdum 
mihi exinde consequens Telesphorum papam illie 
memorari. Plura vide in Castellanis notis pag. 
79. Quid de Telesphori Vita, a Zegero Pauli Bol- 
lando obtrusa, et ab hoec Actis inserta, censendum 
sit, docebil Papebrochius in ltesponsionibus ad 


ad articulum xr, a num. 38. Breviorem, sed et 
veriorem Telesphoriane vita seriem dedit Tille- 
montius tomo Il, pag. 251. Deceleberrimo olim toto 
orbe, etiam dum viveret,$'ymeone monacho Stylita, 
meminerunt apographa IHieronymiana ; nec video 
curinteradjeelitiosa Florentinioreputetur, przeser- 
tim eum pr2cipuicodicesin eo referendoconveniant. 
Signatur in iisdem antiquior ille Symeon, qui res- 
ponsum acceperat a Spiritu Sancto, etc. Cujus 
occasione, exercitationem inseruit Florentinius a 
lectore consulendam. Utrunque Synieonem hoc ipso 
etiam die commemorat Florus, utrumque Rabanus, 
et ex hoc Notkerus ; de solo Stylita sic agit Roma- 
num parvum : Apud Antiochiam, sancti Simeonis 
2i0nachi.N ive compendium exhibet Ado,quod ferme 
descripsit Notkerus, Usuardus vero in paucissima 
contraxit. Vitam non unam edidit, et diligentissime 
eruderavit Bollandus, servata de more primigenia 
auctorum phrasi. Ex his potissimum Gallicam suam 
digessit, atque ex Allatii Symeonibus aliisque exor- 
navit Tillemontius per articulos novemdecim, tomo 
xiv, à pag. 347 ad 392. Ambos textus nostri sanctos 
geminis versieulis innexuit Wandalbertus : 


Hinc Nonas Simeon confessor possidet almus. 
Papa Telesphorus iisdem pariterque coruscat. 


AUCTARIA. . 


ANTUERP.- M4j. hic praeter morem totum Adonia 
num elogium Usuardo attexuit. Telesphoro [scribit 
ipseThelesphori]solum addidit,sedit annosxi,menses 
im, dies xxi. ALdeSymeone, omnia hoc modo: « Apud 
Antiochiam,depositio sancti Symeonis monachi.Qui 
tertio decimo ztatissus anno, huic s:eculo abrenun- 
cians, monasterii claustra expetiit ; ubi mira absti- 
nentia, vix septimo die cibum sibi indulgens, psal- 
terium infra quatuor menses didicit. Deinde nimia 
domandi corporis intentione, fune palmitio renes 
sibi constringens, duriter laniatus est. Indc in quo- 
dam puteo se recludens, et ex eo a fratribus vio- 
lenter ad monasterium reductus, clam fugiens he- 
remum petiit, ubi multo commoratus tempore, in 
columna editiori, sanctitate fervens, se concludit, 
unde non modo extranes mulieri, sed nec propriz 
matri se videre permisit. Et usque hodie basilicam 
columna illius nulla feminarum ingreditur, nam 
quaedam mulier veste induta virili ingredi voluit, 
sed mox ut limenattigit retrorsum mortua cecidit. » 
Postrema hzc desumpta sunt ab Adone ex Greg. 
Turonen. de Gloria confessorum cap. 26. 

RoswEYD. hic ex eodem Adone totum ferme Te- 


ParRoL, CXXIII, 


lesphori elogium supplet, prxter dicta ad]iciens : 
« liie eonstiluit, ut septem [Ado sex] ebdomadibus 
ante Pasca jejunium celebraretur, et in natale Do- 
mini nostri Jesu Christi nocte iniss: celebrareutur, 
et hymnus angelicus, id est Gloria in excelsis Deo, 
hora sacrificii nissz diceretur. » Tum : «Item depo- 
sitio Simeonis, qui Dominum obtulit. Antiochiz, 
sancti Simeonis monachi, et confessoris, ad mirandz 
virtutis viri, qu in columua stetit. » Denique : « Et 
sanctorum Felicis et Amandi. » 

PuLSANEN. incipit : « Relatio pueri Jesu ex 
/Egypto. » De ea vide infra vir Idus seu vri Januarii. 
Tum : « Et Vigilia Epiphaniz. » De reliquo totus 
textus purus est. 

MUNERAT. solum inserit, Pos! « illustre marty- 
rium, » hic verba : « sub Adriano principe duxit. » 

ANTUERP.- Max., LEYDEN-BELG., LOVANIEN Cet EDI- 
TIO UrTRAJ.- BELc. incipiunt : « Vigilia Epiphanis 
Domini. » De czetero puri sunt, nisi quod de Te- 
lesphoro inserant, ut supra « sub Adriano. » etc. 

UuTRAJECTIN., LEYDEN. , ALBERGEN, et DANiC. habent 
etiam primo loco de Vigilia. De Telesphoro autem : 
« Constituit septem hebomadibus ante Pascha jeju- 


20 


619 


USUARDI MONACHI 020 


nium ab omnibus clericis agi : tres missas in natail A regis ct confessoris. Ipso die, sancti Verlaci here- 


Domini celebrari, hymnumque angelicum, id est 
Gloria in excelsis, decantar! ad missam, instituit. 
Ad extremum autem illustre martyrium sub Adria- 
no, eic. » 

CENTULLEN. : « Romse, sancti Thelesphori papa et 
martyris, qui illustre martyrium duxit. Antiochiz, 
sancti Symeonis monachi, qui in columna stetit, cui 
vita virtutibus et miraculis effulsit gloriosa. » 

BRUXELLEN. primo loco de Vigilia. Deinde : « Ro- 
ma, sancti Thelesphori papa. Qui ymnum ange- 
licum, Gloria in excelsis Deo, hora sacrificii missa, 
et in festo nativitatis Domini tres missas cantari in- 
stituit. Et tandem sub Adriano imperatore, pro- 
Christo illustre martyrium duxit, et in Valicano 
apud sanctum Petrum sepultus est. » In Symeone 
magnam partem elogii Adoniani describit et con- 
trahit. 

HAGENOYEN. de Vigilia, ut supra. Item de Teles- 


mitz el confessoris. » Vult dicere Ger/aci ;sed quam 
sepe usuveniat, ut G mutetur in V et vice versa, 
alibi forte aecuratius explicabo, 

BELiN. editio prima solam textui prefigit Vigi- 
liam. Ast altera de Telesphoro post martyrium 
duzit, inserit : « Hic constituit ut in natali Domini 
per noctem inmissa celebrarentur. » In fine au- 
tem : « Gandavi, sanctze Faraillidis virginis. » Vide 
de Pharaildc die prz:eedenti in Auctariis. 

GREVEN. : « Vigilia Epiphaniz Domini. Eodem die, 
Edwardi regis Angli: et confessoris. Tillonis con- 
fessoris. In Africa, Telicis, Secundi, Honoris, Lu- 
ciani, Candidi, Januarii. Gerlaci hereimitza et con- 
fessoris. Senonis, Honoberti et Henulphi episcopo- 
rum et confessorum. Roma, beata Emilianz vir- 
ginis, amitz»e beati Gregorii papz. Qui de ipsa et 
sorore ejus Tarsilla ita dicit homilia 38 : Uno ardore 
conversa, sub districtioneregulz viventes in domo 


phoro, cum elogio ferme Adoniano. Tum : « Apud B propria socialem vitam ducebant, et quotidianis in- 


Antiochiam, natale sancti Symeonis, qui primo erat 
pastor ovium patrissui,el mirabiliter conversus per 
oc quod scire voluit, qu:e esset substantia anims. 
Qui jussus est intrare monasterium, et ibi expediri 
de hac re. Quod et fecit, et in tantum profecit, quod 
in tribus mensibus omne psalterium,tantum (totam, 
^i fallor) legendam et monachorum regulas disce- 
ret. » Reliqua non magnopere differunt ab eis qua 
ex Adone retulimus. Ultimo loco addit : Z2aianie, 
S'everini eonfessoris. Severinos duodecim invenio, 
utrum ex illis hic unussit,necdumsatis cerlo distin- 
guere potui. 

AoviciNCT. De Telesphoro, post dwzif, additur : 
« Hic constituit ut omnes clerici in sorte Dei electi 
septem hebdomadas plenas ante sanctum Pascha a 
carne jejunent, et in nocte natalis Domini missas ce- 
lebrari,et Gloria in excelsis Deo ad missas cantari. » 

VicrORIN. habet eadem omnia, sed phrasi non 
nihil immutata. 

MaTRIC.- CAnTUS.,- ULTRAJECT. : « Vigilia Simeonis 
monachi, qui stetit super columnam. Telesphori 
papa et martyris. Hic instituit jejunium quadragce- 
simale. Eduardi regis Anglorum. » 

VATICAN., Signatus numero 5949, nihil habet de 
Simeone Stylita ; at de antiquiori evangelico ita 
adjicit: «Hierosolymis, sancti Simeonis prophetze. » 

Eprrio LuBECO-COL. : « VigiliaEpiphaniz Domini. » 
De Teiesphoro colliguntur quz superius dicta sunt. 
« Apud Antiochiam, sancti Simeonis monachi, qui 
deeimotertio xtatis su: anno huic seculo abrenun- 
Lians monasterium petiit, ubi mira abstinentia, vix 
septimo die cibum sibi indulgens, psalterium infra 
quatuor menses didicit. Eodem die sancti Edwardi, 


VIII Zdus. 


crementis coeperunt in amorem conditoris suc- 
crescere. Et cum hic essent solo corpore, quotidie 
ad sterna transire. In Thebaide, beat:e Amatze vir- 
ginis,abbatisse,de qua VincentiusSpeculo historial. 
lib. xvrim.. cap. 92. » In Actis vocatur etiam 7aida. 
De Tillone agitur ibi vir Januarii. 

MoraAN. in prima editione solum adjicit litteris 
Italicis : Vigilia Epiphanie Domini. Deinde typis 
minoribus ex GREVEN. describit omnia, quas de 
/Emiliana nuperrime retulimus. Item de Eduardo et 
Gerlaco, dereliquis nihil. At ineditionibus posterio- 
ribus Vigiliam Epiphanie Domini, litteris Italicis 
primo loco posuit. In fine de Eduardo rege Anglo- 
rum. Tum: « Die quinta, sanctorum martyrum 
Pheopemti, et Theonz. » Atque huc reduci possunt 
qua hicinappendice rJanuariiex epistola Roswedi 
notata sunt, ubi simul de Zosimo et Athanasio, quos 
istis Baronius eó die conjunxit. Fatetur Molanus se 


C; sanctossuos Graecos, quos in posterioribus editioni- 


bus refert, accepisse ex Grecorum Horologio,in quo 
et Thcopemptus et Thconas hoc die celebrantur. Hos 
aulem martyrologis Occidentalibus antiquioribus 
antea ignotis fuisse certissimum cst, ex martvro- 
logio Galesinii,vel verosimilius ex Menologio Sirleti 
a Baronio translatos, licet non ab omnibus eodem 
die recolantur. Putat Castellanus Theopemptum 
illum et Theonam, cum Theopompo et Senesio, de 
quibus heri ex Florentinis codicibusegimus, identi- 

candos : ut videsis in ejus nota ad iv Januarii 
pag. 73. Sequitur innostris Auctariis minutiori cha- 
ractere : « Apud Trajectum, Gerlaci eremita, ex 
milite confessoris. Item, nt notat Metaphrastes, 
beat: Apollinaris virginis. » 


Die 6. 





Epiphania Domini. In territorio Remensi, passio sanctae Macrz2 virginis ; qux» jubente Rictoviaro pre 
side, cum in ignem esset pr:cipitata,'el permansisset il:esa,dein mammillis abscissis, et squalore carceris 
afflicta, super testas ctiam aculissimas [Bouillart. add. et prumas] volutata, orans migravit ad Dominum. 
Redonis, sancti Melanii episcopi et confessoris, qui post signa virtutum, jugiter intentus coelo, migravit 


a Szculo. 
NOT EK. 


[ta concorditer Praten., Herinien., Tornacen., D Item. Danic. Belg., Ultrajectim., Leyden, Lom. 


codices mediz nota, Az "Maz. Editio Ultraj.- 
Aníuerp. Mac-Lubec, Belin., Greven., et Molan. 


nhien., Albergen. 


VARIANTES LECTIONES. 


Rhemensi e Remensi scribunt codices,servo ple- 
rumque modum postremum. Max.-Lubec. ut plane 
incorrecta editio est,ita sa»pe,ut dixi,dissentit non 
tam re quam modo scribendi, nec semper vacat 
singulas minutias discutere. Ita hic legit Rictiona- 
vio ; Belin., Ríciotaro ; Antu.-Max., Rictionaro. Lc- 
gendum esset abscíssis, sed codices passim habent 
abscissis, quibussubscribendum. Aliqui pejusa?ci- 
sis : Greven.,eccisis.Lectio Usuardina est migravit 


ad Dominum, Antuerp. et Max.-Eubec. migravit ad 
Christum. Sunt qui scrihunt Melani cum Antuerp.- 
Max.melius in textu. In ultima annuntiatione recur- 
runt varii nzvi. In Praten. et Tornacen.est emigra- 
vit a seculo. Antuerp. ponit, jugiter intentus 18 
celo; Max.-Lubec. jugiter intentus migravit; An- 
tuerp.-Max. et alii, jugiter celo intentus. Demum 
Belin.phrasim auget jugiter celo intentus,g loriosttd 
qnigratit,etc., atque ealectio aBaronio servata est. 


621 MARTYROLOGIUM. — MENS. JAN. 829 
OBSERV ATIONES. 
Bpiphania ; Epiphania Domini; Epiphania Do- A signavit auctor Romani parvi : Sancte Macre vir- 


inini nosiri Jesu Christi, modi diversi sunt, quibus 
apographa Hieronymiana antiquissimam, et cele- 
bratissimam tota catholica Ecclesia festivitatem 
exprimunt. Bed: placuit. modus secundus, quem 
Florus auctiorem reddidit : tertius Rabano Notke- 
rus longiori oratione, varia complexus est. Roma- 
num parvum secundo loco, sit posuit : Epiphania 
Domi^i, id est manifestatio, vel apparitio Domini. 
An hic, obsecro, perspicere potuit Valesius, Roma- 
num parvum ex Ádone contractum esse, ubi Ado 
solum scripsit Epiphania Domini? Ut ut est, Nos- 
ter Adonis, vel Bedz, aut, si ita vis, alicujus Hie- 
ronymiani verba transumpsit. De pluribus myste- 
riis, Epiphanizs festo recoli solitis, agunt brev:ter 
Baronius, et Florentinius in notis, Bollandus vero 
in Actis; sed nemo accuratius rem totam ab ovo 
excussisse videtur, quam Castellanus, cujus cru- 
ditas disquisitiones curiosus lector consulere pote- 


inis, sub Ricliovaropraside. Qus Acta Adoni pre- 
uxerint, equidem ignoro ; certe brevi suo elogio 
plura complecti videntur, quam Acta a Bollandoedi- 
ta, et illustrata representent. Eorum crisim tradit 
Tillemontius tomo IV. pag. 497 et 734. Noster sua 
omnia ex Adone mutuatus est, phrasi nonnihil per- 
polita, quam oodices aliqui integram servaverunt. 

astellanus Macram remittit ad 11 Martii, quo die 
coronatam przfata Acla diserte indicant ; putatque 
hoe die corpus revelatum, aut elevatum fuisse. 
Wandalbertus imr Martii non scripsit Magra aut 
Marcia ; sed nisi vehementer fallor, Quinas Macra 
pio Nonas defendit amore. Alii, nescio qua causa, 
ad xi Junii rejiciunt. De Me/antio Rhedonensi sic 
hodie legit vetustissimum Epternacense : Za civitate 
Redonis,natale sancti Melani episcopi : alia a pogra- 
pha hoc ipso die conjungunt nativitatem, ordinatio- 
aem et iransitum, quemadmodum inde descripsit 


rit. Nec Wandalberti versiculo negandus est locus: p, Nótkerus. Ex predictis Hieronymianis sanctum a 


Octavo ante Idus agitur Tneophania senctum. 


Macram in Hieronymianis, Beda,[Floro, aut Rabano 
non reperies.Primus eam et quidem primo loco 


Nostro acceptum non dubito, adjecta laudatiuncula, 
qua sanctis plerisque aptari potest. Vilam habes 
a Bollando illustratam, ex quo et Castellano disces, 
quid de varia festi celebratione statuendum sit. 


AUCTARIA. 


ANTUERP.-MAJ. : « Epiphania Domini nostri Jesu 
Christi. In civitate AnLiochia, natale sancti Juliani 
martyris, et Basilissz, et Celsi pueri, et Martianillz» 
matris ejusdem, et Antonii presbyteri, et Anastasii, 
sub Martiano praside,;temporc Diocletiani et Maxi- 
miani. » De his nostri codd. ad ix Januarii, sed hic 
ad proprium diem retracti sunt, quo in lierony- 
mianis memorantur, et a Floro, elogio ex Actis de- 
sumpta, exornati sunt. Sed de his videndus omnino 
Castellanus hoc die pag. 105, plurima ibi curiose, 
et erudite congerens ad confundendos, vel distin- 
guendasJulianos,quibus martyrologia nimium quan- 
tum abundant. Sequitur in codice de Macra, qua» 
ipsi Maria est, et de qua solum ponit : « Qua ju- 
bente Rictiovaro, in prunas volutata, orans migravit 
ad Dominum. Eodem die, translatio corporis sancti 
Germani Antisiodorensis episcopi, admirands fidei, 
doctrine et virtutum viri. » Ponitur etiam ab aliis, 
sed remittenda ad natalem xxvi Julii. 

RoswEYD., in prima purus, secundam non Usuar- 
dine, sed Adoniane enuntiat, de qua varietate su- 
pra diximus. Tertiam plane omittit. 

PULSANEN. sic incipit : « Apparitio incarnati Do- 
mini, et Salvatoris nostri Jesu Christi. Hujus siqui- 
dem veneratio, quia prima virtutis et baptismi sui 
decoratur misterio, eo devotione fit fortior, et in 
salute numerosior. » Macrz elogium expunctum, 
in Melanio purus est : sed pro AAedomis scribit 
SSeddonis. ln fine : « In Antiochia, natale sancti Ju- 
liani martyris, et Celsi pueri, et Martianillz, et An- 
tonii presbiteri, et Anastasii, quorum mira passio- 


nes leguntur. » De his, ut supra monui ix Januarii. [) 


MUNERAT. : « Epiphania Domini, id est apparitio 
ejusdem, hodie multipliciter exhibita. » De reliquo 
satis purus est. 

ENTULEN : « Epiphania Domini nostri Jesu Chri- 
sti. Antochia, passio sanctorum Juliani,et Basilissz, 
et Celsi pueri, et Marcianille matris ejusdem, et 
Anthonii presbiteri, et Anastasii, tempore Diocle- 
tiani. In territorio Remensi, passio sanct: Macr 
virginis. » Idem hic codex im Maii Macram cum 
Sociabus refert, sed quenam ez socis sint, nec hic, 
nec ibi dici potest. « Antisiodoro, translatio sancti 
Germani episcopi et confessoris. » De Melanio nihil. 

BRUXELLEN. : « Epiphania Domini nostri Jesu 
Christi, quem infantem magi adoraverunl, et quem, 
ut esset incipiens annorum triginta, Joannes in 
Jordane baptizavit, et qui anno sequenti aquam 
convertit in vinum ; quiqueanno exhinc proximo de- 


pa ucis panibus magnam turbam hominum satiavit. 
L sic in hac die qualuor facta concurrunt, quorum 
primum, ut principalius celebratur. » Videatur offi 
cium ecclesiasticum ; et ea, quz» observat Castella- 
nus pags 95. Macram voca MacAeam, in tota annun- 
tiatione Adonianus. Sequitur de Juliano et Basi- 
Lissa sociisque integra annuntiatio Usuardina, ut 
ponitur ix Januarii. In Melanio satis purus est. 
HAGENOYEN. : « Epiphania Domini. Et nota, quod 
est triplex apparitio Domini, qua hodie apparuit. 
Primo apparuit Magis, qui illi prima munera obtu- 
lerunt, qua in carne ei erant ohlata. Secundo appa- 


C ruit Johanni Baptist; in baptismate, quando audivit 


Patrem in voce, Filium baptizavit in flumine, et 
Spiritum sanctum vidit in columba. Tertio apparuit 
convivis in nuptiis, quando de aqua fecit vinum. » 
Ilactenus satis bene, ut supra. Utrum admitti pos- 
sint, qu: sequuntur, alii judicent; ita pergit : « Per 
quod miraculum visum, Johannes evangelista, cujus 
erant h:e nupti:, ad vocem ejus, uxorem deseruit, 
et Christo fidus adhaesit.» In Macra et Melanio satis 
purus est. Adjicitur in fine : « Item Trevis, sancti 
Agricii episcopi et confessoris. » Vult dicere 7'rece- 
ris. Vide Grevenum xii Januarii etÁc(a nostra eodem 
je. 

MaTRIC.-CanTUS.-UrTnA)J. : « Epiphania Domini 
Macr2 virginis, et martyris. Melanii episcopi et con- 
fessoris. Juliani, Celsi cum sociis MM. » Recte nota- 
tur in apographi nostri margine, non haberi Julia- 
num hoc die in martyrologio Romano : quzrendus 
erat ix Januarii. 

CAMBERIEN. inonasl., S. Mari: Conventual. : « Ipso 
die sancli Saltani sociorumque ejus martyrum. » In 
Pretermissis invenio S'ulcanwm; ibique notatur 
Maurolycus, in quo memoria agitur Switani mar- 
tyris. Innuit Bollandus, forta intelligi S'olochantum, 

e quo xvir Maii in Actis. Si mihi divinare etiam 
aliquando liceat, suspicabor, S'altanum, vel .S'ui- 
canum cum sociis martyrfbus, non alium esse, 
quam corrupto nomine Juiamwm, eic. — 1 1. 

FLORENTIN. : « In Antiochia, natale sancti Juliani 
martyris, Celsi pueri, Martianillz, Antonii presby- 
teri, et Ánastasii, quorum mirz passiones legun- 
tur. » Toties recurrit Julianus, ut inde confirme- 
tur conjectura superior. 

JunENsIs S. Ragnoberti pro Macre, male posuit 
Marte. | 

REMENS. SS. Tim. et A poll. : «Translatiocorporis S. 

Germani Autissiodorensis episcopi. » De qua supra. 


623 USUARDI MONACHI "0 


Fprrio.-LupECO.-Co,. In prima, et secunda pura, A — MonaN. « Eodem die, translationis corporis sancti 
inserit : «In Oriente, sancti Melichior regis, et epi- — Germani Altissiodorensis episcopi, adimirandz fidei, 
scopi, qui hac dic obdormivit in Domino, divino sa- — doctrinz et virtutum viri. Apud Famagustam, civi- 
crificio in ecclesia prius cclebrato,ac sumpto. » Eo-— tatem Cypri, beati Petri Thomasii patriarcha Con- 
dem nempe inortis genere. quo 1Januarii Ja-parem — stantinopolitani, doctoris percelebris, ordinis Car- 
obiisse supra narravit. Pro Me/azi scribit Alelani, — mcli professoris; qui post plures de sacre crucis 
de reliquo pure. Tum : « Lingonis sancti Gregorii — inimicisvietorias, postque plures conscriptos libros, 
martyris, cujus gesta habentur. » An non idem, qui ae patrata. miraeula, die ac hora a se przsignatis, 
iv Januarii episcopus c confessor dicitur? Vide — feliciter obdormivit. Civitate Florentia, beati An- 
Pretermissos. « Eodem die, saneti Sulcani et so- — dreie Carmelit:e, przesulis Fesulaui, odore virtuti- 
ciorum ejus martyrum. » Vide supra in CaMaERIEN. — fero, longe lateque fulgurante, splendescentis. » 

GREVEN. : In Oriente, sancti Melchior episcopi, — Deinde minoribus typis : « Barcinone, beati Rai- 
qui fuit unus ex tribus Magis, et hac die quievit in — mundi confessoris, tertii magistri ordinis Przdica- 
pace etc. Lingonis, sancti Gregorii martyris... Item — torum. Quilicet non sitcanonizatus, ejus tamen fes- 
Petri et Marci. » Ex Ilieronymianis, ab aliis avulsi- — tivitas ex consensu Pauli Hla Barcinonensibusccle- 
sunt. «Sulcani et sociorum ejus. » Vide dieía. «Apud — bratur postridie Epiphani:e Domini. » Editiones pos- 
Famagustam civitatem Cypri, beati Petri Thomasii — teriores litteris Italicis ineipiunt. « Epiphania Do- 
patriarch:e Constantinopolitani, ordinis Carinelita- — mini, » addentes « qna manifestari coepit gentibus, 
rum. Qui vita, doetrina, miraculisque clarus, teimi-— cum eum Magi adoraverunt, Melchior, Baltazar et 
pore Caroli IV hora przedieta quievit in pacc. Civi- p Jaspar. Simul hoc die Ecclesia gratam memorian ce- 
tate Florentia, beati Andrez Carmelit:, episcopi — lebrat baptismi ejus sacri,et primi omnium miraeu- 
Fesulani. » Petrus remittitur ad xxix Januarii, An- lorum Christi,ac subillo e:eterorum,quibus celebri 
dreas ad xxx. « [tem, beat:e memorize Gertrudis de — ter manifestata fuit ejus divinitas. » In fine, de Petro 
Oosten Beguttze (gtidni Beguinz ?) Delphensis,queze — ut Thomnasio et Andrea Fesulano, ut in editione 
stigmata Chrisli impressa habuit in corpore suo. — priori. Deinde minoribus typis deRaymundo etiam, 
ltem secundum Vincentium lib. xir, cap. 188, hoc — supra. Denique eodem charactere hic : « Delphis in 
die passus est beatus Julianus et socii cjus, qui in-— curia Beghinarum, obitus venerabilis Gertrudis de 
fra v idus ponuntur. Item, sanctze memoriz Johan- — Oosten. Antiquitus annuntiatio diei Paschatis per 
nis Birclli, Prioris majoris domus Cartusi:e, vita — diaconum. » De quo ritu vide Castellanum pag. 95. 
et miraculis conspicui. » Vidc Proetermissos. 





VH Zdus. e. Die 7. 

Relatio pueri Jesu ex /Egypto. Eodem die, beati Luciani Antiochen:e ecclesie presbyteri, et martyris, 
qui satis clarus doctrina et eloquentia, passus cst Nicomedix ob confessionem Christi sub persecutione 
Maximini, sepultusque Ilelenopoli Bjthiniz. Apud Antiochiam, sancti Cleri diaconi, qui pro confessionis 
gloria septies tortus et in carcere diu maceratus, ad ultimum decollatus, martyrium consummavit, Civi- 


tate Heraclea, Felicis, Januarii. 
NOT. 


Magnus iterum codicum consensus : ita enim C; maz., Uiltraject., Leyden., Lovanien., eX editio 
Praten., Herinien., Tornacen.. Autuerp., Maz.-Lu- | Ultrajectin.-Beig. 
bec., Munerat., Creven. et Molan. Wem  Antuerp- 


VARIANTES LECTIONES. 


De J£gyplo, ut semel et iterum dieam, servo rec-— modica correctione indigere. Seribendum essel 
tam orthographiam ex iis codicibus, qui diphthon- — BitAymie, ut est in ecgrapho nostro Pratensi el 
gis uluutur, ut sunt Praten., llerinien., Ros:veyd., — in Molano, at codices reliquos sequor, in quibus 
etc., licet plures scribant Egypto vel Egi;fo. In — simpliciter Zif(hinie, vel pejus Bitinie. Sitne ly- 
presbiteri alia cst ratio, quod ea sit codici om- pographi, an ipsius Munerati cditoris sphalma 
nium seribendi forma. Mazbhmini vere et recte — dum leyit, qui pro essionis gloria, non habeo unde 
scribunt post Adonem nostri omnes, excepta Max.- — dispiciam. Lego Felicis, Januarii absque parti- 
Lubec., ubi per errorem puto irrepsisse Mazi- cula copulativa, quam respuunt puriora apographa, 
miani, sicut ct in recentioribus Romani r:lerni — Praten., Werinien., Tornacen., ficet in aliis pluri- 
editionibus, contra quam legerit Baronius. Si ad — bus «exprimatur. Addunt codices medisz noi2, 
Acta, a Follando edita appelles, ultro fateor non — martyrum, puto ex librarii arbitrio. 


OBSERVATIONES. 


.De Relatione pueri Jesu in Wicronymians codi-  guatuor partibus Factus esf,ivel quiin quatwor par- 
cibus nulla usquam fit mentio, nisi si ad eos redu- des demersus est. De qua dissectione, et demersione, 
catur vetus Gelloncuse, ab Acherio Spicilegii tomo — atque etiam redintegratione, videndum est Flori 
XIII, oditum, in quo, ultimo loco, sic legitur : — elogium. Romanum parvum sic eum consignat : Ff 
Eductio Jesu de upto. Que verba ex ipso ea sancti Luciani marlyris Antiocheni. Encomium in 
die xr describens Notkerus, addit : Que secundum — latercula relatum, Adonis est, sed a Nostro aliquan- 
alios vu Idus Januarii, secundum quosdam Nonis — wulum immutatumcet media ferme parte imminulum, 
Januarii, propler multorum. dierwm profectio. a Notkero cum Flori verbis ferme commistum. Plu- 
^em celebratur. Valeat si valere possit ca ratio, — rima deinclytissimo martyre observari possent, sed 
verosimiliorem dabit Castellanus. Textus nostri  maloea lector requirat apud Boranium, Bollandum, 
radix et origo est Romanum parvum, cujus ipsis-  Florentinium et Castellanum. Joannis Chrysostomi 
sima verba inde in Adonem, binc in Nostrum li- homiliam, a Bollando Actis qualibuscumque sub- 
quido promanarunt. Nihilo plus metro suo com- nexam, recudi curavit Ruinartius inter Sincera et 


plexus et Wandalbertus : Selecta a pag. 559. Ibi przefixa admonitio, et. vita 
Gallica a Tillemontio ex variis concinnata tom V.3 
Septima ab Egypto Christum celebratque relatum. pag. 474, in Supplemento expendi poterunt, quando 


; . et Grzeca passio, ex Synaxario membranaceo ms. 
De illustri martyre Luciano sic habent Hiero- P. Sirmondi, sive collegii nostri Pariensis, ad 1Y 


nymiana : Ju Nicomedia, Luciani presbiteri, qui — Octobris, aliaque hujusmodi, si operae pretium fue- 





028 


riL, huc referentur et illustrabuntur. 
culum de Luciano cecinit Wandalbertus : 


Antiochena suum recolit quoque plebs Lucianum. 


Sic Clerum diaconum commemorat Florus, ut ex uno 
geminos saltem conficere videatur, non tamen mul- 
tos, at perperam ejus verba vertit Castellanus, sic 
enin legit: Z(em, Clerici et diaconi, qui septies tor- 
&i, etc. Quis enim Gallice reddat : 7£e,» les Clercs et 
les diacres, nisi Latine habeatur : Jtem clericorum 
et diaconorum. Noverat utique vir eruditissimus 
martyrum nomina nou in recto, sed in obliquo an- 
nuntiari. Codex Hieronymianus Epternacensis ho- 
die Lucerii diaconi meminit, qui rursus in eodem 


MARTYROLOGIUM. — MENS. JAN. 
Ifunc versi- A recurrit xiv ubi alii, Cleri vel Cleti habent : porro 


626 


iterum xv sub nomine Zuceris diaconi, aliis Ziceri, 
vel Zeceri, qui verosimiliter ubique idem est, a 
Romano parvo simpliciter notatus. Et Cleri mar- 
Lyris. Undenam brevia sua elogia deduxerunt, aut 
Florus aut Ado, incertum est, cum Acta, saltem 
nota non exstent : hoe eertum, Nostrum, et Notke- 
rin ex Adone verbum de verbo plane reddidisse. 
lelivr c Januarius ex. Hieronymianis ab ipso 
Usuardo accepti suut, in iis codicibus denuo positi 
xiv Februarii, ut censet. Bollandus, nec inultum rc- 
fragatur Florentinius, hie Magistro nostro gratula- 
tus, quod Biearii etconsimilium fabulas uon audic- 
rit. Hiec ad Usuardi textusgenesim salis dicta sunt. 


AUCTARIA. 


ANTUERP.-MA)., initiotranspositus, legit : «Relatio 

ueri ex Egypto Jesu, Eodem die, natale saneti 

uciani, presbyteri Antiochenz ecclesiz et mar- 
tyris, viri doctissimi atque eloquentissimi.» In 
quo rursus ad Adonem aecedit. « Item apud An- 
tiochiam, Bilicerii, (pro Cleri] diaconi, qui ob con- 
fessionem Christi, etc., » pure. Sed deest omnino 
annuntiatio ultima. 

, RoswEvb. Rabanianus potius, quam Usuardinus 
sic in principio: «Eductio Domini de /Egypto. In Ni 
eomedia, Luciani presbyteri, qui in persecutione 
Maximiani in quatuor partes fractus, et in mare 
demersus, alia die integer inventus est. Item apud 
Antiochiam, beati Cleri diaconi, et martyris. »De- 
sunt reliqua omnia. 

PPULSANEN., satus purus est, nisi quod in eo hic 
omit&atur « Relatio pueri, » quam ad Nonas ex eo 
in Auctariis ibi retulimus, forte ex eorum more, 
qui v Januarii Evangelium de pueri Jesu reditu 
recitare consueverint. 

ALBERGEN. textui satis puro subdit : « Treino- 
nim, sancti Reynoldi martyris, viri eximiz virtu- 
tis, cujus gesta habentur » Hinc patriam suam co- 
dex ille satis indicare videtur. 

DaANiC. : « Item in Dacia, provincia Selandiz, 
passio sancti Kanuti ducis et martyris. » In supe- 
rioribus satis purus est. 

CENTULEN. perpetuus Usuardi abbreviator, in 
prima purus cst. Tum: « Eodem die, sancti Lu- 
ciani Antiochenae ecelesi:s presbiteri et imnavtyris, 
viri doctissimi atque eloquentissimi. Item Antio- 
chiz, beati Licerii diaconi et martyris. » In ultima 
de Felici et Januario etiam purus est. 

BRUXELLEN. ; « Relatio pueri Jesu septenuis ex 
Egipto in Nazareth ; ubi monstratur petra, in qua 
ipse viginti tribus annis, noelibus recubuisse, die- 
bus vero sedisse memoratur. Cujus siquidem petrz 
fragmenta, tanquam sanctorum reliquias, Cru- 
cesignati et peregrini digne venerantur. » Do Lu- 
ciano, posl Macimini, sic habet, « in quatuor par- 
tes discerptus et quatuor lapidibus alligatus, in 
mare mersus, sed alia die Hlelynopolim Bithinia:e 
corpus ejus integrum inventum est ibique sepul- 
tum. » Vide Notkerum. In Clero purus est : in Fe- 
lice et Januario similis codicibus media not:v. 
Tum : « Alibi, Tillonis monachi. Item saneti Valen- 
tini episcopi. Item sanct:& Luciana virginis. » De 
Tillone et Valentino agit Bollandus; quam vero 
L"cianam indicet fateor me ignorare. 

HGENOYEN. : « Relatio pueri Jesu Christi Do- 
mini nostri de /Egypto, cum Joseph nutricius ejus 
ad monitionem angeli acquievit, et Jesum cum 
matre sua Virgine Maria, et alia familia sua, re- 
diit de Egypto in terram Israel. Qua relatio facta 
est post mortem Herodis et alioru.n amicoruin suo- 
rum. » Haec Scriptura: sacra: magis conformia, 
quam quas supra dedimus ex codice Bruxellensi. 
Reliqua omnia satis pura sunt. 

MarTnic.-CaRTUs.-UrtTRAJECT. : « BMelatio pueri 
Jesu ex /Egypto. Luciani presbyleri et. mirtyris 
Antiocheni. » 


B 


C 


D 


CopEx BicoriaN. signatus D. 9: « [tem Fiscanno, 
translatio sanctorum corporum, qui in eadem  re- 
quiescunt ecclesia. » Indieat procul dubio sanc- 
tum Guilielmum, ac forte alios in celebri illo mo- 
nasterio quiescentes. 

CAMBERIEN. monaslerii S. Marie: « Ipso die, 
sancti Isidori episcopi, magn: sanctitatis viri. » 
Nusquam notius est hic Isidorus, ut. ex Przeter- 
missorum elencho intelliges. Unde dicta de Isido- 
ris tr Januarii. 

IN VaTicAN., sub numero 5949, deest ultima an- 
annunliatio Felicis e& Januarii. 

EpirTi0 LuBECO-CoL. sic orditur : « Relatio pueri 
Jesu ex Egypto, anno statis sum sexto, imperii 
Augusti Cwsaris quadragesimo octavo. » regni vero 
Iferodis, tunc defuncti, trigesimo octavo. » Sequi- 
tur de Luciano, satis pure. Tum: « Tremoniz, 
sancti Reynoldi martyris, viri eximias virtutis, cu- 
jus gesta habentur: Colonie Agrippine quidem 
passus, sed Tremoniensibus datus. » In duabus 
aliis textus commemorationibus etiam satis pura 
est. Demum : « Solemniaco monasterio, beati Stil- 
lonis (a£ Jegunt Tillonis et Hellonii, vt est apud 
Bollandum| monachi et confessoris. Eodem die, 
sancti Kanuti ducis et martyris, » ab eo distin- 
guendi, cujus Áeta dabimus x Julii, tametsi offi- 
cium de eo in Ecclesia celebretur xix Januarii. 
Vide Bollandum hoc die a pag. 390. 

BEumN. Primam sic legit: « Relatio pueri Jesu 
Christi de Egypto. » Pro Mazimini habet Mazi- 
9iani: de reliquo purus est textus, cui subnecti- 
tur : « Ipso die, sancti Juliani. Item Papiz, Crispini 
episcopi et confessoris. » De Juliano est quod mo- 
neam, hic eum simpliciter referri et sine addito, 
cui tamen Baronius, qui Belinum prz oculis habuit, 
nescio qua ratione ductus, titulum «arítyris appo- 
suit. Bollandus re nondum satis examinata, Julianos 
multiplieavit, aliquem hodic Actis inserens, postea 
verosimiliter exeludendum. Putat Castellanus, 
eumdem hic repeti Julianum, de quo pridie egimus, 
et porro ix Januarii agemus. Verum, ni fallor, hic 
alius Julianus est, nec martyr, nec xenodochus, is- 
que a Belino ex peculiari notitia hic Usuardo adjec- 
tus, ut ante me censuit Rosweydus in animadvoer- 
sionibus mss. supra non scmel citatis, in quibus ita 
observat : « Ego inquit, vix dubito quin exprimen- 
dum sit : eodein die, sancti Juliani, omisso starty- 
ris. 1. Quia ita reprisentat vetus martyrologium 
Romanum Belini, ante centum annos Venetiis et Pa- 
risiis impressum. 2. Quia extimo hic intelligi Julia- 
num confessorem Novariensem, qui diaconus fuit 
saneti Julii presbyteri, cujus festum vir. Janua oc- 
currit apud. Ferrarium in Catalogo sanctorum Ita- 
li». » Hec Rosweydus. At de hujusmodi novis in 
Romano moderno accessionibus plura suggerent 
Papebrocbhii ltesponsiones parte m, art. 18, in ap- 
pendice : ubi nominatim de Niceta agitur ex Hols- 
tenii ad Florentinium epistola. Nec omittenda alia 
laudati Rosweydiauimadversio ad hunc ipsum diem 
circa « Theodorum monachum, qni tempore Cons- 
lantini, » etc. 


621 


USUARDI MONACHI. 


023 


Premisso itaque textu eum Baronii notatione: A gis Daci:w. Solemniaco monasterio, beati Stilonis 


« Quiero hic, » inquit Rosweydus. « Cujus veteris 
libri auctoritate ponatur Theodorus hic hoc die, 
nam in antiquo Martyrologio Romano non compe- 
ritur. 2. Quzero quomodo in notationibus Baronius 
dicat, Theodorum hunc fuisse discipulum S. Anto- 
nii ( quod iterum repetit notatione ad xxvii De- 
cembris, ratione alterius Theodori), idque clicit 
et probat ex Vita Antonii per Athanasium scripta, 
cum Athanasius in Vita Antonii cap. 32 non dicat 
eum fuisse discipulum S. Antonii, sed Ammonis Ni- 
triotze, uti etiam habetur in Vita S. Pachomii 
cap. 1 auctoritate ducta ex eadem Antonii vita per 
Athanasium scripta. Idem habet Palladius cap. 8. » 

GREVEN. : « Relatio pueri Jesu facta est anno xta- 
tis ejus sexto, imperii Augusti Cesaris xLvin, re- 
gni vero Herodis defuncti xxxvim. Tremonis, in 
diocesi Agrippinensi, translatio sancti Reynoldi 
monachi et martyris. Qui clarissimis ortus nata- 


libus et in armis strenuus, Colonis sancti Pantha- B 


leonis factus est monachus, vita et miraculis cla- 
rus : a ccementariis, quibus a suo abbate praefectus 
fuerat, occisus, in lacuni projectus est : unde Do- 
mino, revelante extractus, Tremoniensibus datus 
fuit. Item, Kanuti ducis Slavim, martyris, filii rc- 





VI Zdus. 


monachi et confessoris. Fausta virginis martyris.» 
Vide Rabanum, Notkerum et indicem Pratermis- 
sorum. Coluntur xx Septemb. « Melaniz senioris, 
senatricis Romana. » Vide Pretermissos. « Item 
sancte memorie Wedekindi ducis Westphalie, in 
Anga quiescentis. » Lege ex Actis Willebici, 
ducis Sazonwmn, et Angariz. 8 

MoiAN. : « Ipso die, sancti Juliani. Item Papia, 
Crispini episcopi et confessoris. Solenniaco mona- 
sterio, beati Stillonis monachi. » Deinde minori- 
bus typis: « Tremonix in diccesi Agrippinensi, 
translatio sancti Reinoldi, etc., » ut supra nisi quod 
hic, post datus fuit, addatur : «Qui ab archiepis- 
piscopo Coloniensi, sibi alieujus sancti corpus dari 
devotissime postulabant, quo terra eorum reve- 
rentior et ab hostibus securior esset. Item, Ca- 
nuti ducis Slaviz, martyris, fllii regis Daci. » 
In editionibus aliis, de Juliano et Crispino, ut pri- 
ma. Deinde: « Ipso die, sancti Canuti, ducis De- 
cim et martyris, filii Erici regis. Solemniaco mo- 
nasterio, beati Stilunis monachi. » Tum minoribus 
typis: « Patavii, beatissimi Valentini, episcopi 
Rhztiarum. » Denique de Reinoldi ; mutatis pau 
culis, quz ad rei substantiam nihil conferunt. 





Die 8. 


Neapoli Campaniz, natali$ sancti Severini episcopi,'et confessoris, fratris beatissimi Victorini marlyris, 
qui Severinus post multarum virtutum perpetrationem, plenus sanctitate quievit. Beluacus, sanctorum 
martyrum Luciani presbiteri, Maxiani et Juliani, quorum Maxianus et Julianus primo a persecutoribus 
gladio puniti sunt. Dein|beatus Lucianus post nimiam cz:edem, cum Christi nomen viva voce confiteri non 
metuisset, priorum sententiam et ipse excepit. Eodem dic, sancti Eugeniani martyris. 


NOT. 


Ita primigenia puritate Praten., Herinien., Tor- 
Qacen., Pulsanen., Grecen., e& Molan. Hic vero in 


posterioribus,editionibus textum non recle mu- 
tavit. 


VARIANTES LECTIONES 


Pulsanen. pro Neapoli male scribit Neapolis, 
uti pro Beitaci, habet Be/uati. Servavi ego Belua- 
Cus, more antiquo, cum antiquioribus codicibus 
Praten. et Herinien. quod etiam posuit Florus. 
Tornacen. scribit Beiuago, 'alii Beiuaci, vel Be- 
itaco. In Pulsanensi, est Zuciani episcopi, Maci- 
miani presbyteri et Juliani diaconi. AV postremis 
ii tituli non debentur; Luciano, non alius quam qui 


in textu positus est. Porro e sociis primus, non Ma- 
zimianus dicendus est, ut male apud Florum legt 
tur, nee Messianus, ut Ado, sed ex codicibus nos- 
tris ferme omnibus Mazianus, idque ex analogia 
Gallica ostendit Castellanus pag. 139. Molan. scrip- 
sit Maziminiani, Greven. Mazimiani, item Belin. 
quem proeul dubio secutus est Baronius. Pulsanen. 
viva voce confiteri, eic., vertit in «una voce, elc. 


OBSERY ATIONES. 


Tota annuntiatio prima, sive S'ecerini encomium 
ex Adone manifestissime abbreviatum est, servata 
Severinorum confusione ex Romano parvo, primo 
illius auctore, alius diceret seductore, ab Adone ac- 
cepta, quam correxerunt Bollandus et Castellanus 
hoc die; frustra enim Neapoli quxritur Severinus 
episcopus Victorini Amiternensis frater, qui apud 
Septempedanos inveniendus cst. Vide qua a nobis 
dicuntur v Septembris, fusius in Actis suo tempore 
expendenda. Advertit confusionem Molanus, sed 
eam in posterioribus suis editionibus perperam ex 
Usuardi textu expunxit, quem inviolatum servare 
debuerat, emendando in notis, ut facit, qua erant 
corrigenda ; certum enim est Usuardum legisse, .S'e- 
terini episcopi et. confessoris, fratris beatissimi 
Victorini martyris, quemadmodum in Adone scrip- 
ium invenerat. Inter apographa Hieronymiana, so- 
lum Corbeiense de Bellovacensium apostolo ct so- 
ciis ita hodie meminit: In Gallia ciritate Belloa- 
Cu$, passto. sanctorum. Luciani, Mariani et Ju- 
Fiant martyrum; ubi Mariani levi lapsu pro Ma- 
£iani legitur, qui ahis Massiani vel Messiani. De 
his martyribus nihil habet Beda. Rabanus solum 
Lucianum presbyterum cum elogio posuit iv Ja- 
nuarii, cujus verba ibi descripsit Notkerus, hae 
iterun die legens: Mejlocia (pro Bellovaci) 


sancti Luciani, socii beati Dionysii. Item Met- 
$íani; qui ex Adone accepta viderentur, nis de 
Dionysio fieret mentio; ipse enim simplieiter enun 
tiat: Beluaci, sanctorum Luciani et Messiani. Hinc 
tamen confice Acta nulla Adoni innotuisse, qu£ 
certo Usuardus consuluit, illa przesertim, qua ab 
anonymo scripta, ex quibus elogium suum eviden- 
tissime extraxit. An etiam ex Floro? Ita sentit Cas- 
tellanus pag. 131, przjudicat: opinioni insistens; 
quod Usuardus Flori Lugdunensis ad Bedam aucta-. 
ria inspexerit, qua» ego nunquam ei visa exislimo, 
utpote qui non alium Florum noverit, quam iefiora 
vel latiora illa vestigia, qu: sunt ipsissimum Ado- 
nis martyrologium, ut in przefatione, Castellano in 
hac parte non refragante, ostendimus. Ut hodiernus 
utriusque Lextus exemplosit, oculos ipsos tuos, lec 
tor, appello, confer Florielogium cum nostro Usuar- 
dino, victas dabo manus, si vel per levein umbram 
hoc ex illo contractum appareat. De actorum fide e 
sinceritate disputant eruditi critici, inter qos lau- 
datus Castellanus multa curiose observavit, uti el 
Tillemontius tomo IV, a pag. 539. quz» in Supplemen: 
Loaccuratius forteexaminari poterunt. Eugenianum 
tanquam ignotum martyrem dedit Usuardus nus- 
quam sub tali inflexione repertum : si enim. Hiero- 
nymiana quantumvis aucta consuluit, non alium 





ibi reperit, quam Egemonium, 
4Egemonxunm, idque cum copi titulo, a Rabano 
etiam diserte signatum. Eugenianus, quiscunque 
ille esse possit, apud antiquiores ignotus est, nisi 
Wandalbertum audias, ita ipsum metro aptantem : 


Iduum post texto, Eugenieno vota feruntur: 


MARTYROLOGIUM. — MENS. JAN. 
Egonomium, vel A OculatiorBollandus Etgenianum cumdem esse pro- 


030 


babilissime censuit cum Egemonio, vel Hegemonio 
(quocunque modo inflexeris Augustodunensi epis- 
copo : imo certum id credidisset cum Castellano, 
nisi Saussayo nimium tribuisset. In eodem errore 
versantur plura ex sequentibus Auct ariis, szpe de 
eadem re audiendis. . 


AUCTARIA. 


ANTUERP.-MA). : « Neapolim Campanis, sancti Sevi 
[pro] Severiniconfessoris, fratris beatissimi Victoris, 
clarissimi viri in miraculis. Beluacus, sanctorum 
Luciani presbyteri, Maximiani et Juliani martyrum. 
Quorum Maximianus, et Julianus primo a persecuto- 
ribusgladio sunt puniti.Dehinc beatus Lucianus,cum 
post nimiam, » etc. Deest plane annuntiatio ultima. 

RoswEYb.:« Apud Neapolim Campanis, sancti 
Severini confessoris, fratris beatissimi Victorini, 
clarissimi viri in miraculis. Qui et ipse fratris imi- 
tator existens, post. multarum virtutum insignia, 
sanctitate plenus in pace quievit. Apud Augustodu- 
num, Eugenii episcopi et martyris. » In quo hic co- 
dex tantum ad veritatem accedit, quantum recedit 
ab Usuardo. « Beluago, sanctorum martyrum Mas- 
siani, Luciani atque Juliani. Ratisbonz» Herhardi 
episcopi. Item, Eucherii episcopi. » 

Mousznar. textui satis puro subdit : « Remis, beati 
Rüigoberti episcopi, et confessoris. » De quo vide iv 
Januarii. « In Griecia, sancti Thimotei. Ápud Bru- 
xellam, natale sanctz? Gudulz virginis. Methis civi- 
tate, sancli Patientis episcopi, et confessoris. » De 
eo Thimotheo hie agi non videtur, qui ab Usuardo 
ponitur xxi Januarii, sed de alio. Vide acta. 

ANTUERP., MAx.-LuBEC, et UGHELLIAN. qui codices 
plerumque consentiunt, post textum in fine addunt, 
« In Gracia, Timothei, Augustoduno, Eugeniani. » 
Male habet Max.-Lubec. Fugemani. 

ANTUERP.-Max.,LEYDEN., ÁLBEnc., DaNiC. et. Ebr 
TIO ULTRA).-BELG; de Luciano, inserunt Peatí Petri 
discipuli : Textui autem superaddunt : « In Gracia, 
sancti Thimothei. Augustoduni, sancti Eugemonis, 
vel Eugenionis episcopi. Apud Bruxellam, natale 
sanct: Gudule vel Gudilz virginis. Methis civitate, 
sancti Patientis episcopi et confessoris. » 

LovANIEN. : similis est superioribus, preterquam 
quod Bellovacensium elogium expunxerit. 

ULTRAJECT. : annunliatione sanctis Gudilze minu- 
Lus est, de catero cum proxime relatis consentit. 

, CENTULEN. : « Neapolim Campanis, sancti Seve- 
rin! episcopi, el confessoris fratris beati Victorini, 
martyris. Civitate Beluaco, sanctorum Luciani, Ma- 
xiani et Juliani. » In ultima purus est. 

BRUXELLEN. incipit : « Depositio sancta Gudilz 
virginis patronz nostra. Cujus sacri corporis reli- 
quiz hic venerantur. In Grzcia, sancti Thimothei. 
Apud Beluacum, sanctorum martyrum Luciani pre- 
sbiteri, beatri Petri discipuli ;»et Maximi presbyteri, 
et Juliani diaconi. Qui ob confessionem Christi post 


multas c:zdes gladio puniti sunt. Apud Neapolim D 


Campani:e, sancti Severi episcopi et confessoris, fra- 
tris beati Victorini martyris, clarissimi in miracu- 
lis. Qui et ipse imitator fratris, plenus sanctitate 
in pace quievit. » [n hoc variis codicibus prestat, 
quod illi ex vero Eugeniani nomine duo falsa pro- 
cuderint, hic vero solum scribat : « Apud Augus- 
todunum, sancti Eugenionis episcopi, Methis, sancti 
Patientis episcopi, et confessoris. » 

HAGENOYEN. phrasim etiam modice variat : in 
prima ulcunque purus ; id secunda etiam inserit, di- 
scipuli sancti Petri. Tum: « Eodem die, sancti Eugi- 
miniani martyris. In Grzecia, sancti Thimothari. Au- 
gustodono, sancti Eugenionis episcopi, Methis civi- 
tate, depositio sancti Pacientis episcopi. et confes- 
soris. Apud Bruxelliam, sancta Gudilz» virginis. Ra- 
tisponz, Erthardi episcopi. Veron:ze, sancti Rustici- 
confessoris. » Colitur ibi, ut martyr ix Augusti. 

AQuICINCT. recte in textu scribit Maziani. Post 


textum purum, adjicitur : « In Gracia, sancti Timo" 
tici. Augustoduno Egemonii episcopi. » 

VicTORIN. REG. SUEC., signatus num, 130. scribunt 
etiam : « In Gracia, sancti Thimothei. Augusto- 
duno, Egemonii episcopi. » Posterior codex habet, 
« Egemoni. » 

MaThRIC.-CaRTUS. -ULTRAJECT.: « Luciani presbyteri, 
Maximiani et Juliani martyrum, Severini episcopi, 
et confessoris. Patientis episcopi, discipuli sancti 
Joannis evangelistae. Bruxelle, Gudule virginis. 


B Qu: a beata Gertrude est a sancto fonte levata. » 


CopEx Dom du cheval, signatus B. et FLOREN- 
TIN. : « [n Grzcia, sancti Thimothei. » 

[n VarICAN., num. 5949, deest Eugeniani. Adjici- 
tur denuo : « In Gracia. sancti Timothei. » 

ALTEMPS. : « Depositio saneti Ulfrini episcopi. 
Translatio sancti Judoci. » Vide xim Decembris. 
« Item, depositio sanct» Pega virginis. » 

Epir;o LvBECO-Cor. in prima et secunda modice 
interpolata, intertia pura est. Sequuntur Auctaria: 
« In Grzcia, sancti Thimothei confessoris. Augusto- . 
duni, sancti Egenionis episcopi et confessoris. Apud 
Bruxellam, natale sanct:? Gudule virginis. Metis ci- 
vitate, sancti Patientis epispopi et confessoris. Eo- 
dem die, sancti Erhardi episcopi et confessoris Ra- 
tisponensis. Ipso die, sancti Affini episcopi, et con- 
fessoris. Trecas, sancti Frodoberti abbatis. » 

BEuiN. scribit : « Victoris : Belvati, Luciani epi- 
scopi, Maximiani presbyteri.» etc. Ante Eugeniani, 
interserit : « Eodem die, sancti Maximi, Papiensis 
episcopi et eonfessoris. » In fine : « Methis civitate, 
sancti Patientis episcopi et confessoris. » Editio al- 
tera superaddit : « In Gracia Thimotei. Augusti- 
duno, Egemoni episcopi. » 

GREVEN. : « Agimonii [aZ7ias Egenionis]. Augustu- 
dunensis episcopi ct confessoris [a/ias martyris]. 
In Grzecia, sancti Thimothei confessoris, qui t ransla- 
tus est Constantinopolim rx Maii. Apud Bruxellam, 
sancta Gudulz virginis. Metis, bcati Patientis epi- 
scopi et confessoris, discipuli beati Joannis apos- 
toli. Eodem die, sanctorum Erhardi, et Herbaldi 
pontificum Ratisponensium, et confessorum. » Pri- 
ma editio agit de solo Erhardo, vide Acta. « Sancti 
Affini episcopi, et confessoris. Trecis, sancti Fro- 
doberti abbatis. Remis, beati Rigoberti episcopi et 
confessoris. Severini abbatis, qui defuncto Attila 
llannorum rege, prophetico spiritu, vita et mira- 
culis claruit. Eodem die, sancti Maximi episcopi et 
confessoris. » 

MoLaAN. de Patiente Metensi, de Maximo Papiensi, 
et Rigoberto Remensi, habet ut supra : in Gudila 
multo diffusior ; de qua sic habet : « Depositio san- 
ct» Gudilz virginis, patron: nostrz, cujus sacri 
corporis reliquiz? hic venerantur. » Hactenus ex 
BnUxELLEN. sequitur : « Ad cujus tumulum apud 
Ham Brabantie, tempore hyberno populus arbor, 
sine mansibus putantium, mox excrevit, et virens ul 
nemus fronduit. Quorum utrumque mirum: mirum 
enim fuit arborem subito pullulasse, et mirabilius 
fuit, eam hyemis tempore, quod natura non habuit, 
vernasse. Sed utrumque fecit Deus, officio quo no- 
vit et voluit, et potestate qua valuit, in testimonium 
ejusdem virginis, in domo Domini, ut palma floren- 
tis. Ipso die, sancti Afflini pontificis. » De Frodo- 
berto, ut supra. Deinde typis minoribus : « Eodem 
die, beati Laurentii Justiniani. EL sancti Erardi, 
pontificis Ratisponensis et confessoris. Apud Lau- 
dunum Galli, beati Balduini archidiaconi, et mar- 


631 


USUARDI MONACHI 033 


tyris. Cujus actus in vita Salaherge matris ejus A De Gudila post /rosduit, hzc simul connecti, qwo- 


eontinentur. In Norico, depositio sancti Severini ab- 
batis, qui spiritu propbetiz et miraculis late cla- 
ruit, et juxta Neapolim translatus est in castrum 
Lucullanum. » De mutatione faeta in posterioribus 
editionibus supra abunde egimus. Auctaria quoque 
eontracta sunt. Itaque in fine : « Augustoduni, de- 
positio sancti Egemonii episcopi et confessoris. » 


V Idus. 


rwn uirunque fecit Deus, etc. Sequitur de Fro- 
doberto, ut supra. Tum : « Ratispons, beati Erardi 
pontificis et confessoris. » Deinde de Patiente el 
Maximo, iterum ut supra. Denique : « Die octava, 
sanet:e matris Dominica : et. sanctorum pairum 
Georgii Chozebisti, et. /Emiliani confessoris. » 


b 


Die 9. 


Apud Antiochiam sub Diocletiano et Maximiano, natalis sanctorum Juliani et Basillisz virginis, quo- 
rum mira passiones leguntur.Ex quorum etiam collegio venerabilis multitudo sacerdotum,et ministrorum 
ecclesi: Christi igne cremata est, qu: ad eos confugerat propter immanitatem persecutionis. Post quos 
Antoninus presbyter, Anastasius et Celsus puer una cum matre, atquo alii plures passi sunt. Mauritania 
Cxosariensi, sanc: Martian: virginis. Apud Smirnam, sanctorum Vitalis, Revocati, et Fortunati. [Apud 
DBouillart..... passi sunt. * In Affrica sanctorum martyrum Revoluti et Firmini cum aliis tribus.] 


NOTE. 


Ita legunt, Usuardini codices mss. propemodum B mox in Variantibus lectionibus exponam. Qui binos 
omnes, quod vel ego eonsulcre potui, vel majores — codices Pratenses citant, numerum augent, non au- 


nostri eum Greveno, et Molano olim contulerunt. 
Ita etiam Maz.-Zubec., Munerat.,Delin,ct quotquot 
alii Usuardum quantumvis auctum hactenus edi- 
dere. Solus codex Z'ratensis a reliquis dissentit, ut 


& Observat Castellanus codicis ipsius inspector, 
verbasunt Sollerii,e7 pretensoillo autographoavul- 
etm olim folium,subinde vetusto etiam charactere 
restitutum, in quo ea mulatiofacza sit. Cum ewteri 
Usuardini codices liabeant : Apud Smirnam,sancto- 
rum Vítalis, Rerocatiet Fortunati :aliud est folium, 
fateor : an alia manus, dubito ; certe idem littera- 
rum ingenium, easdem utriusque seriptur: Las. 
Forte folio lituris correctionibusve sordidiori aliud 
subrogaverit Usuardus ; prosto non fucrit idem 
scriptor. Neque temere id conjicio. Nam ubieunque 
Dervensis codex dissidet a Pratensi, in isto litur: 


sunt; aut si nitida pagina est, manum, zequalem ( 


quidem, sed tamen aliam animadverto. Cujus rei 
causam inquirenti hxc visa est probabilis et perpe- 


ctoritaLem, cum alter ex altero descriptus sit, aug- 
mentis dumtaxat vel marginalibus, in textum rela- 
tis, ut in prefatione declaratum est. 


tuo auctorum usu comprobata. Antequam Usuardus 
dietaret Martyrologium, multa eorrexerat, post di- 
ceíatum multa : eum sordidius factum esset folium, 
quam ut eominodo scriptura legi posset, avulso fo- 
lio, aliud substituit. Itaque Vitalem, Revocatum'el 
Fortunatum concede ad primum pertinuisse aulo- 
graphum. [n secundo locum cesserunt Revoluto et 
Firmino. Unde petiti fueruut ? Ignoro. Nova in dies 
sanctorum Acta e bibliothecarum angulis emergunt. 
Einergent fortasse qus:e Usuardus vidit. Ad Revolu- 
tum et Firminum ex Africanis aut. Smyrnensibus 
esse, quos hoe die consignant extera Mart yrologia, 
id affirmari non potest, nisi forte avoeAoa inco; Usuar- 
dus fuerit. Nam neque numerus convenit, neque 
ulla nominum inter se necessitudo est. BourrLanr. 


VARIANTES LECTIONES. 


Antiochiam, Dioclitiano, Dyocleciano, Basilice 
et tales alias minutias hie prastereo. Scripsi Basi- 
lisse virginis sine addito cum Praten., Herinien., 
Psalnen., Munerat., Greven., codicibus aliis tum 
mss. tum editis ferme variantibus. Antuerp. Max.- 
Lubec. et Lubeco-Col. legunt, Jasilisse conjugis 
ejus cum codicibus medi: notx plerisque. Alii ha- 
bent «coris ejus. Belin. vero et Molan., Zasilisse 
virginis, uzoris ejus, quibus antiquiora mss. prajfc- 
renda judicavi, licet Romanum parvum, et ex eo 
Ado wzoris vel conjugis diserte exprimant, Przetuli 
etiam eosdem codices, hie Adoni conformes in no- 
mine Anfonintus, contra alios impressos ct mss, qui 
Antoninus in Antonius transformarunt, quosque Ba- 
ronius, Bollandus, et alii passim hodie imitantur. 
Superest nodus paulo difficilior, in qua Pratensem 
3 reliquis omnibus diversum supra monui. Is nimi- 
rum, omissa Martiana ei martyribus Smirnensibus, 


ita diem concludit Zn Africa sanctorum marlyrum 
Reroluti, et Firmini cum aliis tribus. Observat Ca- 
stellanus, codieis ipsius inspector, in primo Bime- 
stri, pag. 809, ex przetenso illo autographo avulsum 
olim folium, subinde vetusto etiam charactere re- 
stitutum, in quo ea mutatio facta sit, fortasse, ul 
conjectat, vivente adhue Usuardo. Sed cui id per- 
suaderi possit, omnino non capio, in communi co- 
dieum Usuardinorum et quidem probatissimorum 
apertissima contradictione. Quisquis interpolator is 
fuerit, Recoluti perperam posuit pro Recocati. Nos 
interim germanam Usuardi lectionem vindicandam 
censuimus. Sunt qui Marciane scribant ; nos Mar- 
liane cum prioribus, Romano parvo et Adone. Co 
dices medi: notze post Fortunati, ad) ciunt diacott, 
Belin. autem apposuit maríyrum. Scribo Smiraam 
cum codicibus passim. 


OBSERV ATIONES. 


. De Juliano tota Ecclesia eelebratissimo martyre 
ejusque sociis, jam supra, proprio ut quidam volunt 
die v1Januarii, agendum fuit, quo ab Hieronymianis 
hoc modocollocatur ; AnZiochia, passio sancli Julia- 
ni el Basilisse. In India, Celsi, Juliani. Eodem die, 
cum longiori ex confusis Actis historia, omnesa Floro 
memorantur. Rabanus ad xim Januarii rejicit ; Wan- 
dalbertus ad xm Februarii. Mira est hujus festi 
transpositio,quam Epiphaniz causa ortam existimat 
Castellanus,atque una Juliani nominis multiplicatio 
adeout numerus apud ipsum pag.106 adductus, fidem 
ferme superet. Usuardus solitos suos antesignanos 


secutus est, Romano parvo ita przeeunte : E sancli 
Juliani et Basilisse uzoris ejus et Celsi et Marto- 
tilleac xx militum. Ad hic Ado, Actorum, jam suo 
temporereceptorum,longam seriem altexuit,exillo- 
rum fide :stimandam. Noster nihil dubitans, enco- 
n;iumsuum inde contraxit, Notkero plura describeu- 
te. In przedietis horum sanctorum Actis illustrandis 
egregiam operam posuerat Bollandus,ast eadem post 
liminio accuratius expendit Papebrochius tomo Ill 
Maii pag. 295, et fusius in Responsionibus tomo ll 
ad. art. 10, $ 28, a numero 316 : quein lector con- 
sulat, videutque etiam euriosas Castellani, ad varia 





633 


MARTYROLOGIUM. — MENS. JAN. - 


03k 


Juliani symbola, aliaque ad diffusissimum ejus .e"l- A virginis et mariyris. Ado nomen puritati sus res- 


tum spectantia, notationes, jam semel et ileruin 
supra citatas, qux» cet ipse in Supplemento non 
erunt inutiles. Tillemontius pauca suggerit tomo V, 
pag. 799 et 809, occasione J«liani Cilicis, qui an 
cum hodierno confundendus; an potius hic nos- 
ter Antiochenus, vel Antinopolitanus, Syrus, vel 
AEgyptius dicendus sit, adhuc sub judice lis est. At 
enim qui Julianosea causa confundi postulant, quod 
uterque sub Martiano prxside passus dicatur, vi- 
derint illi, an non accedere debeat Jw/ianus alter, 
a Floro productus xi Januarii, qui etiam sub Mar- 
liano preste, sed ia AcAaia e( in carcere peremp- 
lus est. De Mar(iana jam dici coeptum est in Va 
riantibus. Constat eam hodie apud Ifieronymianos 
notam non esse, neque enim Martialem ibi positum 
pro Maríigna, accipi posse existimamus : nec satis 
verisimile est, eam sub Mariani nomine ibi repe- 
riri xi Julii. Qnod autem v Idus Julii ab aliquibus 
reponatur, ex codicum abbreviationibus oriri fa- 
cile potuit. Non magis nota est Martiana apud 
Bedam, Florum aut Rabanum. Restat itaque, ut a 
Romano parvo primum signata sit, nomine nonni- 
hil defurmato; /n Mauritania Cesariensi, Macre 


B 


tituit, sed actibus caruisse ex eo conjicitur, quod 
elogio, quantumvis brevi, careat. Noster plura 
non profert, quam in Viennensi repererit, in quo 
etiam convenit Notkerus. Porro eamdem Aartía- 
^am esse, qua hic et mense Julio colitur, rectis- 
sime censuit Baronius, neque licebit Hispanis ex 
una geminam facere, nisi certiora producant mo- 
numenta, quam quà ex Bivario aut ei similibus 
desumuntur. Cetera huc spectantia vide apud 
Bollandum, Castellanum et Tillemontium tomo V 
a pag. 263. De ultimis martyribus vix est quod 
dictis supperaddam. Ex Hieronymianis accepti 
sunt, sed male ab Usuard. compositi, nec melius 
ab interpolatore Pratensi restituti. Veram Usuardi 
lectionem a nobis reprzsentatam non dubito, qua- 
lem et Wandalberti versiculus exhibet : 


Quinto Vitali, Fortunato et Revocato. 


De distinctione Smyrnensium ab Africanis, qui in 
Hieronymianis reperiuntur, agunt Bollandus et 
Florentinius hoc die, sed et novissime Castellanus 
in notis a pag. 146. 


AUCTARIA. 


ANTUERP.-MAJ. annuntiationem primam retulit vi 
hujus, hic in aliis duabus purus est, sed alleram 
alteri praponit. Cuin hoc codice eonvenit Usuar- 
dus, insertus Agonibus martyrum (cujus operis 
solus Januarius invenitur) in quo etiam Julianus, 
etc., vi hodie vero, et Martiana, et Smyrnenses 
diserte ponuntur. 

RoswEYD : « Apud Antiochiam, Juliani martyris 
et Basilisse conjugis ejus. lli itaque sanctissimo 
voto casti conjuges aliquot annos vixerunt pariter, 
carnem suam virginem servantes; monasteria au- 
tem de rebus suis, quia erant parentibus et geneve 
clarissimi, instituerunt, ut ad decein millia mona- 
chorum pater Julianus fieret, Dasilissa vero mul- 
tarum virginum mater. Quarum multitudinem cum 
jam victricem premisisset ad Dominum, ipsa quo- 
que post multa exercitia quievit. Julianus vero a 
Martiano préside tortus, jubente eo, a militibus 
gladio caesus est, cuim Celso puero, supradicti prae- 
s:dis filio. Eodem die, Antonii, Anastasi martyrum 
eum Marcionilla martyre, uxore prasidis. Eodem 
die sancte» Marcianz virginis et martyris. 

CENTULEN. Julianum et socios etiam signavit vi 
Januarii. Hodie sic habet : « In Asia apud Zmirnam, 
sanctorum Vitalis, Revocati et Fortunati. C:esarca 
Mauritanis,sancts Marcianz,virginis et martyris.» 

BRUXELLEN., post izeratoribus, sic prosequitur : 
et sub Marciano praeside, post passionem sanceto- 
rum martyrum Juliani et Basiliss:? conjugis ejus, 
quorum passionis dies vii Idus Januarii recolitur. 
Ánthonius presbyter, Anastasius, et Celsus puer 
una cum Marcionilla matre ejus, uxore Marciani 
praesidis, atque aili plures passi sunt. » Satis apta 
est ea martyriorum partitio, sed in quo fundata ? 
Seguir de Smyrnensibus, et Martiana pure. 

AGENOYEN., post, wzore ejus, pergit : « Qui Ju- 
lianus decem millium monachorum pater existitit, 
qui omnes igne combusti sunt ; ad quorum exequias 
angeli in ccelo auditi sunt in eodem loco. Basilisca 
vero mater fuit mille virginum, qua etiam pro 
Christo combust:e sunt; et ipsa Basilisca ante obie- 
rat in pace, Julianus vero a Marciano przside fus- 
tibus eaeditur, deinde incarceratur, digiti ejus 
manuum, et pedum ligmis [Zosmeydus in Adone 
restituit liciniis] oleo infusis ligantur, et accendun- 
Lur, postea decollatur. Post quos Anthonius pres- 
byter, Anastasius, et Celsus puer, qui Spira: re- 
quiescit in kathedrali ecclésia, una cum matre sua, 
atque alii plures diversis ponis interempti sunt. » 
Caxtera pura sunt, nisi quod in fine habeat, cum 
Fortunato diacono. 


AcQUICINT., nec diaconi in fine habet, nec «nar- 
Lyrum, sed adjicit, cum aliis tribus. Suspicor, no- 
mina non recte collata, adeoque codicem hunc, ut 
$&epe solet, ita etiam hie convenire eum Pratensi. 

Vicronis., pro Martíane, legit Marine. 

MarRiC. CanmTUs. Ürrnaj., incipit: « Martiana 
virginis et. martyris. Wilhelmi Bituricensis epis- 
copi, nobilis genere, qui a puerilia Deo servivit. 
Juliani martyris et Basilissze virginis, cum caeteris 
multis martyribus. » Nolabis Willelmum Bituri- 
censem ab aliis passim recoli die sequenti. Vide 
ibi Acta. 

DivioNEN. : « Coenobio sancti Benigni, juxta Divio- 
nense castrum, natalis sancta» Paschasie virginis et 
martyris. » Citatur lie, extractum ex codice istius 
coenobii, ex quo plura habemus. 

FLORENTIN. : « Ánconis, sancti Marcelli. Apud ci- 
vitatem Bituricensem, sancti Guilielmi episcopi et 
confessoris. » Additur ibi in fragmemento mem- 
braneo ms. « Consecratio ecclesie sancti Lauren- 
tii de Florentia, quz? consecrata anno Domini MLX 
a Domino Nicolao papa II. Olim episcopus Floren- 
tinus fuit. » 

Epirto. LCBECO-COLON., post passiones leguntur, 
inserit: « Et licet vero matrimonio fuerint copulati, 
tamen clam in virginitate vitam finiernnt. Ex quo- 
rum etiam collegio, » etc., satis pure. De Maríiana, 
additur: « Qua in Cesarea, Diane simulacrum 
confregit, et bestiis tradita, pro Christo tandem a 
Leopardo exanimatur. » Simnyrnensibus addit Dia- 
coni maríyrum. « Eodem die, beatii Agelii con- 
fessoris. » Vide Pratermissos. « Treveris, invenio 


D sancti Symeonis confessoris. » 


GREVEN : « [n Africa, Jocundi, Quinti, Saturi mar- 
tyrum. » Ex Hieronymianis, vel Rabano, hinc inde 
sanctos aliquos decerpit, quos plerumque incuriose 
divellit, vel transportat. Sic pergit : « Eodem die 
beati Marcellini [sic legendum non Marcelli, «£ stc 
pra], Anconitani episcopi, de quo beatus Gregorius 
narrat 1 Dialogorum, quod ipso contra ignem vehe- 
mentissimum a ministris (quo ambulare non vale- 
bat) opposito, ignis omnino refriguerit. Item, sancti 
Agecii confessoris. An non Agritii, de quo vi el 
iterum xii Jan. Treveris, inventio sancti Simeonis 
confessoris. Bartwaldi, archiepiscopi Cantuarien- 
sis confessoris. In Cancia Adriani abbatis confes- 
soris. Ipso die, Felani abbatis et confessoris. » 

MoLaN. Aliis litteris textui inserit Adonis verba 
de casto conjugio, de institutis monasteriis, de mo- 
nachis, et virginibuseorum disciplina subjectis, qua 
supra retulimus in codice Rosweydino. Deinde in 


638 


USUARDI MONACHI 038 


fine minutioribustypis : «Divioni, sanctz? Paschasie A waldum cum przfato Beda, aut Brithwaldum cum 


virginis, cujus meminit Gregorius Turonensis. » Se- 
quitur Marcellinus cum elogio ex Greveno supra. 
« [n Cantia, Adriani abbatis, et confessoris. Bertu- 
naldi archiepiscopi Cantuariensis et confessoris, 
quorum meminit Beda in historia gentis suz. » Me- 
minit sane, sed monet Castellanus, non Bertunal- 
dum, nec Bertwaldum, ut Grevenus, sed Berecht- 


IV Zdus. 


Gocelino appellandum esse. Illum consule in notis 
hoe die pag. 153. Editiones posteriores idem ha- 
bent de Adriano abbate, quod in priori, idem est 
in textu, ssd eztera omnia exclusa sunt. Quorum 
loco ponitur: « In Nortmannia, depositio beati 
Waningi confessoris. Hic nobile monasterium Fis- 
canense fundavit, et. Leodegarium exulem fovit. » 





Die 10. 


Apud Cyprum, beati Nichanoris diaconi de septem primis, qui gratia fldei, et virtute admirandus, glo- 
riosissime coronatus est. In Thebaide, natalis beati Pauli primi heremitz, cujus animam inter apostolo- 
rum et prophetarum choros ad colum ferri ab angelis sanctus Antonius vidit. 


NOTE 
Sumitur ex Praten., Herinien., Tornacen., Pulsanen., Belini 1 editione Greven. e& Molan. 
VARIANTES LECTIONES. 
Cogor scribere Nichanoris cum codicibus melio- B prum hoc modo, apud Cyprum gloriosissime coro- 


ris notz», Greveno, et aliis; quem scribendi modum 
Usuarduni secutum existimo, tametsi nominis et y- 
mon ferat, ut sequamur Romanum parvum et Ado- 
nem, qui forie 8 Rosweydo correcti sunt, sicuti 
Usuirdus a Molano. Post, de septem primis, visum 
est Beliuo apponere, quod forte in Adone invenerat, 
nempe diaconibus ; patet ex aliiscodicibus, Usuardi 
simplicitas. Molanus legit, gloriose coronatus, sed 
alii passim eum manuscriptis, goriosissime corona- 
(us, qu» in Adone conjuneta sunt cum Apud Cy- 


natus est, unde datur intelligi cruenta morte mar- 
tyrii lauream consecutum. Usuardi transpositio in- 
certum Castellano reliquit, utrum ea coronatio ad 
martyrium, an ad eclestem gloriam referenda sit. 
Pro TAebaide, natalis, heremite, ad celum alii 
scribunt TÀebaida, natale, eremite, ad caos, ve- 
rum hujusmodi minutias in decursu negligendas, 
salis supra indicavi, et ita quidem, ut nec nobis 
stabilis scriben:li modus esse possit, variantium 
s:pe codicum, vel ipsos errores sequentibus. 


OBSERY ATIONES. 


Qui in Adone inter apostolorum festivitates una 
ferie, diversislicet diebus referuntur, hi apud Gre- 
cos simul collecti sunt xxvim Julii, nempe ProcÁo- 
TU$, Nicanor, Timon et Parmenas. Hc sub unum 
aspectum hic ponere volui, ut una indicem qua- 
tuor hos diaconos, Hieronymianis, Bedz ct cz- 


teris antiquis ignotos, primum ab auctore Romani ( 


arvi, Pro mero, opinor, arbitrio, in certos dies 
uisse distributos. Unde ab Adone, Usuardo et Not- 
kero, accepti bodie coluntur ; Prochorus rx Aprilis, 
Timon xix Aprilis, Parmenas, xxiub Januarii, ut suis 
locis erit repetendum. Itaque Nicanoris prima po- 
sitio uni Romano parvo debetur : Kt it Cypro, Ni- 
canoris de vii diaconibus. Quse in Adonis Martyro- 
logio vix immutata sunt, ot tertio duntaxat loco sig- 
nata, cum apud utrumque primo loco agatur de 
Paulo. Undenam Ado breve suum elogium inter Fes- 
tivitates extraxerit, necdum comperi, neque enim 
Acta ulla prodita sunt, nec quidquam etiam recen- 
tissime invenit Tillemontius tomo II, pag. 70, nisi 
quod cum Bollando respueret. Si tamen Adonis ver- 
ba expendantur: Apud Cyprum gloriosissime co- 
ronati, haud dubium, quin de martyrii laurea, qua- 
tumvis aliunde incerta: intelligenda sint, id quod 
nonnulli codices nostri auctiores rotundius expres- 


sere. Usuardus forte timide, saltem subobscure lo- ] 


qui visus est dum utrumque Adonis textum com- 
miscens, ejusdem phrasim non satis clare transpo- 
suit. Notkero ductoris mentem pressius insequente. 
De Paulosic meminit primoloco Romanum parvum: 
In Thebaida, sancti Pauli eremite. At Pauli ce- 
lebritas antiquior est, a Beda nimirum prius in sa- 


cris tabulis consignata, ubi brevi ornatur elogio, à 
Romano paululum aucto, ab Adone, et ex hoc à 
Notkero iranseripto, sic tamen ut hic pro cxi 
male legerit xci, facili lapsu ex litterarum nume- 
ralium transpositione. Noster autem Adonis elo 
giuin ita contraxit, ut solam aetatem, ef in eremo 
commemorationem excluserit. Hactenus pro textu 
nostro, quem et genuine Usuardinum esse constal, 
et ex Adone ferine ad verbum aeceptum. De Actis 
non loquor, vit:e geminz, a Bollando edit, illus 
trat: et vindical:e, nihil magnopere est quod a re- 
centioribus, aut opponi, au! supperaddi possit. Sed 
quid caus: esse dicemus, cur MelcAiadem papam 
omiserit Ado, a Beda, quem describebat, imo el ab 
Hieronymianis aliisque antiquis disertissime nol2- 
tum ? Rursus unde Zygíinius substituitur, vetuslto- 
ribus omnibus incognitus ? Malo fateri ignorantiam, 

uam conjectando hariolari. Est praeterea in eodem 

done quarto loco, adventio sancti Hermetis mar- 
fyris. Sed annuntiationes ille amb:ze ab Usuardo 
plane reticentur. De adventione Hermetis legi [08 
suut Rosweydi annotationes ad Adonis Martyrolo- 
gium pag. 225, et indiculus noster Pratermisso- 
rum hoc die. Cur in Romano moderno Paulus 2d 
xv Januarii translatus sit, cum priores omnes dies 
alio officio ecclesiastico impediti sint, clarius est, 
quam ut explicatione indigeat. Wandalbertus SK 
hodie Melchiadem et Paulum conjungit. 


Querto Melchisdes, Paulusque eremita, beato 
Sublati fine, tetherea l]etentur in erce. 


AUCTARIA. 


ANTUERP.-MaJ., servato Usuardi ordine, Adonis 
textum ei ferme supponit : « Natale beati Nichano- 
ris, qui unus fuit de septem diaconibus primis. Uic 
gratia fidei, et virtute admirande (admirandus), 
apud Cyprum gloriosissime coronatus est, ibique 
venerabiliter sepultus. In Thebaida, natale beati 
Pauli primi heremitz, qui a sexto (omissa est voz 
decimo) statis sum anno, usque ad centesimum 
tertium decimum, solus in eremo permansit. Cu- 
jus animam, etc. » 

RoswEYD. : « Apud Thebaidem, natale... Qui a XV 


setatis "'suzm] anno 'usque ad cmr solus, etc. Yen 
papam et confessoris. » De quo vide Auctaria die 
sequenti. « Item Rom:e, Melehiadis papz el con 
fessoris. » Consule Prztermissos. « Apud Cyprum, 

beati Nicanoris, qui fuit unus de septem diacon 
us. » 

ANTUERP., Max-LunEc. et UGHELLIAN, passim Cor 
formes, puro Us'iardo superaddunt : « Romse, Mel- 
chiadis pap:. Bituricas, sancti Guilielmi episcop 
el confessoris. » Quem ultimum recentiori manu 
adjectum invenio codici PuLsAN. hoc modo : Eodem 





687 


MARTYROLOGIUM. — MENS. JAN. 


638 


die apud Bituris, natalis sancti Ullmi, archiepiscopi A — AQutCINCT. : « Romo, Hygini papae. Hic constituit 


et confessoris. » 

MUNERAT., caitera etiam purus, ita finit : « Bituri- 
cas, natalis sancti Guillermi, ejusdem urbis archie- 
piscopi, vita et miraculis gloriosi. » Huic plane si- 
milis est Usuardus ille, quem agonibus martyrum 
immistum diximus. 

ANTUERP-Max., LovANIEN., LEYDEN., BELG. et edit. 
UrrRA)j.-BELG., in. Paulo : etiam Adoni'ni sunt, ut 
supra, sed habent, sexto decimo. Tum inserunt se- 
cundo loco : « Roms, sancti Agatonis Papa. » Ter- 
tiolocode Nicanore, pure.In fine : « ApudBituricas, 
natale beati Wilhelmi, episcopi et confessoris, vita 
et miraculis gloriosi. » 

ULTRAJECT. et LEvp-Lar., proxime superiores ex- 
cedunt in eo, quod de Paulo adjiciunt : « Pallium 
autem ejus de foliis palmarum contextum, idem An- 
tonius suis usibus, in omnibus solemnitatibus ven- 
dicavit. Hujus saneti viri vitam cum llieronymus 


deseripisset, ait : Obsecro, ut quicunque hzc le- B 


gerit, Hieronymi pecatoris meminerit, cui si Do- 
minus optionem daret,multo eligeret tunicam Pauli 
cum mcritis ejus, quam purpuras regum cum re- 
gniS SuiS. » 


ALBERGEN. et DaNic., eadem omnia habent, scd 


praterea de Agathone superaddunt : « Qui octo- 
gesimus primus post beatum Petrum, sedil annos 
quinque, menses sex, dies quidecim. » Vide Acta. 

CENTULEN. : « in Cypro, beati Nichanoris, qui unus 
fuit de septem diaconibas primis, et martyrio vitam 
co:iplevit. » In Paulo Adonianus est, sed ponit, «a 
quinto decimo ztalis anno, etc. » 

BnoxELLEN. In Nicanore satis purus, sic porgil: 
« Romze, natale sancti Iginii papze et confessoris. 
Qui clerum componens, officia per gradus distribuit, 
et ut baptizandum, seu confirmandum patrinus le- 
vet, constituit. Et Romz, sancti Melehiadis pap:e. 
Qui prohibuit, ne die Dominica jejunium ageretur. » 


De Paulonihil novi affert. Tum : « Item Rom:, beati ( 


Agathonis papz. Quidum quemdam leprosum oscu- 
laretur, ille statim mundatus cst. » De Wilhelmo, 
ut supra. 

HacGENOYEN. in Nicanore etiam! satis purus est. 
Tum : «Ttomz, Agathonis.pap2,, qui in sede Aposto- 
liea [sedit] annos quinque et menses sex. Hic con- 
sLituit,utdistinctussit habitus virorum, et mulierum 
in vestibus, cl in crinibus. Iste papa condemnavit 
illos, qui negant in Christo duas esse voluntates, et 
duas operationes, in concilio Constantinopolitano. 
In Thebayde, Pauli primi heremita» et confessoris. 
Qui aecusatus a sororio suo, qui hareditatem illius 
habere voluit, quod Christianus esset, fugit in here- 
mum :primo quidem necessitate, ut mortem carnis 
evaderet, sed tandem necessitate utitur in volunta- 
tem, xcvir annis in spelunca quadam latuit, ubi ille 
soli Deo vacavit, et ubi a Deo pane coelesti pastus 
est. Cujus animam... Pro eujus gloria Anthonius lx- 
tabatur, et pro mortei llius plurimum recreabatur. 
Cujus corpus mortuum Anthonius flexis genibus, 
manibus in colum protensis, invenit, et auxilio 
leonis sepelivit. » 


I" 7dus. 


clerum, et distribuit gradus. » Hxc sunt Adonis. 

VicroRIN. eb. REG. SuEC., signatus num. 130 : 
« Roma, sancti Melchiadis pape. » 

MarRiC.-CaRTUS.-ÜUrTnAJ. : « Pauli primi eremitz. 
Nicanoris diaconi, ct martyris, unius de septem 

rimis. Polieucti martyris. » Remittitur ad xut 

ebruarii. « Et Nearci. » Hunc non novi. Tum de 
Vitali, etc., ex die precedenti. 

REc. ScEC., sub num. 4920 : « Item Bituricis, na- 
talis beati Guillelmi confessoris et archiepiscopi, 
qui multis claruit miraculis. » 

[n VaNCAN., sub num. 5949, deest ANéícanoris. 
Adjicitur : « Romz, sancti Melchiadis papa. Et 
natalis sancti Gregorii Nazianzeni, in sancta So- 
phia. » Quod est monasteriym Beneventi. 

FLORENTIN. : » Apid civitatem Bituricensem, 
sancti Guilielmi episcopi et confessoris. » 

REMENs. ecclesie SS. Thimothei et Apollinaris : 
« Ambianis, translatio corporis sancti Firmini epi- 
scopi eL confessoris. » Qui utpote junior, confes- 
80ris cognomentum habet : sed mirum, de eo nihil 
haberi in nostro Ambianensi. 

Epiri0 LuBECO-CoL. primo loco de Paulo eadem 
hibet, qux: UrrnajECT et LevpEN. De Agathone 
eliam ut ibi, etc., In Nicanore satis pura est. De 
Wilhelmo rursus, ut citati codices. 

BELINI editio altera in hoc deficit, quod de 
Paulo, non Usuardina, sed Adoniana sit. 

GREVEN. : « Eodem die, sancti Guillelmi, quem 
nos Germani Wilhelinum dicimus, Bituricensis ar- 
chiepiscopi, ordinis Cisterciensis, vita et miraculis 
clari.Erat iste sanetus fere semper hilaris et jocun- 
dus, quod quibusdam displiccbat austeris. Item, 
beati Agathionis pap: et confessoris.Qui octavus de- 
cimus post Petrum (paipabilem anachronismum 
nemo uon videt) sedit annis quinque, mensibus sex. 
Item beati Gregorii pap: X et confessoris. » De 
eujus eanonizatione pridem Roma actum est, et 
rursus agitur. Denique : « Polieucti marlyris. » 

MoLAN. : « Bituricas, natale sancti Guillelmi, 
ejusdem, etc., Ambianis, translationis sancti Fir- 
mini episcopi et confessoris. » Vide dicta. Mel- 
chiade, simpliciter. « Eodem die, elevatio corporis 
sancti Vuasnulfi confessoris. » Deinde typis mino- 
ribus : « Castro Divionensi, sanctze Florida virgi- 
nis, eujus meminit Gregorius Turonicus. » ln 
sccunda et tertia editione, non capio, ob quam cau- 
sam Usuardum turpiter mutilet, expuneto Pauli 
elogio. Post eremite,de suo adjicit litteris Italicis : 
« sed transfertur post octavas Epiphani: ad diem 
decimum quintum mensis ejusdem.» De Melchiade, 
et Florida in hisce non loquitur : sed ex Graeco suo 
Horologio substituit : «Die decima, sancti Domittani 
episcopi Melitinz. Et sancti Marciani presbyteri, et 
ceconomi magna ecclesiz. » Quod aut quale extra- 
ctum ex dicto Horologio habuerit Molanus, aut 


p quis ei versionem suggesserit, nescio; certe fon- 


tem non consuluisse, ex multis patet, ut alibi 
diximus : exemplo hie sit omissus is qui primo loco 
ponitur, Gregorius episcopus Nyssenus. 


Die 11. 


[n Africa, natalis beati Salvii. In hujus natali sanctus Augustinus verbum fecit ad populum Cartagini. 
Apud Alexandriam, sanctorum coufessorum Petri, Leucii, quorum gesta habentur. 


NOT.E 
Ita Praten.. Herinien., Tornacen., Autuerp-Maj., Pulsanen., Centulen., Antuerp., Mazc-Lubec. et Ug- 
Aellian., Munerat., Greven. et Molan. 
VARIANTES LECTIONES. 


Usuardiai codices plures, tum mss. tum excusi, ut 
-Centulens., Brux., lfagen., Munerat., Bclin, etc. 
Carthaginis scribunt Belin., Grev., Mol. et alii, rec- 
tius codices multi cum Beda CarfAagine, at purio- 


In Antuerp-Maj.ad S'aicii,additur martyris. Lego 
Z*» hujus: ut Nostrum ex Ádone sumpsisse, puto, 
taimesti sensus nitidior vidretur,si cum Beda sceri- 
berem í& cujus, ut habent Rabanus, Notkerus, et 


639 


USUARDI MONACHI. 


0 


res codices nostri exigunt Caríagini, ut habetur in A parvi auctorem secutus fuerat. Ex codicibus nos- 


textu, quamvis exactior orthographia stet pro Car- 
(Aagini, ut scripsit Ado. Post Alezandriam inseruit 
Antuerp.-Maj. 2aíale, etc. Dubium non est quin sit 
Scribendum Severi, quamvis Torn., Ant. Max-Lu- 
bec. et alii ponant S'everini ; ut Muneratus legit ,S'a- 
lini, Belin. .S'ilvii pro Salvii. Sed nulla major varia- 
tio,quamin nomine Zeucit, quod Usuardushicrecte 
posuit, forte ex codicibus Hieronymianis Adonem 
corrigens, qui pra&euntem, sed errantem Romani 


tris alii scribunt Leuci, Lencii, Leulicii,alii Geny- 
cii, Leontii, Leucii, Euthilii, ekc., aperto, ni fallor, 
amanuensium errore. Mirus est Pulsan. codex in 
distinguendis tribus ultimis sanctis, ita scribens : 
Apud Alezandriam, saucti Leucii episcopi el con. 
fessoris. Item apud Alezandriam, sanctorum cos 
Jessorum Petri ei Severini, quorum gesta habes. 
(ur. Quo tamen modo difficultas non tollitur mox 
discutienda. 


OBSERVATIONES. 


Salvii memoriam in sacris Fastis antiquissi- 
mam probat imprimis Kalendarium Carthaginense 
a Mabilione vulgatum, a Ruinartio recusum, in 
uo hoc die clarissime legitur : Sancti martyris 

alvi. Apographa Hieronymiana aliis cum mar- 
Lyribus immiscent, utique non Hispanis, sed Afri- 


rius patescat tola difficultas, cum his compara 
verba Hieronymianorum primo loco : 72 Alezas- 
dria, Petri, Severi, S. Leuci confessoris, et Abs 
lami, vel Alolami, vel Assolami ; solus codex Lu- 
censis post Absolami adjicit, quorum gesta haben 
(ur. Quid hic jam statuas ? An. Romanum parvum 


canis, siquidem in iis codicibus contineatur. Ut ut B sua ex Hieronvmianis male descripsisse? |4 mihi 


fuerit, reliqui Martyrologi de co seorsim, et solo 
meminere, ut Beda, ex quo Ado, ex hoc Usuardus 
immutata phrasi transcripserunt : ubi observari 
velim, annuntiationein apud eos ita positam, ut de 
mortis genere nihil elici queat. Atque hic aperte 
Romanum parvum Bede posthabuit Viennensis 
noster, cum in priori diserte legatur : /z Africa, 
Salcii martyris. EL vero Salvium martyrem. dici 
oportere non Kalendarium soluin et Ilieronymiana 
apographa jam citata evincunt, sed id ex Posidio 
demonstrat Bollandus, sanctum nostrum ab alio 
cognomine, sed eo hzaretico Donatista, accurate 
distinguens. Mirandum prorsus quod Rabanus Be- 
dam describens, Salvio tribuat titulum cozfesso- 
rís, contra vero Notkerus, qui hunc et Adonem 
pra oculis habuit, ?tartyrem asserat. Wandalber- 
tus nihil in utramvis partem definit, dum canit : 


Salvius hipe ternas Carthagine consecrat Idus. 


Nodus intricatior objicitur circa tres alios sanctos 
Bedz, Floro et Habano ignotos, quos ita primo loco 
memorat Romanum parvum : A/ezandrte, confes- 
sorum Petri, Severi, Lucii, insolito plane enun- 
tiandi modo. Scquitur Ado, ca plane phrasi, quam 
Noster descripsit, omissa voce 2a£alis, mutatoque 
Lucii in Leucti,ut supra diximus.Idem habet Notke- 
rus, legens cuim Hieronymianis Zeucii, atque ultima 
verba expungens, gt«oruwn gesta habentur. Ut cla- 


non sit verosiiiile. An utrumque auctorem errasse! 
Solita modestia h:»e enodare conatur Florentinius, 
nec invenio hactenus quod in ejus conjecturis re- 
prehendi merito possit. Castellanus Romanum par- 
vum non unius erroris arguit ; nee Adoni pareil, 
quod clausulam forte ex Hieronymianis acceptam 
apposuerit, guorum gesta habeatur. EA hoc quidem 
reete, nam si ea vidisset, non tam jejune de iis 
fuisset locutus. Turbat omnia titulus confessorum, 
a Romano parvo tribus applicatus, ab Hieronymia- 
nis, soli Zeucio, isque adeo magis mirus mihi acci- 
dit, quod in his codicibus ct Romano parvo rarius 
recurrat, aut sancti, aut confessores appellatio nun- 
quam forte sub ea notione, quam ei nos vulgo tri- 
buimus. In ea perplexitate, malo aliorum conjec- 
Lurisacquiescere quam novisdu biis dubia cumulare. 
Sit confessor solus Zeucitus, forte Brundusinus ept- 
scopus : de quo Epternacense eegraphum meminil 


C virJanuarii; Petrus et Severus Alexandria tribuan- 


tur, donenturque laurea martyrum : Pefrus male 
Alexandri: collocatus, idem sit cum Zasaimo cl 
Absolamo, eV Atulanensi, de quo ad mr Januarii; 
sic de Leucio et Absolamo verum erit dicere, f 
rum gesta habentur, licet Leuciana, ut minimum, 
correctione magna opus habeant. Si tanti tua inte- 
rest, vide Bollandum et duos proxime citatos. 
Nobis si quid alicunde novzs lucis affulserit, ea i 
Supplemento communicabitur. 


AUCTARIA. 


RoswEvp. incipit ab Alexandrinis salis pure. 
Deinde : « In Africa, Salvii episcopi. In cujus na- 
tali, etc., Item, beati Gregorii Nazianzeni epi- 
scopi. » In Pratermissis bene remittitur ad ix 
Maii. Tum : « In Aquilegia, Paulini (Patriarch:e. » 
Vide Acta. 

ANTUERP.-Max., ULTRA:., LEvbEN. eli LovANIEN., 
de czetero puri, sub finem annuntiant : « Roma, 
natale sancti Igini, Iginii et Hygini, papa et mar- 
tyris. » Quibus ex Adone addit BELIN. : « Hic 
composuit clerum ct distribuit gradus. » 

ALBEnG. et DaNic. plusculum adjiciunt : « Qui 
octavus post beatum Petrum, annis quatuor et 
mensibus tribus salubriter gubernans Ecclesiam 
composuit clerum et distribuit gradus, consum- 
matoque martyrio, tandem sepultus est juxta cor- 
pus beati Petri. » 

ÁGONES MARTYRUM in fine : « Roniz passio sancti 
Hygini papz, qui Tclesphoro' martyri in pontificatu 
Successit. » 

,LEvbEN.-BELc. et editio ULrnA:.-BELG. in prine- 
pio Zyginwn ponunt, quem primus codex octavum 

ost beatum Petrum, alter decimum pronuntiat. 
/|terque vero in fine Ilyginum denuo repetit, eo- 
dem plane modo quo habent codices mediz not. 

BRUXELLEN. primo loco refert Alexandrinos satis 
pure : Tum : « In Africa, sancti Salvii confessoris 


D 


et martyris. In eujus, cte. » Qua plane nova esl 
annuntiandi formula. 

IlAGENOYEN. in textu satis purus, plura habet de 
Hygino, sed qu:» prater jam dicta, aut inferius 
dicenda commemorat, referri non merentur. 

A MATNIC.-CAnTRUS. Urna), Salvium episcopum 
acit. 

CopEXx VAriC. 5940, preter Hyginum adjicit Nica- 
norem die precedenti. Deinde : « Natalis sancli 
Leucii episcopi et confessoris. » Qui procul dubio 
Brundusinus crit. 

ALTEMPS., in An;;lia auetus: «In Britannia, apud 
Leoministiam, passio Ethewoldi regis. » 

SrRozz. : « Eodem dic, gloriosissimi sancti Gre- 
gorii episcopi Nazianzeni et confessoris, magisir! 
sancii Hieronymi, magn: sanctitatis viri, vite c 
virtutis. » Forte in S. Sophia, ut heri dictum esl 
ex codice Vaticano. Vide supra. 

Eprr. LuBECO-COL. sic incipit : « In Oriente, sancli 
Dalthasar regis, et antistitis, qui hac die obdormivil 
in Domino, divino sacrificio in ecclesia prius cele 
brato ac sumpto. » Przter ea qua de Hygino jam 
diximus, sic habet : « Hic constituit, ut unus palri- 
nus, vel una p^trina suscipiat puerum levatuma 
fonte baptismatis; similiterque in confirmalione 
Consummatoque martyrio,tandem sepultus cst juxta 
corpus beati Petri in Vaticano.» Tum ita concludit : 





8641 


MARTYROLOGIUM. — MEUS. JAN. 


649 


« Eodem die, sanctorum Eugencii et Felicitatis A mensi, seu potiusincerl:? sedis episcopo, quem «in 


martyrum. » 

GREvEN., ait. Balthasarem « tertium fuisse inter 
tres magos ;» de reliquoconvenit cum dictis,addens 
de suo : « Hoc etiamdie, vel secundum aliquos se- 
quenti, festiva memoria agitur (rium insimnl Mago- 
rum. » De Hygino asserit, «in persecutione Severi 
martyrio coronatum : » melius HacEN. Azfonium 
scripsit, volens dicere Az£oninum, ut Bollandus post 
Romanum statuit. De Eugentio et Felicitale supra. 
« Item secundum catalogum Sanetorum, natalis 
beati Salvii episcopi Ambianensis, alias Engolismae 
civitatis, et discipuliejus, martyrum, quisecundum 
alios passi sunt vi Kai. Julii. » En confusionem ma- 
nifestam, quz forte'Baronio occasionem przbuithoc 
die collocandi Salvium Ambianensem cum titulo 
martyris qui tantum confessor fuit, ut recte posuit 
Bollandus,hunc tamen diem perperam servans,cum 
ad xxvm pertineat, ut bene observavit Rosweydus 
in epistola sepe laudata, his verbis: « Qusritur, 
1. unde Baronius Salvium Ambianensem episcopum 
hoc die Martyrologio iuserucrit ? Habeo vetus Mar- 
tyrologium ms. quod eum xxvim Octobris ponit. 2. 
quomodo eum vocet martyrem, cum tantum fuerit 
confessor, Martyrologio jam citato attestante ; 3. cum 
in notis dicat de eo agere Sigebertum anno Do- 
mini 801, et. idem repetat xxvi Junii, cum agit de 
Salvio Engolismensi, qui martyr fuit, satis indicat 
Salvium Ambianensem episcopum, et Engolismen- 
sem a se in unum conflatos. » Porro de Engolis- 


Pridie Idus. 


portu Valentianas » xxvt Junii refert Usuardus et 
alii passim, vide Acta Junii ad prefatam diem : et 
de Ambianensi hodierno plura alia a Bollando cu- 
riose in commentario praevio notata. 

Pergit GREVEN. : «Item Paulini patriarchz Aquile- 
giensis. In Setynvelt, Honorat:z virginis. » De hac 
et illo cunsulatur Bollandus. « Kem ibidem, trans- 


latio Sanctorum Potentini diaconi, Felici! pres- . 


byteri et Simplicii militis, martyrum. » Vide Acta 
xxii Junii. 

MoLAN, in prima editione Belini verba de Hygino 
descripsit, et alio minori charactere adjecit : 
« Anastasii monachi et confessoris, de quo Grego- 
rius Dialogorum lib. t, cap. 8.» At in posterioribus, 
auctior prodiit, ubi expuncto Anastasio, supposuit : 
« Virgorniz, sancti Eguini episcopi et confessoris. 
Die undecima sancti Batris Theodosii conobiar- 
che. » Dehinc minori charactere : « Coloni, 


B obitus Jaspari tertii Regis, festum duplex. Czsa- 


rez Palestinz, sancti Petri ascetz, id est religiosi, 
sive monachi, qui s»pe rogatus, ut adolescentidz 
sue parceret, eorum exhortationibus neglectis, 
per ignem velut aurum purissimum, fidem in 
Christum cxcelso animo probavit. » Recte, ni 
fallor, opinatur Bollandus inter hujus diei przter- 
missos, non alium hunc esse, quam Absa/imum, seu 
Abselamum, aliis Balsamum ctc., de quo ad diem 
nr hujus mensis et hic supra abunde dictum. 


Die 12. 


Apud Achaiam, natalis beati Satyri martyris, qui transiens ante quoddam idolum, cum exsufflasset 
illud, signans sibi frontem, statim corruit, ob quam causam decollatus est. Eodem die, saneti Archadii 
martyris, genere et miraculis clari. [ 1pud Bouillart. : * In Cesarea Mauritanis saneti Archadii, martyris 


genere et miraculis clari.] 


NOTE. 
Ita legunt Zerinien., Tornacen., Antuerp-maj., C codices omnes in praefatione citatos, quatenus tex- 


Rosmeyd., Pulsanem., Antuerpien., Maz-Lubec, et 
Dg Aet ian. Albergen. Brugensis, Munerat. Belin., 
Moiaa. el Agones martyrum. Quibus adde 


2 Quem Archadium C:sares in Mauritania passum 
testantur tum Archadiiejusdemacta,tumalia etiam 
Usuardi Martyrologia. Quid ex hac pugna collige- 
mus ? Codicem nostrum, utSollerio videtur, Usuardi 
manu exaratum non esse ? Minime gentium. Sed 
Usuardo vel ignota penitus fuissc, vel non visa hzc 
sancti Archadii Acta ; indeque in eum incidisse 
errorem quem alii postmodum ejus Martyrologii 
scriptores emendarint. Usuardi porro in manus ve- 
nire potuerunt codices nonnulli in quos eo irrepsit 
facilius idem eror quod ea state vulgaris fuisse 


tum rcferunt, exeeptis Pratensi ei Aquicinctino, 
ut statim dicam. 


videatur. Plures Ruinartius noster Act. select. 
Mart., pag 590, laudat, nominatimque Colbertinos 
duos, unum R. R. P. P. Fuliensium, alterum Remi- 
giano monasterio Hinemari Rhemensiseptiscopi dono 
datum in quibus sanetum Archadium Caesares in 
Mauritania passum esse legitur. Eidem monasterio 
largitus quoque est idem antistes exemplar tracta- 
tuum S. Zenonis Veronensis episcopi, quorum tri- 
gesimus nonus libri primi sic inscribitur ; De natale 
S. Archadii qui habet natale ridi Id. Januar. 
in civitate Caesarea in Mauritania. BOUILLART. 


VARIANTES LECTIONES. 
Rosweyd. nonnihil a puritate deficit, dum sic D cadii, quemapudantiquiores Martyrologos, ex quie 


incipit: Sancti Satyri martyris, citis Arabie- 
qt, ect. Usuardus certo legit pud. Achaiam, ut in 
Adone reperit qui Bedam secutus est, tametsi in 
Romano parvo inveniret, Aztiochic. Quid in Beda 
et Adone signiflcet civis Arabic hactenus quaeritur: 
ego cum purissimis nostris codicibus, tum manu- 
scriptis tum excusis, eas voces omisi, nec dubito, 
quin id ab Usuardo factum fuerit idque merito : 
neque enim,ut bene advertit Castellanus,recté quis 
regionis alicujus, sed urbis civis dicitur, Sunt qui 
: cum Rosweydoet Belino scribunt, ezsu//ftasset inil- 
£sed ; sed articulam i2, qu: addi posset, nulli purio- 
res codices habent, uti nec supradicti antiquiores 
Mar tyroiogi. Antuerp. Maj. ante sanc. i Arcadii,inse- 
ruit, 4a£ale. Porro Archadiia me in textu scriptum 
nemo miretur, cum lectionem codicum sequi pro- 
fitear. 

Controversia est super loco passicnis sancti Ar- 


bus sua Noster accepit, nusquam reperies. Acta 
Achaiam diserte exprimunt, in qua regione verosi- 
millime'passum martyrem existimo, ut dicetur in, 
Observationibus. Hic solum agitur de positione in 
Pratensi, et, qui eum sequitur, Aquicinctino ad- 
jecta, nempe i& Cesarea Mauritanie : sed qus in 
nullis aliis codicibus, quorum longam seriem in 
praefatione exhibuimus,in nullo, inquam, Usuardino 
codice apparet. Est nihilominus, qui, codicis illius 
pratense-autographi auctoritate, pro dicta positio- 
ne certat, ut iis compertum,qui Castellani notam le- 
gerunt pag. 178. Amica ea super re, priusquam hoc 
opus serio aggrederer, disceptatio epistolaris inter 
nos fuit; atque hoc loco se prodidit viri crudissimi 

ro tuendo amato sibi codice studium. Cum enim 
inter alia, observationibus ejus objecta, hunc ei 
locum produxissem, nec effugio pateret locus, huc 
demum rediit ejus oratio, quam ex epistola Gallica 


* 


643 


USUARDI MONAGHI ' 


64k 


ad me data xxix Novembris 1709 Latine reddo : À saream Mauritanie alibi, et novissimeab Usuardo 


« Fieri potuit, inquit, ut qui hic primus codicem 
Pratensem descripsit, cum alias non nosset Cazsa- 
reasprzter Cappadociensem et Pal:zstinam, putarit 
Usuardum memoria lapsum, dubioque perplexus, 
utram Czsaream przeligeret, utramque excluserit, 
nune substituens : Eodem die. » Quam hsc respon- 
sio rem non conficiat, nemo, opinor, non perspicit. 
Viderat et legerat, quisquis scriptor ille fuerit, Ce- 


expressam ix Januarii ;ettertio post die, si superis 
placet, eamdem ipsam Cezsaream, tanquamignotam 
expunxerit.'Malim ego dicere quod res est, codicem 
nempe Pratensem, et hic et pluribus aliis locis in 
praationesupra enumeratis, pureet genuine Usuar- 
dinum non esse, ac proinde merito hodie germano- 
rum codicum numero a nobis exclusum. Qua de re 
pluribus alibi actum est 


OBSERY ATIONES. 


Hoc iterum die Bedam Romano parvo pratulisse 
dicendus est, Ado, si vera ejus sit lectio, Zn Achaia, 
et non potius Antiochie, ut habent bina exempla a 
Bollando citata. Certum puto Romanum parvum 
simpliciter scripsisse An4/tocAie, Satyri martyris, 
quod Hieronymianorum phrasim non redolet. Ve- 
tustissmum, et, ni fallor, etiam purissimum hic est 
Epternacense, in quo solumlegitur: 7n AcAaía, Cy- 
rtaci,Moscenli,Saturi,absqueelogio, quod subinde 


ex Beda acceptum, sed plane deformatum, in alios B 


Hieronymianos codices importune et contra eorum 
stylum intrusum est, attamen ab Acherio ex Cor- 
beiensi a seedito non fideliter expunctum ; merito 
quzsrente Florentinio, istud apographum in Spicile- 
gio non integre fuisse redditum. Vera Lextus nostri 
propago ex puro Hieronymiano in Bedam, ex hoc 
In alios defluere videtur. In Beda autem satis 
probabiliter censuere llenseheniuset Papebrochius 
et integre scriptum fuisse : /2. 1chaía, Cyriaci, 
Mosanti ,S'aturicivis Arabie,clc., quemadmodum 
ex eo transumpsit Rabanus. At Viennensis, forte 
ecgraphum nactus, in quo solum legeret : apud 
Achaiam, B. Saturi. eic., cumdemque reperiens 
in Romano parvo,exclusis duobus prioribus, unum 
nobis reliquit ; quem inde desumens Usuardus, in 
posteriores omnes transfudit : sic tamen, ut quod 
ei redundare videbatur, civis Arabie, omnino 
expunxerit. Quod vero notat Castellanus, Flori 
inadvertentiam, Adonem et Usuardum in errorem 
induxisse, ex przeconcepta opinone supra refutata 
oritur, non enim Florus, ut cuivis clare patet, sed 


Beda ipse Adoni et forte Usuardo preluxit. Ad 
verum martyrii locum quod attinet, tandiude eo 
disceptabitur quandiu deerunt Acta, ex quibus is 
solide determinari queat : nec liquet hactenus unde 
elogii sui materiam Beda acceperit. Interim nobis 
sufliciatet genuinam Usuardi sententiam et cjusdem 
derivationem ostendisse. Wandalbertus (vere an 
falso, non disputo) solum ita contra Molanum 
restituit Bollandus : 


Plebs et Achrzea suum pridie recolit Cyriacum. 


Utrum ex hoc divisionem suam hauscrit Notkerus, 
nostra nihil interest. Arcadéi martyris primus me- 
minit auctor Romani parvi, de quo Ado non babuit 
quod adderet prater vulgare encomium, genere et 
miraculis clari : qug verbain Usuardum et Notke- 
run transierunt, nusquam expressa positione seu 
loco martyrii, ut proinde frustra se torqueat Castel- 
lanus ad Ceesaream Mauritanie, de qua in Varian- 
libus egimus, Usuardo vindicandam. Ex przfatoco- 
dice Pratensi, atque ex paucis Actorum ecgraphis 
mss, eontra omnia alia, existimat haud obseure 
Ruinartius inter sinceraet selecta, pag. 660, Ceesa- 
ream illam Mauritanie, Ackaie in AcUs expressa, 
pra ferendam ; ast ego ingenue fateor necdum me 
perspicere cur Actis ipsis, de cstero candidis et 
sinceris minus fidendum sit qum nescio quibus la- 
ciniis subinde assutis, nisi quis eodem ferme jure 


C Bivario gratulari velit, quod in famoso Dextri Chro- 


nico feliciter invenerit, Ursaonam Betice, tasti 
martyris sanguine consecratam. 


AUCTARIA. 


ANTUERP-MaX., ULTRAJECT., LEYDEN.. LOVANIEN., 
DaNitc et Enrrio ULrnA)j-BELG. post. Satyri marty- 
rís addunt civis Arabie ; et annuntiationibus dua- 
bus, quas ex Usuardo puras habent, interponunt : 
« In Agypto, sanctorum Petri, Aventini et Cas- 
toli. » Accepti sunt proeul dubio ex aliquo Hiero- 
nymiano apographo, prztermissis sociis PAiloromo 
et Zotico. I 

BRUXxELLEN. in prima habet, ut proxime citati. 
Secundo loco etiam de Peíro, Aventino, etc. Tum : 
«In civitate Nichomedia, passio sanctorum Pastoris 
et Victoris. » Remittuntur ad xxix Martii. Sequitur 


ad sequentem diem, ut cum QUsuardoibi refe- 
remus. 

CENTULEN., solitusabbreviator, itahabet : « Apud 
Achaiam, sanctiSatyris, martyris. Eodem die,sancti 
Archadii martyris. » 

AQurciNCT. De positione sancti Archadii « in Cae 
sarea Mauritaniz, » jam abunde supra diximus. Se- 
quitur: «Civitate Nicomedis, passio sanctorum Pa- 
Storis et Victoris. » 

MATRIC-CARTUS-ÜLTRAJ. : 
martyris. 
Rom. » 


» Martians yirginls et 
Notatur in margine 7Zafíiíane, cum 


de Arcadio, pure. In fine: » Item sancti Firiaciepi- D — AucENTIS : « Civitate Nicomedia, passio sancti 


Scopi. » De quo vide Pratermissos. 
AGENOYEN. in toto textu habet ut superiores, 
immista annuntiatione Petro, Adventini, etc. Tum: 
« Item [eodem] die, Polinecti [Polyeucti] Candidi et 
Florini martyrum, igne combnstorum. Item Romz 
via Lavicana, corone militum quadraginta, quos 
[quas] sub Galieno imperatore, pro confessione ve- 
re fidei, percipere meruerunt.» Sed hi martyres 
ex sequenti die huc perperam retracti sunt. Ita 
forte amanuensis in aliquo vetustiori codice inve- 
nerit, vel propria oscitantia transposuerit: ld vero 
magis mirandum in Baronio, qui utroque die eas 
coronas collocavit ; deceptum opinor a manuscripto 
codice sancti Cyriaci, quo plurimum se usum fate- 
tur, ubi milites ii quadraginta, Africanis quatuor 
Zotico, Modesto, Rogato, Castulo (si tamen Afri- 
cani sunt) male conjunguntur, cum ex purioribus 
ijeronymianis apographis, manfeste pertineant 


Pastoris et Victoris. » 

ALTEMPS. : « Civitate Nicomedix, sanctorum Pa- 
Sstoriset Victoris.» Tum addit: « Apud monasterium 
beati Petri apostoli, quod vocatur Pire muthe, depo- 
sitio beati Benedicti abbatis. Cujus Vitam Beda sa- 
cerdos conscripsit. » Locus ab aliis vocatur Wiri- 
munde : vide Bollandum et etiam Castellanum in 
notis, pag. 183. 

EpiTIo LusEco solito purior est, neque enim sanc- 
tum alium adjicit, sed sub finem elogii sancti 
Satyri, post. decollatus est subdit, a. cuitoribess 
ejusdem. 

GREVEN. : Joannis episcopi, alias pape et mar- 
tyris. In Egypto, Aventini el Castoli : ugenii papse 
primi, confessoris, qui omnibus amabilis, et beni- 
gnus, prasedit circa annum Domini pcLt . » Melius 
scripsisset DcLIv vel pcLv. Vide rr Iunii in Actis. 
« Item, beate Claudie matrono Romane, » De 











645 


MARTYROLOGIUM. — MENS. JAN. 


646 


hac et Joanne papa vidg Bollandum in Przter- A nem Il vulgo, ordine XL'V, sub cujus nomine ve- 


missis. 

MOLAN., typis minoribus : « Sanetorum martyrum 
Eutropii lectoris, Tygrii presbyteri et Olympiz, 
sanctze matronz, de quibus in Historia Tripartita 
libro x » De duobus primis agit hodie Bollandus. 
Olympiam remittit ad xvir Decembris. Vide Castel- 
lani notas a pag. 179. Sequitur : « Benedicti con- 
fessoris, primi abbatis Vutrimundensis in Anglia, 
Cujus Beda se conscripsisse fatetur historiam. » 
Vide homiliam a Bollando editam. Posteriores edi- 
iones sic legunt: « Vuirimunds, in Anglia, sancti 
Benedicti primi abatis. Item, sancti Joannis episco- 

i Hierosolymitanz ecclesie, ordinis Carmeli pro- 
essoris. » Quarit Bollandus in Przstermissis quis 
hicsit Joannes episcopus Hierosolymitanus, eo in- 
clinans, ut ex Paleonydoro credat intelligi Joan- 


Idus. 


nit famosus liber de Znstitutione monachorum, de 
quo hic pluribus agere supersedeo, cum abunde 
icta sint a magistro nostro Papebrochio, in Trac- 
tatu chronologico de patriarchis Hierosolymitanis, 
et in Responsionibus ad exhibitionem errorum va- 
riis locis, de quibus consule indicem operis. Ultimo 
loco in his editionibus a Molano ponitur : « Die 
duodecima, sanct: martyris Tattianad :» qua hic de 
more accepta est ex Horologio Grx:»corum. De Ac- 
torum ejus cum aliis confusione vide Bollandum 
hoc die, et Castellanum pagina 176. Demum przter 
morem in fine reperitur Wandalberti versus : 


Plebs 1tachia suum pridie recolit Cyriecum. 


Sed hunc versum"a Bollando melius redditum su- 
perius exhibuimus. 


Die 43. 


Rom via Lavicana, coronz militum quadraginta, quas sub Galieno imperatore pro confessione veraz 
fidei percipere meruerunt. Pictavis civitate, natalis sancti Hilarii episcopi et confessoris, qui ob catho- 
licam fidem quadriennio apud Phrygiam relegatus, inter alias virtutes, fertur quod mortuum suscitaverit. 
Remis metropoli, deposilio sancti Remigii episcopi, viri eximi: virtutis. Cujus sanctitatis praeconium, 
merito credulitatis suz, gens Francorum debit» venerationis cultu celebriter recolit. [addit Bowillart., 
cursico charactere : * In monte Verziaco, sancti Viventii confessoris. 

| NOTE 

gta Praten., in prima puritate Herinien., Tornacen., Munerat.. Greven, Molan. et Agones ,marly- 
run. 

& Verba hzc, 7n monte Verziaco, eic., a recen- B fuit cur Heriniensem Pratensi codice existimaret 


tiori manu adjecta esse Castellanus recte observa- 
vit. Quod additamentum tamen sola Bollando causa 


esse puriorem. BOUILLART. 


VARIANTES LECTIONES. 


Inter codicem Heriniensem et reliquos ea hoc die 
dissonantia est, quod istc cxetera quidem integer- 
rime Usuardi textum referat, sed cum provinci:e 
Rhemensis fuerit, ut alibi ostendimus, id singulare 
habet quod Remigisuiannuntiationem ezeteris primo 
loco praefigat, et dim episcopi, inferat. Francorum 
a sloii. Scribo Galient, ut passim codices habent, 
licet in nonnullis secunda manu id correctum inve- 
niam. Tornacem, pro vere fidei posuit CÀristiane 
Jidei. Idem Pictavis civitate, beati Hilarii, omisso 
*atalis, sed preferenda communior uti et purior 
textus nostri lectio. Typographorum vitio fortasse 
tribuendum quod apud Munerat. non legatur metro- 
goli. Greven. et Molan. de Remigio, post episcopi, 


addunt e£ confessoris. In Molano autem post confes- 
soris, non habetur viri et apud Grevenum post. me- 
rito credulitatis, deest su. Scripsit olim Bollandus 
in Pratensi codice hoc die legi : /z monte Verziaco, . 
sancti Viventiiconfessoris.Quoex capite vetustatem 
illius impugnat. Sed id refellit Castellanus, tum in 
notis pag. 200, tum per litteras ad me datas, diserte 
asserens illa verba codici Pratensi recentiori manu 
esse adjecta, quod in antigrapho nostro explicatum 
non erat, atque adeo Bollando, qui aliud nunquam 
viderat, condonandum. Hac causa superius notavi 
me Pratensem codicem inter genuinos computare, 
sed eum hoe addito, i2 prima puritate. 


OBSERVATIONES. 
Corone militum xv meminerunt Hieronymiana C phrasim ab Adonianaet Usuardina plurimum discre- 


omnia a Florentinio vulgata, in quibus etiam expri- 
mitur veía Lavicama, preterquam in Lucensi, ubi 
via Latina. De illis nihil in Beda aut ejus sequaci- 
bus Floro et Rabano. Porro coronam non magis hic 
quam prima Januarii martyrem esse clarius osten- 

it Romanum parvum, dum ita loquitur : Rome, 
via Lavicana,militum xy, sub Gallieno imperatore; 
quae ex hoc ab Adone descripta sunt, praefixo militi- 
bus nomine corone, quod a Nostro servatum est, 
sed mutato, ut patet, casu et numero, nam qui in 
Adone videtur esse genitivus singularis, is in Usuar- 
do rectus esv in plurali numero, contra commu- 
niorem sanctos annuntiandi modum : czetera etiam 
paraphrastica elegantia modice ampliata sunt. Ni- 
mium, nisi fallor, sapere voluit Notkerus, et hic et 
; Januarii coronam a militibus segregans;et quidem 
hodie Secundwm Hieronymianorum in S'ecundinam 
comm utans, hoc plane modo : Rome, etc., S'ecun- 


dise, Corone el militum quadragivta,sub Gallieno D 


imperatore. Qu: de inelytissimo Pietavensi anti- 
stite Hilario dicuntur, ea a Beda primum scripta 
sunt, ab Adone nonnihil aucta, et ex hoc a Nostro 
accepta, ubi rursus ex collatione perspicis Flori 


pare. Notkerus Adonem hic etiam. non Rabanum 
secutusest. Romanum parvum brevissime posuerat ' 
Pictavis, sanctá Hilarii Hieronymiana autem : Pi- 
ciavis, depositio S. Hilarii episcopi et confessoris : 
ubi observa confessoris appellationem peculiari 
sensu ab Hieronymo aliisque PP. Hilario tributam : 
ut notavit etiam Florentinius. Ceterum gloriosis- 
simi catholicz fidei contra Arianos assertoris Acta 
diligentissime illustravit Bollandus; Castellanus 
paucula curiose adnotavit, at rem omnem fuse com- 
plexi sunt eruditissimi PP. Benedictini in nova Vita 
2 se concinnata el postrema Hilarii operum editioni, 
a se itidem curata prefix ; nec minus accurate 
Tillemontius tom VIT, a pag. 332. Pratereundum 
non est metricum Wandalberti encomium. 


Idibus Hilario Pictave militat urbis 
Plebs devota, suo pastor quam fulsit honore. 


De Remigio, celeberrimo altero Galliarum pra- 
sule, nihil odie antiquiores memorant, si Florum 
in Bed: auctario excipias, qui sanctum brevi elo- 

io, sed ab Usuardino diversissimo, prosequitur. 
pographa Hieronymiana, nescio ob quam causam, 





057 


USUARBI MONACHI . 


648 


Remigii, vel Remedi depositionem transferunt. ad A Gallia officio duplici ipsisillis Kalendis Octobris ho- 


xv Januarii, iterumque cum reliquis omnibus Mar- 
tyrologis annuntiant 1 Octobris, Germano, Vedusto 
et Platoni conjunctum nulla facta mentione transla- 
tionis, ut ibi dicetur. Certum est Kalendis Octobris 
Remigii festivitatem recoli, ut habet Martyrologium 
Romanum, sie tamen, ut notet Motherius noster in 
nuperrima versione Gallica, id intelligendum de 
locis ubi ritus Romanus receptus est, cum Remis 
totaque Rhemensi diccesi, et religioso et solemni 
cult u, seu, ut loquimur, de przcepto, hae die Re- 
migius celebrari consueverit, quamvis et ibi et tota 


noretur. Plurima alia Remigium ejusque res gestas 
spectantia vide apud Clar. Castellanum in primo suo 
Bimestri a pag. 223. Ultima Adonis commemoratio 
est de Vero, Viennensi episcopo, sed hz:»cab Usuardo 
omissa, ut non semel in decursu factitatum inve- 
nies, praesertim dum de Viennensibus episcopis agi- 
tur. Rationem divinet, qui voluerit. Verum qua ab 
ipso Usuardo relicta sunt, in Auctariis, ut plurimum 
reslituta a posteris invenimus, ut de Vero, cujus 
nomen hinc inde immutatum est, mox videbimus. 


AUCTARIA. 


PRATEN. Jam diximus in eo codice recentius ad- 
jectum : « [n monte Verziaco, sancti Viventii con- 
fessoris. » 

ANTUERP.-M4J. In prima Adonianus est, simpli- 
citer scribens : « sub Galieno imperatore. » In se- 
cunda purus est. Tertiam sic corripit : « Remis, 
natale sancti Remigii episcopi et confessoris. » 
Vide Adonem Mosandri. 

RoswEYb. in xi militibus etiam pure Adonianus 
est. Tum litteris rubris majusculis inserit : Oct. 
Epiph. De Hilario, recte. Tum : « Apud Viennam, 
saneti Severi, episcopi, quz? praesedit ecclesia post 
sanctum Eventium. » Hxc ex Adone accepta sunt, 
sed corrupto nomine. Tum : « Remis, translatio 
sancti Remigii archiepiscopi el confessoris. » 

PULSANEN., in textu non omnino castigatus, se- 
cundo loco inserit : « Eodem die, octava saeratis- 
sima Domini, ac Salvatoris nostri apparitionis. » 
In fine autem adjicit : « Hujus tamen sancti viri 
festum celebratur Kalendis Octobris. » Vide Obser- 
valiones. 

ANTUERP., Max.-LubBEC. et. UGHELLIAN., toto textu 
Satis puri, in (ine adjiciunt : « Verziaco, natale 
sancti Viventii confessoris Christi. Ipso dio, saneti 
Longisi, vel Longisii confessoris. » Bollandus Zeo- 
gisolum vocat, queriturque nihil se de co aliud nac- 
(um przter nudum nomen in Martyrologiis. Vide 
Castellanum, pag. 200 et 201, ubi Zawnogisilus, etc. 

ANTUERP.-Max., LEYDEN., AÁLBERGEN., DaNIC. et 
editio UtTnA);. BELG. incipiunt : Octaca Epiphanie, 
In xi militibus et Hilario puri sunt. Sequitur : « Re- 
mis metropoli, depositio sancti Remigii episcopi, 
viri eximi:x virtutis. Hujus translatio agitur Kalen- 
das, vel Kalendis Octobris. » Tum : «Treveris, san- 
ctitatis, et doctrinze viri. Qui cum esset Antiochen:e 
civitatis presul, ad petitionem sanctae Helene, 
missus est a Silvestro papa ad Treveros converten- 
dos, qui post tempora sanctorum Eucharii, Valeri 
et Materni ad pristinum paganismi vomitum ex 
magna parte redierant : ubi vir sanctus, ut alter 
Eucharius populum ab antiquo errore ydolatris 

idololatriz] eripuit, ibique in pace vitam finivit. » 

li Rabano inter antiquos notus est Agritius,quem 


mavult Bollandus Agreciwm dici. In vero Adone D liani. » 


eum Baronius non reperit, censetque etiam Mosan- 
der adjectitium esse : qui citatur Beda, genuinus 
non est. De patriarchatu Antiocheno videatur Bol. 
landus. Pauca alia notavit Castellanus pag. 198. 
Versiato, natale S. Vincentii eonfessoris Christi. 
Ipso die, sancti Longisi confessoris. » Non Zoz- 
giti, ut. Albergensis. 

LovANIEN. differt a prioribus quod omittat lon- 
giorem de Agritio historiam. 

CENTULEN. in prima Adonem sequitur. Tum : «Pic- 
tavis, sancti Hilarii episcopi, et confessoris, fide 
et virtute magnifici. Remis Francorum metropoli, 
depositio sancti Remigii archiepiscopi et confes- 
soris. Ambianis, inventio sancti Firmini episcopi. » 

BRUXELLEN. incipit : «Octava Epyphanie Domini.» 
Secundo loco de Ágritio fuse, ut supra. Tum : « Re- 
mis, depositio sancti Remigii archiepiscopi, viri 
eximie virtutis, qui hac die feliciter migravit ad 


B 


Dominum. » Sequitur de Hilario, fere pure. De xL 
martyribus agit ultimo loco. Demum adjicit : « Apud 
Viennam, sancti Scveri episcopi, qui post beatum 
Evencium, ecclesie illi digne przsedit. » Vide hzc 
supra, et purius in ipso Adone. « Vertiaco, sancti 
Vincentii confessoris Christi. Ipso die, sancti Lon- 
gisi confessoris. Item sancti Firmini episcopi. » 

llAGENOYEN. : « Octava Epiphanie. Isto die, ut 
Chrysostomus dicit, specialis est memoria trium 
regum. Quorum primus obiit orando in Circumci- 
sione, alius in Epiphania, tertius vero hodie. Et 
quia tunc illorum memoria agi non potest, ideo 
nunc Constantinopolitana Eeclesia illorum agit me- 
moriam ct festum. » Quomodo hzc concordent cum 
dietis superius de tribus magis, equidem non vi- 
deo ; sed satis usitatum est codicis hujus auctori 
mira afferre, quae nusquam alibi reperias ; nedum 
quaerere velis, eum siepe nec verisimilia sunt. De 
Agritio, superius dieta nonnihil interpolavit. Se- 
quitur dc Hilario, et Remigio etiam paulo auctius. 
De Viventio et Longiso, ut supra. 

ACQUICINCT. : « Ambianis, inventio corporis beati 
Firmini episcopi et martyris. » 

VicTOoniN. et REG. SuEC., signatus num. 130 : 
« Eodem die, sancti Potiti. » 

MaTRIC.-CanTUS.-ULTRAJ. : « Octava Epiphaniz. 
Hilarii episcopi et confessoris. Remigii episcopi 
et apostoli Francorum, eximiz sanctitatis. Viventii 
confessoris. » 

BicoriAN., qui fuit Patrum Coelestinorum, signa- 
tus P. 5 : « Eodem die, Longisii confessoris. » 

CopEx D. pv CnEvAL., signatus B : « Verziaeo na- 
tale sancti Viventii, » etc., et de Longiso ut supra. 

In VaTiCAN. num. 5949, deest. Remigii, adjicitur : 
« natale sancti Potiti martyris. » 

AÁLTEMPS. : «[n Scotia, civitate Glasguensi, sancti 
Kintengerni sive Mungunti episcopi et confesso- 
ris. » Vide Grevenum. 

FLORENTIN. preter memoriam Viventii et Lon- 
gisi : pro quo Zongii scribitur, sanctam referunt 
aliis ignotam : « Rome sancta Demitriz martyris, 
qui: sub Juliano apostata passa est, et a sancto 
Joanne presbytero est sepulta juxta palatium Ju- 
xcusus habet Zuceams. 

CopEX CasrRI KAnoLI : « Dedicatio basilicz:e san- 
cti Petri Balmensis coenobii. » 

EpiTiIo LoBECO-CorL. incipit : « Octava Epiphanis 
Domini. » In xr militibus et Hilario satis pura est. 
Tum : « Remis metropoli, depositio sancti Remigii 
episcopi, viri eximi: virtutis et sanctitatis. Hic 
Francorum gentem idolorum cultui deditam, una 
cum rege eorum eonvertit ad Christum, et septua- 
ginta annos et eo amplius in episcopatu explevit. 
Hic inter c:etera miracula puellam a morte susci- 
tavit. » De Agritio habet quas superius descripta 
sunt. Deinde de Viventio sic loquitur : « Verziaco, 
natale sancti Viventii presbyteri el confessoris 
Christi, qui ad przdicationem beati Gregorii cre- 
didit. Quem centesimo vigesimo etatis suae anno 
defunctum, apud Gravionem castrum beatus 
Maxentius abbas sepelivit. » De Longisio, ut supra. 

BEuIN. initio habet, de octava, et in fine subdit : 








649 


MARTYROLOGIUM. — MENS. JAN. 


630 


« Ipso. die Versiacho monasterio, sancti Vincentii A ventii confessoris. Treberis, beati Agritii episcopi 


confessoris ; » pro Vioentii. 

GnEvEN. post Octavam de Agritio fere agit, ut 
supra. Tum: « Vernaco, natale sancti Juventii pres- 
biteri, et confessoris. Qui Samaritanus genere in 
pueritia conversus, vita et miraculis clarus, anno 
vitz: suse cxx apud Gravione mcastrum, ubi sanctus 
Hilarius Pictavensis locum ei manendi dederat, a 
beato Maxentioabbate sepultus est. » Videatur Bol- 
landus hoc die, et Castellanus in notis a pag. 198. 
De Vero, ut Ado. « In Scotia, sancti Kenthegerni 
episcopi Glascoensis, et confessoris. Longitii confes- 
soris. In Eistadensi ecnobio, beatae memori» Go- 
defridi comitis Capenburgensis. » 

MoLAN. in prima et puriori editione adjicit 
« Octava Epiphanis. Ipso die Versiacho saneti Vi- 


XIX Kai. 


et confessoris. Hic dum esset patriarcha Antioche- 
nus, per beatam Helenam, ob roborationem fidei 
catholiez,, ad eamdem urbem transmissus est. » 
Tum, minoribus typis : « In territorio Leodiensi, 
obiit Jutta [Ivetta] reclusa, vidua valde saneta. » 
Editiones posteriores denuocorruptz sunt. Pro»figi- 
tur aliis litteris Octaca Epiphania. In textu expun- 
ctum hic est Hilariielogium, additumque : Differtur 
iu diem sequentem. In fine, de Viventio et Agritio: 
ut in priori. De Vero, ex Adone. Tum ex Horo ogio, 

« Die decima terlia, sanctorum martyrum Iler- 
myli, et Stratonici. » Demum typis minoribus, de 
Kenlegerno ex GmEvEN. Quam in priori Jultam 
vocavit hie. scribit Jwetam. 


Die. 44. 


Apud Nolam Campanis, natalis sancti Felicis presbyteri [Jouillart., episcopi] * et confessoris, de quo 
beatus scribit Paulinus, quia eum a persecutoribus in carcerem mitteretur, et cocleis et testulis superpo- 
situs jaceret, per noctem ab angelo solutus atque edictus sit. Eodem die, sancti Eufrasii episcopi. 

NOTE. 
Ita scripsisse Usuardum probant Zerinien., Tor- B alii permulti, qui in paucis differunt, ut infra pa- 


ttacen., Creven. et Molan., qui purum referunt, et 


* Et hic oculos habuit Castellanus. Spatiolum, ub- 
prima manu legitur episcopi, erasum tuit. Item se- 
cuudi sancti Felicis annuntiatio in litura jacet, sal- 
tem hac verba : Zíem eodem die. An Usuardo satis 
fuerit. S.Felicem episcopum designatum atque ele- 
ctum a populo fuisse, ut illum episcopum diceret, 
quarere non est animus. Non mentem, sed verba 
praestare debeo. Quod alium addit Felicem, si culpa 


tebit. 


est, non solius Usuardi fuit. Ado ipse duorum Fe- 
licium acta permiscuit, quorum alterius alterum 
fratrem esse dixerunt alii ante Usuardum Martyro- 
logi. Dolenda sors ejus, qui duces minime tutos se- 
cutus est ; et hac in re erga Usuardum eo squior 
debet esse Sollerius, quo ipse manifestius culpa 
tenetur, quam in illo reprehenderet. BoviLLART. 


VARIANTES LECTIONES. 


Lego presbiteri, non episcopi, ut Pratensis, qui ti- 
tulum hunc apposuit contra codices prope omnes 
tum manuscriptos, tum excusos. Nec auctoritatem 
facit quod in codice Aquicinetino recentiori manu 
scriptum Sit, posse episcopum dici, cum certum sit 


eam dignitatem, licet oblatam, nunquam a sancto C 


acceptatam fuisse. Sunt qui martyrem dicant, inter 
quos Belin., nonnihil aliis discrepans dum scribit, 
sancti Felicis in. Pincis, presbyteri et martyris. 
De eo titulo videndus Bollandus et scriptores alii 
infra citandi. At quod additur, i» Píncis eruditos 
non modice vexat. Legendum puto ix Píncis, ut 
censet diligens harum rerum scrutator Castellanus. 
Verum ntrovis modo legas, ad Nolanum ea positio 
minime pertinet, ut accurate discutit Bollandus 
Commentarii previi $ 6. Item Ruinartius inter sin- 
cera et selecta a pag. 255, in admonitione praevia. 
Diversitas est in descriptionne testimonii Paulinia- 
ni. Greven. et Molan. habent: De q«uo scribit Beatus 
Paulinus epi Pulsanen., De quo scribit, etc. 
Praten. legit antistes Paulinus. Sequor Herinien. et 
Tornacen. et Pratensem ipsum, quod positionem 
verbi attinet, et sic puto legisse Usuardum, non so- 
litum verbis eorum se astringere quos deseribebat. 


Cocleis scribunt omnes, quid purior orthographia D) positam desuper alteram Felicis 


exigat, dicere supersedeo. Edwuctus sit legit Beda, 
legunt puriores omnes codices, quidquid Pulsanen. 
et alii habeant, educíus est ; 1n eodem codice est 
Efrasii,scribocumaliisomnibus Eufrasii,exceptis 
Greven. et Molan., qui male Eu/frosii. Alii mallent 


Ewuphrasii. Si radicem Grecam appelles, quasi a 
gpato etymon ducat, non magnopere obluctabor, 
quamvis probe sciam plurima hodie nomina per e 
enuntiari, Latine pA, qux sane littera in Francicis, 
Hispanicis, Germanicis aliisque nominibus plane 
redundat. Quidni enim rectius Alfonsus, Arnulfus, 
Adoilfus, Rodolfus, etid genus alia, sic scribantur, 
quam per Grz:cum, cum quo nullam prorsus affini- 
tatem contraxerunt. An contraxerit Eufrasius ex 
Observationibus statuere poteris 
Superest variatio przecipua, qua rursus Pratensis 
codex areliquis deflectit secundam annuntiationem 
sic formans : Jtem eodem die,sancti Felicis presbi- 
leri et confessoris. Vides sanctum ambiguum et in- 
determinatum,quem Usuardus,mea quidem senten- 
Lia, hoc die non posuit.Ego proinde reliquos codices 
omnino praehabendos censeo, quibus conformis est 
textus noster, quomodo Usuardum scripsisse mibi 
semper persuasum habui. Nihilominus ne opinioni 
proprie nimium fidere viderer, volui pretensum 
autographum per Castellanum consulere. Is vero 21 
Julii 1709 respondit deprehendisse se induetam in 
prafato codice seuerasam priorem annuntiationem, 
sive ea Eufrasii fuerit, sivecujuscunque alterius, et 
esbyteri ei con- 
fessoris merito a nobis rejectam. Putat etiam dele- 
tum in prima nomen presbiteri, et inscriptum epis- 
copi, unde rursus patet genuinum esse nostrum 
Usuardi Lextum; et qua parte Eufrasium memorat, 
ex Hieronymianis acceptum, ut videbis infra. - 


OBSERVATIONES. 


Tam illustrem encomiasten nactus est Feliz No- 
lanus, ut vel ex eo capite semper tota Ecclesia ca- 
tholica fuerit nominatissimus. Kalendarium Cartha- 
ginense in editione Mabilionis eum recte collocat 
XIx Kal. ; male Ruinartiana, xvii, expressis his ter- 
minis, sancti Felicis Nolensis. Est et verosimiliter 
idem apud Frontonem et AlJatium. Sacramentaria 


ParnoL. CXXIII. 


invenies apud Florentinium, quibus accedere potest 
quod ab annis paulo plusquam triginta edidit Joseph 
Maria Thomasius, nuper S. D. N. papa Clemente XI 
in purpuratorum numerum adjectus. Accinunt Mar- 
tyrologia omnia, imprimis Hieronymiana : Nole 

ampanie, S. Felicis vel passio S. Felicis, ubi 
tangi vides difficultatem pridem examinatam, sitne 


21 


051 


USUARDI MONACHI 


652 


martyris, an solum confessoris titulo insigniendus, A landus suggessit. Baronius Galesinio nimium confi- 


de qua re vide Bollandum et post eum Florentinium 
aliosque jam citatos, aut brevi citandos. Ut paucis 
dicam, competit uterquetitulus, ad utramque saneti 
gloriam comparatus, quod hie fusius explicare opus 
non est. De episcopatu in Variantibus dixinius. Ro- 
manum parvum sic babet : Vo/z, F'elicis presbyteri, 
in Pincis sepulti. Unde fortasse Adoni dataoccasio, 
longiori sua historia Felices coufundendi, quod eum 
fecisse Bollandus ostendit, feceruntque et codices 
nostri aliqui, nimium in hac parte Adoniani. Notke- 
rus eamdem fere viam ingressus est, Adonem hic 
denuo potius quam Rabanum imitatus. Elogium 
breve, elegans et verum Felici concinnavit Beda, 
qui sancli Vitam, a Paulino versibus illigatam, so- 
luta oratione reddidit. Atque hoc ipsumest elogium 
quod ex ipso Noster, relicto Adone, descripsit. Ra- 
banus Bedam etiam de more sequitur, sed duin prz- 
ter Nolanum nostrum, Felicem alterum illius ger- 
manum accersit, evitata Adonis Charybdi, in Scyllam 
incidit, ut ex Bollando facile intelliges. An scopum 
melius attigerit Florentinius, Felices suo modo dis- 
tinguens, in Supplemento erit. examinandum; ubi 
usui esse poterit Ruinartii admonitio superius lau- 
data, et Vita Gallice a Tillemontio eruderata, tomo 
IV, a pag. 226. Hzc de Feliee Nolano, seu mavis 
Pauliniano satis dieta sint, saltem pro hoc nostro 
instituto. Wandalberti versiculos accipe : 


Quam nonam et deoimam constat Februi ente Kalendos 
Esse diem, Felix sacer (sacerdos) et confessor adornat 


In Hieronymianis ultimo loco constanter ponitur, 
Eufrasi vel Euphrasi episcopi depositio, quem mi- 
rum est in notis Euphratem vocari a Florentinio, 
qui de cetero non multum producit, quod ad san- 
: ctum cognoscendum referat, pr :eter id quod ei Bol- 


sus, Eufrasium in Africa collocat, et cum EucAraftio, 
forte melius Encratio, confundit, ad quem exstat 
Cypriani epistola 62, quique concilio Carthaginensi 
sub eodem Cypriano interfuisse reperitur. Interim 
circa praefatam Romani Martyrologii positionem, 
triaindicat Rosweydus in sepelaudata manuscripta 
epistola, qu:x» hic przetereunda non sunt. Notat ita 
que, 19 omneslibros habe: c Euphrasium episcopum, 
non Euchratium, ut nulla suspicio esse possit hic 
agi de Euerathio, qui interfuit concilio Carthagi- 
nensi. 2» Baronium hic in textu addidisse de suo, 
in Africa (potcrat dicere ex Galesino accepisse), 
quod abest ab onnibus veteribus libris, imo etiam 
ab ipso Martyrologio Romano Belini, quod Baronius 
recensendum suscepit.Sed quia ipse putavit hic Eu- 
chrathium inserere, quem aliunde constat in Africa 
vixisse, ideo, iu Africa, textui quoque inseruit. 39 
Existimo hie agi, inquit Rosweydus, de sancto Eu- 


B phrasio, tertio decimo episcopo Claromontano, qui 


obiit anno 548, de quo Gregorius Turonensis lib. tt 
Histori:e Francorum, cap. 30, et lib. im, cap. 2. 
H:ec a Rosweydo recte observata esse conficies ex 
Castellano pag. 245. Potuit hic apud Bollandum 
Rosweydi opinionem invenisse, qu: ibi non omnino 
admittitur. At veram eam esse el unice veram, vix 
equidem dubito. Fatetur ibi Castellanus Eufrasiwm 
ab Usuardo referri, at forte tunc non adverterat 
abesse illum a prantenso autographo, nisi forte certo 
supposuerit ab Usuardo ipso prima manu positum, 
a recentiori erasum, quod mihi exploratum non est. 
Sequitur in Adone: Apud Viennam, sancti Caaldi 
episcopi, apud Mosandrum Caldeoldi, apud alios 

oldi, sed de eo tacet Usuardus, ut jam non se- 
mel diximus, Viennenses sanctos ab eo s:epe prze- 
teriri. 


AUCTARIA. 


PnaTEN. De ejus auctario jam abunde diximus. C mittitur. Non recte, opinor, nec video quo id fun- 


Notari hic meretur quam diversis modis Felix ille 
alter, quiscunque sit, annuntietur. 

ANTUERP.-M4j. de Felice Noiano multa ex Adone 
describit, quod et alii codiees faciunt ; sed ne frustra 
hic charta impleatur, ad ipsum fontem remittimus. 
De Eufrasio non loquitur, : ed secundo loco sic ha- 
bet : « Eodem dic, natale saucti Cleri diaconi de 
antiquis, qui A multa tormenta in mare przcipi- 
tatus est. » Vide vir Januarii. Tum: « Apud Spole- 
tum, passio sancti Pontiani martyris, tempore An- 
tonini imperatoris, sub judice Fabiano. » A inultis 
codicibus huc retractus est Clerus, forte quod Ra 
banum secuti fuerint. Vide Usuardum xix Januarii. 

RoswEiD. idem habet de Poutiano. Deindc ctiain 
de Felice Nolano plura ex Adone. 

AÁGONES MARTYRUM. Usuardus, qui hic insertus esl, 
primam annuntiationem puram refert, sed omisso 
etiam Eufrasio, alteram sic fingit: « Item Ronue, 
passio alterius Felicis presbyteri, qui dicitur Felix 
in Pincis. » 

MuNERAT. agit de solo Felice Nolano pure, nihil 
praterea, forle quod dubitaverit utrum Eufrasiun 
an alium Felicem praferret. 

ANTUERP. Max.-Lunic., puri in textu, post. Eu- 
frasii episcopi adjiciunt Cleri diaconi, sine copula. 
,. ANTUERP.-Max., ULTRAJECT., LEYDEN. ei. LOVANIEN. 
incipiunt a Pontiano eum eo ipso elogio quod ab 
Usuardo refertur xix Januarii, ut hic describere opus 
non sit. Secundo loco : « Romz, via Portuensi, loco 
qui Pincis dicitur, natale saneti Felicis presbyteri et 
martyris. Qui Diocletiani et Maximianiimperatorum 
tempore, capitis amputatione gloriosa morte coro- 
natus est. » üEdipo opus est ad iscernendos Felices, 
quorum duos hoc die apud Bollandum invenies, se- 
ptem alios inter Pritermissos. Ceterum Portuensis 
ille, tanquam Adaucti socius, ad xxx Augusti re- 


damento Bollandus dixerit. 

ALBERGEN. de Pontiano nihil habet, incipit a Felice 
Portuensi, de quo, ut prz:cedentes. In Nolano purus. 
Tum : « Eufrasii episcopi el Cleri diaconi. » 

DANicC. incipit eodem modo et in reliquis convenit 
praeterquam infine, ubi cum aliis quatuor sic habet: 
« Eufra&ii episcopi, et Cleri diaconi et martyris, 
unius de antiquis, qui post multa tormenta in mare 
precipitatus martyrium consummavit. » 

LeEvbpEN.-BELc. et editio UrTrRAJECT.-BELG. Pontia- 
num habent primo loco, sed expuncto plane elogio. 
In cxteris, ut superior et quatuor alii. 

CENTCLEN. : « Apud Nolam Campanis, sancti Fe- 
licis confessoris. Apud Spoletum, sancti Pontiani 
martyris, temporibus Autonini imperatoris. Eodem 
die, sancti Cleri diaconi et martyris de antiquis. 
Ipso die, sancti Eufrasii episcopi. » Ut de Clero se- 
mel dicam, is hodie a Floro etiam ponitur, diverso 
iterum elogio ab Usuardino, quod retulimus vri Ja- 


. nuarii, ubi videsis observationem nosLram. 


BRUXELLEN. recte et pure incipit, sed post edewcfeus 
$it, addit : « Quique post gravia qu: pro Christo 
atienter tormenta tulerat, felicia regna ipse vere 
elix conscendit,sepultusqueestjuxta urbem in loco, 
qui dicitur Pincis, ubi virtutibus fulget. Apud eum- 
em locui, Felicis presbyteri, fratris przecedentis. 
Qui proconfessione Christi fortiter certavit : sed Ec- 
clesia ipsum confessorem polius quam martyrem 
tenet. » De his satis dictum est. Sequitur, sancti Fe- 
licis, etc., » ut supra. Item.de Clero, quem CZetwm 
vocat, de quo etiam satis. Denique in Eufrasio 
purus est. 

HAGENOYEN. omnes excedit, nam de Nolano, post 
eductus est, h»c superadjicit : « Deinde indomitis 
mulis alligatus, tandin per omnes plateas civitatis 
trahitur, donec corpus ejus exungulatur a scapulis 


436 


MARTYROLOGIUM. — MENS. IAN. 


064 


usque ad cingulum, etc. » Hoc specimen sufflciat. A sub judice Fabiano, cujus reliquie babentur in Tra- 


De Felice Portuensi, Eufrasio et Clero, ut. supra. 
Demum de Pontiano, post martyrium consumma- 
tit, subdit: « Cujus ossa de Spoleto translata sunt 
Mediolanum, et de Mediolano Trajectum inferius. » 


AQUICINCT. cum Pratensi convenit in expungendo 
Eufrasio. Hoc tamen discriminis est in Felice quod 
in illo prima manu solum scribatur, « sancti Felicis 
presbyteri, etc., » quibus recentior calamus addi- 
dit, « martyris, Roma sub Diocletiano: » verosi- 
militer, ut de Portuensi hzc dicta accipias. Hic 
fcrme solus eum Pratensi tribuit Felici Nolano ti- 
tulum « episcopi. » 

VicTOoRIN. et Rec. SuEc., sub num. 130: « Spo- 
leti, sancti Pontiani martyris. » Male scribunt Po- 
liani et Pociani. 

MaTRIC.-CARTHUS.-ULTRAJEC. : « Felicis in Pincis 
confessoris. Pontiani martyris festum celebre in 


civitate (nempe Ultrajectina) propter presentiam B 


corporis ejus, quod est in ecclesia sancti Martini. » 
Qu: ad marginem adjiciuntur. 


In Vatican num. 5949 deest Eufrasii. Adjicitur: 
« Natale sancti Felicis in Pincis. Beneventi, sancti 
Memoris episcopi. » Hic aliis ignotus est, el a Bol- 
lando inter Pretermissos computatur. 


FLonENTIN.: « Roms, sancti Felicis in Pincis 
"martyris. » Tum Strozzian.: « In Sardinia. beati 
Ephyli [ve7 Ephysi] « martyris. » Alii EpAhysium 
vocant aguntque de eo postridie. 


Ebpirro LubECO-CoL. incipit a Felice Portuensi, in- 
ferens prater dicta, quod, « Draeco judice przsi- 
dente, capitis, etc. » De Nolano, post eductus est, 
addit: « Tandem pace reddita, ad ecclesiam suam 
rediit, et ibi in pace quievit. Nunc Dominica die, 
etc. » In quibus Ado Felices confudit. Tum: « Eo- 
dem die, sancti Eufrasii episcopi, et Cleri diaconi. 
Item, inventio sancti Firmini episcopi et martyris. » 
Addere poterat cum Greveno, Ambianis. Dollan- 
dus die precedenti (nam et ibi Firminus recurrit) 
inter Pretermissos Firminum Ambianensem cum 
Usuardo ad xxv Septembris remittit. Hoc dic agit 
de alio sancto Firinino Gabalitanorum episcopo, 
de quo Castellanus pag. 247. 


BErw. editio altera in fine habet : « Eodem die, 
sancti Eufrasii episcopi ct Clari diaconi. » 


GREVEN. : « Cleri diaconi, Rom: via Portuensi, 
loco qui Pincis dicitur, natalis sancti Felicis presby- 
teri et martyris, germani beati Felicis, de quo su- 
pra. Hic sub Diocletiano et Maximino, Dracco judice 
presidente, post equulei tormenta, capitis, etc. 
Apud Spoletum, sancti Pontiani martyris, quem 
Usuardus infra xiv Kalend. Februarii ponit, die 
quo (ut aliquibus placet) sepulti, hoc vero passus 
fuit. » Adonem indicat, apud quem ita legitur xix 
Januarii : « Consummavit autem martyrium xix Ka- 
lend. Februarii, et sublatum corpus ejus a Chris- 
tianis, sepultum est xv Kal. (iia legit Rosweydus, 
4207. xvi, ut citat Castellanus) Februarii, quando 
iterum sacrum ejus corpus mutatum est. » Et tunc 
forte translatum. Sequitur in Greveno : « Vienna, 
sancti Eoldi episcopi et confessoris. Vel Cadeoldi, » 
ut diximus supra : « Ambianis, inventio saneti Fir- 
mini, etc. » . 

MOLAN., litteris Italicis: « Passio S. Pontiani mar- 
tyris pretiosi, temporibus Antonini imperatoris, 


xVIli Xai. 


jecto inferiori. » Dein Qaldeolum nominat; tum cha- 
ractere minori : « Mediolani, sancti Datii episcopi 
magnz sanctitatis, de quo in Dialogo B. Gregorii. » 
Additur in secunda et tertia editione : « hic poni- 
tur cum pluribus ejus loci episcopis in Litaniis Ec- 
cle :i: Mediolanensis. In agro Turonico, sanctarum 
virginum Maure et Britt, de quibus meminit Gre- 
gorius Turonensis. » De his virginibus agit Bollan- 
dus cum Martyrologio Gallico die sequenti. 


Posteriores editiones adjiciunt: « Die decima 
uarta, sanctorum Patrum in Sina et Rhaithi inter- 
ectornm : » recte numero indefinito; nam dum Ba- 
ronius eum determinavit, ansam dedit huic Roswey- 
di observationi, in citato ms. repertzx. Totam, ut 
jacet, lectoris curiositate dignam judicavi. Textus 
Baronii : «In monte Sina, sanctorum triginta octo 
monachorum, a Saracenis ob Christi fidem inter- 
fectorum. » In notationibus : « Triginta octo mona- 
chorum, Grzci etiam de iisdem agunt in Menologio. 
S. Nilus abbas, qui dictorum martyrum, suo tem- 
pore coronatorum, res gestas conscripsit, cum de 

is agit: Mortui sunt, inquit, post septimum diem 
Epiphanie Domini, qui est decimus quartus men- 
sis Januarii. At Paulo inferius: Znterempti quo- 
que sunt alii, nultis ante temporibus quorum quo- 
que commemorationem propter vie longitudinem, 
et eorum, qui congregatnur, multitudinem, eodem 
die peragunt. » Ad hzc ita Rosweydus : 


« Duo hoc die notanda : 1. In textu hic poni tri- 
ginta octo monachos, qui in notationibus dicuntur 
interfecti tempore Nili, cum Baronius existimavit 
Nilum de his triginta octo monachis agere, cum ait : 
Mortui sunt post septimum diem Epiphanie Do- 
mini. Nec enim hoc de triginta octo monachis, in 
Sina jam olim interfectis, intelligendum, sed de in- 
certo numero monachorum tempore Nili interfec- 
torum. Nam triginta octo illos monachos longe ante 
tempora Nili, seu Anastasii imperatoris, ponit Me- 
nologium Sirleti, atque horum Nilus obiter tantum 
meminit, his verbis: Zaterempti sunt quoque alii 
multis ante temporibus (nempe Diocletiani impe- 
ratoris el. Peiri Alezandrini, ut habet Menolo- 
gium), quorum quoque commemorationem propter 
vie longitudinem, et eorun,qui congregantur, mul 
titudinem eodem die peragunt. 2. Ex verbis proxime 
citatis colligitur triginta octo illos monachos non 

assos xiv Jan., sed alio die, quia tamen xiv Januarii 

atres in Sina conveniebant, ut celebrarent festum 
monachorum tempore Nili interfectorum, quorum 
cerius numerus non exprimitur, ne cogerentur se- 
cundo convenire alio die, quo triginta octo illi ve- 
teres monachi erant interfecti, cum et iter longum 
esset, et multis molestia subeunda esset, celebra- 
runt simul et eamdem memoriam, quo annue re- 
currebat festum monachorum tempore Nili inter- 
fectorum, qui dies erat xiv Januarii. » Hzc hacte- 
nus a Rosweydo satis accurate observata sunt. 
Vide plura de utraque martyrum classe a Boronio 
conjuncta, apud Bollandum, in Actis, et Castellanum 
in notis ad hanc diem, pag. 244. Qux post Bollan- 
dum de utraque supradicta martyrum classe, vel 
a Combesisio, vel a Possino, vel ab aliis subinde 
edita sunt, sive Grzece sive Latine, Supplementum 
augebunt. Vide interim appendicem ad tomum 1 Ja- 
nuarii, a pag. 1113. . 


Die 43. 


Abbaeuc et Miche» prophetarum, quorum corpora sub Archadio imperatore, divina revelatione re- 
perta sunt. Apud Egyptum, beati Macharii abbatis, discipuli beati Antonii, et vita et miraculis celeber- 
rimi. Item, sancti Isidori, in sanctitate vite, flde ac miraculis praeclari. Civitate Arvernis, sancti Boniti 


608 


USUARDI MONACHI 


656 


episcopi et confessoris, cujus vita virtutibus refulsit. In territorio Andegavensi, sancti * Mauri abbatis. 
NOTE. 
Sic pure habent Praften., Tornacen., Antuerp. e& Maz.-Lubec., Greven. ei Molan. 
* Quod Usuardus sanctum Maurum non vocat A Sed inquit, quis sobrie credat id taciturim Usuar- 


beati Benedicti discipulum, hinc efficit Sollerius, 
sux dialecticze non satis meinor, Usuardum de dis- 
cipulo saneti Benedicti nunquam cogitasse, et sz:cu- 
lo nono jam adulto Maurum Andegavensem inter Be- 
nedicti discipulos a Benedictinis 1psis connumerari 
non consuevisse. Cum id unum sequatur, non alium 
tunctemporis notum fuisse Maurum Andegavensem, 
prater sancti Benedicti discipulum, proinde super- 
vacuum Usuardo visum fuisse ullam notam addere, 
qua Maurus Andegavensis ab alio distingueretur. 


dum, qui Paulo ante in eodem tezíu Macarium 
Antoni discipulum gredicavit ? Nemo sobrius non 
videt cur id de Macarii dixerit : nempe qnod plures 
fuerunt Macarii abbates, unus Antonii discipulus. 
At ego rogo vicissim : quis prudens crediderit sanc- 
tum abbatem, qui Benedictinz familie decus et 
propagator fuit, Benedictino nunquam in mentem 
venisse et in coneinnando sanctorum catalogo fuisse 
prztermissum ? BourLLARD. 


VARIANTES LECTIONES. 


Scripsi Abbacue, Michee, Archadio, Machkarii, 
cum manuscriptis passim. De Zgypfo dixi vir Janua- 
rii me rectam orthographiam servaturum, tametsi 
pauci codicesdiphtongo /Eutantur,eumque modum 
tenebo imposterum. In Zsídori variant, pretuli quod 
habetur in textu, et meliusest, Z2 sanctitate vite 
Jide ac miraculis. Sic puto legisse Usuardum, licet 
Ado excusus amiserit particulam ina. Cur autem Gre- 
ven. et Molan. scripserint f/deguwe, non est opere 


quibus ejus rei nec vestigium usquam apparet: 
nimvero si quid obtinet codicis Pratensis authen- 
tia, seu vera, seu falsa, hic ad hominem, ut loqui- 
mur, evidenter demonstrat, sz:culo ix jam adulto 
Maurum Andegavensem inter Benedicti discipulos 
a Benedictinis ipsis connumerari non consuevisse : 
quis enim sobrie, credat id taciturum Usuardum 

ui paulo ante in eodem textu Macarium Antonii 

iscipulum przdicavit? Sane vehementer miratus 


pretium examinare. Dixi Bonifi, non Bonitti, ut le- B sum in codice Heriniensi hzec apposita legi : Disci- 


itur in Praten., forte transcribentis vitio: certe 
onitun vocant alii omnes. Ex citatis codicibus pa- 
tet Mawrwn simpliciter, ut est in textu nostro, po- 
situm ab ipso Usuardo, qui verosimiliter de disci- 
pulatu sancti Benedicti nunquam cogitavit. Adde his 
plurimos alios, cum Greveno et Molano collatos, in 


puli beati. Benedicti abbatis. Et in Munerato, c»- 
tera puro : Discipuli beati Benedicti, cujus corpus 
jucia Parisiuwum urbem magnifice collocatum Àono- 
ratur et colitur. Alii codices infra recurrent. Cazte- 
rum et hzc et alia recentius adjecta fuisse, nec 


Usuardo unquam cognita, puto esse indubitatum. 


OBSERVATIONES. 


Solius Abacuce, vel Abbacuc, prophetze memoria 
reperitur in Hieronymianis vulgatis omnibus, pre- 
terquam in Epternacensi. In Beda et Floro nec iste, 
nec Micheas notusest. Rabanus primi depositionem 
signat, ac deinde utriusque reliquiarum $nventito- 
nem sub Arcadio et Honorio ; quem modum ex eo 
servavit Notkerus. Amborum prophetarum natalem 

rimus conjunxit auctor Romani parvi: Abacuc et 

ichee propheiarum. Calera ab Adone addita 
sunt, a Nostro verbatim inde accepta, et in recen- 
tiores omnes transfusa. Recte tamen advertit Ba- 
ronius (quod et in Romano expressit) corpora illa 


inventa esse sub Theodosio seniore, ut ex Historia (1 
ecclesiastica deducit Bollandus, de utroque pro-. 


pheta, uno an gemino synonymo, aliisque ad eos 
spectantibus doctissime disputans, ut fatetur Flo- 
rentinius, cujus notio etiam legi meretur. Wandal- 
berius ex Romani parvi sententia, ab Adone, opi- 
nor, hausta, versiculum suum adornavit : 


Bisque novenam Abacuc &imul et Micheas hcno' ant, 


Sequitur in Romano parvo: Z4 Macarii abbatis, 
Antonii discipuli. Subjunxit Ado, vi(a et miraculis 
celeberrimi, prafixit Noster, apud Zgyptum; Not- 
kerus utroque additamento caret. De Macarii nihil 
observandum superest, vide qua diximus ir Janua- 
rii, et scriptores ibi citatos consule. Macarii socius 
aut collega in Romano parvo statui videtur sequens 


presbyter et monachus his verbis: e£ Zsidori, cu 
elogium satis vulgare apposuit Ado, ex quo Usuar- 
duset Notkerus desumpserunt. De hujus vita et ges- 
tis nescioan plura dici possint arecentioribus quam 

u$ in Actis nostris diligentissime collecta sunt. 

actenus textum nostrum Adonianum esse omnino 
liquet. Bonitus Claromontanus episcopus tricesi- 
mus ab Usuardo primum consignatus ac vulgari 
etiam elogio ornatus est. Adde Bollandi commenta- 
rio qua: notavit Castellanus pag. 282 et 283. Matuwrus 
eque ac Bonitus ad solum quoque Usuardum perti- 
net, de cujus positione in Variantibussatis diximus. 
Nec vero hujus loci est pluribus inquirere, fueritne 
Maurus is de quo agimus sancti Benedicti disci- 
pulus. Videri a curiosis potest Clar. Castellanus to- 
tam controversiam in notis, a pag. 252 ad 281, fuse 
et late discutiens. Eumdem nodum non semel in 
Actis dissolvere conatus est Papebrochius, et re- 
centius in Responsionibus suis ad exhibitionem er- 
rorum. Ruinarliuset ipsiset aliis pro Mauri missione 
apologiam opposuit. Denique et a tot aliis ea tela 
texta et retexta est, ut superfluum videatur vel 
eorum nomina appellare. Nota hoc etiam die re- 
ferri ab Adone translationem Sulpitii Bituricensis. 
Sed de eo sancto agit Usuardus, et, qui eum se- 
quuntur, Martyrologi alii, cum Romano moderno, 
xvii Januarii ; ubi Sulpitios varios accurate distin- 
guit Bollandus. 


AUCTARIA. 


PnarEN. Vide supra in Variantibus quid in hoc D 


codice Usuardo superadditum est. 
ANTUEnP.-Maj. de Macario scribit simpliciter : 
Macarii discipuli Antonii. In aliis etiam satis inte- 
er non est. De Bonito post confessoris habet: 
ujus vita et virlutum meritis, ac miraculorum 
gloria insignis fuit. » Tum: « In territorio Andega- 
vensi, depositio beati Mauri monachi, abbatis et 
confessoris, discipuli sancti Benedicti. » 
RoswEYp. de inventione prophetarum phrasim sic 
variat, «divina revelantegratia reperta. » InIsidoro, 
purus omnino non est. Deest Bonili, et substituitur: 


« Bituricis, translatio sancti Sulpicii e iscopi et 
confessoris. Eodem die, transitus sancti Mauri ab- 
atis. » 

PULSANEN. Secundo loco Maurum inserit hoc modo : 

« Eodem die, beatissimi Mauri confessoris atque 
abbatis, discipuli confessoris Christi Benedicti. » 

MUNERAT. et AGONES MARTYRUM. Conveniunt in iis 
qus supra in Variantibus retulimus. 

ANTUERP., MaX., ULTRAJECT., LEYDEN., LOVAN., 
editio ULrRAJECT.-BELG, in fine solum addunt, dis- 
cipuli beati Benedicti. 

ALBERGEN. et DaNic. sic ordiuntur : « In Galliis 





657 


MARTYROLOGIUM — MENS. JAN. 


058 


territorio Andegavensi, sancti Mauriabbatis, disci- A — LUGDUNEN. : « Natale sancti Boniti Arvernensis 


puli sancti Benedicti. Cujus disciplinis ab infantia 
regularitereducatus, quantum in eisdem profecerit, 
inter nonnulla, qua apud eum positus gessit, etiam 
super aquas pedester incedens, ostendit. » Tum de 
Abacuc et Michza pure. Deinde: « Apud Egyptum, 
beati Machar;i abbatis; discipuli beati Antonii, vita 
et, etc. Qui contra aereos spiritus, et in curationibus 
hominum, et in denuntiationibus quoque futurorum, 
divinam gratiam consecutus, sexaginta annos in 
desertis implevit, ad qua tricenarius ingressus est. 
Hic interrogatus a quodam, quomodo sie corpus 
suum siccum esset, respondit: Timor Dei etiam ossa 
consumit. » In reliquis textus satis purus est. 

CENTULEN. puro groximus est. In Bonito elogium 
expunxit, et de Mauro addidit, diseipuli sancti 
Benedicti. 

BRUxXELL. incipit : « Octava beat: Gudile virginis, 
patronzx nostra.» In prophetis purusest. De Macario 
solam statem adjicit, ea repetens 
Macario dixit i1 Januarii. Sequitur de Isidoro, pure. 
Tum : : «Apud Bituricas civitatem, translatio sancti 
Sulpicii episcopi et confessoris. » In Bonito satis 
recte. Maurum differt in diem sequentem, forte quod 
hic dies impediatur octava sanct: Gudila. 

HAGENOYEN : « Abacuch prophete, qui ad pra::ben- 
dum cibum Danieli, ab angelo in Babilonem ductus 
est per capillos. Item Michez prophetz. Quorum 
corpora, etc. » De Macario habet longius elogium 
supra relatum. In Isidoro et Bonito purus est. Tum 
de Mauro abbate etiam ut supra. 

AQquIciNCT. de Mauro, post abbatis, sic prosequi- 
tur, « et confessoris atque Levit:z, discipuli sanctis- 
simi Benedicti : cujus disciplinis ab infantia erudi- 
tus, quantum in iisdem profecerit, inter nonnulla, 
qua apud eum positus gessit, res nova et post Pe- 
trum inusitata, etiam super aquas pedibus ince- 
dens patefecit. Dehinc in Gallias ab ipso directus, 
miraculorum gloria clarus in pace quievit. » 

VICTORIN. cum przccedenti non omnino verbis, sed 
. sensu concordat. 

MarRiC.-CaAnTHUS.-ULTRAJECT : « Macharii abbatis, 
discipuli beati Antonii abbatis. Mauri abbatis, disci- 
puli beati Benedicti abbatis. Isidori confessoris. 
Sabini, Marcellini et Exuperantii martyrum.» De his 
vide annuntiationem primam Usuardi, xxx Decem- 
bris. Sequitur: «Habacuc et Michzez prophetarum.» 
Demum : «In Arvenis, sancti Boniti. » 

CLUNIACEN. : « In territorio Andegavensi, sancti 
Maurilii abbatis. » An non opiscopl ? Vide infra. 

REc. Su&c. sign. num. 130. et VicTORIN. supra : 
« In Africa, sanctz? Restitutg virginis. » Si Sorana 
est, vide Acta xxvi Maii. 

CopEx D. LE ManE, signatus À, qui fuit Canoni- 
corum sancti Lazari Áugustodun. : « Civitate /Edua, 
translatio sancti Symphoriani martyris. » Vide xxi 
Augusti. 

In VaricAN. num. 5940 deest Boniti. Adjicitur : 
« Bituricas civitate, translatio sancti Sulpitii epi- 
scopi et confessoris. » Primo loco ponitur Maurus 
litteris rubris. 

FLORENTIN. : « [n territorio Andegravensi, sancti 
Maurilii abbatis. » Sequitur : « Apud Bituricas, 
sancti Sulpitii, » etc. 


(; nutioribus : «In Burgundia, sancti Joannis 


episcopi et confessoris. » 

BURDEGALEN. : « In teritorio Andegavensi trans- 
latio sancti Maurilii episcopi et confessoris. Et dedi- 
catio ecclesi: sancti Maurilii.» De hoc agit Usuardus 
xin Septembris sub nomine Maurilionis, et episco- 
pum, vocat. Hinc patet ratio dubitandi, superius 
posita. 

EpiTio LuBECO-COL. : « In civitate Andegavensi, 
apud Parisius in Galliis, sancti Mauri abbatis disci- 
pulisancti Benedicti.Cujus disciplinis... super aquas 
pedester incedens, jussu saneti Benedicti puerum a 
submersione liberavit. «In prophetis pura, de Maca- 
rio habet, ut supra. In Isidoro et Bonito etiam pura 
est. In fine adjicit : « Item commemoratio sancti 
Joseph, nutricii Domini. » Quod etiam legitur apud 
Grevenum, verosimiliter ob festum peculiare, apud 
Colonienses celebrari solitum. 

BELuIN. in prima editione omisit. elogium sancti 


u:e de altero B Boniti. Czetera satis pura sunt, nisi quod de Mauro 


omnia habeat qua supra retulimus ex ACQUICINT. 

GREVEN. : «Felicis episcopi Tubizacensis et mar- 
tyris. Alexandriz, Tonitz, alias Cointze, virginis et 
martyris. Remedii episcopi et confessoris. » Ex Hie- 
ronymianis, ut pridie diximus. » Vide de his omni- 
bus indicem Praetermissorum. 

MoLAN. de Mauro ex Munerato, przeter dicta, adji- 
cit : « Cujus corpusjuxta Parisium urbem magnifice 
collocatum, honoratur el colitur. Item celebratio 
dulcissimi nominis Jesu. » Cujus festivitatis princi- 
pam indicatum reperio in Martyrologio ms. sancti 

ichaelis Antuerpiz, sub nomine Usuardi, sed enor- 
miter interpolati, ubiitalegitur: «Quse festivitas ac- 
cepit exordium in Antuerpia annoDomini MCCCCL VIII, 
providentia et devotione, ac procuratione unius ho- 
nesti civis Hippolyti. In hoc vero nostro monasterio 
incepimus eamdem festivitatem celebrare solemni- 
ter,anno Domini Mccccxcir.» Pergit Molanustypis mi- 

aliniti 
confessoris, cujus sanctum corpus in civitate Con- 
stantinopolitana feliciter quiescit, multisfulgens mi- 
raculis : pretioso vero capitis ejus thesauro urbs 
Chrysopo itana (Vesontio) incomparabiliter dita- 
tur.» Ali:editioneshabent: «Die decima quinta,san- 
cti patrisJoannis Calybitze. Cujus pretioso,etc.» Hac 
ibi : qu: aliter Martyrologio Roniano inserta, occa- 
sionem dedere Rosweydo ita observandi : « Duo hic 
quari possunt. 1. Ex quo veteri inanuscripto Baro- 
nius textum Martyrologii de Joanne Calybita interse- 
ruerit ? 2. Quomodo ponat eum Roma, cum Mensa 
diserle eum Constantinopoli statuant? Nempe RoMA 
XOYA,nOn VETUS, intelligenda est apud Metaphrasten. 
Et sane textus Vitz satis indicare videtur omnia hzc . 
Constantinopoli transacta. » Vide Bollandi commen- 
tarium pravium, $ 2, ubi plura alia rationum mo- 
menta accurate expenduntur ; et Castellanum in no- 
tis brevius eadem pertractantem a pag. 283. Editio- 
nes Molani posteriores de Mauro et de nomine Jesu 
habent fere ut prima. Tum : « Eodem die Malbodii, 
depositio beati Ableberti, seu Emeberti, Camera- 
censis episcopi, qui sanctum Autbertum in Cam 
racensi episcopatu praecessit. » | 





XVI Kal. 


Die 16. 


Roma via Salaria, natalis sancti Marcelli papse, qui ob catholic: fidei defensionem, jubente Maximino 
tyranno, primo fustibus c:esus, deinde ad servitium animalium cum custodia publica deputatus, post 
multos annos ibidem serviendo amictu imductus cilicino defunctus est. Apud Arelatem, beati Honorati 
episcopi, cujus vita, doctrina et miraculis illustris fuit. [Znferserit Bouillart. : * ltem civitate Odo- 
bergia sancti Titiani episcopi et confessoris.] Parrona monastcrio, sancti Fursei confessoris. 

: NOT. 
Sic legunt, et pure, ut ego quidem existimo, soli Zerinien. et. Tornacen. 


. * Sanctum Titianum expunxit Sollerius, quamvis — taverit. Cur tamen reluctaretur, 1n causa fuit hzc 
i8 sit mss. consensus, ut torrenti fete cedendum pu- — sui monitoris observatio: deletum in Pratensi.fuisse 


AU 


USUARDI MONACHI 


600 


quidquid Aredatem inter et S. Fursei prima manu A hoc de memorant edita Usuardi Martyrologia et 


scriptum fuerat. Verum est hic lituram esse. Sed 

ui locum erasit, idem superiora scripserat. Tantuin 
litteras paulo magis densavit ut locus daretur S. Ti- 
Liano, quem in.primo autographo prazetermiserat.Ti- 
tianusille est Opiterginz civitatis episcopus, quem 


Martyrologium Germanicum ; cujus Acta ex anti- 
quis Opiterginz eeclesie monumentis conscripsit 
Ferrarius. Ilec refert. Bollandus hzc eadem die. 
BOUILLART. 


VARIANTES LECTIONES. 


Seripsi Mazrimino, ut diserte habent codices 
duo citati cum Praten., Munerat., eic. nec ali- 
ter in Beda et Adone Usuardus repererat. Greven., 
Molan. et codices alii exhibent Mazimiano. Utri 
melius ? Forte nulli bene : nam Maximino et 
Maximiano, facile supponeretur Mazentitus, ad cu- 
jus tyrannidem monnullis revocanda videntur, et 

arcelli obitus, et si quie passus est. Ut ut statuen- 
dum decreveris, verosimillimum est Marcellum non 
ulique martyrem, sed proprie confessorem, obiisse 
anno persecutionis Diocletiane; septimo, Christi 
310, ut recte opinatur Tillemontius tomo V, pag. 95 
et, 626, et ante ipsum docuit Papebrochius ; ex qui- 
bus Pearsonii aliorumque argutatiunculz facile re- 
futari possunt. Codex Pratensis inter Honoratum ct 
Furseum ita legit : Jtem civitate Odobergia, sancti 
Titiani episcopi et con fessoris. Diu hic anceps hz»esi 
quid deilla annuntiatione statuerem incertus. Neque 
enim satis promptum erat colligere unde sanctum 
illum, Martyrologis quos sequebatur ignotum, ac- 
cersivisset Usuardus, non solitustrans Alpes excur- 
rere aut in alias regiones, pr:lerquam in lispa- 
niam, ut sanctos Adoni aut Hieronymianis superad- 


c 


dat. Interim Pratensem sequebantur Muneratus, 
Greyenus, Molanus et codices plures; aliis cum He- 
riniensi et Tornacensi de Titiano tacentibus, quo- 
rum auctoritati, presertim duorum postremorum, 
ut ut fidam plurimum, tamen torrenti fere ceden- 
dum putaveram. Rogatus itaque clar. Castellanus, 
codieem Pratensem denuo consulit, et, labe dete- 
cta, prefatorum duorum codicum nativam simpli- 
citatem egregie confirmavit. « Quidquid in Pratensi 
codice (Castellani verba sunt) primitiva manu scrip- 
tum erat inter Arelatem et sancti Fursei (utrinque 
exclusive) erasum subinde fuit, ct charactere alio 
multum abbreviato inscripta inveni ea qua in pri- 
ma Molani editione leguntur, eo solum discrimine 
quod TrriaNr et PAnnoNA habeatur, pro TiciAN! et 
PERoNA Molani. » Hzc amici observatio me plane 
movit, ut Titianum expungerem. Si aliter aliis yi- 
sum fuerit, melioribus argumentis libenter cedam. 
Arelaten pro Arelatem in codice Heriniensi scripto- 
ris vitium est. Parrona olim pro Perona scriptum, 
codices prope omnes evincunt, quorum aliqui Pa- 
TOX4 Scripsere. 


OBSERVATIONES. 


Romecia Salariaincameterio Priscille, deposi- 
tio Marcelli episcopi confessoris. Verba sunt plero- 
rumque Hieronymianorum codicum, ad qua videri 


dide fassus est se reíractasse quce de Marcelli el 
Marcellini identitate scripserat. Mortis tempus in 
Variantibus de(inivimus. De reliquis. vere vel pre- 


potest accurata Florentinii notatio. Romanum par- C tense hue illuc translatis, vide Bollandum, apud 


vum haud multum abludit : Rome via Salaria in 
cemeterio Priscille, sancti Marcelli pape. Mice 
quidem breviter : at Beda, qui Marcelli Acta non 
satis sincera vel res gestas pontificum vidit, longiori 
elogio sanctum exornat quod a Rabano et Adone 
transcriptum, a Notkero nonnihil interpolatum, a 
Nostro, seu illud ex Beda, seu ex Adone acceperit, 
plus quam media parte decurtatum est, neque sic 
tamen ad omnimodam veritatem satis exactum. Hic 
ego ubique Marcello lego, Marcellini nusquam, 
praeterquam in Bucherii Kalendario, quod facillime 
ex similitudine nominum corruninpi potuit, ut re vera 
factum est in die signato xvim Kal. pro xvir Kal. 
Probat id Frontonis Kalendarium, ubi hoc proprio 
die non Marcellini, sed Marcelli diserte lcgitur, 
quemadmodum et in Thomasii Sacramentario su- 
. perius collaudato. Nec me movet Gra:corum aucto- 
ritas, abunde, ni fallor, ab Henschenio convulsa, ubi 


de Marcellino agit xxvi Aprilis. Pugnat acriter pro p 


utriusque identitate Castellanus in hodiernis notis, 
eidemque opinioni in Mart yrolosio suo universali 
denuo insistit. AL enim cum amicum non semel ea 
super re familiariter pressissem, demum in ultimis 
litteris quas aliena manu, postquam fatali apoplexia 
correptus fuerat, ad me dedit 31 Januarii 1711,can- 


quem exstat quoque percelebre epitaphium, quod 
si vere Damasi fuisse neges, certe antjquitate sua 
venerandum non inficiaberis. Sic de Marcello ceci- 
nit Wandalbertus : 


Septima post decimam Mareclli martyris, atque 
Pontificis summi meritis et nomine fulget. 


Honoratus Arelatensis apographis Hieronymianis 
censetur adjectitius. Ab Adone primum positus est, 
et ex eo a Nostro iisdein fere verbis translatus. Ra- 
banus alia ipsum phrasi retulit, niraculum addens 
de fugato ex insula Hilarina dracone, cujus textum 
descripsit Notkerus. Vita a Bollando illustrata per 
Hilarium itidem Arelatensem episcopum scripta 
supponitur, verum id in dubium revocat Hensche- 
nius 1 Junii, agens de sancto Caprasio. Alia vide 
apud Castellanum, pag. 292. An 7':fianus Opiter- 
giensis Usuardo ascribendus sit, supra explicui. De 
Furseo dubium nullum esse potest quin vere Usuar- 
dinus sit. Eum prius signaverat Florus, sed quam 
ignotus is Nostro fuerit, hic iteruin locus palam fa- 
ciet. Qua cirea hune sanctum a nonnullis errata 
sunt, corrigit Castellanus pag. 295. Utrum autem 
Vita quam Bollandus edidit et illustravit, a scripto- 
re nimis credulo composita sit, alibi examinabitur. 


. AUCTARIA. 


PRATEN., MUNERAT., GREVEN. et. MoLAN. in textu 
insertum habent Titianum Opitergiensem, de quo 
supra. 

ÀNTUERP.-M4j. de Marcello Bedam ferme integrum 
refert. In Honorato fcre purus est. Tum : « Parrona 
monasterio, sancti Fursei confessoris. Ilic satis cla- 
rus et verbo exstitit et exemplo, multisque salu'em 
ostendens, confectus senectute bona, feliciter mi- 
gravit ad Christum ; sepultusque primo in Lati- 
niaco monasterio, deinde translatus Parronam, ubi 
muitis miraculis [clarus] quiescit. » De Titiano 
nibil. 


RoswEYD. : « Roma via Salaria, in cimiterio Pri- 
scilla, natale sancti Marcelli pap: martyris. Qui 
jubente Maximiano fustibus casus est, et ad ani- 
malium servitia deputatus, ibi obiit. Apud Arela- 
tem, sancti Honorati episcopi, cujus vita, doctrina 
et miraculis refulsit,» ut habet Ado. « Eodem die, 
natale sancti Fursei confessoris. » De Titiano eliam 
silet. 

AGONES MARTYRUM, in fine : « Peronz; monaste- 
rio, saneti Fursei episcopi et confessoris.» Caxtera 
ut PnATEN. 


PULSANEN. in'prima Bedam nonnihil abbreviat. In 


0661 MARTYROLOGIUM, — MENS. JAN. 








002 


secunda, Zfonorii scribit pro Honorati. Habet de A Ibi. « Odobergia » bis citatur, eique primo « Cy- 


Titiano, et Furseo. In fine de suo apponit : « Roto- 
magum, sancti Melantii episcopi, el confessoris. » 
Vide Przetermissos. 

ANTUERP.-Max., LuBEC. et UcHELLIAN. de Titiano 
Opitergensi habent ut codices multi. In fine autem 
adiiciunt : « Roma, sancte Priscilla. » Sed virgi- 
«em non faciunt, ut alii. 

ANTUER.-Max., ULTRAJECT., LEYDEN., LovaAN., Ar- 
BERGEN. et EprTIO UrTRAJ.-BELG. penultimo loco in- 
serunt : « Ipso die, Romz, sanct:e Priscilla. » De 
Furseo legunt : « Abbatis et confessoris, fratris 
sancti Foillani martyris .» In ezteris similes sunt 
iis qui Titianum referunt, etc. De Priscilla vide 
Castellanum, pag. 235. 

DaNic. prioribus similis, recentiori manu adjecta 
habet nomina quinque martyrum Marochensium, 
de quibus infra satis multa ex Greveno erunt des- 
cribenda. 

CENTULEN. : 
po et martyris. Civitate Odobergia, sanct: Titiani 
episcopi et confessoris. Parrona monasterio, san- 
cti Fursei confessoris, qui satis clarus et verbo 
exstitit et exemplo. Relato, sancti Honorati epis- 
copi et confessoris. » Scriptoris hic vitium puto, 
qui Arelate vel Arelato non satis distinxerit, quod 
subiude manus recentior efformare conata est. 

BnuxELL. huc distulit Maurum, de quo nos die 
raecedenti. Tum : « Roma via Salaria in cimiterio 

riscillz, natale sancti Marcelli papa et martyri. 
Qui cum diis nollet sacrificare, jubente Maximiano 
imperatore fustibus cxesus, ad servitium animalium 
sub custodia publica deputatur. Ipsa die Rom, 
sancta Priscilla. » In Honorato omnino purus non 
est. «Parona monasterio, sancti Fursei abbatis et 
confessoris, et fratris sancti Foillani martyris. Qui 
verbo et exemplo clarus, tandem confectus senec- 
tute bona, feliciter migravit ad Dominum. Apud 
Rothoinagum, sancti Melantii, episcopi et confes- 
soris. Item civitate Odobergia. » etc. 

HacENOYEN. de Marcello aliqua ceorrasit quz re- 
ferri non merentur. De Honorato et Titiano ut su- 
ra. Tum : « Ipso die Roma, depositio sancta 

riscillaz. » De Fursco addit, abbatis, et fratris 
sancti Foillani martyris. 

AQUICINCT. novum profert dc Furseo additamen- 
tum, nempe, « Cujus caput in Dorobernia habetur. » 

VicrOnIN. de S. Marcello, post defunctus est, ad- 
dit : « Hic fecit coemeterium via Salaria, et xxv ti- 
tulos constituit in Urbe propter baptismum, et 
penitentiam multorum, qui convertuntur cx paga- 
nis, et propter sepulturam martyrum. » Hxc ex 
Actis apposita sunt. In fine mendose cum aliis 
scribit : « Rom sancta Priscilla virginis. Et sic 
etiam scribit copex REc. SuEC. num. 130. 

CopzEx. Rec. SuEc., qui fuit principis Ursini lto- 
senbergii, ita habet : « In civitate Brixiz, S. Libe- 
re uxoris [a4 402 potius virginis ?] sororis sanct: 
Faustine, qua» in quodam monasterio arctam vi- 
tam ducens, vitam finivit. Dupl. min. 2. Cl.» Vi- 
deatur Bollandus hoc die inter Pritermissos, et 
xvii hujus, ubi de ea agit. 

VATICAN. num. 5049, omisso Titiano Opiltergiensi, 
adjicit : « Beneventi, sancti Petri martyris in S. 
Sophia. » 

TROZZ. : « Eodem die apud Marochium, passio 
beatorum martyrum, Berardi, Petri, Accursii, 
Adjuti et Ottonis, de ordine Minorum ; » de quibus 
latius infra. 

JunENsis S. Ragnoberti : « Apud Gratianopolim, 
sancli Ferreoli episcopi et martyris. » 

Prima BzLLiNI editio tolerabilis est, solum admi- 
scens Priscillamet martyres Marochianos eo modo 
quo ex Strozziano codice eos jam retulimus. Sed 
altera Parisiensis turpiter feedata est et contorta. 


rianus, deindc « Titianus » episcopi affinguntur. 
Elogium martyrum Marochiensium, ab ipsi marty- 
ribus avulsum, nullum sensum reddit, unde ipsum 
ex Greveno infra adducere censui przestabilius. 

EpiTi0 LuBECO-Cor. varia de Marcello apud alios 
reperta non satis apte construxit : de Furseo item 
inventa collegit ; Priscillam virginem facit, atque 
in fine adjungit « Eodem die, S. Remundi confes- 
soris, » cujus etiam meminit Grevenus, sed quis 
hic Remundus sit, non facile divinaveris : putat 
Bollandus indicari Pennafortium. 

Solito longius est GREVENI auctarium, sic inchoa- 
tum : «Poleucti,Candidiani,et Filoromi martyrum. » 
Polyeucti, ni fallor, voluit dicere, ut superius x 
hujus iterum correximus. Bollandus de illis agit xt 
hujus. Sequitur : « Foillani episcopi, martyris et 
sociorum ejns. Item Felicis, episcopi Tubabocensis, 

ui sub Diocletiano et Maximiano, a judice Anolino 


« Romse, natalis sancti Marcelli pa- B de nomine interrogatus, solum hoc respondit ; Chri- 


stianus sum. Deinde vinctus et in navicula sub 
equorum pedibus jacens, inedia maceratus, tandem 
apud Nolam Campaniz, capite (runcatus martyrium 
complevit. » De Foillano et Felice videndus Bollan- 
dus in Pretermissis. Pergit Greven. : « Apud Mar- 
rochium circa annum Domini MCCCL (MCCXX) passio 
beatorum martyrum Berardi de Barpio, Petri de 
Geminiano, Accursii, Adjutoris vel Adjutiet Ottonis, 
ordinis Minorum, qui zelo divino succensi, et amore 
martyrii flagrantes, cum ad partes infidelium, 
Christi Evangelium prwdicaturi transfretassent, a 
rego Marrochi martyrizati, multis claruerunt pro- 
digiorum indiciis. Horum corpora D. Petrus Infans, 
germanus regis Portugallim, de Marrochio tulit, et 
jn monasterio sancta Crucis de Colimbria, venera- 
biliter collocavit. Ilonorati episcopi Ambianensis, 
miraculis clari. Hic quodam tempore missam celc- 
brans, vidit manum Christi hostiam tenentem et 
sibi communicaturo porrigentem. Honorati etiam 
abbatis memoria hie agitur, qui, ut refert Gregorius 
primo Dialogorum, in Samnix partibus, in annis 
uerilibus ad amorem celestis patrix per abstinen- 
iam exarsit. Ab otioso quoque sermone se restrin- 
gens, constructo monasterio, ducentorum ferme 
monachorum pater exstitit, et circumquaque exem- 
la eximi: conversationis dans, quievit in pace. 
tem Melantii ]Molanus scribit Mele] episcopi et 
confessoris, ad cujus ecelesiam, ut in Historia tri- 
partita dicitur, cum venissent qui jussu Hunerici 
regis, episcopos, Arianis resistentes, in exilium de- 
portabant, invenerunt eum, tanquam esset ultimus 
ecclesi:e minister, candelas preparantem lampa- 
desque refoventem, quopropter non cognoverunt 
quod episcopus esset, donec se ipse sponte patefe- 
eit, pro Christo in exilium portandun. » Qua hic 
filsa veris immiscentur, apud Bollandum distincta 
invenis, forte etiam magis subinde illustranda. 
« Apud Regium Galliz, Fausti episcopi, qui ex La- 
rinensi abbate electus, sanctitate plenus et divinis 
Scripturis jugiter intentus a Gennadio predica- 
tur. » De Remundo ct Priscilla dictum est satis. 
MoLAN. Grevenum fere descripsit in martyribus 
Mauritanis, et quz» sequuntur, exceptis Fausto et 
Remundo, quos omisit. Priscilla titulum virginis 
recte ademit. Furseo addidit : « Cujus gesta ha- 
bentur. » Tum : « eodem die, inventio corporis 
sancti Foillani episcopi et inartyris in Ampolim. » 
Ampolim, vel Ampolines locus est, ubi martyrio 
affectum S. Foillanum narrat Pilippus abbas Bona 
Spei, ut dicetur in Actis xxxt Octobris. Altera Mo- 
lani editio Priscillaam eamdem censet quas in Acti- 
bus apostolorum celebratur; ac demum addit : 
« Die decima sexta, adoratio pretiose catena 
sanctissimi et benedictissimi apostoli Potri. » 


063 USUARDI MONACHI 604 


XVI Kal. Die 47. 

Apud Thebaidam, beati Antonii monachi, cujus corpus, sub Justiniano imperatore divina revelatione 
repertum, Alexandrix delatum est, et in ecclesia sancti Joannis Baptist: humatum. Lingonis, natalis 
sanctorum geminorum Speusippi, Elasippi et Melasippi. Qui cum essent viginti quinque annorum, cum 
avia sua Leonilla, et Jonilla, et Neone martyrio coronati sunt, tempore Aureliani imperatoris. Bituricas 
civitate, depositio saneti Sulpitii episcopi, cujus vita et mors pretiosa gloriosis miraculis commendatur. 


NOTE. 
Sie legunt Prafen., Herinien., Pulsanen., Au- A et Agones martyrum. Belin. ferme convenit, sed 


az.-Lubec., Munerat., Greven., Molan. 


luerp., 


neutra editio correcta est. 


VARIANTES LECTIONES. 


In Pulsanensi desancto Antonio, pro cujus corpus, 
amanuensis libertate positum invenio, Aujus venera- 
bile . Alezandrie scribunt passimomnes, re- 
ctius posuerat Ado Alezandriam, ut scripsit Usuar- 
dus in Agonibus martyrum, sed ejus lectionem ex 
aliis codicibus determinamus.Pulsanen.,Munerat.et 
Agones martyrum omittunt Baptisie, quin alii inter 
Auctaria substituunt Evangelisie : recte in textu 
ex Adone. Quam varia sit in efformandis Gemino- 
rum nominibus orthographia, apud Bollandum in- 
venies. Censeo ex nostris codicibus Usuardum scri- 
psisse ut in textu legitur, idque przsertim ex Pra- 
ten., Heriniensi, Pulsanem. et Miinerat ; quo modo 
etiam enuntiant Hieronymiana, Beda, Rabanus et 
Notkerus, licet hodie Adonem certatim sequantur 
Mart yrologi, et codices nostri aliqui Usuardini sa- 
Lis communiter. Bollandus in E/eusippi dissentit, 
servat tamen Melasippi ; Agones martyrum habent 


Melanippi. Libera sit unicuique optio. Male in Ago- 
nibus martyrum est quindecim annorum. Item. Co- 
nilla pro Jonilia, ut habet otiam Muneral., quan- 
quam et hujus nominis variam nomenclaturam ex- 
hibeat Bollandus. Tempore Aureliani disertissime 
notavit Usuardus ex Beda et Adone, sed palpabili 
anachromismo, ex Warnahari Actis accepto, qui an 
satis apte mendari possit, malo ex Bollando aliis- 
que colligas quam ut novi aliquid de meo profe- 
ram. Videatur Tillemontius tomo IIT, a pag. 003, 
ei Castellanus a pag. 313. Satis hic sit Usuardi 
lectionem  exhibuisse. In Agonibus martyrum 
male ponitur JAibwris : Pulsanen. pro Zifuri- 
cas civitate videtur nitidius scribere voluisse. 

B Apud Bituricam civitatem. Ut valde mendosa cs& 
prima illa, et maxima Lubecana editio, ita hic pro 
S'ulpitii legit S'tipicii, cum qua fere semper, sal- 
tem hie, concordat codex Antuerpiensis. 


OBSERVY ATIONES. 


Conobitarum protopatriarcha celebratissima est 
apud omnes Martyrologos memoria. Codices Hiero- 
nymianos hic descripsit Beda : 72 /£gypto, depositio 
Antonii monachi : descripsit Rabanus, elogium adji- 
ciens ab Adonianodiversum. Non inultum differt fto- 
manum parvum : Agud Thebaidem, Antonii mona- 
cÀi. Ado laudatiunculam apposuit descriptam a Not- 
kero, a Nostro ita contractam, ut initium fine copu- 
latum sit, omissisintermediis qua ex nonnullis auc- 
tioribus codicibus pro majori parte infra dabimus. 
Cietera, quz? vitam spectant, tam eruditea Bollando 
illustrata sunt, ut nihil desiderari posse videatur, 
nisi quis Chronotaxim Raynaudianam consulere vo- 
luerit. Vita porro ipsa tam authentica, seu Grace 
ab Athanasio, seu Latine ad Evagrio accipiatur, ut 


vel ipsi hypercritici nihil inveniant quod merito C 


queant arrodere. Non tam plana sunt quz de Terge- 
minis Lingonensibus Acta nostra memorant, multa 
quippe de iis apud laudatos Bollandum et Castella. 
num disceptatio, atque item apud Florentinium 
Tillemontium et alios. Quz:riturcujatessint, Cappa- 
doces an Galli ? Ubi, quomodo, quo tempore passi ? 
Ut mitissime dicam, translata, commista, confusa 
nonnulla, quibus nc hic diutius immoremur, citatos 
scriptores consulat eruditus lector. Id ad rein nos- 
tram prz c:eterisobservatu dignumoccurrit, quod in 
Romano parvo nulla prorsus eorum fiat mentio; un- 
de obiter notabis frivolam eorum cavillationem, qui 
cum Valesio Romanum parvumex Adonecontractum 
comminiscuntur ; firmatur autem clar. Castellani 
conjectura, omnem nempe Tergeminorum illorum 
notitiam ex non sinceris Warnabarii ad Ceranum 


Parisiensem episcopum Actis ad Transalpinos pro 
fluxisse, indequeetin Hieronymiana fortasse inserta 
sint nomina, certe a Beda, Adone aliisque addita 
elogia, non parum trituranda. Ea quidem contraxit 
Usuardus, sed neque sic satis subacta esse consta- 
bit, vel mediocriter earum rerum perito. Illud ve- 
hementer mirandum in apographo Usuardino Tro- 
nacensi, quod hic inter purissima computo, totam 
illam sanctorum Lingonensium seriem pretermis 
sam. An quod codicis scriptor suspectam habuerit 
totam narrationem, non ausim divinando asserere: 
mihil satis certum est Usuardum ita scripsisse ut 
in laterculo nostro legitur. Wandalbertus Anto- 
nium et Lingonenses metrice canit in hunc modum: 


Bexteque cum decima Antonii virtate dicetur: 
Hec etiam 80cio geminorum pollet honore, 
Lingona ques uno celebrat plebs marmore tectos. 


Swipicium ab Adone signatum diximus xv Ja- 
nuarii, ubi etiam monuimus Sulpitios varios hoc 
die a Bollando accurate distingui. Qui Hierony- 
mianis adjectis est, senior a Florentinio censetur. 
Quem velit Florus, nescio; verum quicunque 3b 
eo noletur, sic notatus est, ut ejus phrasi ab Usuar- 
dina longe discrepet, quemadmodum et in bre- 
viori ejus sancti Antoni! elogio evidentissime pa- 
tet, ut proinde minime dubitem quin Sulpitius 
noster, cognomento Píws, plane Usuardinus hoc 
die dicendus sit. Prater Vitas duas a Bollando 
editas et illustratas, tertiam alicubi citari invenio 
quie si ad manus nostras deveniat, suo loco vul- 
gari poterit. 


AUCTARIA. 


TORNACEN. Jam diximus in eo codice deesse an- D 


nuntiationem secundam de Geminis Lingonensibus. 
, ANTUERP. Ma). : « [n Egipto apud Thebaida, natale 
beati Antopii monachi, qui multorum monachorum 
pater, vita et miraculis przclarissimus vixit. Cujus 
corpus..., et in ecclesia beati Joannis Evangelista 
humatum. » In secunda satis purus est. Tum : « Bi- 


turicas, depositio sancti Sulpicii episcopi et con- 


fessoris, qui a pueritia sacris litteris eruditus, ci 
sanct: conversationisluce conspicuus, etiam laicus 
virtutibus claruit. Post ctiam, coma deposita, mo- 
nachorum pater exstitit, atque inde ad episcopalem 
provectus cathedram, vita clarus in pace quievit. » 

RoswEYvp. « In Egypto apud Thebaidem, depositio 
beati Antonii monachi, qui multorum monaehorum 
pater,vita venerabilis praclarissimus vixit,consum- 


665 


is elc. Apud Lingones, Speosippi, Eleosippi, et 
eliosippi, etc. » Demum : «In Africa, Sulpitii epi- 
scopi. » Sulpitios adhue binos in Pretermissis 
habet Bollandus, sed de Africano nihil hactenus 
reperi. De translatione Sulpitii Bituricensis egit 
codex xv Januarii. 

ANTUERP.-Max., ULrTRAJECT. LEYDEN. et EDITIO 
ULTRAJ.-BELG. ita ordiuntur : » In Egypto apud 
Thebaidem, beati Antonii monachi, cujus Vitam 
Athanasius, Alexandrinz ecclesi: episcopus, insi- 
gni volumine prosecutusest. » Caetera ut in textu, 
nisi quod de Sulpitio addant, e£ confessoris. 

ALBERG. et DaANiC. prxterea interserunt : « Qui- 
regnante Constantino Magno floruit, c& multorum 
monachorum pater, vita venerabilis przeclarissimus 
vixit, consummaloque cursu, z:tatis su:? anno cen- 
tesimo quinto feliciter in pace quievit. Cujus cor- 
pus, » etc. 


MARTYROLOGIUM. — MENS. JAN. 
matoque cursu, felieiter in pace quievit. Cujuscor- A temporis etiam martyrium 


0066 
erpessus est. » Vide 
Bedam et Adonem. In Sulpitio purus est. 

HAGENOYEN. incipit a Lingonensibus, in quibus 
satis purus, de Antonio prater dicta, hzc de suo ad- 
jicit : » In quo discretio spirituum mirabiliter efful- 
Sil, ac contraeosdem a Deo mirabilem accepit potes- 
tatem, quem etiam illi supra humanum modum ten- 
tabant. » Item : « Clarusque spiritus prophetiz, 
desiderio martyrii judicibus ad puniendum se 
obtulit, sed illi eum lxdere non valentes neque 
volentes propter divinam gratiam, quam in illo 
lucere videbant, in heremum successit (secessit) 
ubi consummato cursu vie suz in pace obiit anno 
cv iatis, etc. » In Sulpitio etiam purus est. 

VicTORIN. et copEx. Rec. SuEc. num. 130 ita ha- 
bent : « Apud Antiquos dedicatio Domini, et Salva- 
toris quod situm est in Lateranum. » 

CopEx alius Rec. signatus num. 428 : 'tem sancti 
Genulfi confessoris. » 


LovANIEN. convenit cum ANTUEnP.-Max. elc., sed B — VarICAN. num. 6949 : « [n Placentia, sancti Sabini 


Geminorum elogium plane resecuit. 

CENTULEN. : « In Egypto apud Thebaidam, depo- 
sitio bcati Antonii abbatis, qui multa milia mona- 
chorum Christi servitio mancipavit, atque vita et 
miraculis clarissimus vixit. Apud 'iingones, sancto- 
rumgeminorum Speusippi, Elcusippi, et Meleusippi. 
Qui cum essent... sub Aureliano passi sunt. Bituri- 
cas, sancti Sulpicii episeopi et. confessoris. » 

BRUXELLEN. Dc Antonio, hactenus dicta fere colli- 
git, adjiciens de corpore : « Quod nunc apud Vien- 
nam Galliz, ut fertur, translatum est. Apud Lingo- 
nas, passio sanctorum geminorum Speusippi, 
Elasippi et Melasippi. Quos Benignus presbyter, a 
beato Policarpo, sancti Joannis Apostoli discipulo, 
cum Andyochi et Tyrso missus in Galliam, lidem 
Christi docuit. Qui cum essent annorum xxv in 
quadam arbore ligstis manibus, et pedibus, sus- 
pensi atque extensi sunt, ità ut membruum com- 
pages dissolvi putarentur. Posthoe in ignem prieci- 
pitati, nec tamen lzesi, inter verba orationum, tem- 
pore Aureliani imperatoris martyrio coronati, si- 
mul migraverunt ad Christum. Quod avia sua 
Leonilla et Lonilla atque Neon gestorum exeeptor 
videntes, palam se Christianos esse confitentur : 
propter quod multis afflieti suppliciis, eum Chris- 
tum negare noluissent, gladio simul perempti, 
martyriicoronam perceperunt.Et Turbon, victortas- 
Christum confidentium scribens, non post mullum 


XV Kal. 


episcopi. » 

EpiTrio LuBECO-CoL. in Antonio cum ALBERGEN. el 
Dawic. concordat, in reliquis pura est; addit. por- 
ro: « Eodem die sancti Genulphi episcopi et confes- 
soris. in villa Valendar sub Confluentia territorio 
Trevarensi translatio sanetorum Marcellini, et 
Petri martyrum. » 

Hxceadem et iisdem ferc verbis habet Greven. et 
praeterea: « Vienn; beati Marcelli episcopi. » Vide 
Acta hoc die inter Pretermissos. et ix Aprllis, ubi 
de ipso agitur. 

MoL4N. de sancto Antonio, charactere cursivo, 
inscruit qua ex Augustino acceperat Ado ; nimirum: 
« Qui sine ulla scientia litterarum, Seripturas divi- 
nas,et. memoriter audiendo intellexisse, ct pruden- 
ter cogitando tenuisse predicatur. » Item codem 
charactere etiam ex. Adone, post. Aureliani ánpe- 
ratoris : « Turbon autem scribens victorias con- 


C fitentium Dominum, non post multum temporis, 


martyrium perpessus est. » Deinde litteris minutio- 
ribus supperaddidit : » Eo die, Mediolani obiit 
Theodosius imperator. In cujus mortem orationem 
habuit sanctissimus antistes, Aurelius Ambrosius, 
in celebritate quadragesimi diei obitus ipsius 
Honorio principe, filio ejus assistente. » De Genul- 
pho agit in posterioribns editionibus, litteris eur- 
sivis hoc modo : Eodem die sancti Genulphi primi 
episcopi Carthurcensis ct confessoris. » 


Die 18. 


Cathedre sancti Petri apostoli, qua Roms primum sedit. Et passio sanctae Prisc: virginis. Apud 


Pontum, natalis sanctorum martyrum Mosei et Ammonii, qui cum essent milites primo ad metalla 
deputati, novissime igni traditi sunt. [Bouillart. án margine : Parisius, monasterio sancti Germani, 
dedicatio altaris in honore viclo:iosissims crucis, et beat:9 et gloriosz semperque virginis Marix et 
sanctorum martyrum Mauricii sociorumque ejus.] 
NOTE. 
Sic legunt Praten., Herinien., Tornacen., Antuerpien., Mazc.-Lubec., Greven., Molan. et Agones 


martyrum. 
VARIANTES LECTIONES 


Purioribus codicibus hic, ut alibi, annumero He- D) ?za. Antuerp. et Max.-Lubec. pro e£ passo, ponunt 


riniensem, tametsi a nativa Usuardi simplicitate 
aliquantulum recedat, dum procatAedra, legit dedi- 
catio,de qua rein Observationibus plura disseremus. 
Habet item cum Molano, quí Rome primum, etc. ; 
melius alii, post Romanum parvum et Adonem, 


1pso die, passio. Qui autem Agonibus martyrum in- 
sertus est, legit : Rome, Prisce virginis ei mar- 
(yris. Purior est nostra leetio. Quemautem titulum. 
quam lauream promereatur Prisca,statim disqui- 
remus. | 


OBSERVATIONES. " 


HodiernumcatAedre sancti Petri apostoli festum 
antiquum In Ecclesia fuisse plane evincunt Màrtyro- 
logii Hieronymiani apographa, in quibus ferme prz- 
figitur: Depositio sanctissime Deigenitricis sempers 
qe virginis Marie ; de qua legi potest Florentinii 
exercitatio v. Ad rem nostram quod attinet, ita pau- 
cis velustissimum Epternacense : Deposilio sancía 


Marie el cathedrae Petri in Roma; Lucence habet : 
Et dedicatio sancti Petri apostoli, qua primo Rome 
Peirus apostolus sedit; Corbeiense vero: Dedicatio 
cathedra sancti Petri apostoli, qua primo Rome se- 
dit. Hxc satis accurate discussit Florentinius, festi 
illius antiquitatem post Baronium et Bollandum 
demonstrans. Mirum itaquea clar. Castellano ita 


601 


USUARDI MONACHI 


608 


disseri ac si indicare vellet festum cathedre Ro- À dem rem discutiemus in Supplementis Januarii et 


mana ante tempora Caroli Magni Gallis fuisse pe- 
culiare, Roma vero et tota Italia prorsus ignotum. 
Mihi probabilius est non minus Roma quam in 
Francia fuisse cognitum, tametsi singulari fortasse 
cultu seu peculiari missa celebratum non fuerit, 
quoniam festivitas alia xxir Februarii 'eque de Ro- 
mana atque Antiochena cathedra soleret intelligi, 
ut advertit Belethus, ab ipso Castellano ibi citatus. 
ct alii plures, tum hoc, tum dicto jam die xir 
Februarii. Lubens fateor hic nonnulla intervenire 
qua longiori dissertationi materiam pra;»bere pos- 
sint, tum qua ejusdem ex Romana ad alias Eccle- 
sias propagationem circumstant, sed ad hujus con- 
&roversi& punctum dirimendum sufficiat, Roman: 
parvi auctoritas. Hoc enim, cum ex antiquiori Ro- 
mano codice descriptum, et Roma Aquileiam, fa- 
tente Castellano, destinatum sit, diffiteri ipse om- 
nino non potest Carolo Magno longe esseantiquius. 


Februarii. Alias enuntiandi formulas suggerent 
Auctaria. 
Priscam solam, omissa cathedra Petri, exhibet 
Frontonis Kalendarium. Sacramentarium Grezorii 
et virginem et martyrem appellat. Non uno modo 
loquuntur Hieronymiana apographa; a!iud enim : 
Rome sancte Prisce virginis, aliud tantum, ut 
martyris meminit. Beda legit : Natalis sancte 
Prisce virginis et martyris. Romanum parvum : Ei 
sancte Prisco maríyris; nec plus dicit Rabanus, 
Bedam tamen sequi solitus. In Adone fit mutatio, 
nam ibi rursus, tirginis et martyris, idque servat 
Notkerus. Studione, an forte oscitantia, aut obli- 
vione, Noster solum virginis titulum ascripserit, 
incertum est. Bollandus Priscam utraque laurea 
verosimillime donandam existimat, eamque, mea 
quidem sententia, vindicare videtur Sacramentarii 
Gregoriani auctoritas. Quod si vera esset Castel- 


In eo autem expressissime legit : Cathedra sancti B lani conjectura expressa in notis a pag. 325, nimi- 


Peíri, qua primum Rome sedit. Nihil his addidit 
Ado, nihil ex eo Usuardus, praxter solum nomen 
apostoli. Debuit itaque consequenter admittere 
etiam ante Caroli Magni tempora non in solis 
ecclesiis ritus Gallicani, sed etiam Roma ct in 
ecclesiis ritus Romanicathedrae sancti Petri hodier- 
nam festivitatem, saltem iu Martyrologiis, de qui- 
bus solis hic quarimus, recoli consucvisse. Nec 
quidquam obest Bedz, Flori et Wandalberti silen- 
tium, nisi quis pari ratione arguere velit ad expun- 
gendas sanctorum commemorationes prope ;jnnu- 
meras. Rabanus pluribus verbis rem explicuit, 
cujus textum integrum pauculis mutatis Notkerus 
transsumpsit, in co potissimum discrepans quod 
ubi in Rabano reperisset dedícatio S. Petri aposto- 
li, verterit ipse, hauddubie cx alio Ilieronymiano, 
Cathedra S. Petri, etc. Porro an utrumque festum, 
nempe ct dedicatio templi S. Petri memoria fun- 
date ejus cathedrae, recte hoc ipso die predicetur, 
examinat Florentinius, et nos forte pluribus eam- 


rum Priscam hanc nostram Aguilz uxorem esse, 
forte neutram promereretur. Quid sentiat Wandal- 
bertus collige ex ejus versiculo : 

Quinta et dena simul Priscee pro martyre gaude. 
Actorum fidem tueri non ausim ; utrum vero primi- 
tiva sint, ex quibus alii superius citata Martinz et 
Tatianz Acta formaverint, alibi examinari poterit. 
Mosei ei Ammonii ex Hieronymianis meminit, eo- 
rumque elogiu, nescio unde acceptum, suppedi- 
tavit Ado, Mose pro Mosei substituens. Hoc solo 
excepto, ex Adone totum desumpsit Usuardus, to- 
tum Notkerus, qui Moysei scripsit. Locum martyrii 
distinctius exprimere visa sunt apographa Hierony- 
miana apud Florentinium, sed quem non facile re- 
perias; uti nec illud satis compertum relinquunt, 
utrum aliorum, his fere conjunctorum, martyrum 
series, ad Pontum, ad Niceam, sn alio spectet, 
quod amanuensium ignorantia procul dubio im- 


QC putandum. De Usuardi lectione satis certum est, 


d» rei veritate non esl unde tuto statuere queas. 


AUCTARIA. 


ANTUERP.-M4J. in textu satis purus, addit : Ale- 
xandrim, sancti Maximi episcopi, qui satis clarus 
et insignis titulo confessionis effectus est. » De eo 
etiam agunt codices alii, sed ad xxvi Decembris. 
remittitur. « Eodem die passio sanctorum Tirsi, 
Leucii et Gallenici. » Qui ex Ilieronymianis ac- 
cepti sunts Vide infra. 

OSWEYD. plene purus essct, si non omitteret 
elogium Mosei et Ammonii. 
PULSANEN. Sic incipit : « Romz, institutio cathe- 
dro beati Petri apostoli, post primam suam scilicet 
sanct» Antiochenz ecclesi» cathedram. » In veli- 
quis Satis purus est. 

MuNEnarT. Nescio cur hic preterita sit prima an- 
nuntiatio de cathedra, etc. 

ANTUERP.-Max., UrTRA)., LEYDEN., LOvANIEN., ÁL- 
BERG., Dawic. et EpiTIO. UrTRAJ.-BELG. puri sunt, 
nisi quod diem inchoent a sancta Prisca, his verbis : 
«Passio sanctze Prisc: virginis; quae cum esset an- 
norum decem, mira pro Christo tormenta fortiter 
sustinens, demum ictu gladii sui sancti agonem 
martyrii feliciter consummavit. » In codice Lova- 
niensi esl annorum tertio decimo. Alii etatem omit- 
tunt et tutius, cum de ea nihil certi habeatur. Vide 
Bollandum. 

CENTULEN. : « Cathedra sancti Petri apostoli 
[deest qua], primum Roma sedit. Et passio sanct: 
Prise» virg. Et in Ponto, sanctorum martyrum 
Mosei et Ammonii. Alexandriz, sancti Maximi epis- 
cop! ei martyris. Civitate Appolonia, sanctorum 
martyrum Tirsi, Leuci, et Gallenici. » Qui remit- 
tuntur ad xxviur Januarii. 

BRUXELLEN. : Romse passio sancte Priscm vir- 
ginis e martyris. Quz mira pro Christo tormenta 
forLiter sustinuit, el demum ictu gladii agonem sui 


martyrii feliciter consummavit. « In duabus aliis 
annuntiationibus satis purus est. Tuin : « Alexan- 
driz, sancti Maximi episcopi, el confessoris. Turo- 
nis, sancti Leopardi confessoris. 

HAGENOYEN : « Cathedra saneti Petri apostoli, qua 
primo Roma sedit, quam gloriose rexit annis vigin- 
ti quinque, annis (v&£ dicere mensibus) sex, dies 
novem, sub Claudio et Nerone imperatoribus. Ipso 
die Rom, passio sanct:ze Prisca virginis et marty- 
ris, sub Claudio imperatore. Qua cum esset anno- 
rum decem, et mira pro Christo pateretur, tandem 
crinibus decalvatis afflicta ad idolum ducitur, ut 
adoret, sed illa non consenciit. Demum ictu gladii 
martyrium consummavit. Apud Pontum insulam, 
natale sanctorum martyrum Moysei, etc., » satis 


D pure. In fine : « Item, Christicoli confessoris. » Vult 


dicere Deicoli. 

AQUICINCT. : 
SOris. » 

VicroniN. habet. Amosei pro Mosei, ut aliqui po- 
nunt Agwunonis pro Ammonii. Et in fine cum codice 
REc. SuEc., signato num. 130, adjicit ut proxime: 
« Turonis sancti Leobardi confessoris. » 

DaAvERONEN. de Leobardo, sic fusius : « Majori 
monasterio, beati Leobardi confessoris, qui s:eu- 
lum salubriter respuens, crucemque Christi in ca- 
pite suo portans, apud idem monasterium se aretis 
simo specu retrusit. » 

MaTRiIC.-CanTHUS.-ULTRAJECT. : « Prisca virginis 
et martyris. Coronatio sancti Petri, Mosei et Am- 
monii militum et martyrum. Deicoli abbatis el 
confessoris. » 

IN VATICAN., num. 5949, adjici dicitur : « Roma, 
natale sanctze Prisca martyris. » 

DivioNEN. ecclesie sancti Stephani : legit ut su- 


« Turonis, sancti Leobardi confes- 





660 


MARTYROLOGIUM. — MENS. JAN. 


670 


pra: « Alexandri, saneti Maximi episcopi. Qui A — GREVEN. : « Sancta Prisca cum esset tredecim 


satis clarus, et insignis titulo confessionis effec- 
tus est. » 

Eprrio LuBECO.-Cor. in Cathedra, pura, adjungit : 

- « Hic propter Simonem Magum, licet Dei occulto 
nutu, Romam perveniens, ibique praedicans Evan- 
gelium, viginti quinque annis ejusdem urbis tenuit 

ontificatum. Romo via Hostiensi, passio sancta 

risce: ... agonem martyrii sub Claudio impera- 
tore feliciter, etc. Apud Pontum, natale sanctorum 
Moysei, etc. » In fine: « Monasterio majori, sancti 
Leobaldi confessoris. » Sie etiain in prima editione 
seripserat Grevenus, in altera, ut mox patebit, po- 
suit cum aliis, Zwuronis, Leopardi, neutro loco 
bene, nam Zeoba^di legendum cst. 

BE&uixN. in utraque editione habel : «Ipso die, pas- 
sio sancta? Prise: virginis et inartyris. » ltein in 
utraque: « Mosey et Amonis. » Demum in fine: 
« Ipso die, sanct:? Liberatz virginis: » llanc ex 


annorum mira pro Christo tormenta sustinuit, ac 
demum sub Claudio, ictu gladii agonem martyrii 
consummavit. Alexandriz, Maximi episcopi, Fortu- 
nati. Leonis, Luci. Item Tirsi martyris. Civitate 
Abitinensi, Saturnini et sociorum ejus martyrum. 
In Anglia, Wirmini militis et martyris. Eodem die, 
beati Deicol: abbatis, discipuli sancti Columbani; 
de quo inter alia fidei et operum insignia legitur, 
quod aliquando fatigatus ex itinere, birrum suum 
in radiis solaribus, quasi in pertica suspenderit. 
Turonis, Leopardi confessoris. Conchas monaste- 
rio, Marci: et Liberatz; virginum. Venetiis, trans- 
latio sanct:e Luci: virginis et martyris. In Anglia 
Osi: martyris. » 

MoLAN., typis minoribus de 2eicoía Grevcnum 
secutus est; sed pro Zeopardi, melius scripsit Zeo- 
bardi, hec subjungens: « De cujus vita librum con- 
scripsit Gregorius Turonis episcopus. Ibidem, nata- 


Belino deseripsit Molanus, nec quidam addidit B lis sancti Volusiani, archiepiscopi Turonensis et 


unde dignosci possit. Certum videtur, non agi de 
Novocomensi Faustin: socia. Restat igitur famosi- 
ssima illa, quz? a Greveno indicari videtur, IHis- 
pana an Lusitana, qua in Belgio ct alibi Wilgefor- 
(is dicitur, de qua plura dicenda crunt xx Julii, 
quem diem eam Bollandus in Protcrmissis rejicit. 


XIV Kal. 


martyris. » In posterioribus editionibus aliter Auc- 
tarium disposuit : « Turonis, natalis S. Volusiani 
s ptimi archiepiscopi. Ibidem, depositio sancti Leo- 
bardi confessoris. Civitate Arvernis, sancti Vene- 
randi episcopi et confessoris. Eodem die, sancti Dei- 
col:e abbatis Sutrensis, discipuli beati Columbani. » 


De 19. 


[In Smirna, Natalis beati Germanici martyris, qui sub Marco Antonino et Lucio Aurelio, per gratiam 
viriutis Dei, metum corporea fragilitatis excludens, sponte praparatam bestiam provocavit : cujus den- 
tibus comminutus, vero pani, id est Domino Jesu Christo, pro ipso moriens, meruit incorporari. Apud 
Spoletum, sancti Pontiani martyris, temporibus Antonini imperatoris, quem judex pro Christo vehemen- 
tissime virgis cz:esum, jussit supercarbones nudis pedibus ambulare:a quibus nil lesus, equuleo et uncinis 
ferreis jussus est suspendi et sic in carcerem trudi; ubi angelica visitatione meruit confortari, post qua 
plumbo fervente perfusus, tandem gladio percussus est. In pago Dorcasino, saneti Launomari presbyteri. 


NOTE. 
Praten., Herinien., Tornacen., Autuerpien., Pulsanen., Maz.-Lubec., Muneratus oV Grevenus. Quid 
in Molano desit, brevi observabimus. 
VARIANTES LECTIONES. 


Grcven. pro beati scribit. sancti Germanici, ut C si dicatur et pos!, tametsi sensus postulare videa- 
es& in Adone. Munerat. cum nonnullis codieibus 


male legit Marco Antonio, textus noster purior est. 
Ant., Max.-Lubecan:, ubique conformis, ante 5es- 
am. interjicit sb, ut apud laudatum Adonem 
eliam legitur, quam vocem Pulsan. adjectivo przfi- 
git, leyens : sibi preparatam bestiam. Puto Germa- 
nam Usuardi leetionem hie repriesentari. Rursus 
Ant. habet Zempore Antonini, pro temporibus. Ubi 
codices reliqui legunt, a quibus nil lesus, in Pul- 
san. ponitur : E quibus illesus exiens. Item, Post 

«ue omnia, plumbo, etc., redundat. vox omnia. 
'erum noto in plerisque codicibus, etiam purissi- 
mis, scribi Postque, fere per abbrevationem, vcluti 


tur, ut que sit casus proeuntis particula. Sed hoc 
in antiquis, saltem medii :evi Scriptoribus, miran- 
dum non est, ut pote qui vix diphtongorum habeant 
rationem ; unde amanuensium ignorantia factum 
crediderim nt gue conjunctio, vel encliticum, pro 
qe relativo irrepserit. Launomarum et presbyte- 
rum et abbatem fuisse constat, ai codices nostri 
(si Ant. et Max.-Lubec. exeipias) abbatem non no- 
minant. Pagum Jorcasinwm, seu JDorcassinum 
scribunt passim. Grevenus Caraotinum — vocat, 
ulrumvis non male, ut apud Bollandum invenies; 
nos primam lectionem, tanquam vero Usuardinain 
prahabendam censuimus. 


OBSERV ATIONES. 
Qui Germanicum primus in sacros Fastos retule- D) transcripsit. Idem Adonis elogium etiam inter festi- 


rit, non alium invenio preter auctorem ltomani 
parvi, ita hoc die scribentem : Zn Smyrna, sancti 
Germanici martyris, ad bestias damnati. Rationem 
quiere, cur hunc pra aliis diem elegerit, mere 

ivinare est. Satis jam alibi ostendimus, Mart yrolo- 
gii hujus compilatorem sanctis plurimis, ex Rulino 
et aliunde desumptis, et antiquioribus mart vrologis 
ignotis, pro solo suo arbitrio certos dies assignasse. 
Nec verosimile puto, visam unquam auctori illi ce- 
lebrem Smyrnensiui epistolam, in qua distinclio- 
res aliquas, etsi mon omnino certas, pro martyrii die 
notas reperisset. Interim Romanum parvum secutus 
est Ado, elogium ex eodem Ruflno, vel Eusebio adji- 
ciens, cujus locum integrum retulit Bollandus. Nos- 
ter ex Ádone omnia, sed non verbatim accepit; 
Notkerus, rariori exemplo, sola Romani parvi verba 


vitates apostolorum recurrit, ubi de Polycarpo agi- 
tur xxvi Januarii. Hactenus pro textus nostri deri- 
 atione et praeclara Germanici laurea, clara et pla- 
na sunt omnia. De proprio martyrii die anceps quaes- 
tio, de eo enim eadem ratione disputari posse vide- 
tur, qua Bollandus in doctissimo suo commentario 
$ 1 Polyearpi certamen ad certum diem, nempe 
vii Kal. Aprilis seu xxvi Martii revocare conatns est. 
Et hec quidem valde probabiliter ab eo stabilita 
esse nemo negaverit, at nec ipse tam explorata ha- 
buit, ut propterea mutandum putaverit determina- 
tum a tot seculis per Martyrologos dicm, quod fecit 
Castellanus, utrumque sanctum ad Martium trans- 
ferens, Polycarpum ad xxvi hune nostrum Germa- 


.nieum ad xxix. Incertitudinem illam recte obser- 


vavit Ruinartius inter Selecta, pag. 26. ubi Vaie- 


671 


USUARDI MONACHI 


073 


sium et plures alios in eamdem sententiam adducit. A cum hisce characteristicis signatur: Eí Spoleli, 


Tillemontius autem tomo II in Polycarpo, Graco- 
rum Fastos przferre videtur, alii in diversa abeunt. 
Equidem fateor ex laudata Smyrnensium epistola 
plane constare, Germanicnm nostrum aliquot ante 

olycarpum diebus agonem complevisse, an toto 
precise octiduo nusquam patescit. Nihilominus Ca- 
stellanus, remissso, ut jam diximus, ad xxvi Martii 
Polycarpo, sequelz opinor gratia, quia hic xix Ja- 
nuarii colitur Germanicus, eumdem ad xix remit- 
tendum putavit. Recte an secus alii viderint, nos 
Martyrologiis nostris Usuardi antesignanis inhz- 
rere debuimus. 

De Pontiano, Spoletino martyre, non semel locuti 
sumus xiv Januarii, quo die a Rabano Notkero et 
pluribus, przsertim|Belgicis Martyrologiis, ob cor- 
pus Ultrajectum translatum, certatim recolitur. Hic 
vero etiam in Romano parvo, hoc proprie die, et 


sancti Pontiani mazlyris, xix Kal. fos Xv sepulli, 
xiv iz. sepulcro mutati, quando celebrior dies ejw 
agitur. Eadem habet Ádo, cum longiori ex Actis 
extracto cujus elegans compendium brevitati sue 
aptavit Noster, ut in textu reprasentatur. Vide Bol- 
landum xiv Januarii, vel notam Castellani pag. 248 
et 249. Launomarum ab Usuardo ipso prioribus 
duobus superadditum evidenter ostendunt citati 
EL et alii Usuardini codices prope omnes. Cur 
a Molano expunctus sit, nescio, certe hinc copi do- 
ceri, falsam esse eorum opinionem, qui Molanum ex 
codice Pralensi Usuardum suum edidisse exisi- 
mant, cum ab eo pluribus aliis locis aperte dissen- 
tiat. Wandalberti versiculus sic forte legendus. 


Bis septena Niceto'Launomaroque coruscat. 


AUCTARIA. 
PnATES. in apographo nostro ad marginem adjici B — HAGENOYEN. in prima de Germanico, satis purus 


dicitur: « Parisiis, monasterio sancti Germani, de- 
dicatio altaris in honore victoriosissimz crucis, et 
heatze et gloriose semperque Virginis Dei genitricis 
Maria, et sanctorum inartyrum Mauritii sociorum- 
ue ejus. » IIx«c tamen Castellanus in litteris ad me 
alis xxxi Maii wpccix ad diem prryecedentem per- 
tinere retulit. Cicterum hic monasterii istius pro- 
pria sunt, uti et alia subinde indicanda. 
ANTUERP.-Max., CENTULEN., VICTORIN , REG. SUEC., 
num. 130, ect BURDEGALEN. : « [herosolima, Marth:e 
et Mari:, sororum Lazari. » Ilzec ex Hieronyiniano 
accepta sunt, ut habent Rabanus quoque, Notkerus, 
et alii. Et quidem in Victorino codice omnis prz- 
cluditur locus effugio, quo aliqui comminiscuntur 
Mariam et Martham, Marie ei Marí(Ae supposi- 
tas; nam ibi omnes exprimuntur, hi Romse, illz:e au- 
tem Hierosolymis. Antiquissimum Kalendarium Clu- 
niacense utramque hoc eodem die virginem vocat; 


est. Secundo loco: « In pago Dorcasino, sancti 
Lauromari abbatis. » Tertia est: « Roms, via Cor- 
nelia, » etc. De Pontiano egit cum aliis xrv Januarii. 
MATRIC.-ARTHUS., ULTRAJECT. : « Germanici mar 
tyris incliti, qui traditus est ad bestias. Launo- 
mari presbyteri et confessoris. » 
In VaTICAN., sub num. 5949, deest Launonar. 
ALTEMPSIAN. /n Anglia auctus : « Translatio sanc- 
ti Burghwaladri episcopi et confessoris. » 
BELINUS. in utraque editione, post Germanicum 
et Pontianum, de Maria et MartAa,etc., eadem re- 
fert, qu: jam diximus ab Usuardo melius poni die 
sequenti. Utrobique etiam habet : « [n Laude civi 
tate, sancti Bassani [ei scribunt Bassiani] cpisco- 
pi et confessoris. » In prima editione deest Launo- 
marus. Nil juvat errores typographicos recensere. 
Epirio LUBECO-CoL. sic incipit : « Colonia Aggri- 
pina, translatio sanctse Antoninze et aliarum sex 


qu:& omnia proximo mense Julio in Actis operosius c, virginum et martyrum de illa nobili societate unde- 


erunt discutienda. Vide Sacramentarium Thomasii 
p. 144, ubi Maria, Marí(ha, Audifax» ect Abacuc 
xx Jan. Sebastiano conjunguntur, forte amanuensis 
vitio. Sequitur in primo codice: « Et in Smirna, 
natale sancti Germanici martyris. In pago Dorcassi- 
no Corbionis monasterio, natale sancti Launomari 
abbatis, cujus gesta przclara habentur: » Quod 
etiam habent codex AwBIAN. et MoLAN. 

RoswEvb. Adoniane: « In Smirna, natale sancti 
Germanici martyris. Qui cum Primzev2 tatis ve- 
nustate floreret, per gratiam virtutis Dei, metum 
corporez fragilitatis excludens, sponte przpara- 
tam bestiam, damnatus a judice, jam provocavit, 
cujus dentibus, » etc., pure. « Marii et Martha el 
filiorum ejus Audifax, ct Abacuc nobilium de Per- 
side: » Hi ad sequentem diem pertinent. 

ÁGONES MARTYRUM. Textui satis puro subjicitur 
tota annuntiatio: « Via Cornelia, » etc., ut die 
sequenti. 

LBERGEN. ct DaNwic. praefatam annuntiationem 
habent in principio, et in fine scribunt: « In pago 
Dorcasino Corbionis monasterio, depositio S. Lau- 
nomari abbatis et confessoris. » 

ANTUERP., Max.-UrrRAJECT., LEYDEN. el editio 
ULTRAJECT.-BELG. prefigunt etiam Via Cornelia. 
etc., sed cum de Pontiano egerint xiv Januarii, 
eam annuntiationem hic praetermittunt. Habent 
etiam in fine abbatis, etc. : in quo convenit CEN- 
TULEN., qui de Germanico scribit ut Rosweyd. supra. 

,LovaNtEN. cum prioribus consonat, nisi quod elo- 
gium Marii, etc., media fere parte mutilaverit. 

BRuxELLEN. incipit: « Romz, via Cornelia, » etc. 
Tum: « Jerosolima, Marthe et Maris» sororum 
Lazari. » De Germanico et Pontiano, setis pure. 
Deinde: « Et passio sancti Tyrsi gloriosi martyris 
cum sociis suis, » ex die precedenti. In fine «abba- 
tig et confessoris. » - 


cim millium virginum, ad ecclesiam parocbialem 
sancti Joannis Baptista. » 
GnEVEN., post integrum Usuardi textum, sic pro- 
sequitur« Íste Launomarus puerulus parentum 
suorum gregem pascens, victum suum egenis el pe- 
regrinis distribuebat ; ipse usque ad solis occasum 
jejunium frequenter protahens. Liberalibus deinde 
traditus litterapum studiis, sacerdosque effectus, 
cremum adiit : ubi inter alia virtutum prodigia clau- 
dum curavit, ignis impetum signo crucis opposito 
extinxit, et annosam quercum, ejusdem crucis vir 
tute, in loco quo voluit transposuit. In Anglis, 
Joannis Brangualatoris eremitzv. Eodem die, secun 
dum aliquos, Marii et Marthz cum aliis, quos Us- 
ardus ponit die sequenti. In Africa secundum Be 
dam » (quodnam Bed:e apographum viderit, incer- 
tum est : nullum hactenus nec impressum, nec ms. 
nobis innotuit, ubi eo ordine habeatur martyrum 
series hic apposita, videlicet) « sanctorum Pauli, 
Quinti, Geronti, Januarii, Saturnini, Successi, Pi2, 
Germanii, Julii, Gagi. In Suecia, beati Henrici ar- 
chiepiscopi Upsalensis et martyris. Qui Anglus 
natione przefatam regens Ecclesiam tempore sanct 
Erici regis Sueci», cum eodem ad convertendam 
plebem Finlandie profectus, ob zelum justitis, 3 
scelerato quodam trucidatus est. Gum autem idem 
ejus percussor, birretum S. martyris, capili UO 
impositum amovere tentaret, cutem sibi cum carnr 
bus abstraxit. In Anglia, sancti Wolstani episcopi 
Wigorniensis et confessoris. Hic cum ab semulis suis 
Synodo presidentibus, tanquam imperitus baculum 
juberetur pastoralem resignare : Libenter, inquil, 
resigno, sed non vobis. Et hac dicens, baculum 
ipsum lapidi durissimo, quo tegebatur sepulcrui 
sancti Edwardi regis, sic infixit, quod a nemi 
moveri potuit. Quo illi confusi miraculo, ut baet- 
lum reassumerct, przeceperuut. Apud Colonisí 








673 


MARTYROLOGIUM. — MENS. JAN. 


674 


Agrippinam,translatio sanct: Antoninz virginis et A cassino, eic. Eodem die, beati Contexti episcopi 


martyris, et aliarum sex de societate, «t supra ez 
editione Lubeco-Col. Bassiani Laudensis episcopi 
et confessoris, vita et miraculis clari. Hie beatum 
Ambrosium Mediolanensem visitans, clero ipsius 
obitum ejus predixit, defunctumque tumulavit. 
Eodem die, Hugonis archiepiscopi. Item Contexti 
episcopi et confessoris. » 

MOLANUS., post illa Usuardi verba, g/adio percus- 
84$ esl, addit fere ex Adone : « Consummavit autem 
martyrium suum xvii Kal. Februarii, et sublatum 
corpus ejus a Christianis, sepultum est xv. Kal. : 
celebris vero dies ipsius agitur xiv Kal. Februarii, 
quando iterum sacrum ejus corpus mutatum est.» 

quitur : « Via Cornelia, etc., » ut die sequenti. 
« [n Laude civitate, sancti Bassiani, etc. Lugduno, 
Nicetii episcopi. Monasterio Corbionis, in pago Dor- 


AI Xa. 


et confessoris. » Qux habel minori charactere, de 
sanctis Africanis secundum Bedam, de beato Hen- 
rico Upsalensi, et sancto Wolstano, ex Greveno 
ad verbum desumpta sunt. Posteriores editiones 
ab Usuardo longius recedunt. Initium est, Via 
Cornelia, etc. Post qua sequitur nota observatu 
digna : « Horum celebritas, inquit, uno die przve- 
nitur, quia dies passionis eorum, martyrio sanc- 
torum Fabiani et Sebastiani solummodo deputa- 
tur.» Festa transferri, id notissimum est, preveniri 
multo rarius : quamvis non diffitear exempla sup- 
petere, quibus id factum esse, contra Castellanum 
demonstretur. Hoc novi in his editionibus accedit, 
quod beato Contexto locus assignetur, nempe : 
Eodem die, Bajocas, etc. Henrico Upsalensi, mar- 
tyrii annus, scilicet, 1151. 


Die 20. 


Rom, natalis beati Fabiani papse, qui cum tredecim annis Ecclesie przesset, martyrium est passus 
tempore Decii, et in cimiterio Calisti sepultus. Eodem die Catacumbas, sancti Sebastiani martyris, qui 
cum haberet principatum prim: cohortis, jussus est sub titulo Christianitatis a Diocletiano imperatore 
ligari in medio campo, et sagittari a militibus, atque ad ultimum fustigari donec deficeret. Via Cornelia, 
sanctorum martyrum Marii, et Martha» cum filiis suis Audifax et Abacuc, nobilium de Persida, qui ad ora- 
tionem venerant Romam tempore Claudii principis. E quibus post toleratos fustes,equuleum,ignes,ungues, 
manuum precisionem, Martha in nympha necata, cateri sunt decollati, et corpora eorum incensa. 


NOTE. 


Sumitur ex Praten., Herinien., Tornacen., Pulsanen., Antuerp. e&. Maz.-Lubec. Munerat. Greven. 
et Molan. 
VARIANTES LECTIONES. 


Pulsanen. contra alios omnes codices, pontifica- B putavimus. Zigari in medio campo, haud Usuardi 


tum Fabiani ad duodecim annos re stringit : alii 
martyrologi nimium extendunt, ut in Observatio- 
nibus dicetur. Preesset, minus quidem ad exactam 
syntaxim, sed tamen ita Beda, ex quo alii omnes, 
ei codices nostri, excepto Molano, qui legit pre- 
fuisset, hic et alibi satis libere antiquam simplici- 
tatcm corrigens. Cimiterio habent passim codices 
quos sequimur. In Callisti, Calisti, Calizti sope- 
numero variant, ut mirum videri non debeat, si nec 
nos stabilem orthographiam servemus. Molanus 
iterum elegantius voluit scribere, apud Caíacum- 
bas: Pulsanen. et Munerat. ad. Calacumbas : cx- 
teri neglecta |przpositione ponunt, Eodem die Ca- 

as, ei ita, licet magis barbare, legendum 


eetio est, secundum Bedam et Adonem : Tornacen. 
et Munerat seribunt religari. In Pulsanen. fusticari 
pro fustigari librarii mendum est. Hoc notabilius, 
uod ubi exteri omnes recte scribunt, 4001lium de 

erseida, solus ille habeat Ai nobiles fuerunt viri 
de Siria, Veneruut Rome, Greven. Rome, melius 
ex aliis Komam. Rursus Greven. et Molan. (empo- 
ribus Claudii, pvo tempore, etc. Pulsanen. habet 
manwum precisiones, servanda Beds et Adonis 
lectio in singulari. Item apud eosdem Greven. et 
Molan. i» lympha, legendum i2 «ympha, ut bene 
probat Bollandus, at fusius explicat Castellanus 
pag. 340, ubi et alia de his sanctis satis curiose 
observantur. 


OBSERVATIONES. 
Inter ahtiquos martyrologos singularem plane C csetera ex eo desumens, pro xxv annis substituat : 


adverto in referendis iisdem sanctis concordiam. 
Habent omnes hos sanctos Hieronymiana apographa 

rzter morem satis hic conformia, habent Beda, 

abanus et Notkerus; atque in serie nostra Roma- 
num parvum, Ado, Usuardus. Quzrit Florentinius, 
quid innuat ea plerorumque Hieronymianorum 
indeterminata formula : Rome in cxmelterio, Fa- 
biani episcopi, et Sebastani ; et satis apposite, ni 
fallor, ex Cypriano accipi putat antonomastice 
pro caemeterio Callisti, idque ex Kalendario Bu 
cherii confirmat, non integre locum referens, qui- 
ita legendus est : xin Kai. Feb. Fabiani in Callisti 
et Sebastiani in Catacwnbas, Alia Kalendaria 
aut Sacramentaria referre supervacaneum reor, 
cum ab omni zvo satis consecrata fuerit inclytissi- 
morum sanctorum memoria. Notabilis est. Bed: 
textus hujusmodi : Rome, Fabiani episcopi, qui 
cwn vigini quinque annis Bcclesie praesset, pus- 
sus esi martyrium tempore Decii,et in Cemelterio 
Callizti sepu iP. Haec ex eo descripsit Rabanus, 
aliqua ex Pontificalibus adjiciens, qute omnia in 
Notkerum transierunt, alia adhuc parte, ex praefato 
fonte, paulo auctiorem. In Romano parvo simpli- 
citer ponitur : Rome, Fabiani pape et maríyris. 
Ado Bedam sequitur, sub ea tamen cautione, ut 


jio [) translatione congerentem. Àn Acta vere a 


Qui cum xIv anos, men8es xt, ac xit, dies. Textum 
suum ex alterutro mutuavit Noster, at rejecto utri- 
usque ealculo, eumsignavit, qui proxime ad veram 
chronologiam accedit. Czetera vide apud Bollandum 
et recentius apud Tillemontium tomo III, a pag. 363 
In textu Hieronymianio diei przcedentis ex codice 
Lucensi ultimo loco ponitur : Eom, passio sancti 
Sebastiani martyris. Duplicati festi rationem, vel 
saltem conjecturam ibidem invenies. Romanum 
parvum tertio loco legit : Bt Sebastiani in vestigiis 
Apostolorum sepulti. Ado prolixius Bedz» elogium 
totum transumpsit, exclusa solum Sebastiani pa- 
tria, de Mediolano. Rabanus Bedam incorruptum 
reliquit, Notkero Adonem sequente. Noster brevius 
suum encomium ex diffusioribus illis, seu Beda, 
seu Adonis contraxit,Catacumbas recte exprimens, 
de quibus Acta xxiv Junii a AA 439,et Castella- 
num a pag 353 multa erudite de Sebastiano ejusque 
Am- 
brosio ex autographis, et authenticis composita 
sint, merito dubitatur,at egregia esse, gravia et fide 
digna, omnes cum Hesselio apud Molanum, Bollan- 
do, Ruinartio pag. 295 aliisque fatentur; nec id Til- 
lemontius negaverit,cujuscompendium legi dignum 
est tomo IV a pag. 015. Wandalbertus sic hodie canit. 


i 


675 


Tertia poat decimam Fab:ano preesule floret : 
Cui parili Sebastianus virtute cohzret, 
Roma quem vectu:n nunc Suessio l;gta frequentat. 


Tertia annuntiatio in Hieronymianis eodem de- 
fectu laborat : Zn caemeterio, Marii, Marthe, Audi- 
Jaz et Abbacuc. Hic vero Florentinius antonomasiz 
beneficio non utitur, sed innominatum camete- 
rium Arenarium censet esse Via Cornelia quae in 
Epternacensi et Usuardo signatur. Sola nomina 
exprimit Romanum parvum, quorum primum et 
ultimum varie a nonnullis contorta reperies; ut 
Maris, vel Marini nro Marii; Ambacum Ambucuc, 
Abacum, eic. Ceterum ex Beda rursus derivantur 
quacunque Rabanus, Ado, Usuardus, Notkerus in 


USUARDI MONACHI. 
A suos textus transtulere. Hos inter minimum a fonte 


016 


recedere videtur Usuardus, si positionem excipias, 
nempe Vía Cornelia, quam ille solus prefixu, in 
Actis fortasse aut in aliquo Hieronymianoapographo 
reperinm. De Actorum sinceritate minus videtur 
dubitasse Bollandus, quam Baronius : a selectorum 
collectione a Ruinartio exclusa sunt. Equidem to- 
tius histori:x subjectum, ut ita loquar, satis verum 
existimo, ast omnia complanare, quz» Tillemontius 
objicit tomo IV a pag. 673 difficillimum arbitror. 
Si quid tamen Bollandianis disquisitionibus supe- 
raddi, aut magis illustrari queat, id in loco pres- 
tabimus, atque eo veritatis studio, quo in similibus 
versari solemus. 


AUCTARIA 


ANTUEP.-M4). in Fabiano Adonianus est. De Se- 
bastiano etiam aliqua admiscet hoc modo : « Qui 
intantum carus erat Diocletiano et Maximiano impe- 
ratoribus, ut principatum ei prim: cohortis trade. 
rent. Quem Diocletianus, ubi Christianum cognovit, 
nec a fide posse revocari, jussit ligari in medio 
campi, quasi signum ad sagittandum, et sagittari 
a militibus ; qui cum sagittis plenus quasi hericius 
esset, putantes eum mortuum, abierunt. » Desunt 
reliqua, qux». cum prioribus, melius in Beda, vel 
Adone legentur. Sic el in tertia incompletus est : 
« Eodem die Rom:e, natale sanctorum martyrum 
Marii... et Abacue nobilium, qui ad orationem 
venerant Roma, tempore Claudii principis. » 

RoswEvp. in Fabiano etiam Adonianus est. De Se- 
bastiano ex eodem fonte alia ferme decerpit ; « Qui 
jubente... quasi signum ad sagittam positus, ita 
sagittis repletus est, ut quasi hiricius videretur. 
Dehinc intra paucos dies sanitate recuperata, cum 
ipsos imperatores de persecutione injusta Christia- 
norum, libera voce corriperet, denuo captus, felici 
consummatione martyrium excepit, sepultusque 
est in Catacumbas juxta vestigia apostolorum. » 
De Mario, etc., die precedenti. 

AÁGONES MARTYRUM Fabiano ascribuntur anni xiv. 
De Sebastiano pure. De reliquis pridie. 

ANTUERP.-Max., ULTRAJ., LEYDEN., LOVANIEN. et 
EprrIOo UrTRAj.-BELG. uti pridie retulerunt martyres 
Persas ita eosdem hodie praetermittunt. In Seba- 
stiano puri sunt.. de Fabiano, post page, hsc solum 
interserunt : « Qui decimus nonis post beatum Pe- 
trum. » 

ALBERG et DaNic. cum prioribus conveniunt, sed 
post sepultus, adjiciunt insuper : « Hic Chrisma 
constituit annis singulis in Coena Domini cele- 
brari. » 

CENTULEN : « Rome, passio beati Fabiani pape, 
et martyris. Eodem die, sancti Sebastiani martyris, 
eujus fide atque doctrina multi martyrio coronati 
sunt. Item eadem die Roma, sanctorum Marii et 
Martha, cum filiis suis Audifax et Abacuc nobilium 
de Persida, qui ad orationem venerant tempore 
Claudii imperatoris. » 

BRUXELLEN. sic incipit : « Rom, natale sancti 
Sebastiani de Mediolano ac comitum ejus. Qui 
cum... » 2103 omnino qure. Dein post « deficeret : 
Quem mortuum in cloacam miserunt. Cujus corpus 
a quodam Licineo inveutum, et in cripta juxta ve- 
stigio apostolorum sepultum, est.» Tum de Fabiano, 
post pape et martyris, sic prosequitur: « Qui sede 
vacante dum de futuri pontificis electione tracta- 
retur, cum aliis adfuit, et subito columba candida 
de celo super caput ejus descendens, dixit : Tu 
Rome episcopus ordinaberis. Qui sic divinitus ele- 
ctus, post laudabilem vitam,a Decio pro fide Christi 
decollatur. Hie statuit ut omni anno in ccena Do- 
mini crisma consecretur: et exactam euram habuit 
ut gesta martyrum in integrum colligerentur. » De 
Persis, die pracedenti. 

HaGENOYEN. de Fabiano, paulo aliter primo loco 


D 


annuntiat : « Qui fuit xix post beatum Petrum, el 

per indicium columbz, supereum divinitum descen- 
A dentis, in papam est electus sub Gordiano impera 
tore, et Eeclesi:w pr:xfuit xim annis. Iste Fabianus 
interesse Pasch: sollempniis, donec peecata sua 
confiteretur et poenitentiam ageret. » Vide Bol. 
landum. « Hic septem subdiaconos constituit, qui 
gcsta martyrum colligeret (colligerent). Tandem 
sub persecutione Decii capitis amputatione imarty- 
rium complevit. » De Sebastiano, sic habel : « Apud 
Cathecumbas, beati Sebastiani militis, et martyris, 
qui multos in fide etpassione confortavit, et multos 
ad fidem convertit. Ilic cum haberet..... » non salis 
pure. « Sed postea prasentans se imperatoribus, 
conveniens illos de injusta persecutione sancto- 
ruin et ideo jussus ad mortem fustigari et corpus 
ejus in cloacam projici. »De Persis, die precedenti. 

VicTronIN. Ex Rabano post sepultus, de Fabiano 
habet sequentia : « Hie regiones divisit diaconibus 
et fecit septem diacones, qui septem notariis im- 
minerentet gesta martyrum inintegrum colligereni, 
« Deinde hzc assuit : « Hujus temporibus super 
venit Novatianus [ruit dicere Novatus] ex Africa, 
et separavit de ecclesia Novatianum, postquam 
Moyses confessor in carcere defunctus est, qui fuit 
mensibus xi. » 

MarRIC.-CanTHUS.-UrTRA). : « Fabiani et Sebastiani, 
Martyrum, Marii et Martha cum filiis nobilibus. 
Marcelliani et Marci, ac Tranquillini patris eorum, 
martyrum. » Spectant hi ad xvi Junii, hic autem 
Sebastiano forte juncti sunt, quod eorum gesta in 
illius Actis comprehendantur. 

REgMENs. Ecclesie, SS. Timothei et Apollinaris : 
«Lugduno Galli, sancti Clementis presbyteri.» De 
eo meminerunt apographa Hieronymiana ;uti etiam 
Acta nostra perpaucis. 

Eprmo LusECO.-Cor. de Fabiano solum inserit, 
ut supra : « Qui xix post beatum Petrum. Eodem 
die Roms ad Catacumbas, natale sancti Sebastian! 
martyris. Qui cum haberet, » ut supra, ete. De 
Persis etiam die pr:cedenti. 

BELIN. Utraque editio in textu non omnino pura 
est : omittit Persas, de quibus egit die praecedenti, 
et in utraque subjicitur : « Civitate Taurina, sanc- 
torum martyrum Solutoris, Adventoris et Octavi.» 
Sunt hi ex celebri legione Thebza, et in Przter- 
missis remittuntur ad xx Novembris, quo die eo- 
rum meminit Martyrologium Romanum. 

GREVEN.., prz:eter morem, hoc unicum habet addi- 
tamentum: «Eodem die, beati Policronii martyris.» 
Duo in Prztermissis Polychronii memorantur, uter 
eorum sit, hactenus nescimus. 

MOLAN. in prima editione : « Civitate Taurina, 
sanctorum martyrum Solutoris, Adventoris et Oc- 
tavii; » ex Belino, « Lugduno Gallis, sancti Cle 
mentis presbyteri. » De quo supra. In posterioribus 
adjungitur: « Die vigesima, sancti et theophori p&- 
tris Euthymii magni. » De ipso in Actis fuse, et forte 
alia in Supplemento addi poterunt. Tum t ypis mino 
ribus : « Eodem die sanct Mauri episcop! Cesenn? 








6071 


MARTYROLOGIUN. — MENS. JAN. 


078 


civitatis et confessoris, eximix sanctitatis Viri. À et Mathildis regina ejus, cum beatam virginem Eu- 


Obiit Dagobertus rex Francorum. Constitutum est 
autem a Domino Joanne abbate, et universo capi- 
tulo Marcianensi, ut dies anniversarius ejus solem- 
niler celebretur, pro eo qnod idem gloriosius rex 


Xll Kal. 


sebiam de fonte Isalutari suscepissent, Villam Ver- 
niacum, et vinum, quod ad usus nostros de Fran- 
cia adduceretur, regali munificentia contulerunt. » 
Vide Pratermissos. 


Die 9. 


Natalis beati Publii episcopi, qui secundus post Dionysium Areopagitam Atheniensium Eeclesiam 
nobiliter rexit, et preclarus virtutibus, ac doctrina przfulgens, ob Christi martyrium gloriose coro- 
natur. Roma, passio sanct: Agnetis virginis, qu:e sub przfecto Urbis Symphronio ignibus injecta, sed 
his per orationem ejus extinctis, gladio percussa est. In Hispaniis civitate Tarracona, sanciorum mar- 
tyrum Fructuosi episcopi, Augurii et Eulogii diaconorum, qui tempore Galieni in primo carcere trusi, 
deinde flammis injecti, exustis vinculis, manibus in modum crucis expansis, orantes ut urerentur obti- 
nuerunt. Trecas, sancti Patrocli martyris. 

NOTE. 


Ex Prat., Herin., Torn., Pulsan., Muneralo, Creveno, Molano, et Agonibus martyrum. 
VARIANTES LECTIONES. 
Pulsan. scribit sancti Publii, et ita passim recen- B disputo. Z'ugwrii pro Augurii in Pulsan. scripto- 


tiores codices cum Antu.-Max., Lubecana, etc. Idem 
legit Ariopagitam,uti et Herin. et Tornac. : quod 
vix observatu dignum in prz fatione monuimus. Gre- 
ven, et Molan. transposuerunt anobiliter rexit, legen- 
tes rezit nobiliter. Plus aliquid aus :s Pulsan. ele- 
gantius legere credidit ; Atheniensium nobiliter re- 
tit ecclesiam.Muneratus secundz editionis, nescio 
quomodo, e praeclarus virtitubus, vertit el predi- 
cans virtu(ibus. Et sic in Agonibus martyrum. Rur- 
sus Pulsan. pro gioriose coronatur, posuit glorio- 
se occubuit. Greven. et Molan. titulo virginis appo- 
nunt, e£ martyris. Muneral. contra, sensum hiul- 
cum facit, omittendo que sub pra&fecto. Symphro- 
*io legunt codices probati omnes ::ost, Ádonem; 
Pulsan. cum aliis, forte Bedam imitatis S'impronio 
vel S'empronio. Item. Tarracona illi, hi cum Mune- 
rato et Ágonibus MM. Terracona, utri rectius, non 


ris vitium reputo. uti Galeni pro Galieni in Ago- 
nibus MM. Melius scriberetur Callieni, sed codi- 
ces sequimur. Lego, 4a carcere (rusi, quod ita Usu- 
ardum scripsisse sentiam, melius dixerat Ado ia 
carcerem. Caeterum recedunt Pulsan. Greven. et 
Molan. qui id éorrigendum putarunt. Agones MM. 
pro ezpansis. Greven. omisit vocem orantes, ante, 
«t urerentur ; forte quod sensum obscuriorem esse 
adverterit: sed maxime improbanda Pulsan. Codi- 
cis licentia, ita corrigentis : /2 carcerem sunt retru- 
$i: deinde flammis injecti, ut urerentur, Sed ezus- 
Lis vinculis, manibusque $n modum crucis ezpan- 
8is, orando obtinuerunt martyrii palmam. Trecas 
scribunt omnes, medii :vi stylum secuti, liberior 
Grevenus habet, Z'recis, cum Agonibus martyrum. 
Preferenda est qualiscunque Usuardi lectio. 


| OBSERV ATIONES. 
Codices nostri Usuardini optimz notz:» concordi- C Augustini, Gregorii et tot aliorum encomia. Precíi- 


ter primo loco Pubitum annuntiant, plures alii cum 
Belino Ag4etem praposuere. Et ita habcnt apogra- 
pha Hieronymiana, Romanum parvum, Rabanus et 
Àdo. Cur id mutandum censuerint Usuardus, et 
Notkerus, non facile divinaveris. Neque enim 3eta- 
tis ordo preetexi potest, nam ea ratione in ultimum 
locum rejicienda fuisset celeberrima Agnes, tametsi 
eum Bollandostatuas sub Valeriano et Gallieno, non 
sub Diocletio, ut probabilior fert sententia, martyrii 
coronam adeptam. Hic itaque cz:eteris omnibus ante- 
nitur Pubiius, quem ex iis unum censemus, cu- 
Jus primo in Fastis sacris memoria auctori Romani 
parvi accepta debetur, nam qui in Hieronymianis 
apographis Pupiius, Publiis, vel Publius inter alios 
martyresconnumeratur, nullam cum hoc nostro con- 
nexionem habet et falli plane opinor Castellanum, 
ui ex illis novem desumptum existimat. En modo 
omani parvi verba : AtAenis, S. Publii episcopi, 
qui Mililenus a, Paulo episcopus ordinatus. Aliter 
Ado: Item a Athenas, B. Publii episcopi, ob 
Chrisli mar(yrium coronati. Et quidem sic exclu- 
duntur difficultates chronologicz,quibus se implicat 
in festivitatibus apostolorum, dum Publium Milite- 
num, Dyonísii Areopagitz immediatum successorem 
constituit, quod a Bollando citati videvunt Baronius, 
et Halloixius, et recentius tomo II variis locis impu- 
gnat Tillemontius. An Noster Adonem contrahens ob- 
servatam difficultatem evitare voluerit, non est 
promptum asserere, certeita annuntiationem forma- 
vit ut verum, vel saltem vero proxi.num attigerit. 
Verissime ab Hieronymo pronuntiatum est ep. 8 
ad Demetriadem (qua in nova editione 974) sub fi- 
nem, omnium gentium litteris atque linguis lauda- 
(am esse Agnes vitam, ut egregie probant Ambrosii, 


pue in. Beclesiis, inquit idem Hieronymus; imo in 
antiquissimis quibusque Kalendariis, Martyrologiis, 
Sacramentariis. Buchenarium limprimis diserte le- 
git: Agnelis in Nomentana. Carthaginense :.S'ancie 
Martyris Agnes. Frontonis, quasi ad geminati festi 
distinctionem : Naíale sancte Agne de passione, 
ubi melius legeretur Agzes a recto Agne. Hierony- 
miana primo loco habent: Rome, passio Agnetis 
virginis. Brevius, Romanum parvum sancte Agne- 
(is virginis, Bed: elogium lotidem fere verbis a 
Rabano et Adone in Martyrologio transumptum est: 
Noster, qui ex postremo catera, et hoc verosimili- 
ter muluatus est. Ast in eodem Adone inter festivi- 
tates apostolorum diffusior texitur historia, quam 
dicere possis Actorum illorum compendium, quz 
sub Ambrosii nomine circumferri solent, ex quo 
pluscula a Notkero decerpta sunt. An vere Ambro- 
siana Acta crediderit Bollandus, est cur dubitem : 


D utcunque tamen fuerit, ab eruditis hodie sancto illi 


doctore passim abjudicantur. Nec sane magna ea jac: 
tura reputanda est, cum ab ipso Ambrosio lib. I 
de Virg. cap. 2, a Prudentio. Maximo Taurinensi, 
et Lot aliis Patribus cumulatissime compensetur. 
Vide Ruinartium inter selecta a pag. 503, ubi Pru- 
dentii hymnum 12 et citatum Ambrosii locum illus- 
trat. Tillemontius tomo V, a pag. 344, et. Castella- 
nus in hodiernis notis; nonnulla observant, qua in 
Supplemento examinari poterunt. De sola Agnete 
cecinit Wandalbertus : 


Bis gexta est, Agnes quam virgo et martyr honorat. 


Martyres Tarraconenses commemorant Hierony: 
miana, ad quos paucula notavit Florentinius, alibi 
fortasse discutienda. Fallitur iterum Castellanus, 


079 


USUARDI MONACHI 


680 


dum in omnibus Martyrologiis prosaicis eorum no- A male ab Acherio inter adjectitios computatus est, 


mina reperiri affirmat, quandoquidem nec Beda, nec 
Romanum parvum de iis meminerint. Signat ipsos 
Florus cum proprio sibi elogio. Ado elegantius ex 
Actis composuit, quod noster in pauciora redegit. 
Rabanus'solum Fructuosum seligit, eique perperam 
attribuit regulas monachorum, mullis post s:culis 
a Fructuoso Braccarensi episcopo adornatas: Notke- 
rus Adonem sequi maluit. Acta a Bollando illustrata 
authentica esse fatetur Ruinartius, quem vide a pag. 
219, et Tillemontium tomo IV,pag. 198. Ex laudatis 
Hieronymianisetiam sumptus est Patroclus Trecen- 
sis : Trecas, passio sancti Patrocli martyris : qui 


Ex isto fonte eum acceperunt Rabanus et Ado, 
cum ea diversitate, quod ille locum notare neglexe- 
rit, hic vero distinctius : Apud Trecas. Cur noster 
minus eleganter scripserit, cur Notkerus omiserit, 
non est opera pretium inquirere. Satis patet Usuar- 
dum sua omnia ex Adone desumpssise. Quod autem 
hic et alibi a Baronio, vel Bollando Bedam citari 
advertas, de pridem vulgato intellige quod supra 
monuimus, qnodque in cautelam passim indicare 
Bollandus consuevit. De Patrocli Actis, et transla- 
tione, diligenter agit Bollandus, quibus adde qu» 
recentius observavit Tillemontius tomo1V, pag. 203. 


AUCTARIA. 


ANTUERP.-MAJ. incipit ab Agnete, in qua satis pu- 
rus est. Tum : « Apud Athenas, natale sancti Pu- 
blii episcopi et martyris. » Tarraconenses carent 
elogio. Demum : Trecas, passio sancti Patroclii mar- 
tyris, tempore Aureliani imperatoris. Qui post di- 
versos, quos pro Christo sustinuit, agones, capitis 
obtruncatione martyrium consummavit, et sepul- 
tus non longe est. » 

RoswEvp. de Agnete, bene. De Publio, ut Adoin 
Martyrologio : » Item apud Athenas, beati Publii 
episcopi, pro Christo martyrio coronati. » In Tar- 
raconensibus elogium constringit : « In Hispania 


B 


civitate Taragona, natale sanctorum Fructuosi epi- - 


scopi, Augurii et Eulogii diaconorum, qui tempore 
Galieni, sub Emiliano preside martyrio coronati 
sunt. » In ultima purus est. 

ANTUERP. et Max.-LuaEC. toto textu salis puri 
sunt, sed in elogio Terraconensinum ex Adone sup- 
plent quod Usuardus f Eetermiserat « Et mox 
quidam ex fratribus, et filia przesidis, qux astabat, 
viderunt sanctorum animas coelum conscendere co- 
ronatas. » Eadem habent codices medi: nota. 

ANTUERP.-Max., UrTRA)., LEYDEN., ALBERG., Da- 
NIC. et editio ULTRAJ. BELG. non minus sinceri, si 
Agnetem Publio non praponerent. 

LOvANIEN. ctiam przfigit Agnetem; sed praterea 
mutilus est, carens toto Publii elogio. 

CENTULEN. : « Apud Athenas, sancti Publii epi- 
scopi et martyris, quem docuit et ordinavit sanc- 
tus Paulus apostolus. Rom: passio sanct: Agne- 
tis virginis, sub judice Symphonio. » In Terraco- 
nensibus, post « diaconorum, » addit,« et marty- 
rum, » carens elogio. In ultima purus est, sed ad- 
jicit, « tempore Aureliani. » 

BRUXELLEN. de Agnete, subdit : « Cujus quotidie 
in canone misse memoramus. » De Publio, Adonis 
elogium inter festivitates apostolorum cum Usuar- 
dino sic fere commiscet: « Apud Athenas, beati 
Publii episcopi et martyris. Qui pridem princeps 
insule quz dicitur Militena, cum beatum Paulum 
navigantem Romam, per triduum hospitio suscep- 
tum humane tractasset, et Paulus patrem ipsius 
febribus, et dissenteria laborantem per impositio- 
nem manus sanasset, coepit sancto Paulo adhzre- 
re. Qui ipsum postea episcopum ordinans, ad prz- 
dicandum direxit. Hic fuit secundus post Dyoni- 
sium, » etc. In Terraconensibus non omnino purus 
est, et ex Adone adjicit idem, quod supra. In fine : 
« Eodem die Trecas, tempore Aureliani imperato- 
ris, passio sancti Patrocli martyris gloriosi, qui 
Susati requiescit. » Vide Bollandum. 

HAGENOYEN., in Publio satis purus, secundo loco 


C 


habet de Terraconensibus, ut ANTUERP., etc., supe- 
rius. De Agnete sic habet : « Romz, passio sancte 
Agnetis virginis et martyris. Qus in juventute sua 
sponsum elegit sibi Deum, et ideo filium przsidis 
Symphronii recusans; et ob hoc turpiter est denu- 
data, et crinibus suis tecta a Deo, et ab angelo in 
lupanari custodita. Hzc postquam filium przsidis, 
qui illam contaminare voluit, a morte suscitavit, in 
ignem projicitur et occiditur, sed non lzditur igne: 
tandem gladio percutitur et subiit mortem. Eodem 
die Trecas, » etc. 

. MarRiC.-CanTRUS. UrTRAJ. sic legit : a Agnetis vir- 
ginis et martyris solemnitas. » Et in margine; «Ex 
speciali licentia capituli, propter przsentiam cor- 
poris ipsius, quod est in ecclesia saneti Martini Tra- 
Jectensi, valde solemniter in loculo argenteo deau- 
rato locatum. » Molan. in posterioribus editioni- 
bus, ipsi Usuardi textui, litteris cursivis, de eadem 
saneta hec interserit, « Cujus reliquis habentur 
in Trajecto inferiori.» Videantur Bollandus et Ca- 
stellanus. 

BELIN. Pri,na editio mutila est, altera ferme inte- 
gra, sed utraque ab Usuardo discrepat, qnod pri- 
mus locus Agneti tribuatur. 

Eprrio LvBEco Cor., ab Agnete etiam incipiens, 
Usuardino elogio, post. Virginis, haec verba inter- 
ponit: « Quzxe decimo tertio statis sus anno, tem- 
poribus Diocletiani et Maximiani imperatorum, sub 
prefecto urbis, » etc. In Publio, pura est. In MM. 
Terraconensibus Adonem potius, quam Usuardum 
deseribit. De Patroclo sic habet : « Eodem die Tre- 
cas, sancti Patrocli martyris, qui tempore Aure- 
liani imperatoris decollatus est. » 

GREVEN. : « Iste Patroclus civis erat Tricassine 
urbis, sed Christi amore, contemptis divitiis, ad 
palmam martyrii post compedes, ignitas catenas, 
et fustes superatos, capitis abscissione pervenit. 
Vitalis, martyris Agaunensis. Meynradi eremitz et 
martyris : Translatio S. Vincentii Levitze, Arvernis, 
Aviti episcopi. Hermis episcopi. Item sancti Cele- 
stini. » 

MoLAN. edit. prima minuto charactere : « Ancyra 
Galatie, S. Busyris egregii martyris. » Tripartite 
lib. vr, cap. 13. « Meinradi eremitz et martyris 
Augiensis. » Editiones alter: sic habent : «In insula 
Augiensis monasterii, Meinradi eremitae et martyris 
anno DCCCCLX. Die xxr, sancti patris Maximi con- 
fessoris, et sancti Neophyti. Eodem die, sancto- 
rum martyrum, Eugenii, Canidii, Valeriani, et Acy- 
lg. » De Maximo vide Prectermissos : utrum Neo- 
phytus ille Anastasius sit, me latet. Vide Acta 
pridie, et hodie Pretermissos. 





XI Kal. 


Die 24. 


Natalis sancti Timothzei, discipuli beati Pauli. Hic ab eodem Apostolo episcopus Epheso ordinatus, post 
multos pro Christo agones, martyrio coronatus est. Eodem die apud civitatem Valentiam, sub Daciano 
Hispaniarum preside, sancti Vincentii Levitae, et martyris. Cujus passionis nobilemtriumphum conspicuus 
versificator Prudentius luculenter versibus exsequitur :sanctus quoque Augustinusejusdem martyris pr2- 








684 MARTYROLOGIUM. — MENS. JAN. 682 


conium, quantum sit laudis honore excipiendum, quodam sermone commendat. [Bouillart. legit. : ^ Apud 
Valentiam civitatem Hispanis, saneti Vincentii Levitze et martyris, cujuscertaminis triumphum, tempo- 
ribus Dioclitiani et Maximiani post nimiam c:dem ac gravia tormenta, textus ipsius passionis sub Da- 
tiano preside completum ésse declarat.] Romx» ad aquas Salvias, sancti Anastasii monachi et martyris. 
Qui post plurima tormenta carceris, verberum et vinculorum quz, in Czesarea Palzstinz perpessas fuerat 
a Persis, postremo multa poena affectus atque ad ultimum decollatus est cum aliis septuaginta. Ipso die 
civitate Ebreduno, sanctorum martyrum Vincentii, Orontii et Victoris. 
NOTAE. 


Textus desumitur ex Herinien., Tornacen., Munerat., Creven., Molan. et Agonibus martgrum. 
* Bollandum, qui nostram lectionem prestulit, a A vero- hzc cohaerent ? Nihil expeditu facilius. Usuar- 


Pratensi codice deceptum esse ait Sollerius, sed si 
non fuisset ipse a suo male oculato monitore dece- 
ptus, sodali suo multo plus honoris habuisset. Fal- 
sum est enim, quod admonuit Castellanus, a? impe- 
rito foríasse quopiam erasum fuisse elogium, quod 
Sollerius representavit. Quoc manus Sollerianum 
textum primo exaraverat, et postea erasit, eadem 
Bollandianum nostrumve ejus loco substituit. Ap- 
pello peritos hujus generis litteraturz judices. Qui 


dus suum exemplum ut primum scripserat, exscribi 
permisit. Hinc exemplaria, unde suum Vincentii 
elogium prompsit Sollerius. Postquam autem suum 
ad sc codicem recepit, oblitteravit quod sibi minus 
rectum videbatur ; subjecit quod magis placebat. 
Itaque Sollerius hic Usuardum quidquid in mentem 
venit, fundentem ; nos cum Dollando Usuardum re- 
tractatum a seipso atque refectum edidimus. 
BOUILLART. 


VARIANTES LECTIONES. 


Vix notatu digna sunt levicule discrepantia. 
Greven. et Molan. pro Peati Pauli scribunt sancti. 
Idem Molan. et alii, episcopus ordinatus, item Ephe- 
8i, ceteri melius cum textu, episcopus Ephes? ordi- 
natus. In Tornacen. ubi de Vincentio annuntiatur, 
eodem die apud civitatem, eic., omissa est vox die, 
amanuensis vitio, quo etiam in Munerato scriptum 
Gispaniarwn. Herinien. posuit post multos agones 
tro CAÀrísto;certa apparet et aliquantulo elegantior 

suardi transpositio. Rursus idem codex legit, cu- 
jus passionem nolilis triumphi. Melior est textus le- 
ctio, eaque in tota Vincentii annuntiatione vere et 
fermane Usuardina, non ea, quam ipsi tribuit Bol- 
andus, a codice Pratensi deceptus, ex quo citat se- 
Quent: A Valentiam civitatem Hispanie,sanc- 

j Vincenti Levite et martyris, cujus certaminis 
iriumphn, temporibus Diocletiani ei Mucimiani, 
post nimiam cedem, ac gravia tormenta, textus 


ipsius passionis sub Datiano preside completum 
e$8e declarat. Ast genuina hz»c Usuardi esse, codici- 
bus, omnibus aliis, excepto Aquicinctino, repugnan- 
tibus, haud unquam ut crederem induci potui. Quam 
vero 1d rcete pridem sensissem, docuit subinde Cas- 
tellanus, nunquam satis laudandus mihi adjutor in 
consulendo prafato Pratensi codice. Scripsit enim, 
totumtextus nostrielogium, ut primum ibiexaratum 
erat, ab imperito fortasse quopiam erasum fuisse, et 
superscripta, qu: modo citavimus, unde patet eum 
quoque codicem reliquis nostris olim conformem 
fuisse, atque adeo ipsissimam Usuardi lectionem a 
nobis in textu exhibitam. In Agonibus martyrum - 
habetur, ad aquas Salinias, in Molan. apud aquas 
SSaleias. Demum Molan. idem et Greven. ponunt : 
In Galliis civitate Ebreduno. Nemo non videt, tex- 
tus nostri lectionem ex aliis esse preferendam. Ín 
Greven. aliquid redundat. 


OBSERVATIONES. 


Quam authentica sunt Timothei gesta, utpote 
quorum przcipue testem habemus ipsum Doctorem 
gentium, tam est dubius dies, quo martyrii lauream 
promeritus sit. Baronius ad xxiv Januarii sic notam 
suam orditur: Aguat de eodem (Timotheo 

nempe xxiv Januarii) ceteri Latinorum ; Greci au- 
xxiI Àujus. De Grecis vera predicat, de Latinis 
non item : nam Hieronymiana, et, si inter ea nu- 
merari possit ipsum S. Cyriaci Ms. quo Baronius 
usus est, ac praterea Florus eum signant xxvir 
Septembris ; Wandalbertus xvi Maii ; Usuardus au- 
tem, ejusque przcipui codices, et quidem Belinus 
et recentiores alii, eum expressissime annuntiani 
hoc die xxri Januarii. Itaque ceteri illi reducuntur 
ad Bedam, Romanum parvum, Adonem, Rabanum 
et Notkerum. Porro Bed», Romani parvi et Rabani 
phrasi brevissima est ; paulo longior Notkeri ex 
Adone inter festivitates apostolorum, unde etiam 
nostra desumuntur, omissa duntaxat translatione 
reliquiarum, de qua Usuardus ix Maii, Adoniana 
aliqua hodierna in eum locum transferens. Qua au- 
tem causa motus sit ad deserenda solitorum ducto- 
rum vestigia nusquam reperio, nisi prater morem 
Grzcos hic imitari voluerit. Actaa Polycrate scripta, 
aliaque a Metaphraste diffusius deducta, optime il- 
lustravit Bollandus. Vide etiam Castellani notam a 
pag. 493 et accuratam vite synopsim apudTillemon- 
tium, tomo II, a pag. 142. Quousque vel Romanum 
imperium, vel Christianum nomen eztenditur, Au- 
gustini verba sunt, omnisregio, omnis provincia,na- 
lalem gaudet celebrare Vincentii. Hinc in vetustis 
Ecclesie monumentis notissima ejus memoria. Non 
solus in Hieronymianis colitur, sed episcopo Valerio 


PargOoL. CXXIII. 


et octodecim, imo et pluribus sociis conjunctus, de 
qua turma diligenter agit Bollandus, et post illum 
Florentinius in notis : tu plerorumque sodalium no- 
mina ex insigni Prudentii hymno accipe, ac quo die 


hac die C singuli collocandi sint, excitatis scriptoribus disce. 


Romanum parvum indeterminatum relinquit marty- 
rii locum : Sancti Vincentii diaconi, et martyris in 
S'paniis : nec clarius scripserat Beda. Elogium ex 
probatissimis Actis, tametsi non presidialibus, con- 
cinnavit Ado ; Noster vero, pro singulari in S. Vin- 
centium pietate, encomium adornavit, quod ab aliis 
rejectum, ab aliis non sincere redditum ost. Aliam 
historiam textuit Florus, aliam Rabanus,sed Notke- 
rus Adonem descripsit. Habes in Actis nostris qua 
de translationibus et miraculis operose collecta 
sunt. Vide praterea Ruinartium a pag. 387, notam 
Castellani, pag. 375, et Vitam Gallice deductam a 
Tillemontio, tomo V, a pag. 215. 

Anastasii monachi ad aquas S'ilvias, pro S'aleias 
meminit Romanum parvum. Beda paulo fusius : at- 
que ampliori non nihil elogio Viennensis. Primum 
secutus est Rabanus ; Notkerus alterum, quem et 
Usuardus, expuncta translatione, sic expolivit, ut 
in textu retulimus. Acta ejus tam preclare a Bolian- 
do illustrata sunt, ut nihil desiderari posse videa- 
tur. Vincentium et Anastasium ita conjunxit Wan- 
dalbertus : 


Undecimam Levita sacer Vincentius ornat ; 
Huic et Anastasium virtus conjungit oplmum. 


Ultima annuntiatio pure Uzuardina est, non Ado- 
niana, ut recte, mea quidem sententia, sancivit 
Rosweydus. Nequeo conjicere unde Víscentium il- 


22 


^. 


£83 


USUARDI MONACHI "T 


lum, et socios acceperit Usuardus, at nisi vehemen- A nus in notis pag. 37, necnon Tillemontius, tomo V, 


ter fallor, idem hic Vincentius Caucoliberitanus, qui 
ab Hieronymianis, Adone et aliis, imo et ab Usuar- 
do ipso, recolitur xix Aprilis, ut bene ibi observavit 
Papebrochius, pag. 622, quem secutus est Castella- 


ag. 62. Quod autem hodiernus Vincentius comites 
habeat, alter solussit, facile alibi componi poterit. 
Interim puram et simplicem Usuardi lectionem 
saríam tectam servare voluimus. 


AUCTARIA. 


PnATEN. De mutatione in eo codice facta, abunde 
in Variantibus dictum est. 

ANTUERP.-Maj. Timotheum rejicit ad xxiv Janua- 
rii. Incipit itaque : «In Hispaniis civitate Valentia, 
passio sancti Vincentii Levitz» et martyris. » In 
Anastasio ferme, in Vincentio, Orontio, etc., omnino 
purus est. 

RoswEYDb. Timotheum etiam distulit : «In Hispa- 
niis, sancti Vincentii diaconi et martyris, qui sub 
impiissimo Daciano przside, multa passus tormenta 
martyrio meruit coronari. Ipsa die in Galliis civitate 
Ebreduno, sanctorum martyrum Vincentii, » etc. 
In Anastasio, quem ultimo loco refer, plane Ado- 
nianus est. 

PULSANEN., in Timotheo et Vincentio purus, ita 
diem claudit : « Romx ad aquas Salvias, sancti 
Anastasii monachi et martyris. » Reliquis omnibus, 
nescio cujus vitio, praeteritis. 

ANTUERP. et Max.-LubEC., rejecto etiam in xxiv 
Timotheo, sic incipiunt : «In Hispaniis civitate Va- 
lentia, sub Daciano impiissimo preside, sancti 
Vincentii Levitze, » etc., pure toto reliquo textu. 

ANTUERP,-Max., UrrnA)., LEYDEN., ALBERG., Da- 
NIC. et editio ULTRAj.-BELG. Superioribus similes 
sunt in transferendo Timotheo ad xxiv et ferme 
etiam in caeteris. 

LovANIEN. in hoc proeterea deficit, quod Anastasii 
elogium mutilaverit. 

CENTULEN. : « In Hispaniis civitate Valentia, pas- 
sio beati Vincentii archidiaconi ct martyris, sub 
preside Daciano. Romx ad aquas Salvias, sancti 
Anastasii monachi et martyris. Eodem die in Galliis 
civitate Ebreduno, sanctorum Vincentii, Orontii et 
Victoris martyris. » De Timotheo xxiv. 

BnRUuxELLEN. : « In Hispaniis civitate Cesarau- 
gusta, seu Valencia, sub Daciano, » etc., satis pure. 
Tum de tribus Ebredunensibus, ut supra. In Anas- 
tasio Adonianus est. In fine autem recentiori manu 
superadditur : « Item, sancti Joannis Eleemosyna- 
rii, qui fuit patriarcha Alexandrinus. » Vide Áuc- 
taria diei sequentis. 

HAGENOYEN. : « Apud Valentiam civitatem, passio 
sancti Vincentii Levit:e, et martyris sub Dyocletiano 
imperatore, agente Daciano Hyspaniarum preside, 
fustibus czsi, eculeo suspensi, ardenti lamina pe- 
ctori ejus impressi, vulnera cjus sale aspersi, tene- 
broso earceri impositi, et super testas acutas volu- 
tati ; et cum hac omnia vicisset, in lecto molli mo- 
ritur. Cujus passionis nobilem, » etc. In Anastasio 
et Ebredunensibus satis purus est. In fine : «Item, 
translatio corporis sancti Urbani episcopi et confes- 
Soris. » Hzc, procul dubio, de Lingonensi intelligi 
voluit, de quo vide Acta die sequenti. 


AQUICINCT. de Vincentio idem habet elogium,quod D 


X Kal. 


supra ex Pratensi retulimus. In reliquis purus est, 
ICTORIN. et REG. SvEC., sub num. 130: « EL 
natale saneti Dominici abbatis. » 

CAMBERIEN. Conventualium S. Marix. « Item san- 
cti Ulfi martyris. » Refertur a Bollando in Prater- 
missis, defectu sufficientium documentorum de cul- 
tu, etc. 

BiGOTIAN. signatus D 9, de sancti Urbani transla- 
tione habet ut supra. Sed BizuNTICEN. paulo clarius: 
« Apud Divionem, translatio corporis sancti Urbani, 
episcopi et, confessoris. » 

VATICAN., signatus num. 5049, de Timotheo, nibil. 
Adjicit : « Transitus Domini Dominici sacerdotis ei 
monachi. » 

ALTEMPS. : « Civitate Sardicia, sancti Potiti mar- 
tyris, sub Antonino imperatore. » Est hic, opinor, 
de quo ex aliis inter Auctaria egimus xui Januarii. 

FLOnENTIN. ; « ltem, depositio sancti Gaudentii, 
episcopi urbis Novariensis, confessoris, magne 
sanclitatis viri. » 

Eprri0. LuBEBO-CoL Transfertur Timotheus. De 
Vincentio tormenta aliqua ex Adone enumerantur. 
In Anastasio etiam Adoniana est. Tum : « In Blan- 
duno, sancti Berdulphi confessoris. » Vide infra. 
In fine, de Ebredunensibus satis pure. 

BELIN. In textu non omnino purus est : annuntia- 
tiones sic transponit, ut Vincentius primum locum 
occupet, Timotheus tertium. In fine autem subdit : 
« Eodem die apud Novariam, depositio sancti Gau- 
dentii, episcopi et confessoris. » 

GnEVEN. : « Eodem dic, Epiphanii episcopi Tici- 
nensis, id est Papiensis et confessoris. Anastasii 
abbatis, qu', ut refert Gregorius r Dialog., Romane 

rimum Ecclesi:x notarius fuit, sed soli Deo vacare 

esiderans, monasterium juxta Neptanam urbem 
situm ingressus, per multos annos in sanctis actibus 
vitam duxit, eique monasterio, sollerti post custo 
dia, praefuit. In Blanduno, saneti Berdulphi confes- 
soris. » Bollandus rectius Aertulphum tocal, ia 
DBlandinio, sed Acta remittit ad v Februarii. 

MoLaN. aliis litteris de Vincentio totum Adonis 
elogiuminserit, quód hic describere supervacaneum 
judico, cum in ipso fonte purius legi possit. In fine 
minoribus typisde Anastasio, ex Greveno transtulit, 
qua proxime dedimus. Deinde : « Eodem die, Epi- 

hanii episcopi Ticinensis, id est Papiensis et con- 
essoris, qui in Hildesem est translatus. » Denique: 
« Roma, sanct: Blesilla matronse, de qua beatus 
Hieronymus ad Marcellam. » Editiones alie hic 
iterum ab Usuardi puritate recedunt, dum ex hoc 
loco Timotheum trasferunt ad ix Kalend. In fine 
adduntur quz supra : « Eodem die apud Novariam, 
depositio sancti Gaudentii, episcopi et confessoris. 
Papise, sancti Epiphanii episcopi et confessoris. » 


Die 35. 





Philippis, beati Parmenz, qui fuit unus de septem diaconibus. Hic traditus grati: Dei a fratribus, in- 
junctum officium przdicationis plena fide consummans, martyrii gloriam adeptus est. Rom:e, natalis 
sancta Emerentianos virginis, et. martyris, qux: dum oraret ad sepulcrum sancís Agnetis, ac simul 
orantes a gentilium lesione defenderet, lapidata est ab eis. In Mauritania civitate Cneocasarea, san- 
ctorum Severiani et Aquile uxoris ejus, ignibus combustorum. Apud urbem Antinoum, sancti Ascle 
martyris, qui primo alrocissime suspendio tortus, deinde flammis lateribus admotis exustus, ad ulti- 
mum pretiosam Deo animam, in flumen przcipitatus, reddidit. 

NOT. 


Sic legunt. Praten., Pulsanen., Antuerp., Maz.- — Albergen., Danic. ot editio Ultraject.-Belg. ab 
ZLubec., Greven., Molan. et Agones martyrum. Acco- — aliis modice discrepantes. 
dere possunt. Antwuerp.-Maz.. Ultraject., Leyden., 


0685. 


MARTYROLOGIÍUM. — MENS. JAN. 


686 


VARIANTES LECTIONES. 
In Agonibus martyrum est, de septem. diaconis. A Hodie vero post integerrimum Usuardi textum ita 


Pulsanen. vocem superfluam textui addidit, legens : 
de septem primis diaconibus, satis enim intelligitur 
enumero primorum fuisse, etiam ea voce prater- 
missa. Adde, quod sequentia transponat, éraditus 
a fratribus gratie Dei, injunctumque, eic. Pr;te- 
rea, ubi textus legit ac simul orantes gentilium! 
etc. Idem codex resecat ac simul orantes, ponitque 
wi a gentilium, etc. Librarii error est apud Greve- 
num Mauricania pro Mauritania. Scripsi Gneoce- 
sarea, quod ita cogant przcipui nostri codices. Mo- 
lanus more suocorrexit Neocesarea, ut habet etiam 
Bollandus, quamvis fateatur passim legi C«eocce- 
sarea, ut varii codices nostri, vel Geneoc.esarea, 
ut Belinus, etc. Nolo de voce liligare, modo contra 
Galesinium concedatur, urbem hanc non £z Mace- 
donia, sed ín Mauritania collocandam. Neque 
opus est operam perdere enumerando variantes 
lectiones Max.-Lubecanz : sufficiat semel, ac iterum 
indicasse, primam illam Usuardi editionem scatere 
erroribus typographicis, a quibus nee immunes 
sunt alie, prasertim Munerati et Belini. 
Hactenuspurum agnovimuscodicem Heriniensem, 
in quo vix ulla reperta additio priterquam propria 
Remensis iv hujus, et verbulum de sancto Mauro xv. 


B 


subdit : Toleto, beatissimi Hildefonsi, archiepi- 
&copi et confessoris. Suspicor ecclesi» vel monaste- 
rio, ex quo hie codex prodierit, peculiarem eum 
cultum fuisse, atque inde in codices alios transi- 
visse. Mirum etiam est prztermissam in Tornacensi 
totam Asole annuntiationem. An quod apud anti- 
quos non reperiretur? Certe ejus loco hz:c substi- 
tuta sunt : Resbaco monasterio, translatio sancti 
Agili abbalis. Eodem die,sancti Macarii martyris. 
Quid Agili translatio ad Tornacenses spectet om- 
nino non capio, cum de ejus natali nulla proprio die 
fiat mentio. Cxterum et in aliis codieibus de ea 
translatione agitur. Macarii aulem, vel solius, vel 
cum Eugenio, vel cum Emerentiana conjuncti, fes- 
tum in variis Galli:e, et Delgii ecclesiis laisse olim 
percelebre, probant earum Kalendaria, Rabanus, 
codices inss. et Muncrati editio. Nec sane memoria 
antiquior quzerenda videtur quam quie in Iierony- 
mianis diserle exprimitur. Ácta ejus dabuntur xx 
Decembris. Codices medi: not: in eo solum ab 
omnimoda puritate deflciunt, quod cum Romano 
parvo et Adone Emerentianam Parmens an'epo- 
nant, et de Ascla inserant, quí sub Arriano pre- 
8ide, primo, ete. Vide Observationes in finc. 


OBSERVATIONES. 


Jam superius x Januarii verbo indicavimus qua- 
tuor diaconos de septem primis, nempe Prochorum, 
Nicanorem, Timonem, et, qui hodie colitur, Parme- 
433A, in sacris Fastis ab auctore Romani parvi 
primum consignatos. Hic Martyrologii illius verba 
subjicio ; PAilippis, Parmena diaconi de septem. Et 
hzc ferine eadem referuntur ab Adone in Mart yro- 
logio, at in festivitatibus apostolorum breve texuit 
elogium, quod Notkerus integre descripsit, Noster 

ermodice mutavit et contraxit. Pauca de Parmena 
in Actis nostris, pauca apud Tillemontium, tomo II, 
pag. 69 et 70. Non ab omnibus Ilieronymianis apo- 


In Mauritania, civitate Neocesavea, passio sancti 
S'everiniet Aquilae wrzoris ejus. Àn qui hisco plerum- 
que subjunguntur, socii eorum sint, dubium facit 
Epternacense, de qua re videri potest Florentinius, 
Non multum a prioribus differt Romanum parvum. 
nisi quod S'everiani scribat, ac preterea Agwilee non 
apponat qualitatem wzorís. Ado Rosweydi ad Hiero- 
nymianorum sensum omnia restituit, a Juneto mor- 
tis gencre. Attamen, si quid conjicere liceat, puto 
Adonem non S'ecerini scripsisse, sed S'eceriani. Do- 
cent id Usuardus et Notkerus, quos credibile nonest 
in martyris nomine mutare quidquam voluisse, dum 


graphis abest. Emerentiaua, sed in nullo legitime C c:etera omnia ex Adone describerent. Conjccturam 


ositam existimo. Castellanus, pag. 385, satisa perte 
indicat, eam a Romano parvo primum quoque fuisse 
notatam, quod negari non potest, si illius auctorem 
Beda antiquiorem censeamus. Etenim Emerentiana 
apud praefatum Bedam celebratur cum eo encomio, 
quod ferme verbatim ex ipso sumpsere Rabanus, 

do et Notkerus. Utrum Noster ex fonte, an ex rivo 
hauserit, tantumdem est, paucula certe ex eorum 
verbis resecuit. Romanum parvum scripserat : &o- 
ene, sancto Bmerentianes virginis; ea inflectione, 
qua Agnetem legi nuper ostendimus. Non alio ibi 
quam *irginistituloornatur, verum Beda distinctis- 
simetíirginem Christi, et martyrem praedicat, pau- 
cisque complectitur quidquid ferme de hac nostra 
sancta in Actis beatae Agnetis memoria proditum 
est. Sola a Wandalberto laudatur hoc versiculo : 


Post Emerantianse decimo laus emicat ampla. 
Apographa Hieronymiana primo locoannuntiant : 


confirmat Mosandri editio, in qua etiam diserte 
legitur.S'everiani. Prz:terea, qus hicin textu dicun- 
tur, nihil de hisce martyribus Bollandus, nihil alii, 
quod sciam, hactenus repererunt. Aliam hic conjec- 
turam subjicio satis, ni fallor, probabilem, nimirum 
AEgyptiorum aliquot martyrum Acta vidisse Usuar- 
dum, quz antiquioribus, imo et z:equalibus Martyro- 
logisignota fuerint. Exiisautem hodieeruit Asciam, 
illustrem Antinoi martyrem; Philemonem vero, et 
Apollonium vim Martii. Sunt qui Asclam xx1 passum 
velint, atque hoc die sepultum fuisse. De cultu apud 
Grzcos, nec hic, nec alibi disputo. Acta satis sincera 
a Bollando edita sunt, quz» si cum elogio nostro 
conferas, clare patebit hoc ex illis olim extractum 
fuisse. Tillemontius Arriano crudeli primum perse- 
cutori, deinde et martyri, plures /Egyptios sub illo 
passos anneciit tomo V, a pag. 353, inter quos 
Asclas, pag. 358. Ex dictis de Usuardinz lectionis 
origine et sinceritate abunde constare existimo. 


AUCTARIA. 
HrenmNEIN. et ToRNACEN. Utriusque auctarium, D pis, Parmenz diaconi, qui unus fuit de septem dia- 


vel auctaria supra dedimus in variantibus. 
ANTUERP.-Maj. Bedam potius vel Adonem quam 
Usuardum refert. Ita habet primo loco : « Roma, 
sancte Emerentians virginis Christi 
qua erat collactanea sancta Agnetis. Et dum oraret 
ad sepulcrum ejus, ac simul orantes, » etc. In Se- 
veriano et Aquila, satis purus est. In Parmena, 
magis Adonianus. Deest Asclae elogium. In fine : 
« Toleto civitate, natale sancti Hildefonsi episcopi 
et confessoris, fide et doctrina clarissimi. » 
RoswEYD. in Emerentiana, fere convenit cum su- 
periori. Tum : « Et in Mauritania, civitate Neocz- 
sarea, natale sancti Severiani et Aquilze uxorisejus, 
qui ignis supplicio martyrium susceperunt. Philip- 


et martyris, - 


conibus. » De Ascla, nihil. Ejus loco : « ltem, Ma- 
charii martyris. » 


MuoNERAT. textui subdit : « Eodem die, sancti 
Macarii martyris. » 


LovANIEN. deficit in solo elogio Ascle, quod ex- 
punxit. 


CENTULEN. : « Natalis sancti Parmenza, qui fuit 
unus de septem diaconibus primis, quique martyrii 
loriam adeptus, Philippis quievit. Rom, sancta 
merentiang virginis. Civitate Antinoum, sancti 
Asclao martiris. Toleto civitate, sancti Hildefonsi, 
episcopi et confessoris, fide et doctrina clarissimi; 
qui miro devotionis studio laudem et honorem beate 


687 


Dei genitricis eL semper virginis excoluit. » Desunt A 


Mauritani. ] 

BRUXELLEN. in Emerentiana fere purus, in Par- 
mena et Mauritanis purior, de Ascía, sic habet : 
« Apud urbem Anthinoum, sancti Asclepii martyris. 
Qui sub Arriano jndice, atrocissime tortus, deinde 
flammis adustus, et ad ultimum, » etc. Tum : » Ipso 
die, sanct:» Sabine virginis. » Àn que a Beda me- 
moratur die sequenti ? « Et Macharii martyris. In 
Galliis apud Viennam, depositio sancti Bernardi 
confessoris, et archiepiscopi Viennensis. Et eodem 
die, translatio sancti Agili, abbatis et confesso- 
ris. » 

IIAGENOYEN.,.in prima satis purus, de Emeren- 
tiana scribit, « virginis, qua erat collectanea bea- 
tz» Agnetis virginis, et catechumena: ct dum ora- 
ret, » etc. In reliquis solito purior est. 

AQvuiCINCT. post, Japida(a est ab eis, textui insc- 
rit : « Ipso die, sancti Macarii. » 

VicronIN. delicit in sanctis Severiano et Aquila. 
Addit autem in fine cum codice Rec. SuEc. sub 
num. 1530 : « Toleto civitate, natale sancti Hildefonsi 
episcopi et confessorts, (ide et doctrina claris- 
Siml. » 

DAvERONEN. : « Monasterio Resbaci, translatio 
beati Agili, confessoris et abbatis ejusdem mona- 
Sterii. » 

MaTnRiC.-CanTHUS.-U1^ n4J. : « Emerentianz virgi- 
nis et martyris. Hildefonsi episcopi, et confessoris 
Ascle martyris, ac sociorum ejus. » Per quos 
haud dubie intelligit alios, sub Ariano passos. 
« Parmen2 diaconi, qui fuit unus de septem pri- 
mis. Severiani et Aquila: uxoris ejus, ignibus com- 
bustorum. » 

DiviouEN. S. Benigni : « Divione monasterio : 
translatio sancti Urbani confessoris, Lingonicz ci- 
vitatis episcopi, » quam ad hunc diem pertinere, 
heri ex Bollando diximus. Male itaque in alio. 
S. Benigni codice apud Cistercium servato, hzc 
omnia referuntur viir Kal. Febr., seu xxv Januarii. 

AUGENSIS. : « Resbaco monasterio, translatio 
sancti Agili abbatis. Eodem die, sancti Macarii 
martyris. » 

REG. SuEc., sub num. 428: « Eodem die, sancti 
Macarii martyris. » 


IX Kal. 


USUARDI MONACHI 


688 


In VaTICAN. signato num. 5940, deest commemo- 
ratio Ascie. 

ALTEMPS. : « Eodem die, in monasterio Respaci, 
translatio corporis beatissimi confessoris Christi 
Agili primi abbatis ejusdem monasterii. Item san- 
cti Feliciani episcopi et confessoris. » [n* Actis, 
XXIV. 

FLORENTIN. : « Item translatio sancti Agili, abba- 
tis et confessoris. Apud Toletum, sancti Ildefonsi 
episcopi et confessoris. » 

Epirio LuspECO-COL. incipit : « Colonia Aggripina, 
in ecclesia sancti Cuniberti archiepiscopi, comme- 
moratio undecim millium virginum, et ma"tyrun. » 
In Emerentiana Adonem sequitur, et post Japidata 
est ab eis, subjicit : « Et tali martyrio beatum emi- 
8it spiritum. Cujus corpus parentes bealx Agnetis 
cum sacerdotibus juxta ejusdem sepulerum, nocte 
honorifice sepelierunt. » Sequitur de Parmena eli 
reliquis, satis pure. 


p .BEumi utraque editio non nihil truncata est in 


elogio Ascle : utraque incipit ab Emerentiana. 
Secunda autem in fine addit : « Eodem die, sancti 
Macharii martyris. » 

GREVEN. « Macharii martyris. Item Eugenii. Ipso 
die, Joannis patriarcha Alexandrini, qui ob excel- 
lentem in pauperes misericordiam, Fleemosinarius 
dictus est. Apud Toletum, beati Hildephonsi ar- 
chiepiscopi et confessoris. » 

MozaN. : « Toleto civitate, Ildephonsi episcopi el 
confessoris. Apud Alexandriam, natale sancti Joan- 
nis patriarchz, viri Dei in passione et largitate elee- 
mosynarum piissimi. Eodem die, sancti Macharii, 
abbatis martyris. » Editiones posteriores de Ilde- 
fonso, idem habent; de Eleemosynario, clarius : 
« Apud Alexandriam, natale sancti Joannis patriar- 
chz, viri Dei, in compassione et largitate eleemosy- 
narum piissimi. Vienn: Galliz, sancti Bernardi epis- 
copi ejusdem civitatis et confessoris, tempore Lu- 


C dovici Pii. In Burgundia, sancti Maibodi martyris. » 


In Actis scribitur Maimbodi. « Et alio loco, passio 
sanctorum Eugenii et Macarii. Die vigesima tertia, 
sancti hieromartyris Clementis Ancyre, et sancti 
martyris Agathangceli. » Vide ipsos in Actis et eo- 
rum Socios enumeratos. 


Die 25. 


Apud Antiochiam, natalis sancti Babilze episcopi, qui persecutione Decii, postquam frequenter pas- 
sionibus suis, ac cruciatibus glorificaverat Dominum, gloriosa vitz finem est sortitus in vinculis. Refe- 
runtur etiam passi cum eo tres parvuli, id est Urbanus, Prilidanus et Epolonus. Cneoc:ssarea civitate, 


sanctorum Mardonii, Musonis, Eugenii, Metelli, qui omnes igni traditi sunt, et reliqui: eorum in Axum 
fluvium dispersa. 


NOTAE. 


Conveniunt Praten. , Herinien., Torhacen., Pul- — Maj. et Maz.-Lubec., allera Belini editio, et codi- 
sanen., Munerat., Belini prima editio. Greven.,Mo- — ces medi: nota oinnes, nisi hodie Timotheum pri- 
lan. ei Agones martyrum. Addendiessent Antuerp.- D mo loco referrent, ut in Auctariis infra dicemus. 


VARIANTES LECTIONES. 


Belin.male efformavit Babille pro Babill;an forte 
quod Bedam aliquatenus imitari voluerit. [lierony- 
miana apographa ferme habent Basile : alii Babel- 


ex plurium codicum suffragiis elicienda est, quod et 
in sequenti classe obtinebit, Munerat. Z5 Cesarea, 


ie, etc. Scribendum esset ex Romano parvo. et 
Adone Bab le, ut legunt Molan,et Agones Martyrum, 
sed nos eodices nostros manuscriptos secuti sumus. 
Herinien. habet, martyris episcopi. Munerat., Belin. 
Greven et Molan. gloriffcaeerat ewm,nos cum Mss. 
Dominum, etsic Nostrum legisse existimamus,sicut 
apud Adonem invenerat. In parvulorum nominibus 
multa hic varietas; major in Actis observari potest. 
Textui conformes sunt puriores quique codices, licet 
Tornacen. ponat EpAolonus ; Greven., Pepolonus ; 
Molan., Eupelenus. Aliter Bollandus, forte ex Beda, 
aliter alii enuntiant ; at, ni fallor. scriptionis ratio 


Molan. iterum Neocesarea. Praten. Caeocesarea,s 
non rectius, saltem ad anteriora conformius; Heri- 
nien. et alii, Gaeocesarea. Sed hxc, ut nuper, ad 
unam nomenclaturam reduximus. Munerati prima 
editio seribit Muwlonis; altera cum textu, sed male, 
Merilli pro Metelli. Belin. Musionis, alii, misonil, 
alii musonii, ut apud Bollandum observare est; 
nos cum Usuardo legimus. Superflua est in Pulsa- 
nensi et Molano particula, et Metelli. Ausum Jfs- 
vium dixit Pulsanen., sed Munerat., Belin. ct Molan. 
ÁAcwum Jfumen : optimi codices ex Adone, Azum 
Jfuvium, Belin.perperamin fine subjunxit, éradniur 
fisse. Nihil hic opus erat nimium sapere. 





089 


MARTYROLOGIUM. — MENS. JAN. 


OBSERV ATIONES. 
Ex fonte non uno derivari viderctur textus nostri À tenus eas omnino explanare potuerit. In distinguen- 


prima pars, si antiqui omnes pariformiter procede- 
rent. In eo certe concordes invenio, quod inclytum 
Babylam Antiochenum episcopum hac die cele- 
brent, non vi Septembris, ut Graeci faciunt, contra 

uos non male arguunt Tillemontius, et post ipsum 

astellauus, ex ordine homiliarum sancti Joannis 
Chrysostomi. Interim Hieronymiana sic principio le- 
gunt : /& AntiocAia, fassio sancta Basti gpiscopi, 
cum tribus parculis. Bede textus habet. Babylle, 
addunturque puerorum nomina, Urbaui, Prilidiani 
et Epolonii ; ad qux» paucula adjunxit Rabanus. Ro- 
mani parvi auctor alium fontem, Ruflnum opinor, 
babuit ex quosictantumsignavit : Antiochi, sancti 
Babyle episcopi. Atque hune secutus est Ado, alia ex 
Eusebio desumens, sed qua»ad solum Babylametiam 
pertineant. Horum partem primam verbatim des- 
cripsit Noster, clausulam adjiciens de tribus parvu- 
lis, a Notkero preteritis, quos non aliunde quam ex 
Beda accipere potuit. Fateor et a Floro praedicta 
parvulorum nomina exprimi; ast ex eo fonte nihil 

ausisse Usuardum probat tanta elogiis ejusab Ado- 
niano diversitas, ut in tyaanni nomine, in mortis ge- 
nere, et in exteris omnibus longissime discrepent ; 
ut pote cum Ado sua ex Eusebio, alter ex Actis de- 
sumpserit. Atque hzcillaest diversorum monumen- 
torum varietas, qua insuperabilibus difficultatibus 
Babyla vitam ita impeditam reddunt, ut nemo' hac- 


dis Babylis, atque in Antiocheno hoc nostro exor- 
nando egregiam operam posuit Bollandus,nec video 
a recentioribus distinctiora produci.Ex Chrysos- 
tomo nonnulla decerpsit Tillemontius, tomo [II, a 
pag. 400, que utrum cum Actis satis conciliari pos- 
Sint, alterius loci erit discutere. Catera ex historia 
ecclesiastica sic etiam a Bollando illustrata sunt, ut 
in re nota immorandum non sit, Unicus est, Wan- 
dalberti versiculus : 


Nono martyrium Babyle virtusque coruscat. 


Proxime Hieronymianorum annuntiatio sic ha- 
bet : Bt ín civitate Neocesarie, Marduni, Maisuni, 
Eugeni, Metelli. De his uihil in Romano parvo, 
nihil in Beda, Floro, aut Rabano. In Adone 12zvi- 
gota sun$ nomina, additumque breve elogium, a 

ostro et Notkero secundum omnes apices descrip- 
tum. Si queras, undenam Ado illa desumere potue- 
rit, respondebo, me nec divinando id conjicere, nisi 
Acta aliqua viderit, quae modo interciderunt. Ex eo 
autem elogio nascitur controversia de passionis 
loco, quem haud facile profecto determinaveris, nisi 

rius Azus fluvius inveniatur, cui Cneodsarea, vel 

eocesarea adjaceat. De martyrii tempore, aliis- 
que circumstantiis, :que incería sunt omnia : at 
certus omnino Usuardi textus, cujus originem et 
simplicitatem representavimus. 


AUCTARIA. 


Jam supra notavimus Bedam, Romanum parvum, 
Adonem,Rabanum et Notkerum hoc die ZímotAeum, 
collocare, quod in Romano moderno servatum est. 
Cum autem martyrologos illos imitati sint nonnul- 
lorum codicum Üsuardinorum scriptores, ea sola 
causa e purorum Usuardinorum numero exclusi 


sunt ANTUERP.-MAJ.-., ÁNTUERP. et Max.-LUBEC., ( 


ANTUERP. Max., ULTRAJECT., LEYDEN., LOVANIEN.- 
ALBERGEN., DANiC. et editio ULTRAJ.-BELG. atque 
item B&iNiI editio altera. Notandum vero, codices 
jam citatos, Timothei annuntiationem puram, et 
integram ex xxir el primo loco rcferre, ubi se- 
cunda illa Belini editio in fine solum adjicit : 
« Ipso die, beati Timothei apostoli. » 

RoswEYb. incipit : « Apud Ephesum, Timothei 
discipuli beati Pauli apostoli. » In Babyla purus 
est, sed deficit in ultima clausula detribus pueris. 
In ultima etiam recte. 

CENTULEN. : « Apud Ephesum, sancti Tymothei 
episcopi et martyris, discipuli saneti Pauli apos- 
toli. Antiochiz, sancti Babill:e episcopi et martyris 
cum tribus pueris martyrizati. In Gneoczsarea ci- 
vitate, sanctorum martyrum Mardonii, Mosonii, 
Eugenii, Metelli, qui omnes igni traditi sunt. » 

RUIELLEN. incipit etjam a Timotheo, satis pure. 
Tum : « In Antiochia, natale sancti Rabillae epis- 
copi, et martyris. Qui sub persecutione Decii, in 
Vinculis vitze su: finem gloriose sortitus est. Cum 
quo, » etc. [n alia annutiatione satis purus est. In 

ne adjicit : « Item Basilii episcopi. » De hoc Ba- 
silio, nihil alibi. An fortasse Basilium alicubi le- 
gerit, pro Zaby/a, unde Basilium deduxerit? 

. HacENovEN. Timotheum refert non omnino pure: 
in textu purior est. 

AQUICINCT. « Cameraco, elevatio sancti Autberti 
episcopi et confessoris. Colitur xir Decembris. 

VicTORIN. agit ex precedenti de sanctis Seve- 
riano et Aquila, et additur : « Ipso die, sancti 
Feliciani episcopi, qui passus est sub Decio. » In 
fine : « Trecas, sancti Saviniani martyris. » De quo 
sub eodem nomine agit hodie Florus,ei « Sabinam » 
sororem conjungens, de qua sola locutus fuerat 
Beda. Vide alios codices nostros infra. 

MaTRiIC.-CARTHUS.-UrTRAJ. : « Dabyle episcopi et 
Rartyris, cum tribus pueris, qui cum eo passi sunt. 


Item sanctorum martyrum |Mardonii, Musonii, Eu- 
genii et Metelli, qui igni traditi sunt. » 

CAMBERIEN. : Apud Gabalensem urbem, beati Se- 
veriani przsulis. » 

REc. SuEC. sub num. 130 : « Ipsa die, sancti Fe- 
liciani episcopi. Trecas,|sancti Saviniani martyris. » 

In VaTicAN , signato num. 59409, agitur hoc die 
de TimotAeo et Ascia. 

UcBELLLIAN. similis est codicibus medi: not, 
superius in principio citatis. ! 

ALTEMPS. : « Eodem die, sancti Cadoci confes- 
soris. » Inter /£meros, vel die carentes, ponitur a 
Castellano pag. 919, si forte de S'opAia, vel S'ophio 
Beneventano agitur, vide Acta tom. Il, pag, 002 
et 603. 

FLORENTIN. : « In provincia Francorum, apud ci: 
vitatem Trecensem, sancti Savini martyris, qi 
sub Aureliano imperatore passus est... » Puto Sa- 
binianum indicari, de quo vide xxix Januarii. Ad- 
dit SrRozzIAN. : « [tem sancti Feliciani episcopi et 
martyris. » 

Editio LuBECOo-Cor. incipit a Timotheo satis 
pure. Textus quoque puro proximus est. In flne : 
« Trecas, beati Saviniani martyris ; qui post lectum 
ferreum, post ignem et alia tormenta diversi gene- 
ris, decollatus est. Per quem etiam gentilium 
plusquam novem millia Christum confltentia, mar- 
iyria passi sunt similia. » De sociornm numero vide 
tomum II Januarii, pag. 938. Sequitur : « Eodem 
die, translatio sancti Erici regis et martyris. » — 

GREVEN. : « Timothei, discipuli beati Pauli, hic 
secundum Adonem et quosdam alios. » etc. De qui- 
bus supra egimus. « Interritorio Trecassino, Savi- 
niani, alias Savini martyris ; quem jussit Aurelia- 
nus imperator ligatum ad vectes ferreos czedi et in 
capite ejus cassidem igneam immilli : in. ignem 
deinde positum, sed innullo lz:sum, jussit decollari. 
Hunc tamen Usuardus primum ponit iv Kal. sub 
nomine Sabiani ; » quem « sequitur Vicentius lib. 
xit, cap. 105. » Usuardus citato die S'abinianum re- 
colit,adeoque si.S'abianum scripsit Vincentius, male 
Usuardum secutus est. De Sabiniano et sorore Sa- 
bina agit Bollandus eo die xxix Januarii. Sequitur : 
« Translatio sancti Erici regis Sueci; el martyris. » 
Vide in Actis xvir Maii. « Ín Hervordia, translatio 


690 


- 


691 


USUARDI MONACHI 


693 


beat» Pusinns virginis. » Vita ejus datur xxm A Timothei apostoli. Cameraci, elevatio corporis 


Aprilis. « Commemoratio beati Augustini episcopi.» 
Hujus festi causam ignoravit Bollandus, nec ego 
divinare queo. Demum : « Leonillz, viduz: et mar- 
tyris. » Non videtur hac alia a matre, vel avia ter- 
geminorum, de quibus supra ad xvii Januarii. 
MorAN. in prima editione, post n vinculis, to- 
tum textum Ádonianum aliis litteris inserit. Videa- 
tur in fonte. Ad calcem adjicil : « Ipso die, beati 


sancti Autberti episcopi et confessoris. » Editiones 
alia pur: non sunt, cum de Timotheo agant primo 
loco. De Babyla eadem inferunt ex Adone. In fine: 
« Arvernis, sancti Artemii episcopi et confessoris, 
mire sanctitatis. Die vigesima quarta, sanct» ma- 
tris Xena. » In Actis vocatur etiam « Eusebia. » 
De elevatione « Autberti » Cameracensis, ut in 
prima. 





VIII Kai. 


Die 35. 


Conversio sancti Pauli, quz? evenit secundo Ascensionis Domini anno. Eodem die, sancti Ananis» apud 
Damascum, qui eumdem apostolum baptizavit. Civitate Arvernis, sancti Prajecti episcopi, et Amarini, 
viri Dei, qui passi sunt a proceribus prxfat2 urbis. Item civitate Gavalis, sancti Severiani episcopi, mi- 


randa sanctitatis, et doctrina viri. 


NOTE. 
Ita Praten., Herinien., Tornacen., Pulsanen., B (uerp-Mazc., Lovanien, Leyden-Belg, et editio Ut- 


Antuerp., Mac.-Lubec., Munerat., Belin., Greven., 


Molan. et Agones Martyrum Addi possunt Az- 


traject-Beig. 


VARIANTES LECTIONES. 


Praten. et pauci alii scribunt beati Pauli, secutus 
sum torrentem aliorum tum Mss., tum editorum, 
qui concorditer nonunt saz«cíi Pauli. In Belino 
male leg.tur, qwe fuit, pro, qua venit, uti in Heri- 
nien. secundo anno Ascensionis. Pulsanen. et codi- 
ces media noL: secundum annuntiationem nonnihil 
transponunt, hoc modo : A Damaswum, sancti 
Ananice, cic. Anand apud Munerat. oscitantia ca- 
lami error est. Notavit Castellanus in epistola ad 
me data, codicem Pratensem legere Priíjecti pro 
Prejecti. Magna in Arvernis vaviatió, pro quo Tor- 
nacen. A/vernis : Belini editio altera,Greven. Molan. 
et alii Arvernis; Munerat. Arvennis; primi Delini 
editio, Arvenis, etc. Scribendum esse Amaríni pro- 


bant puriores codices et Acta ipsa; nihilominusAn- 
tuerp., Greven., Molan. et codices medizx nota ple- 
rumque habent Marini. At Pulsanen. Ami lini; Beli- 
nusautem,eéíviri Dei Martini.Pulsanen.pro Gavalis 
posuit Gabadis; dubitaripotest utrum przferendum 
8it : sequimur nomenclaturam meliorum codicum 
ua certe excluditur Gazalis. Omnes recte legunt 
eceriani ; nescio quid Belinum aut potius ejus edi- 
torem moverit ut in editione altera poneret Sete. 
rini. De ammirande nlhil notandum, medii zv 
formula est. Ultima Muneratilinea plane incorrecta, 
sic habet : Et sanctitate doctrine viri, sensus exi- 
git sanctitatis et docirine viri, ut beno in textu. 


OBSERY ATIONES. 
Vulgata apographa Hieronymiana, mira consen- C banum ct Notkerum lcguntur : at Gregorium ad ix 


sione hoc die, secundo loco annuntiant : Rome, 
translatio Pauli apostoli neque alia Pauli festivitas 
in illis codicibus memoratur, quidquid pro cozver- 
8ione, Dungalense Martyrologium et binos alios Lu- 
censes codicesalleget Florentinius. Plura hic obser- 
vari possent, sed nc repetam qua alibi a majoribus 
expensa sunt, videat lector qua: de Pauli (razsia- 
(ione, atque una dc cjusconversione ejusque liturgia 
disputat Papebrochius in Actis, tomo V Junii a pag. 
467. Satis erit Martyrologia recensuisse. De neutra 
festivitate agunt Beda aut Florus : Rabanus utram- 
que conjunxit : Rome translatio Pauli opostoli et 
contersio it Damasco ; que omnia inde a Notkero 
descripta sunt. Cumautem in Rabano verba illa cum 
reliquo Bed:? textu connexa sint, mihi quIdem mi- 
rum non videretur, si quis ea etiam Bed: tribuenda 
censeret. Ceterum ut ad Nostrum propius acceda- 
mus, iS consuetos ductores secutus est, quorum 
primus auctor Romani parvi ita legit : Conversio.S. 
Pauli apostoli. Ado breviuscule : Conversio sancti 
Pauli. Qus ad dicta: conversionis tempus attinent, 
ab Usuardo supera ldita sunt, iisque inter Auctaria 
plura adjiciuntur: Tu de ea controversia videsis no- 
tationem Baronii, et Tillemontium, tom I. pag. 544. 
Wandalberti versiculum infra dabimus. Romanum 
parvum natalem Az22ie, conversioni Pauli sub- 
nexuit, Apud Damascum, S. Ananie, qui ipsum 
Paulum baptizavit: verosimiliter quod certum obi- 
tus, vel martyrii diem ignoraret. Castellanum fefel- 
li! memoria,dum id ab Adone primum factitatum 
notavit pag. 402, idque ingenue fassus est in ultimis 
litteris ad ine datis xxxi Januari wpccxi. Interim 
Romani parvi verba tantulum transmutata in prz- 
fato Adone reperiuntur, ferc ut in textu exhibita 
sunt, a Notkero ctiam desumpta. 

Hodiernus Bed: textus est hujusmodi : $'. Grego- 
rii Theologi, et natale S. Projecti. Eadem apud Ra- 


Maii pertinere notissimum est. De 2rojecto, quem 
alii melius Prejectum nuncupant, adjecit Florus : 
Qui more prophetico electus ab ulero gurpurantem 
stolam servavit in (riumpho. Qu:e ab elogio nostro 
vide esse, quam diversissima. Ado solum posuit ul- 
timo loco : Jtem,natale sancti rejecta Arvernensis 
episcopi. Uberiorem fontem, uempe Acta ipsa con- 
sulit Usuardus,ox quibus mortis auctores, et Asa- 
rinum martyrii socium desumpsit, quod perperam 
Adoni quoque aseribit Mabilio, dum pr:efata Actaex 
Bollando recitat, et novis observationibus illustrat 
sz:c. rr Benedictino a pag. 460. Wandalboertus Pre- 
jectum nostrum eum Pauli conversione ita copulat: 


Octava ex seclo conversum gloria Paulum, 
Prejectumque suum celebrans Avernus adornat. 


Tertio loco in Adone signatur S'ererianus episco- 
pus Gabalitanus, ex quo a Nostro et Notkero iisdem 
prope verbis acceptus est. Mirari hic liceat, cur ab 

odierno Romano Sanctus ille expunctus fuerit, 
quod ante me miratus est Rosweydus, in laudata 
non semel epistola ita observans : Queri potest, cur 
Àec (nempe qux de Severiano in textu Usuardino 
ponuntur) Baronius omiserit exprimere in suo Mar- 
L(yrologio? An omisit, quia evistimavit de Severiano 
episcopo Cavalensi agí,cujus Hieronymus meminil 
libro de Script. eccl. cap. 94, quem ez historia (ri- 
partitie lib.ycap. 10,constat fuisse inimicum sancti 
Chrysostomi? Atqui est etiam Gavalis in Gallia ubi 
xxv Januariicolitur sanctus S'everianus.primus Ga- 
valensis,seu Mimatensis episcopus. Quare conside- 
randum foríasse erit, mum hic paragraphus noto 
Martyrologio Romanovrestituendus sit,cum sit in te- 
teri Romano impresso (nempe Belini) Jeda (vulgato 
Usuardo et Adone. Hactenus Rosweydus. Non satis 
apparet, utrum Bollandus hane Rosweydi observa- 
tionem viderit, nisiid quis conjicere velit ex senten- 


693 


MARTYROLOGIUM. — MENS. JAN. 


604 


tiarum consonantia, qua uterque judicat synony- A cripsit; de quo Gennadius, cap. 9. Atqui Genna- 


miam illam, errandi occasionem dedisse. Primus, 
inquit Bollandus, ansem prebuit Petrus de Natali- 
bus lib. III, cap. 23..S'ecutus Molanus,quiin Marty- 
rologio Usuardi, ad Severiani nomen margini as- 


dius eo loco de S'yro Severiano agit. In. posteriori 
editione Socratem quoque, et. S'ozomenwmn citat 
Molanus. Vide ibi alios ejusdem confusionis patro- 
nos, de qua hic pluribus agere supersedeo. 


AUCTARIA. 


ANTUERP.-MAJ. : Conversio sancti Pauli apostoli 
apud Damascum, quando cireumfulsit eum lux de 
coelo et audivit vocem de coelo dicentemsibi : Saule, 
Saule, cur me persequeris ? Cujus et sacri corporis 
translatio eodem die Rom celebratur. Eodem die, 
natale beati Gregorii, episcopi Nazianzeni, qui Theo- 
logus appellatur. » [n Prejecto et Severiano satis 

urus est. [n fine : « Pictavis, sancti Saviniani mar- 
yris. » Vide Pretermissos. De Anania, nihil habet. 

RoswEYbp. : Conversio sancti Pauli apostoli. » [n 
Anania, recte. Sequitur : « Apud Gabalensem civi- 
tatem, sancti Severini episcopi, admiranda,» etc. 


de quo hoc die Bollandus, vel AríAemas alius, de 
quo Hieronymiana apographa, et ex iis Grevenus, 

ie sequenti. Scimus virorum nomina nonnunquam 
in mulierum appellationes transformata, et vice 
versa. Vide Castellanum, pag. 430. 

DaAvERONEN. : In pago Turonico, sancti Liventii 
confessoris. » Multi cum Bollando legunt Linentii ; 
Castellanus Maurolycum laudat quod recie scrip- 
serit Liventii ; derivatum vel forte primitivum 
Gallieum, Zouent, pro ea parte stare videtur. Male 
alii infra scribunt Zineti. 

MaTRIC.-CanTHUS. -ULTRAJECT. : « Conversio sancti 


Lege, « S'everiani. Item, natale sancti Przejecti Ar- B Pauli apostoli. » Additur in margine : « festum ce- 


vennensis [pro Avernensis], episcopi et martyris. » 
UrTRAJECT., LEYDEN., ALBERC et DaNic. epocham 
conversionis sancti Pauli controversam fuisse satis 
ostendunt, dum proca vindiciasscribunt hoc modo : 
« Nec nos moveat, sialiquandoinvenitur primoanno 
facta ; nam illud de primo emergente, qui secundum 
Hebrzos a Martio, illud autem de usuali, qui a Ka- 
lendis Januarii secundum Latinos incipit, accipien- 
dum est.» Vide qu:e breviter in Observatione supra 
attigimus. De cstero, codices purissimi sunt. 
CENTULEN. : « Conversio sancti Pauli apostoli apud 
Damascum, qu:e evenit secundo anno Ascensionis 
Domini : cujus et saeri corporis translatio eodem 
die Romz celebratur. Ipso die, sancti Ananiz, qui 
eumdem apostolum baptizavit.Item,sancti Gregorii, 
Nazianzeniepiscopi,qui Theologusappellatur.Arve- 
nis,sancti Prz»jecti episcopi et Marini martyris. Apud 
Gabalensem civitatem, sancti Severiani episcopi et 
confessoris, magna sanctitatis et doctrins viri. » 
BRUXELLEN. : Conversio sancti Pauli apostoli, 
(litturis rubris) quo apud Damascum facta legitur, 
quandoque anno ab Ascensione Christi primo, et 
quandoque secundo. Primo quidem emergente, finit 
ubi incipit ; (ride supra) secundo, autem usuali, qui 
juxta Latinos semper in Kalendis Januarii renova- 
tur. » In Anania, satis purus est. Tum : « Civitate 
Avernis, sancti Prejecti episcopi et martyris. Qui a 
roceribus et primoribus sus urbis, in ultionem 
ectoris Massilientium patricii, quem ob injustitias 
Avernensiecclesiz illatas Hildericus Francorum rex 
remerat, martyrio coronatus est. Et Maurini viri 
ei, quicum przfato Praejectoepiscopoa proceribus 
dictze urbis Avernensis pro justitia trucidatus est. 
Et sancti Gregorii, episeopi Nazianzeni, qui Theole- 
gus appellatur ; fuit enim tam doctrina insignis, 
quam opere mirabilis. Et tandem, ut beatus Jeroni- 
mus scribit, alium in loco suo ordinans episcopum 


ipse ruri vitam monachi exercuit. Apud Gabanen- D 


' sem civitatem, sancti Severini episcopi, viri admi- 
randa doctrinz, vitz» et sanctitatis. » Vide supra. 

HAGENOYEN. : « Conversio sancti Pauli apostoli, 
quando per vocem Dei de collo factam, de perse- 
cutore factus est predicator. Quz» conversio est 
facta secundo Ascensionis Domini (a220). Nec hic 
nos moveat, etc. » De Anania, addit, »tagne san- 
ctitatis viri. In duabus postremis annuntiationi- 
bus, satis purus est. 

VicTORIN et REc. SuEC. signatus num. 130: 
« Eodem die, natale sancti Gregorii, episcopi Nazian- 
zeni, qui Theologus appellatur. Ipso die, sanct: 
Arthematis martyris.» Fa hactenus ignota mihi est, 
nisi fortesub nomine feminz lateat.S'. Aríemas puer, 


VII. Ka. 


lebre in civitate Trajectensi. » Fuit et alibi prz- 
sertim Antuerpia: celebre, solenni, ut notat Bollan- 
dus, a forensibus negotiis aliisque servilibus labo- 
ribus « feriatione. » Sed abrogata subinde est cum 
luribus aliis ea festivitas, ut proinde ex Castel- 
ano, pag. 402 deleri debeat. Pergit codex : » Ana- 
ni: discipuli, qui Paulum baptizavit Projecti epis- 
copi et martyris, et Marini abbatis. Severiani epis- 
copi et confessoris, miranda, » etc. 

ALTEMPS. : « Lucas castro, sancti Liventii con- 
fessoris. » Quis hic locus sit nescio, nec vacat 
quzrere. ' - 

Editio LuBEco-Cor. de conversione Pauli habet 
ut ULTRAJECT., etc., nisi quod prxterea adjiciat cum 
aliis : « Hujus etiam sanctissimi Apostoli corporis 
translatio Rome eodem die celebratur. Apud Da- 
mascum, sancti Ananie presbyteri, et confessoris, 
qui eumdem, etc. » In Przjecto et Severiano, satis 


C pura est. «Eodem die apud oppidum Nazanti, sancti 


episcopi Gregorii, qui post multa documenta in loco 
suo, ut Hieronymus ab eodem in divinis libris in- 
Structus perhibet, episcopum ordinans, ruri vitam 
monachi exercuit. In pago Turonico, sancti Lineti 
confessoris. » 

GREVEN. : « Nota, quando dicitur conversio beati 
Pauli facta primo anno Ascensionis, intelligi debet 
de primo anno emergente, qui secundum Hebrzos 
incipit a Martio : hoc quod hic dieitur, intelligen- 
dum de secundo usuali, qui secundum Latinos 
incipit a Kalendis Januarii. Eodem die Roma, trans- 
latio beati Pauli apostoli. Item, depositio beati Gre- 
gorii Nazanzeni, qui in vir 1dus Maii ponitur, die 
scilicet quo ordinatus fuit. Item, sanctorum Viti, 
Castula, Agilei. » De primo et ultimo vide Pr:»ter- 
missos. « Poponis abbatis. Lineti confessoris. Item 
beate Semins virginis, » a Bollando preteritz, 
utpote ignotz. «Ipso die, Lucin: matrona. » Vide 
de ea in Actis xxx Junii. MEME 

MoLAN. inprima editione, typis minoribus adjicit: 
«Eodem die, beatorum martyrum Juventini et 
Maximi; in quorum natali sermonem habuit Joannes 
Chrysostomus.» Posteriores, typis consimilibus ha- 
bent : « Postridie Babylz, natalis beatorum marty- 
rum Juventini et Maximi. Apud Metaphrastem, san- 
ct: Eusebix, qux» cognominata est hospita, vel ex- 
terna: « nempe Xene, dequa die precedenti. «Sta- 
buleti obiit Dominus Poppo abbas.» Vide Bollandum 
et Castellanum. « Eodem die, obiit Henricus Suso, 
qui fuit eximix sanctitatis. » Occasio errandi circa 
Severianum Gabalitanum, de qua supra in fine 
Observationum egimus, sumi potuit ex marginali 
notula prima editionis, ubi citatur Gennadius. 


Die 90. 


Apud Smirnam, natalis saneti Policarpi, qui beati Joannis apostoli discipulus, et ab eo episcopus 
ordinatus, totius Asix princeps fuit. Postea sub Mareo Antonino et Lucio Aurelio, personante universo 


099 


USUARDI MONACHI 


populo ejusdem Urbis in amphitheatro adversum eum, igni traditus est. Cum quo etiam alii duodecim 
ex Philadelphia venientes, in prefata urbe martyrio consummati sunt. Eodem die, sanctorum mar- 
tyrum Theogenis cum aliis triginta sex, qui contemnentes temporalem mortem, coronam vitz terns 


adepti sunt. [Zovillart. :... * sub Lisinio imperatore coronam vitz eterna adepti sunt, g&e seguuntur 
omitiens.) In territorio Parisiacensi, Baltildis regina. 
NOTE. 


Puram hanc Usuardi lectionem servant Zerinien. Prima Belini editio Vene(a, Greven. et Molan. 
* Hxc Verba, £u Aizinio imperatore, suspecta fue- A ratoris non unum erat nomen. Vidi apud Mezabar- 


rant Sollerio. Sed postquam admonitus a Castellano 
fuit, obliteratam 1n Prat. cod. vel semierasam Ba- 
thildis regine memoriam, inscriptasque voces hasce 
sub Litianio iaperatore,jam omni posita haesitatione, 
additamentum illud,ut appellat,delevit,restituitque 
Bathildis reginz memoriam : at nemo certe proba- 
veris. Presterquam enim quod manus prorsuseadem 
lituram resarsit, vitio dari Usuardo non potest quod 
Theogenem, Licinio imperatore, martyrem occu- 
buisse dicat. Volo verum esse, quod vulgo creditur, 
sub Valeriano mortem ejus accidisse. At illius impe- 


bam, D. Vaillant aliosque numismatum collectores 
Licinium etiam fuisse nominatum. Constat etiam in 
Christianosssviisse binominem illum imperatorem. 
In cujus rei fidem non laudabo quamplurima Marty- 
rologia ; non utar Augustini auctoritate, brevitati 
studeo. Quid ergo peccavit Usuardus, cum Theoge- 
nis mortem ad Licinii tempus retulit ? Sancta Ba- 
thildis memoria oblitterata quidem est, sed ab eo- 
dem auctore in alium diem justis de causis trans- 
lata, ut infra notabitur. 
BOUILLART. 


VARIANTES LECTIONES. 


Smirnam Greven. et alii codices, quos iterum se- 
mimur ; alij melius .$v7nyrnam. Molan. recte legit 
olyc 


ptum verosimiliter a nominum synohymia ex ri Ja- 
nuarii. Idque egregie confirmavit Castellanus, co- 


8st codices prope omnes tumexcusi,tum — dicis ipsius, ut alias dixi, oculatissimus inspector 


mss. habent Policarpt. Rursus Greven. et Molan. D accurate notans, oblitteratam illie, vel semierasam 


pro adeersum ponunt adversus cum sancto Hierony- 
mo ; parum quidem interest, servanda tamen anti- 
qua Usuardi simplicitas, tametsi foret vitiosior. Pe- 
jus scripsit Belinusomittendo adversus eum; et pro, 
maríyrio consummati sunt, tantum substituendo, 
coronati suat. Kathildis apud eumdem, typothetze 
sphalma est, in alterea editione correctum, ubi Ba- 
(hildis scribitur, quod secutus est Molan., sed Gre- 
ven. Batiidis. Ego lMeriniensis lectionem prztuli, 

uoniam et ita babet codex Pratensis xxx hujus et 

uneratus, quamvis plane existimem meliorem esse 
Belini et Molani orthographiam, et magis receptam, 
quidquid Castellanus scribat BaidecAiidis. Pari- 
8iensi et Parisiacensi eodem recidunt ; Belinus pri- 
mo modo scripsit, reliqui secundo, quem nos ser- 
vandum censuimus. 

Binas nobis variationes suggerit codex Pratensis, 
ex quibus totidem controversis suboriuntur. Prima 
circa tempus, quo ZÁeogene martyrium subiisse as- 
serit, nempe, sb Licinio imperatore; altera de Da- 
tAilde, quam ad xxx Januarii transtulit. Ad primam 
quod attinet, paucissimos habet sectatores pravfatus 
codex Pratensis, excepto Aquicinctino, et corrupta 
Belini editione Pariensi, ut plane suspicatus fue- 
rim recentioris alicujus additamentum esse, sum- 


Bathildis regina memoriam, inscriptasque voces 
hasce, $u5 Licinio imperatore, quas merito censue- 
ramus Usuardo abjudicandas. 

De Batildis commemoratione major posset esse 
contentio, utpote cum ab aliis codicibus, nimirum 
Tornacensi, Munerato, Agonibus martyrum, etc., 
absit, multaque Martyrologia a Bollando in Actis 
citata, alterutra die eam collocent ; imo Wandalber- 
tus die sequenti. Ast ego, ut rem paucis conficiam, 
pr:imonitumte velim, non hic instituidisputationem 
de vero obitus, vel cultus die, quandoquidem ex 
Castellani notis, pluribusque aliis per ejus litteras 
probationibus, tantisper non difflteamur et xxx Ja- 
nuarii Bathildem reginam extremum diem obiisse, 
et ipso illo die a Parisiensibus, Cellensibus et Cor- 
beiensibus celebrari. Unum hoc quaritur, quid in 
Martyrologio suo Usuardus vere scripserit ? Qua in 
re id omnino sentimus, quod citati superius pro 
textu codices abunde demonstrant ; scilicet hoc xxvi 
Januarii Bathildem ab eo fuisse consignatam, idque 
vel ipse Pratensis codex etiam evincit, ex quo eam 
inductam fuisse per Castellanum aperte deprehen- 
dimus. Patet igitur genuinum, et simplicem Usuardi 
textum, licet in hac parte erroneum, a nobis exhi- 

eri. 


OBSERY ATIONES. 


De Polycarpo non pauca diximus xix Januarii, oc- 
casione Germanici, diebus aliquot in subeundo mar- 
tyrio gloriosissimum episcopum przgressi ; ubi de 
martyrii die aliisque eo spectantibus ex celebratis- 
sima Smyrnensium epistola requires, quz; hic brevi- 
tatis ergo desiderari patimur. Jam vero in plerisque 
Hieronymianis signatur : Zn Nicea $myrne, passio 
sancii Polycarpi episcopi : vetustiss. Epternacense, 
omissis reliquis, solum Po/lycarpi nomen ad calcem 
laterculi attexuit. De Nicea illa sive Bithynizc, sive 
Macedonis, sive regionis alterius, non habco quod 
supra Bollandum aut Florentinium conjiciam, videat 
ibi lector quid probabilius definiri possit. Beda sim- 
pliciter posuit : Natale.S. Polycarpt episcopi Smyr- 
fte, (MÀ 8b Marco Antonio, ctc. Qux fusius prosequi- 
tur Florus: sed alio planestylo Viennensis,quem Nos- 
tergecutus est. Hz:csunt Romani parvi verba : S. Po- 
lycarpt, discipuli sancti Joannis apostoli, apud 

myrnam passt. Geminum elogium concinnavit praz- 
fatus Ado,longiusalterum in Martyrologio,quo Smyr- 
nensium epistola contrahitur ; alLerum brevius inter 
festivitates apostolorum, quod ab Usuardo, pro 


majori parte, ad verbum descriptum est. Rabanus 
Bedam sectatur, Notkerus Adonianum Martyrologii 
elogium decurtat. II1:c ad textus nostrioriginem suf- 
ficiant ; vide c:etera apud Bollandum, eosque, qui 
xix Januarii in Observationibus citati sunt, sed con- 
sulenda prz czteris Florentinii Exercitatio vt, xxt 
Februarti, pag. 340, subjuncta, ubi pro ea die marty- 
rioS. Polycarpi consecranda longam dissertationem 
instituit, suo tempore examinandam. Polycarpi mar- 
tyrium satis nitide explicat Wandalbertus : 


Septima moxque dies Polycarpi; sanguine fulget, 
Smyrna quem vero cclebrapt pro rege crematum. 


Theugenis vel TAcogeniset xxxv anonymorum so- 
ciorum martyrum memoriam eadem Hieronymiana 
apographa recolunt, quie de Polycarpo £s Nicea 
Smyrna meminere. Multum inclinat Florentinius, ut 
Leudicii, vel Laodicii nomen, quod Theogeni imme- 
diate praefixum est,pro Zaodicea urbe accipiat ,atque 
adeo cum Petro de Natalibus aliisque Martyrologis, 
eam censeat totius hujus turm: palastram : a qua 
opinione Bollandus non abborruit, nec ego video, 


MARTYROLOGIGM. — MENS. JAN. 


cur omnino rejicienda sit. Fateor equidem a marty- A olim habuit, sed tantum a tempore Baronii, ut non 


rologis nostris locum non exprimi, ut patet ex Ro- 
mano parvo, simpliciter scribente : t T'heogenis 
CcWA aliis xxxv ; qua ferme eodem modo a Notkero 
tradita sunt. Adonis textum Noster verbatim de- 
sumpsit. Fateor, inquam, palestram hic deesse 
quod, procu) dubio, eam ignoraverit auctor Romaui 
parvi, neque Ado in ullis Actis reperire potuerit. 

tque hanc, sine hzsitatione, Usuardi sententiam 
esse existimo, ut iu Variantibus ostensum est. Da- 
iAiidem hac die solus Usuardus Fastis inscripsit. 
Vide dieta in variantibus, Bollandum in Actis et 
Mabilionem in Benediclinis szc. tr, a pag. 775, et 
8::c. IV, de ejus translatione a pag. 448, ubi etiam 
consuli possunt eruditissimi auctorisobservationes. 

Reliquum est ut hodierni Romani de Theogene 
annuntiationem cum Usuardina, vel potius Adoniana 
conferamus, ex qua collatione pateat, plura a Ba- 
ronio martyri illi ascripta fuissequa neca Bollando, 
nec a Florentinio, nec ab aliis in hoc genere versa- 
tissimis viris, probantur: Sufficiat Rosweydi judi- 
cium, in epistola supra citata nobis relictum. Incipit 
a textu Romani : Ziypone-regio in. Africa, sancto- 
rum ThÀeogenis episcopi etl aliorum (riginta sez, qui 
in persecutione Valeriani,contemnentes tempora 
moríiem,coronam vite eterne adepti sunt. Sequitur 
Baronii nota. TuEOGENIS EPISCOPI : « De ipso ac so- 
ciis item Beda (suposiifius), Usuardus, ac caeteri 
hac die. Hic ille Theogenes Hipponensis episcopus 
esse cognoscitur, qui una cum sancto Cypriano in- 
ter fuit concilio Carthaginensi, ex ejus Áctis appa- 
ret, qua habentur apud Cyprianum et Augustinum 
in lib. vi, de Baptismo contra Donatistas. Erat Hip- 
pone basilica nomine. S. Theogenis, cujus meminit 
sanctus Augustinus sermone 101, de diversis, ubi 
ait : Quando audisti a. memoriam S. Theogenis; 
fero tibi, Petre, ofero libi, Paule? Nunqam au- 
istis, eic. 

Tum Rosweydus : « Postquam Baronius egit de 
martyrio Lucii, Montani, Flaviani, Juliani et Victo- 
riei ministrorum, qui Cartagine passi sunt xxiv 
Feb. post Cyprianum, qui przcedenti anno passus 
erat, subdit (tomo II An22L., anno Christi 9062): 
« Passus quoque est eodem tempore, Theogenes 
« Hipponensis episcopus, qui numeratus reperitur 
« inter episcopos qui interfurunt concilio Carthagi- 
« nensi in causa baptismatis celebrato. Cum igitur 
«catholica Ecclesia ipsum, et alios ejus synodi 
« episcopos, martyrio vita functos,alleget inter mar- 
« tyres, celebretque natalitia eorumdem, satis ex- 
« ploratum habuisse constat eosdem, sicut Cypria- 
« num, in paceetcommunicatione ejusdem Ecclesia; 
« catholic: recessisse. » Et reliqua, qua prietereo 
ut ad rem veniam. » Pergit itaque: « Quis hzec apud 
Baronium tum in Annalibus, tum in Martyrologio 
Romano legens, non existimabit certissima et 
testatissima esse ? Annales suos format ex Eccle- 
sim catholic: auctoritate, id est ex Martyrologio 
Romano. Atqui Martyrologium Romanum non ita 


B 


C 


Ecclesie, sed Baronii auctoritas alleganda potius 
videatur. Tria igitur hic nova videntur inserta a 
Baronio in textum Martyrologii Romani, si confe- 
ratur cum antiquis mss. vel etiam impressis. 


« 1. Quod Theogenem dicat passum Hippone regio 
in Africa, vel certe si nolit ibi passum, sed coli ; quis 
asseverabit Theogenem illum, cujus meminit Mart y- 
rologium Romanum, esse illum Africum qui colitur 
Hippone-regio, maxime cum omnia vetera Martyro- 
logia Theogenem absolute ponant, nulloloci indicio 
addito ?* Adde quod Petrus in Catalago lib. rtt, cap. 
25, postquam priori capite egerat de Polycarpo et 
duodecim ejus discipulis,Laodicea venientibus, post 
eum passis, sequenti capite subdat : « Theogenes 
« martyr cum aliis triginta sex Christianis marty- 
« rium passi sunt in eadem civitate Laodiceo, prz- 
« missa persecutione (Marci Antonini et Lucii Au- 
« relii Commodi, qua Polycarpus erat affectus mar- 
«tyrio) urgente, qui contemnentes temporalem 
« mortem, Coronam vita sternae adepti sunt vir 
« Kal. Februarii, ut. dicit Hieronymus. » Ex hoc 
Petrilocosua desumpsere Maurolycus et Galesinius, 
qui Theogenem etiam Laodice: ponunt. Alia vero 
vetera Martyrologia, ut Romanum vetus, quod Adoni 
olim przmisi, item Beda (supposititius) Usuardus, 
Ado, nullum martyrii locum exprimunt. 


« 2. Quod Theogenem hunc vocet episcopum, nul- 
lius veteris libri auctoritate. Imo vero Augustinus, 
qui S. Theogenis meminit, non dicit quod fuerit 
episcopus. Quod vero quidam Theogenes episcopus 

ippone-regiensis inveniatur interfuisse concilio 
Carthaginensi rnt, nihil ad rem facere polest, cum 
et concilium illud congregatum fuerit contra sen- 
sum Romanas Ecclesi, nec aliunde constet Theo- 
genem illum Ilippone-regiensem episcopum mar- 
tyrio esse affectum. 

«3. Quod dicat eum passum IN PERSECUTIONE 
VALERIANI, nec hoc in ullo Martyrologio, seu ms. 
seu impresso (quod eo quidem viderim), occurrit : 
vidi autem quam plurima. Imo vero Martyrologium 
Romanum Belini xNiv Januarii censet cum passum 
sub Licinio, ita scribens : « Eadem die, sanctorum 
« martyrum Theogenis cum aliis triginta sex, qui 
« contemnentes temporalem mortem sub Licinio 
« imperatore coronam vitz zternas adepti sunt, » 
Quanquam videtur Belinus, Theogenem, cujus in 
Martyrologio Romano rit Januarii fit mentio, coufu- 
disse cum hoc. Ille enim prior passus est sub Lici- 
nio. » Ilactenus Rosweydi judiciosa notatio. 


Utrum autem a Belino ipso, an a solo Parisiensi 
editore typographo, in alteram ejus editionem, 
verba illa, sub Licinio imperatore infaria sint, non 
ausim temere pronuntiare. Illud certe verissimum 
manet, clausulam illam Usuardo, ut supra evicimus. 
Theogenem vero Hellespontanum $u rege Licinio 
passum fuisse, habes in Auctariis ad praefatum 
diem mi hujus mensis. 


AUCTARIA. 
DE PRATEN., TORNACEN., AQUICINCT., ANTUERP. eL D RoswEvD. Post princeps fuit, ita phrasim variat : 


Max.-LusBEC., MuNERAT., BELiNI edit. 2, supra in 
Variantibus satis dictum est. 

AGONES MARTYRUM. llic codex Pratensi ferme si- 
milis est, omissa etiam annuntiatione tertia. 

ANTUERP.-MaAJ. de Polycarpo prolixius elogium ex 
Adonianis centonibus fere consutum refert, quod in 
fonte purius habes. Pro T'Àeogenis, scribit T'Aeologe- 
«is; decetero in ea annuntiatione satis purus. 
Tum : «In Bethleem, dormitio sancta Paulz. Hujus 
vitam virtutibus admirandam, sanctus Geronimus 
scribens, testatur eam longo dcoronatam esse marty- 
rio. » Videdie sequenti. «In territorio Parisiensi mo- 
nasterio Scale, depositio domina Batildis regin:. » 

, PULSANEN., in Polycarpo purus, de Theogene silet, 

ejusque loco agit de Paula, verbis jam relatis. 


« Postea vero ob Christi amorem multa perpessus 
ab inimicis catholice fidei, sub Aurelio proconsule, 
igni traditus est cum aliis xu. Eodem die, natale 
sanctorum martyrum Theogenis cum aliis XXxvi. 
Item Bituris, beati Sulpitii episcopi et confessoris. » 

ANTUERP.-Max., ULTRAJECT., LEYDEN., ALBERC., 
DaNIC. et editio ULTRAJECT.-BELG Polycarpi elogium 
paucioribus augent in hunc modum : « Hic igni ad- 
judicatus, cum esset in medio flammas, flamma in 
modum camere curvata, super corpus marlyris 
stetit. Quod corpus in medio positum, non erat ut 
caro ardens, sed tanquam 8i aurum, et argentum 
iu fornace candesceret. Videntes autem scelerum 
ministri eum igni non posse consumi, corpus, oui 
ignis cesserat, mucrone transfoderunt. » 


690 


ficit in breviori Theogenis elogio. 

: « Ápud Zmirnam, sancti Polycarpi 
episcopi et martyris, qui beati Johannis apostoli 
discipulus, et ab eo episcopusordinatus, totius Asia 
princeps fuit;cum quo duodecim passi sunt. Eodcm 
die, sancti Theogenis martyris, cum aliis xxxvi. In 
Bethleem, dormitio sancta Paulz, nobilissima: ma- 
tronz. Cujus vitam sanctus Jeronimus ad imitan- 
dum describens, » ete. « [In territorio Parisiorum 
monasterio Kele, sanct: Baldetildis reginz. » 

BRUXELLEN. prater ca qux de Polycarpo supra 
auctiora dedimus, de suo adjicit fere ex Hieronymo 
de scriptoribus eccl. : « Cui Marcio hzreticus oc- 
eurrens, agnosce nos, inquit : Tum ille, agnosco, 
ait, primogenitum Sathan:x. As; cum Polycarpus 
illi, ac e:eteris hareticis viriliter restitisset, sub 
Marco Antonino, » etc. Theogenis elogium mutila- 
vit, sed de suo attexuit, « Cujus memoriam facit 
beatus Augustinus in homeliis de Pentecoste. » 
Atque hxc verba Molanus litteris Italieis textui 
immiscuit. De Paula solum addidit : « Matris Eusto- 
chii, virginis Christi, » qu: sunt Adonis verba die 

-Ssequenti. 

HacEN. de Polycarpo hoc singulare habet : « Qui 
multos annos ad partes Galliz et Ilispanim ct Italiz 
misit discipulos ad prsedieandum verbum Dei. » 
Tum : « Apud Bituricam civitatem, depositio sancti 
Supplicii (Swipitii de quo supra xvi) episcopi et 
confessoris. llie a pueritia sua, sacris litteris erat 
eruditus, et sanct: conversationis luceconspicuus, 
ita ut laicus virtutibus clareret. Post coma deposita 
monachorum pater exstitit plurimorum, atque inde 
ad cathedram provectus episcopalem, et per omnes 
dies vit:e su, miraculis et doctrinis exstitit glo- 
riosus, et tandem quievit in pacc. » 

VATICAN., num. 5949, et JunENsis S. Ragnoberti 
hoc die referunt Sulpitium Bituricensem, cum eo 


USUARDI MONACHI 
LovANIEN., Superioribus in Polycarpo similis, de- 


700 
À de quo die sequenti. Adjecerat porro prefatus co- 

dex elogio S. Polyearpi: « Reliquis ejus Lugduno 
in erypla habentur. » 

SrROzZ el MEbic. primo loco: « Apud Floren- 
tiam Tusci: urbem [a/fer habet civitate Florentie 
translatio sancti Zenobii ejusdem civitatis episcopi 
et confessoris, qua; translatio facta est anno Domini 
CCCCXXVIIL (CCCCXXIX) per beatum Andream episco- 
pum ejus successorem ; cujus post multa miracula, 
8icca ulmus, juxta Baptista templum, ab ejus fere- 
tro cum tacta esset, repente folia ac flores emisit, 
ubi adhuc exstat columna marmorea. » 

Editio LuBECO-CoL., post ea, qus de Polycarpo, 
ex codicibus medi not: et aliis retulimus, adhuc 
adjicit : « Et de ejus sanguine copiose fluente, totus 
focus extinctus est. Ejus etiam anima a circumstan- 
tibus in specie columbae, in ccelum ferri visa est. 
Passi sunt cum eo, etc. » Subjungitur : «Treveris, 
sancti Mari episcopi el confessoris, qui in ecclesia 
sancti Pauli requiescit.» Inde post Theogenem: «In 
territorio Parisiensi, monasterio Cabe, depositio 
sanct: Paul» virginis. » Ita etiam Grevenus ; sed 
Bollandus de ea nihil reperit. « Eodem die Cenoma- 
nis, beati Silvini episcopi et confessoris. Biturcas 
civitate, sancti Juliani episcopi et confessoris. » 
H:ee eadem Grevenus ; Bollandus utrumque posuit 
inter Pratermissos. 

GnEVEN. preterea : « Roma, Fabiani, alias Sa- 
biani martyris, secundum Bedam, » Quem Bedam 
velit, nescio, melius llieronymum indicasset ; vide 
Bollandi conjecturam. «Puteolis, Arteimatis. Tripho- 
nis martyris, Treveris, Mari episcopi et coufessoris. 
Translatio beati Zenobii episcopi Florentini et con- 
fessoris. Item, beatz:e memori: Haseks virginis, 
recluse, qu:& juxta ecclesiam de Scehermbeke in 
multa simplicitate, e sapientia Domino serviens, 
quodam tempore butyrum votustate corruptum, 
oratione reddidit recentissimum. » 


B 


elogio, quo superius xvi ex Usuardo et xv inter (1 MoraNi prima editio caret additamento, sed in 


Auclaria adduximus ; nempe: « Apud Bituricas ci- 
vitatem, sancti Sulpitii episcopi et confessoris, cu- 
jus vita et mors pretiosa gloriosis miraculis com- 
mendatur.» Sequitur in JunENsi : « B. Mauri abbatis 
monasterii Bodacensis, cujus vitam virtutibus ple- 
nam, vir illustris et patricius Dynamius scripsit : » 
vult dicere, Marii Bobacensis, rectius Bodonensis, 


VI Kal. 


Polycarpo has voces textui inseruit charactere Ita- 
lico: «In cujus medio rogo, mucrone perfossus, tam 
largum profudit sanguinem ut ignem extinguerel.» 
In posterioribus additur Marus Trevirensis. Et 
deinde : « Die vigesima sexta, sancti patris Xeno 
phontis et comitatus ipsius. » 


Die 21. 


Natalis beati Joannis episcopi Constantinopolitani, cognomento Chrisostomi, qui verbo atque exemplo 








plurimum Christiane profuit religioni. Item sancti Marii abbatis monasterii Bobacensis ; cujus vitam 
virlutibus plenam vir illustris, ac patricius Dynamius scribit. In Bethleem Judz, dormitio sanct? 
Paule. Hujus Vitam virtutibus admirandam sanctus Hieronymus scribens, testatur eam longo coro- 


natam esse martyrio. In Africa, sancti Aviti martyris. 


NOTA. 


lta Praten., Herinien., Antuerpien., 'Maz.-Lubec., Molan. et Agones marlyrum. Adde Auturp- 
Maz., Lovanien., Leyden.-Belg. ct edit. Ultraj.-Belg. 
VARIANTES LECTIONES. 
Non multa occurrunt notatu digna; nam JoAaaanis, D in Bethlehem Jude in dormitio, sed hic error est 


Crisostomi, Chrisostimi, Chrisostomi, Bethlehem, 
martiris, Jeronimus, Jhieronimus, Affrica, ApAri- 
ca, modi sunt scribendi, quorum aliqui etiam hodie 
non omniex parterejiciuntur: nosintextu codices de 
more secuti sumus. Ántuerp.-Max post episcopi cons- 
lantinopolitani, addidit, e£ confessoris. Antuerpien. 
verba tantillum transposuit, legens Apurimum pro- 
Juit Christiana,etc., proplurimum Christiane pro- 
it. Magis errat, dum eum Antuerr.-Max., Lova- 
nien et aliis, ex Marii ingit Mauri. Dynamius etiam 
a multis corrumpitur; sed de his in Observationibus 
sermo recurret. In Molano particula una redundat ; 


typothetz. Huc spectare deberet Jw/ianus Cenoma 
nensium apostolus a codice Tornacensi, Antuer- 
piensi majore, Rosweyd., Munorat., Greven., aliis- 
que hoc die positus, a Pratensi nostro apographo 
ie sequenti. Eum nos utroque die ab Usuardi 
textu exclusimus, quoniam in aliis nostris codict- 
bus non reperitur. Monuit nos etiam Castellanus, 
codicis Pratensis inspector, Julianum atramento 
recentiori illie adjunctum : unde ei, in notis ad 
hunc diem, mirari subit, cur apud antiquos mar- 
tyrologos nulla tanti viri habeatur memoria. 


OBSERV ATIONES. 


Romani parvi, eL. Adonis est. quidquid ex anti- 
quioribus Usuardus accepit ; nisi forte Avitus Afri- 


canus (quem sic etiam Wandalbertus efformat)cum 
Vito Hieronymianorum affinitatem habeat, de quo 


701 


MARTYROLOGIUM. — MENS. JAN. 


703 


infra suo loco. De CÁrysostomo itaque nec Hierony- À lociimmutando, non modica confusioni ansam dede- 


miana, nec Beda, aut ejus sequaces, nec Wandal- 
bertus quidquam memorant: auctor vero Romani 
parvi strictim : Constantinopoli, Joannis CÀhryso- 
8(omi. Nihil amplius dicit Ado, nisi quod priora 
verba paraphrastice explicet : Natalis sancti Joan- 
^is, episcopi Constantinopolitani, qui Chrysosto- 
$us appellatur. Textus noster Usuardinus est 
alium Notkerus non multo diffusiorem composuit. 
De variis inclytissimi doctoris, apud Grzcos potis- 
simum, festivitatibus agit Bollandus inelencho Pra- 
termissorum, rationem reddens, cur sancti Vita in 
alium diem rejicienda fuerit. Nos eam ex Palladio 
aliisque antiquis dabimus proprio obitus die xiv 
Septembris; quando uberiori commentario illustra- 
ri poterit ex eruditorum virorum lucubrationibus 
post Bollandi mortem editis, inter quos precipui vi- 
dentur Hermantius in notissimo opere, et Tillemon- 
tius, tomo Xl, a principio usque ad pag. 405, totis 
154 articulis. Hoc 
sancto accidit, quod inter martyrologos nostros an- 
tiquos, imo iuter tot codices Usuardinos vix ullus 
reperiatur, qui xtv Septembris, proprio tamen na- 
tali die, de eo vel verbo meminerit. 

Tota Marii annuntiatio ex Adone desumitur, a 
Notkero non nihil curtata. Plurima de hoc sancto 
confusa prius et obscura, accuratissime distinxit 
Bollandus, nec minus curiosa superaddidit Castella- 
nus in notis a pag. 424, quibus varii errores cor- 
riguntur eorum, qui in scriptione et nominis 
ipsius sancti, et loci et auctoris Vitz:& hallucinati 
sunt. Recte legit Noster cum Adone, Marii, ubi 
alii Mauri, Marcerti, etc., unde ab imperitis novi 
sancti procusi sunt. Ást in co labitur, quod nomen 


plane novum in tam illustri B 


rit. Legerat verosimiliter in Adone, Bodanensis, vel 
ut in vulgato, Badonensis ; neutrum secutus, scrip- 
sit de suo Zobacensis |Notkerus Bodacensis] quod 
varie ab aliisinflexum,in varia et plane dissita lo- 
ca sanctum nostrum transtulit. Legendum Zodanen- 
$is, vel Badonensis, Vallis Badoneusis, ut recte 
probant laudati auctores, apud quos ultima monas- 
terii illius vestigia reperies. Rursus bene posuit 
Dynamius, ut vere appellatur, qui Vitam scripsit ; 
Belinus perperam Domianus, alii Dinandus, Dida- 
mius, Dinavius, etc. Curiosum lectorem operz non 
poenitebit, si citatos scriptores consuluerit. Libe- 
ralius de Paula, quam de CArysostomo loquitur 
Ado, atque ex eo Notkerus. Nosler, omissis inter- 
mediis, prima et ultima verba decerpsit, eadem illa, 
qua die pracedenti inter Auctaria adduximus. De 
Avito, pluribus disputant Bollandus, Florentinius 
et Castellanus; nec habeo, quod eorum conjecturis 
superaddam. In hoc ferme cardo vertitur, utrum ex 
Vito, Hieronymianorum, Atiéus accveverit, quem 
suspicatur Castellanus metri gratia productum 8 
Wandalberto, ex quo Usuardus eum sumpserit. 
Ego necdum explorare certo potui, an Usuardus 
metricum illud Marlyrologium unquam noverit. 
Quidquid statuas, certum est Avitum illum reliquis 
martyrologis incognitum, ab Usuardo primum Si- 
gnatum fuisse, ex quo in alios et in Romanum iran- 
siit. Prefatus Wandalbertus dicto Avito S'u/pitium 
Bathildem Aldegundem adjunxit, de quibus nos 
suis locis. En utrumque ejus versiculum : 


Punica terra suum sexto veneratur Avitum. 
Sulpitius, Bathildis et Aldegund, quoque vernant. 


AUCTARIA. 


TORNACEN. texlui puro subjicit: « Cenomannus 
civitate, natalis sancti Juliani episcopi et confes- 
soris. » 

ANTUERP.-MAJ., non satis correcte : « Constanti- 
nopolim, natale saneti Joannis episcopi, qui Criso- 
stomus appellatur. » Ex Adone. Tum : « Eodem die, 
natale saneti Marii abbatis monasterii Bobacensi : 
Cujus vitam virtutihus plenam, de quo patricius 
Dinavis scribit. » De Paula egit die prz cedenti. In 
fine : « Cenomannis, depositio sancti Juliani episco- 
pi et confessoris. » De Avito, nihil. 

RoswEYyp.: De Chrysostomo eliam ex Adone. In 
Mario satis purus est. Dein : « Item in Gallia Cono- 
manni, Juliani episcopi et confessoris. Item in 
Bethleem, dormitio sancte Pauls, vidus. » Deest 
etiam Avitus. 

PuLsANEN. valde mutilus est. De Paula egit die 
prz::cedenti: hodie caret Chrysostomo, ita inci- 
piens: « In monasterio Bobacensi, sancti Marii 
abbatis. Cujus vitam, etc. » In Avito, purus est. 

MuNznAT. pro Marii, scribit Mauri; pro Dyna- 


mius, Dinacius. De Paula, post martyrio, adjjcit : D 


« Cujus festivitas Parisii quarto Kalendas Februa- 
rii celebratur. » In fine: Cenomanis civitate, nata- 
lis sancti Juliani episcopi et confessoris. » 

GREVEN. Lextui apponit: « Cenomanis civitate, 
sancti Juliani episcopi et confessoris. » 

ULTRAJ., LEYDEN., ALBERCG. et DANIC. puri Usuardi 
essent, nisi textui prafigerent: « Romz, natale san- 
eti Vitelliani (Vítaliani) pap», qui post beatum 
Petrum septuagesimus octavus, sedit annos novem 
et menses sex. Hic cantum Ramanorum compo- 
suit, et dulcisono organo concordavit. » Quis hzc 
primus asceripserit, nescio: vide qux de eo dili- 
genter collegit Bollandus. 

CENTCcLEN. : « Constantinopoli, sancti Johannis 
episcopi, qui Crisostomus appellatur. Eodem die 
sancti Marii abbatis, cujus vita virtutibus plena 
refulsit. » De Paula etiam egit die praecedenti, et 
Avitum omnino prztermisit. 

BRUXELLEN. in Chysostomo non plane purus, in 


fine addit : « Hie tertio exilio relegatus moritur, 
Eodem die, sancti Vitaliani papae. Qui cantum Ro- 


(; manorum composuit, et dulcissimo, elc. » Scribit 


Mauri et Badonensis. . 

HaAGENOYEN. In varus plerumque singularis est : 
hic de Chrysostomo, textui puro addit : « Cui quo- 
dam temnore scribere volenti de Deo, dyabolus 
incaustum effudit : qui statim pennam in os pro- 
prium tinxit, et inde litteras aureas scripsit, unde 
el os aureum dictus. Hic Chrysostomus pro veritate 
doctrinz, et pro severitate discipline, ter in exi- 
lium missus est et ibi tandem obiit. » De Paula 
quoque textui subdit : « Et specialiter laudat illam 
a contemplatione, ab abstinentia, a devotione men- 
tis et regimine sororum.» De Mario nihil; de Vi- 
taliano ferme, ut supra, nisi, quod nomina aliqua 
contorta sint. 

VcTORIN. : « Cenomannis, beati Juliani episcopi 
et confessoris, qui a beato Clemenle papa missus 
Cenomannos, et ordinatus, etc., » cum longo elogio 
e Vita. 

MATRIC.-CARTHUS., ULTRAJECT. : « Joannis Chryso- 
stomi episcopi, et confessoris. Paul: viduae, cujus 
vitam beatus Hieronymus describit. Marii abba- 
Lis. » Deest annuntiatio ultima. 

In VaTiCAN., sub num 5949, deest etiam comme- 
moratio Aviti. : 

ALTEMPS. : « ltem sancti Saturnini, et aliorum 
trinm. In Britannia minori, saneti Gildasii abba- 
tis. » Hic colitur xxix : alios non satis distinguo, 
nisi colantur xxxi Januarii. 

SrROzz. el MEbDic. : « Eodem die Roma, sancti 
Vitaliani pap: et confessoris. » 

Eprri0 LupEco-Cor. incipit a Viceiliano, cui prze- 
ter annos ix, menses vi, ascribit dies xxr. do Chry- 
sostomo, post religione, addit, s$cut ipsius Acta lu- 
culenter testantur. Pro Marii, scribit, Sari; pro 
Dynamius, Dinandus. Post sancte! Paule, addit, 
vidue matris sancie Eustochii virginis CAristi. Se- 

uitur : «In Africa, sancti Amici martyris, » voluit 

icere: Aví(ií, quem Belinus in 1. editione vocavit 


703 


Adfwli 
ille procul dubio Julianus,quem Lorw su» vindicat 
Baronius, alii Atinz non proeul Sora dissitz, quo 
fundamento, docet Castellanus in notis, et nos in 
supplemento examinabimus. Demum : « Cenoman- 
ni, sancli Juliani episcopi et confessoris. » 

BELmus in utraque editione legit: « Depositio 
sancti Juliani, primi ejusdem urbis episcopi, vitz 
sanctitate, et iniraculis gloriosi. » In prima scri- 
bit Cinomannis, in altera Cenomannis. 

GREVEN. : « Eodem die, Emiliani, Publii, Artemii, 
Armata, Juliani, Celiani, Saturi. Vitaliani papse, 
post Petrum septuagesimi octavi. Pauli papzeet con- 
essoris. Hic cum paucis familiaribus, noctu cellas 
infirmorum visitans, necessaria ministrabat, incar- 
ceratos eripiebat : aliis etiam sanctis pollens acti- 
bus, in pace quievit. » Colitur xxviu Junii. « Au- 


USUARDI MONACHI 
. « Eodem die, sancti Juliani martyris » Hic A relianis, beati Adjuti, abbatis Carnotensis et con- 


704 


fessoris. Ad cujus anniversarium festivitatem cum 
populus conflueret, quidam contemnens et vineam 
suam pastinans, terribili plaga percussus, testimo- 
nium praebuit ejus sanctitati. » Remittitur ad xix 
Decembris. « ltem Joannis presbyteri Antiocheni, 
qui teste Hieronymo lib. de viris 1llustribus, sanc- 
titate et sapientia. sub Theodosio seniore insigni 
ter fulsit. Jon: propheta. » Vide Pratermissos. 

MorAN in prima editione de Juliano Cenomanensi 
Seribit, ut Belinus. Tum : « Depositio sancti patris 
nostri Sulpitiiepiscopi et confessoris. » CelZensimo- 
nasterio, inquit editio altera, omittens sostri. Ubi 
interseritur: « Cabilonis, sancti Lupi, ipsius civita- 
tatis episcopi. » Tum: « Die vigesima septima, re- 
portatio reliquiarum sancti patris Joannis Chrysos- 
tomi. » De Vitaliano fere ut supra. 





V Kal. 


Die 88. 


Roma, natalis sanct:e Agnetis secundo. Et in civitate Apollonia, sanctorum Leucii, Thyrsi et Calinici 





martyrum, qui tempore Decii, diversis tormentorum generibus excruciati, primus et ultimus abscisione 

. capitis, medius coelesti voce evocatus spiritum reddens, martyrium consummaverunt. Alexandris, beati 

Cyrilli episcopi, qui catholiez fidei prieclarissimus extitit propugnator. In monasterio Beomensi, deposi- 

tio Joannis presbyteri, viri Dei. [Addit Bouillart. : * Cinomannis, S. Juliani episcopi civitatis ipsius primi.] 
NOTE. 


Ex Praíen,, Herinien., Tornacen., Pulsanen., Belini editione altera, Greven. et Molan. 
* Ex numero sanctorum hujus diei Julianum ex- B bis etiam usu venit, ut mutato atramento, scripto- 


clusit Sollerius, hac ratione, beatum illum presu- 
lem fuisse, notante Castellano, in Prat. codice atra- 
mento recentioriadjunctum. Eruditi vestram fidem! 
An unquam, cum certum est eamdem esse manum, 
habita fuit, aut habenda est atramenti ratio? Nam 
scire velim qua nota atramenti aas dignosci de- 
beat. An cum atrius est, quam in reliquis versibus ? 
si res ita habet, actum est de veteribus litterarum 
monumentis. Nam pauca esse arbitror, ubi atramen- 
tum eodem ubique nigrore sit. Án non persaepe no- 


rum mutetur color? [deone insertum aliena manu 
fuerit, quod alium colorem referet ? Deinde eodem 
argumento Joannis, elogium resectum oportuit. Nam 
hac verba, presbiteri viri Dei eidem lituraz ins- 
cribuntur eodemque atramento, ae, Cínomaanis, 
etc. Id, opinor, non monuit Castellanus, aut se mo- 
nitum Sollerius prudente silentio premit. Caeterum 
opportune S. Julianum Usuardus memorat hoc die, 
quo illum venerabatur Ecclesia Parisiensis, in qua 
vivebat scribebatque. BOUILLART. 


VARIANTES LECTIONES. 


Male in Belin. et Greven. Agolonia. Recte in textu 
TÀyrsi post Adonem, ubi Tornacen., Greven., Mo- 
lan. et alii Tírsi ; Herinien., TÀirsi, alii Tyrsi. Ser- 
vavi Usuardi lectionem in Calinici, quamvis melius 
scriberetur Callinici. Wlerinien. et Greven. habet 
Calenici. Molan., Galenici, torte ex Adone. Lenticii 
et Calenitii in Pulsanen, et. Calanici in Belino, 
aperta sunt sphalmata. Varias alias nominum isto- 
rum expressiones videsis apud Bollandum hic, et 
apud Castellanum in notis a pag. 435. Pro ezere- 
ciati, legit Herinien.*eruciati. Posui abscisione ut 
scripsere Praten., Herinien., Tornacen., Belin et 
Ado ipse: pro quo in Pulsanen., Greven. et Molan. 


est, abcisione. In Tornacen., Belin. et Greven. ha- 
betur celesti pro caiesti, de qua et aliis diphthon- 
gis alibi diximus. Cirilli pro Cyrilli ; predicator 
ro propugnator in Belino adeo miranda non sunt. 
reciarus autem pro praciarissimus, alter in Pul- 
sanensi error dicendus, Aeomanensi scripsit Ado, 


C atque item Molan. Noster Zeomensi, omnes male: 


pejus Tornacen., Pulsanen., et Belin. Remensi: 
scribendum et dicendum AReomaensi a Gall. Reo 
may, hodie Montier-Saint-Jean in Burgundia, in 
quo etiam corrigendum est Baronii Martyrologium, 
seu Romanum hodiernum, ubi RAemensi. 


OBSERY ATIONES. 


Altera hec Agnetis commemoratio in omnibus an- 
tiquis martyrologiis reperitur. Hieronymiana apo- 
grapha pleraque legunt: Rome, nativitas sancte 
Agnetis virginis ; de qua nativitate multa satis dili- 
genter expendit Florentinius, an autem probanda, 
intelliges, si contuleris cum iis, qua Bollandus in 
Actis, et Castellanus in notis pag. 363 examinant, 
xxr hujus. Coinciduntea, qua habet Beda, cum Fron- 
tonis Kalendario: Natale sancte Agnetis virginis 


dicatur. Quamvis tota illa festi geminatio vero s'- 
militer ortum habuerit ex eo, quod xxx1 Januarii 
ad virginis sepulcrum via Nomentana fideles con- 
fluerent, octavo autem die locus ipse martyrii in 
foro Agonali, nova celebritate honoraretur. Est 
apud nos pervetustum Kalendarium ecclesisz Pa- 
derbornensis, a P. Joanne Grothusio ex membrana 
descriptum, et ab eodem notis illustratum; in cu- 
justextu habetur : octava sancte Agnetis. Ubi no- 


de nativitate. Rabanus tanquam particule ultim: - tat Grothusius, recte retineri antiquum titulum 


interpres, post virginis, inlerponit, genwinum, 
oc est de, eic., ex quo idem ferine habet Notkerus. 
Ànautem hac rem de se obscuram, non magis invol- 
vant, judicent alii. Crediderim ego, Rabanum ex 
aliquo Hieronymiano illud genuinwm accepisse, 
pro quo in Epternacensl invenit Florentinius inge- 
Q2uinum accipias quod quid sit, ignorare se fatetur., 
Ut verbo sensum aperiam ; malo geneinunm accipias 
de vero nata!i, seu die martyrij, quam ut Agnetis 
nativitas secundum carnem solemni cultu celebrari 


octaee. Non (est) enim, inquit, sensus Kalendarü 
veteris Komani, unde iste titulus est acceptus, quod 
8it octavca dies celebritatis, sed octava, dies passio- 
^is. H::c quidem doctissimi viri opinatio. Cste- 
rum hodiernus annuntiandi modus ex Romano par- 
vo acceptus est. Ita simpliciter legit: sanmctd 
Agnetis secun4o, et sic ferme Ado, sic Noster, ex 
quo reliqui. Wandalbertus canit : 


Quintum progenies Romena Agnete dicat alme. 





MARTYROLOGIUM. — MENS. JAN. 


706 


Martyres Apollomenses, ut varie expressos paulo A mente Tyrso certissime tribuenda sunt, ut primo 


ante exhibuimus, ita variis locis, et diebus cultos, 
fuse et docte ostendunt laudandi sepe Bollandus 
et Castellanus. In Hieronymianis xvitr. Januarii in- 
venies : Et passio S. Tyrsi cum sociis suis Leuci e 
Gailinici, nulla stadii lacta mentione, unde dubitat 
Florentinius, sintne iidem, qui xx ponuntur : Nive- 
duno, Tyrsi, Quiriaci |Epternacen. Zeuci] et Galli- 
tici. Dubium item, utrum eadem nomina, aliis die- 
bus seorsim ibi posita, ad eosdem hosce martyres 
pertineant, quod eo facilius admiseris, si diversis 
diebus et locis passosin eorum Actis observes. So- 
lum Thyrsum AMi/eloascribit Floruscum elogio xxv. 
Gx»terum hoc die a nostris constanter referri, cor- 
tum est. Romanum parvum solum meminit Zeucii et 
Tyrsi. Ado, inhzrens Actorum ordini, ternos hac 
dieconjunxit, cum eo encomio, quod totum descrip- 
sit Notkerus, Noster emollivit,iis rejectis, qua minus 
verisimilia videbantur. Baronius vero nominum se- 
riem invertendo ascribit Leucio, qua ex antiquorum 


intuitu fit manifestum. Cyrillum primus, quod 
sciam, inter Latinos martyrologos hoc die colloca- 
vit Ado, cujus verba transcripsere Usuardus, Notke- 
ruset recentiorespassim. Grzci eum colunt ixJunii- 
quo ipsum obiisse existimat Baronius. Mihi fn trac- 
tatu Chronologico de patriarchis Alexandrinis, pro- 
babilius visumest, xxvrt istius mensis vivere desiis- 
se,nisi calculus Copticus omnino rejiciatur, quod ut 
fiat per me plane licet. De Cyrilli rebus gestis non 
pauca collegit Bollandus, sed totam vitz» seriem, 
quam nemo hactenus integre prosecutus erat, dili- 
genter percurrit Tillemontius, tomo XIV, a pag. 
267 ad 676. Joannis (non Nicanis,ut perperam legit 
Notkerus) Aeomaensis memoria tota etiam ex Adone 
transumpta est. Vitam illustravit Bollandus, cum 
qua conferri poterunt, quae dedit Mabilio in ap- 
pendice seculi I Benedictini, a pag. 632. De Reo- 
9«0 jam satis diximus,clariorem loci expressionem 
vide inter Auctaria in codice Antuerp.-Majore. 


AUCTARIA. 
PRATEN. ET ÁGONES MARTYRUM textui subdunt : B gusti : qui ab ineunte state sua, seculi pompam 


« Cenomannis, sancti Juliani episcopi civitatis ipsius 
primi. » Sed cum hzc, ut die precedenti ostendi- 
mus, codici Pratensi adjecta sint, nihil obest quo- 
minusinter Usuardinos puriores hodic locum habeat. 
Idem augmentum est in ANTUERP.- Max. LubEc. Et 
eodem ferme modo in priori BELINI editione, seu 
Veneta. 

ANTUERP.-MAj., in prima satis purus, de Apollo- 
niensibus non meminit. In Cyrillo etiam purus est. 
Demum de Joanne Reomaensi, ita distinctius loqui- 
tur: «Interritorio Lingonice civitatis, castro Tor- 
nodoro, monasterio Roboniensi, natale sancti Joan- 
nis presbyteri et abbatis, qui primus habitator i 
sius loci, ac diversorum pater monachorum extitit, 
ac longoconfectus senio, clarus virtutibus requievit. 
Sepultus est non longe a monasterio. » 

OSWEYD. incipit : « Octavasancta Agnetis. Et in 
civitate Apollonia, Leucii, Tyrsi, Calenici martyrum. 
Qui tempore Deciiimperatoris sub presidibus Cam- 
britio, Silvano et Baudo, diversis tormentorum ge- 
neribus excruciati, martyrium consummaverunt. 
Eodem die apud Alexandriam, beati Cyrilli episcopi 
et confessoris. » Deest annuntiatio ultima. 

ANTUERP.-Max., UrTRAJEGT., LEYDBN., LOVANIEN. 
et ALBERGEN. et DaNIC. secundoloco referunt annun- 
tiationem Juliani, ut supra. Praeterea, nescio quo 
argumento, Alexandriam in Greciam retrahunt. 
Quod de Carolo Magno habent, statim dicetur, ubi 
collecta invenies, qua de eo in variis codicibus le- 
guntur. 

LgYvbEN. BELG. et Eprrio ULTRAJ.-BELG. initio scri- 
bunt : « Octava sancte Agnetis virginis. » Do ca- 
tero aliis, ut solent, similes sunt. 

MUNERAT., in fine : « Item sancti Karoli impera- 
toris. « ANTUERP.-Max. et LOVANIEN. : « Apud Aquis- 
grani, depositiosancti Karoli regis Francorum et im- 
peratoris Romanorum. » MaTRiC.-CARTHUS. ULTRAJ. : 
« Karoli Magni, regis, et imperatoris Romanorum. 
christians fidei propugnatorisconstantissimi. » Pau- 
]o uberius, UL1RAIJECT., LEYDEN., ALDERG. et DaNIC. 
verbis prius citatis, addunt : « Qui regno et imperio 
suo pacato et dilatato, statu quoqne sancta Eccle- 
si» religiose ordinato, et fide studiosissime am- 
pliata, anno Domini octingentesimo quartodecimo, 
setatis vero sux septuagesimo primo, regni autem 
quadragesimo septimo, et imperii quartodecimo, 
transivit ad Dominum, Hie pro magnitudine ope- 
rum cognominatus est Magnus. » Editio LuBEco-Cor. 
vix tribus vocibus a dietis differt, Greveno consen- 
tiens in decurtanda atate anno uno, et omittendis 
annis regni. Omnium amplissime rem deducit Mo- 
lanus his verbis : « Eodem die Aquisgrani basilica, 
matale sancti Karoli confessoris, primi de stirpe 
Francorum, ordinatione divina Romanorum Au- 


C 


espiciens, imperialis potenti: gladioet sancta prz- 
dicationis verbo,vitazeque salutaris exemplo conver- 
tit Guasconiam, Germaniam atque Galliam. Conver- 
tit quoque ad Dominum Frisiam, Alemanniam, at- 
que triplici trophz:o Saxoniam. /Ediflcavit quoque 
propriis sumptibus, ad laudem et honorem saucías 
et individus» Trinitatis, viginti septem ecclesias, 
quorum excellenti: typum obtinent Aquensis, pra 
sentibus suffragiis gloriosa. Hic fide studiosissimo 
ampliata, statu Ecclesi: religiose ordinato, regno 
etiam suo dilatato, ac pacato, anno Domini pcccxiv, 
etatis sux» septuagesimo, imperii vero xiv, quievi- 
in pace. Et pro magnitudine fidei, ac operum, co- 
gnominatus est Magnus. » Subdit minori chara- 
ctere : « Atque sanctorum catalogo annumeratus, 
per Paschalem papam anno MCXCVI. » 

BRUXxELEN. ita orditur : « Roma, S. Agnetis do 
nativitate sccundo. In civitate Apulia, sanctorum 
Leoncii, Tyrsi et Gallieniti, etc. » Sequitur de Ju- 
liano Cenomanensi. Deinde : « Apud Alexandriam 
Graecis, depositio beati Cirilli, etc. » Tum Joannis 
Reomaensis. « Hinc Malbodii, beatse Aldetrudis vir- 
ginis, sanctorum Vincentii et Waldetrudis flliz, ac 
neptis beatze Gudile, qus sanctse Aldegundi, sua 
matertera in abbatia Malbodiensi successit. » Vido 
xxv Febr. De S. Karolo dicta sufficiant. « Item 
translatio beati Thomae de Aquino, doctoris sancti 
de ordine Predicatorum. » 

HAGENOYEN. de Karolo Magno id peculiare habet, 
quod « obierit in pace, dimissis ejus peccatis per 
intercessionem sancti /Egidi abbatis. » 

CENTULEN Cyrillum martyrem facit. Silet de mar- 
tyribus Appolloniensibus. De Joanne sic soribit : 
« In territorio Linguonensi, monasterio Reomensi, 
sancti Joannis abbatis, magnifici viri, qui basilicum 
oratione extinxit. » 

Editio LuBECo-Cor. diem auspicatur hoc modo : 
« Apud Coloniam Agrippinam, translatio sanctse 
Ursuls regin: et sodalium ejus undecim millium 
virginum et mari yrum, qua facta est per sanctum 
Cunibortum, Coloniensis civitatis archiepiscopum, 
Rom octava S. Agnetis virginis et martyris. » De 
martyribus Apolloniensibus, Cyrillo et Joanne et 
Carolo fere, ut citati codices. In fine : « Apud Tolo- 
sam, translatio sancti Thoma de Aquino. » 

GREVEN. : « [n Africa secundum Bedam(non ge 
nuinum) sanctorum Censoriani, Victoris, Festi, Ma- 
rina. » Circa Caroli elogium, in quo ab aliis dissen- 
liat, supra notavimus. Pergit : « Translatio beati 
Thoma de Aquino, a monasterio Fossenovs Tho- 
losam. Apud Coloniam Agrippinam, translatio san- 
ct: Ursula virginis sodaliumque ejus, facta per,etc. 
Margaretz virginis de Hungaria, beatz:» memoria. » 

MorAN, de Censoriano et sociis loquitur, ut Gre- 


707 . 


USUARDI MONACHI 


708 


venus. Tum : « Juliani eremita: cognomento Sabe». A sancti Jacobi eremita. Et Nícomedi:x, sanctorum 


Cujus gesta in Deo dicata, hoc est Philotheo histo- 
ria, se memorasse seribit Theodoretus lib. im Hist. 
eccl., cap. 21. » fn editionibus posterioribus post 
commemmorationem Caroli, scribit minori charac- 


martyrum. Inde et Domnes et viginti millium, qui 
passi sunt sub Maximiano. Eodem die obitus illu- 
strissimzx Margaret: virginis, filia regis Hungaro- 
rum, ordinis Praedicatorum. » 


tere : «'Apud Porphyrionem secundum Simeonem, 


IV Kal. Die 39. 


Rome via Numentana, natalis sanctorum Papi: et Mauri militum, quorum ora jussit Laudicius Urbis 
prefectus ad primam confessionem Christi lapidibus contundi, et sic eos in carcerem retrudi, ac postea 
fustibus cadi, atque in ultimo plumbatis, donec expirarent. Eodem die Treveris, depositio beati Valerii 
episcopi discipuli sancti Petri apostoli. In territorio Trecassino, sancti Sabiniani, qui jubente Aureliano 
imperatore pro fide Christi decollatus est. [Addit Bouillart.:* Et Octav: sancti Vincentii martyris.] 


NOTE. 
Summa hic codicum plurimorum consonantia : B /a4 et Agon. Martyrum. Item codd. medie note, 


Praten., Herinien., Tornacen., Pulsan., Antuer- 
gien., Maa-Lubec., Munerat., Belin., Greven., Mo- 


& Octavam saneti Vincentii autographo Pratensi 
fuisse adjectam scripsit ad Sollerium Castellanus, 
simulque erasas quinque ultimas textus litteras, 
«s est, ut additamento esset locus. Falsa omnia. 
Nihil erasum. Tantum quinque litter duabus con- 
tract: hoc modo /*. Nihil etiam additum. Nec 
mirum id quidem, Usuardum Octave sancti Vin- 
centii meminisse. More recepto erat apud Bene- 
dictinos ut sodales in capitulo congregati lectione 


Autuerp.-mac., Uliraject., Leyden., Lovanien. 
Albergen., Danic., et edit. Ultraject.-Bclgic. —— 


Martyrologii premonerentur quz festa celebraret, 
quorum sanctorum memoriam die proxime sequenti 
coleret Ecclesia. Hunc autem in usum ab Usuardo 
Martyrologium fuisse confectum argumento sunt 
Regula S. Benedicti et Necrologium codici inserta, 
qua post Martyrologium legi solebant. An potuit 
monachus Pratensis oblivisci octave quam nove- 
rat su: abbatiz patrono consecratam ? 
BOUILLART. 


VARIANTES LECTIONES. 


Maure pro Mawri in Munerato error est. In AI- 
berg. maríyrum militum prima vox redundat. 
Magna codicum discrepantia in scriptione nominis 
Laudicius, pro quo, male, Antuerpien. Zaucius; 
Herinien., Tornacen., Molan. et alii cum Adone, 
Laodicius. Sequor in textu lectionem Beda, Pul- 
san., Munerati, Delini et Greveni; non repugna- 
turus si aliam preferas, aut cum Pratensi legen- 
dum putes Zauditius, imo forte Laodicius ut in eo 
codice legisse videtur Castellanus. Muneratus de- 
nuo male posuit profectus pro pra&fectus. Quos co- 
, dices mss. secuti fuerint Greven. et Molan. non 
capio ; interque hxc omittit : Ef sic eos in carce- 
rem reirudi,qus in omnibus nostris,nullo excepto, 
clarissime exprimuntur ; cum hac sola differentia, 
quod Antuerp., Max.-Lubec., Ultraject., etc., pro 
reirudi posuerint (rudi. Et ea quidem clausula ad 
mentem Beda, et, qui eum descripsit, Adonis, 
exprimenda est. Sitne legendum ad wifimwum, an 
in ultimo dubium est, variant optima nota codi- 
ces ; Herinien. et Tornacen. seribentibus primo 


modo : nos Usuardum secundo modo scripsisse 


. existimamus. Solus Muneratus habet wifimo. Mo- 


lanus dum clarior videri voluit, textum corrupit, 


C addens ex Adone vocem gercuti, atque adeo le- 


gens : atque ad ultimum percuti plumbatis. Pul- 
sanen. vero omittit, adque ultimo plumbatis. Tre- 
veris in Munerato, Valeris in prima Belini editione, 
typographo imputanda. 7'ecasino, Sabiani, vel La- 
tiani scribunt aliqui, praesertim codices minus ge- 
nuini, non nemo Fabiani, Munerat. Saviniawi ; 
textus ex purloribus desumutur est. Pulsan., An- 
tuerp. et Belinus habent Avrelio pro Aureliano. 
Porro Ultraject, Leyden., Lovanien., Albergen. et 
Danic. Valerium ultimo loco annuntiant, S'abinia- 
^um ei preponentes. Inter puriores codices hic 
denuo numeratur apographum nostrum Pratense, 
licet hodie additamentum habeat de Octava. sancti 
Vincentii, quod pratenso autographo adjectum 
scribit ad me Castellanus, notans erasas quinque 
ultimas textus litteras «s est, unde additio illa 
initium sumit. 


OBSERVATIONES. 


De Papia et Mauro nihil Hieronymiana apogra- 


pha. Primus eos retulit Beda cum insigni elogio, D 


quod a Rabano modice immutatum est. Romanum 
parvumscripserat : Romae,Papie et Mauri militum 
&ub Diocletiano imperatore. Ado paratum in Beda 
encomium non nihil expolivisse videtur. Utrum se- 
cutus fuerit Notkerus, parum interest ; Noster certe 
quod in alterutra invenerat, comptius, et brevius 
reddidit. Dixi in Beda esse Zaudicius, quod Ado 
vertit ZLaodicius, ut habent Rabanus quoque et 
Notkerus. An Zaudicius, ab Usuardo servatus, in- 
dicio esse possit eum Bedam potius quam Adonem 
sibi imitandum proposuisse, non est oper: pretium 
indagare. Reliqua, qua ad hos sanctos spectant, ex 
sancti Marcelli pap: Actis xvi Januarii repetenda 
sunt. Valerius Trevirensis in omnibus Hieronymia- 
nis ita ponitur, ut nequaquam adjectitius videatur, 
Pro confessore recoli ostendit przfixa formula, de- 
positio; lta enim habetur : Treveris, depositio Va- 

"íi, vel B. Valerii, vel beatissimá Valeriiepiscopi: 
quin imo Corbeiense notanter adjicit, confessoris, 


quem titulum in hisce codicibus rarius recurre 
alibi diximus. Hinc Rabanus sua desumpsit; se 
Adonipropriumest, quod de Peati Petri discipulaiu 
in textu nostro adjungitur, eumdemque fonten 
Notkerus consulit. Id quo sensu intelligendum, non 
inepte explicat Castellanus pag. 491. Etenim in 
proprio sensu, aut significatione accipi non posse, 
vel ex Hieronymianis colliges, in quibus primi illi 
duorum primorum Ecclesie seeulorum episcopi 
passim gaudent apposito de antiguis, quod in hoc 
ipso laterculo, Hippolyto tribuitur. Verum hsc 
operosius discutientur, aut in Supplemento Janua- 
rii, aut xiv Septembris ad vitam sancti Materni, 
quem si tempore Constantini magni floruisse me- 
mineris, Valerii hujus :tatem nullo negotio depre- 
hendes. Binas uostras annuntiationes sic metrice 
complectitur Wandalbertus : 


Quarto martyrium Pepise Maurique refulget 
Tunc et Velerio Treviri pro pressule gaudent. 


Sabiniani marlyris Tricassini,quem a Senonens 


709 - 


MARTYROLOGIUM. — MENS. JAN. 


740: 


distinguendem hactenus, credimus, solus Usuardus A quod S'abínam hanc Trecensem ad xxix Augusti di- 


hoc die inter antiquos meminit, non recte, ut ante 
Castellanum observarunt majores nostri, cum xxiv 
Januarii ejus festivitas per totam dicecesim Tricas- 
sinam celebretur, idque in usu fuisse ante Usuardi 
tempora testetur laudatus Castellanus. Nec mirum, 
cum illo ipso die martyrio coronatum S'abinianwn 
referant ejus Acta.Id compertum habuisse videtur- 
Florus, dum S'abinam sororem praefato die ei con- 
junxit, unde hic rursus colligas, quam ignota fue- 
rint Usuardo Flori ad Bedam supplementa. Aliam 
Usuardi hallucinationem infra notabimus, nempe 


stulerit, ut cum S'abina Romana eam connecteret. 
Melius in Actis nostris hoc die recolitur, et ex 
Martyrologiorum auctoritate cum fratre conjungi- 
tur,atque cum multisaliis martyribus,quorum gesta 
ibi collecta expenduntur, et illustrantur. Vide in 
Actis dies alios, quibus aut conjunctim, aut seor- 
sim eorum nomina repetuntur. Hec pro instituto 
nostro satis dicta existimo, nam, quidquid de rei 
veritate statuendum sit, certum manet, ipsissimam 
et genuinam Usuardi lectionem in textu a nobis 
fideliter et simpliciter repraesentari. 


AUCTARIA. 


ANTUERP.-MajJ. : « Roma, passio sanctorum Papiz 
et Mauri militum, tempore Diocletiani. » In Valerio 
satis purus est. Ultimam vero sic vertit : « Ipso die, 
natale sancta Savinz virginis. » Clarius codex Vic- 
TORIN. et REG. SuEC. signatus num. 130. « Trecas 
sancis Savinim virginis. » Et eam quidem Sabi 
niano conjunxere citati inter Auctaria codices, xxiv 
hujus. Utrum illi, an huic diei magis quadret, defi- 
nire certo non ausim, malim tamen alterutri, et 
huic presertim, quam diei xxix Augusti, cui eam 
innectit Usuardus cum Sabina Romana copulatam. 
Rursus S'avina an Sabina appelletur rectius, 
eadem quaestio est, qux de S'aeiniani,et S'abiniant 
nomine moveri posset, quem codex Altempsianus, 
et aliqui alii S'abinum vocaverunt. 

RoswEYD., in prima, et secunda non omnino pu- 
rus, tertiam plane omittit. 

CENTULEN. : « Roms, sanctorum militum Papia 
et Mauri, suh Dyocletiano. In territorio Trecassimo, 
sancli Sabiani martyris. Treveris, depositio beati 
Valerii episcopi, discipuli Petri apostoli. Et octava 
sancti Vincentii martyris. » Vide Var:antes in fine. 

BRUXELLEN. Przepostero ordine Papam et Maurum 
ultimo loco annuntiat, elogio ex Adone non nihil 


interpolato. Sic vero incipit: « Treveris, depositio C 


beati Valerii episcopi, discipuli sanc'i Petri apos- 
toli. Qui cum beatis Euchario et Matcrno Treverim 
veniens, post obitum Eucharii, ibidem per annos 
quindecim episcopatus fungebatur honore. Cujus 
praedicationis tanta fuit instantia, ut eo adhue vi- 
vente, per Galliam et Germaniam Christiani paga- 
nos numero simul et religione superarent. » In 
Sabiniano purus est. 

Aliter incipit IIAGEN., nimirum : «In territorio 
Trocassino, passio sancti Sabiniani martyris. Qui 
fuit filius unicus Sabini ducis : qui per angelum Do- 
mini miraculoso conversus est, et sacrum baptisma 
suscepit ; et patrem cum pairia reliquens, ad docen- 
dum alios perrexit: qui ab Aureliano imperatore in- 
finitas poenas sustinuit, et tandem decollatus, mar- 
tyrium complevit. » De Papia et Mauro nihil immu- 
tavit. De Valerio textui hz:ec solum addit: « Qui cum 
beato Euchario et Materno magnam partem Gallia 


Ill Xa. 


B 


ad fldem Deo convertit, et post Eucharium ibidem 
factus episcopus, quievit in pace. » 

VaTICAN., Sub num. 5949 ; « In Penvia [a4 won 

Perusia ?] sancti Constantii. Beneventi, natale san- 
ctorum Felicissimi et Cassiani in S. Sophia. » 
SrR0zz. et MEDIC. : « Apud civitatem Cebensem 
orte Cellensem] juxta castrum Corneti, sancti 
laviani martyris, qui sub Claudio imperatore pas- 
sus est cum omni domo sua, inter viros et mulie- 
res promiscui sexus, numero Lxxxv et baptizati 
fuerunt a B. Theodoro presbytero, et per martyrium 
consummati sunt, ut legitur in gestis sancti Maximi 
martyris. » Multo lumine indigent, qux» hic obscure 
confusa sunt, denuo excutienda eum Actis sanct: 
Severe, etc. Vide tomo II Januarii pag. 940. 

Editio LusBECo-Cor., de Papia et Mauro, post «i- 
litwn ex Adone interserit, « tempore Diocletiani 
imperatoris, qui videntes constantiam sanctorum 
Saturnini et Sisinnii diaconi, conversisunt ad fidem. 
Quorum ora, etc.» De Valerio adjicit : « Quem idem 
apostolus Treviri, una cum discipulis suis Eucha- 
rio et Materno, ad praedicandum gentibus illis des- 
tinavit. » In fine : « Bituricas, S. Severi episcopi 
et confessoris, discipuli sancti Martini episcopi. » 
Vide infra in augmento Molani. 

GREVEN. : « Item sanctorum Pauli, Victoris, IIip- 
polyti, Honorati, Petrosii. Severi episcopi Bituri- 
censis et confessoris, discipuli sancti Martini. In 
Britannia, Gildz abbatis. Vitalis, abbatis. (Cons 
tantii, ni fallor, Perusini) episcopi et martyris. » 

MoLAN., minori charactere : « Eodem die, sancti 
Sulpitii Severi, episcopi Bituricensis et confessoris 
discipuli saneti Martini, de quo Gennadius, etc. » 
Ubique Sulpitiorum confusio ; hic enim Bituricen- 
sis episcopus, ad sancti Martini tempora spectare 
nequaquam potest, ut evincit Bollandus hoc die. 
Postremzs editiones : «In Britannia, Gilda» abbatis 
et confessoris. » Tum de Sulpitio. Demum : « Pe- 
rusie, sancti Constantii episcopi et confessoris. » 
Notabis in omnibus editionibus, post elogium Pa- 
pis et Mauri, litteris insertum ex Beda et Adone: 

criptum est in gestis beati Marcelli. » 


2 


Die 30. 


Apud Antiochiam, passio beati Ypoliti martyris, qui Novati schismate aliquantulum deceptus, operante 
gratia Christi correctus, ad charitatem Ecclesi: rediit, pro qua [Bouillart, add. et in qua] illustre mar- 
tyrium consummavit. Hierosolimis, sanctissimi Matthie episcopi, de quo mira, et plena flde narrant, 
quia multa pro Christo perpessus, ultimo in pace vitam finivit. Ipso die, passio sancti Flaviani marty- 
ris. Malbodio mortíasterio, sancte Aldegundis virginis. [Apud Bouillart. : ..... Flaviani martyris. In 


territorio Parisiacensi * Baltildis reginz.] 


NOTE. 


Sic pure Zerinien., Tornacen., Pulsanen., Belin., Greven., Molan. et editio Ultraject.-Belgic. 
* Memorata hoc loco regina Bathildis in causa est I) signavit. Veterrimum Corbeiensis abbati: Kalenda- 


cur Pratensem codicem hoc die morosus illius censor 
inter puros recensere non dignatus fuerit. Attamen 
Vit: Bathildisauctoranonymus, illius reginz :qua- 
lis, apud Mabillionem Act. SS. szc. 11. et apud Bol- 
landum, tom. II Jan., Bathildis mortem in Kal. con- 


rium, ante annos 700 exaratum, eidem diei mortem 
ascripsit ; eadem die Bathildis mentionem faciunt 
Martyrologia. S. Hieronymi dicta, Pontisarense XII 
seculi,Fossatense,codices Colbert. 4 et D ; Vietorin. 
A et B ; Sandionys., Fuliens. B, Monstiburg., Pari- 


- 


711 


USUARDI MONACHI 


712 


siensis Ecclesia, monasteria Corbeiense et Calense, A substitutam fuisse Bathildem. Non equidem litu 


Bathildis largitionibus erecta et nobilitata,. festum 
atque solemnem hunc diem agunt. Sed his omnibus 
argumentis adduci non potuit Sollerius ut crederct 
hunc diem ab Usuardo Bathildis morti fuisse assi- 
atum. Quid tandem illum moratur? Auctoritas 
astellani scilicet,qui monuit loco A/degundiserasam 


ram inficior; sed omittere monitor non debuit que 
manus reliquum codicem descripsit, eadem hic 
Bathildis memoriam annuntiatam fuisse. Veniant 
in hoc eruditionis genere exercitati judices. Codi- 
cis copiam facere parati sumus. BoviLLART. 


VARIANTES LECTIONES. 


Solus Munerat. posuit sancti, pro beati. Scripsi 
Ypoliti, modo satis barbaro, sed pro quo stat plurima 
codicum qualiscunque auctoritas, ut hic Herinien., 
Tornacen., Pulsanen., Antuerp., M 
rum plurium, ut videbis etiam xit et xxim Augusti. 
Molan. recte posuit Zíppolyti : proxime Praten. Zip- 
politi; Belin. et Greven., Z7ypolití. Tibi licet pre- 
ferre, quod optimum est ; liceat nobis codicum no- 
strorum etiam luxatam scribendi rationem sequi. In 
Hieronymianis est Epoliti, etc. Prima Belini editio 
pro Nocati, posuit Notatiani : uterque ad schisma 
concurrit. Habet etiam cum aliis codicibus scismate. 
Tornacen. et Munerat. pro correctus, legunt corre- 
ptus. Qua libertate reliqui Ygoliti, eadem scribo 
Hierosilimis, etc., de quibus alibi. Pre sanctissimi, 
in Tornacensi est. sancti, in. Belin., gloríosissimi. 
Mathe et Mathei scribunt codices aliqui, Molan. 
MattAei, Belini prima editio NaZAei, melius Praten, 
Mathie, potior est nostra lectio. In plerisque nostris 


unerat. et alio- . 


et optimis habetur sarrant, quo modo Usuardum 
legisse existimo. Pulsanen., Belin., Greven. et Mo- 
lan. forte melius cum Adone, «arranítur. Rursus 
Greven. et Molan. habent Jénierit. Tornacen. pro 
ipso die, ponit eodem die. Pulsanen.; Greven. el 
olan. omittunt, passio. Flacii in Pulsanen. pro 
Flaviani, error est, uti et in eodem Malboydo, in 
Greven. Moalbodio, ia Belin. A/degunde. 

Notavi superius xxvi Januarii, erasam in Pra- 
tensi codice Bathildis commemorationem, ut Cas- 
tellanus monuerat. Idem ipse in notis hoc die 
observat Aidegundem in prefato codice itidem in- 
ductam, ad xiu Novembris translatam, ejusque 
loco substitutam hie Zathildem. Atque hec causa 
est, cur hoc etiam die a purorum numero codex 
ille exclusus sit.Quomodo alii utramque conjunxe- 
rint, alii vero aliter scripserint, ex Auctariis intel- 
liges. Genuina Usuardi lectio ex citatis pro textu 
codicibus abunde comprobata est. 


ORSERVATIONES. 


Die prxcedenti non oscitanter advertimus, notari 
in Hieronymianis Hippolytum episcopum, de anti- 

wis, utut ibi nomen deformatum sit, quemadmo- 

um et hoc die dum prefata apographa primo loeo 
legunt : Zn Antiochia, passio sancti Epoliti. Ex 
diversis enuntiandi modis, diversos hos esse ple- 
rique volunt, quamvis in his codicibus novum om- 
nino non sit,eumdem sanctum semel atque iterum 
repeti. Ego ingenue fateor, in Hippolytis me hzsi- 
tare, dum oppositas eruditorum opiniones penitius 
introspicio. Videtur prior, episcopus de antiquis, 
sumendus pro celeberrimo illo de priscis Ecclesi: 
doctoribus, ut recte, me quidem judice, hoc die 
censet Florentinius. Verum an ille, qui ab aliqui- 
bus Portuensis epicopus dicitur ? An is, qui colitur 
xxii vel xxi Augusti ? An qui a Prudentio celebra- 
tur? Variant sententiz. Jam vero quis hic noster 
Antiochix» passus? Satis propendeo, ut dicam hunc 
ipsum, illum esse magnum de antiquis scriptorem 
incerti loci episcopum, cum Portuensi martyre ne- 
quaquam confundendum ; sed obstat, quod in Hie- 
ronymianisalter ab altero distinguatur. Lapis offen- 
sionis est AutiocÀia : nodum solveris, aut scideris, 
8i liceat Hippolytwn magnum Antiochix ascribere 
utpote alicujus ecclesix Orientalis episcopum, qui 
a nostris martyrologis xxi vel xviii Augusti reco- 
latur; hune verbo presbyterom nwm dicas, 
qui forte cum Pontiano papa, ut est in Hensche- 


nianis catalogis, ante tomum I Aprilis, exsilium D 


passus, post Cornelii electionem, Novatiano schis- 
mati implicitus, sed gloriose resipiscens, illustre 
martyrium, jam state confectus,non Antiochiz,sed 
probabilissime ad Tyberina ostia subierit, quique a 

rudentio egregie laudatus est, non confusus, ut vult 
Baronius, et a pulcherrima Koma, colitur Idibus 
Augusii mensis, utibi dicemus. Hac premittenda 
fuere ut detegatur confusio in omnia Murtyrologia 
per Adonem inducta. Romanum parvum breviter le- 
gerat : Antiochi, passio sancti Hippolyti. Sed rem 
ni fallor, implicuit solus Ado, elogium illud adjun- 
gens, quod ex ipso Notkerus, et recentiores passim 
accepere, quodque ego Hippolyti Prudentiani unice 
proprium existimo, non utique Antiocheni, nisi qui 
in Adonis gratiam alterum quempiam Hippolytum 
Novati schismate deceptuwn, Antiochi: passum fin- 
gat,quod mihi certe non fit verosimile. Martyrologos. 
nostros maximi sane facimus, non tanti tamen, ut 


ubique Prudentio tot s:culis anteriori preferen- 
dos putemus. Hieronymianorum sensui insistere 
videtur Wandalbertus, unico suo versiculo : 


Tertiaque Hippolytum Antiochen:s personst urbi. 


Castellanus. pag. 461, semel atque iterum Maf- 
tiam Hierosolymitanum ab Usuardo primum pose 
tum insinuat, tametsi evidentissimum sit, verba 
ejus omnia permodice immutata ex Adone hicetiam 
transumpta.Ado illum ex Romano parvo acceperat, 
ubi sic memoratur : Jerosolymis, Matthia episcopi 
qui ocíacus fuit post. Jacobum. Notkerus Adonis 
phrasim non nihil transposuit ; apud martyrologos 
alios notus non est. An hic felicius rem attigerit 
Ado, quam in priori annuntiatione ;que et qualia 
sint, vira ilia et plena Jide gesta, videsis in Aclis 
et in Chronologia patriarcharum Hierosolymitano- 
rum ante tomum III Maii. pag. 6. 

Sequitur apud Adonem A/ezander martyr, ex hoc 
a Notkero quoque relatus ; qui cur ab Usuardo pre 
teritus fuerit, tum demum perspexi, cum Adonis 
elogium szpe expendens et versans, illud rursus 
male translatum, et applicatum didici. Nimirum 
accepta sunt verba omnia ex Rufino lib vr Histo 
P/:2, Cap. 29, quibus aperte describuntur cer(aminà 
Alexandri Hierosolymitani, qui idem ipse a Romano 
parvo et Adone disertissime ponitur xvi Marti: 
ut proinde Alexander ille Adonianus, hic abundet, 
nisi alium quempiam indicaverit auctor Romani 
parvi, qui etiam Deciana persecutione pastus 5it, 
quique hactenus nos lateat. Caetera ad xvm Marti 
remittimus. Hzc procul dubio etiam observavit 
Castellanus, sed alio defectu laborare videtut, 
dum predictum Alexandrum in notis pag. 461 di 
fert ad xir Decembris, quasi idem foret, qui tribus 
diversis diebus a Romano parvo et Adone annur 
tiatur. Mentem ejus non satis clare assequor, nis! 
Gr2cos sequi velit, qui eo die Alexandrum Hiero 
lymitanum recolunt, nam qui ibi Alezaader cum 
socio Epimacho a nostris celebratur, tantum ab 
Hierosolymitano distat, quantum Alexandria 8b 
Hierosolymis dissita est ; ut satis distincte explicat 
Rufinus citato libro cap. 31 et 38; item Eusebius 
Valesii lib. vr, cap. M4. et 46. 

Substitutus hic ab Usuardo FZavíanss ex nullis 
characteristicis innotescit, utpote sine loci aut tem 











713 MARTYROLOGIUM — MENS. JAN. 


714 


poris nota positus, neque unde illum acceperit di- A plus lucis reperio, quam Acta exhibeant pag. 833 


vinare queo. Fateor equidem, a Castellano Flavia- 


el 9$6. De A/degunde nihil dicendum superest. 


num hunc Centumceilis collocari, a Baronio autem — Rabani et ex hoc Notkeri peculiare de ipsa elo- 


Roma aseribi xxvni Januarii. At tam varia con- 
gesta reperio, ut ea disceriminare non vacet. Nec 


gium, a Molano relatum, inter Auctaria recense- 


bimus. 


AUCTARIA. 


PRATEN. eí AGONES MARTYRUM, expuncta Aldo- 
gunde, ut in Variantibus dixi substituunt: «In ter- 
ritorio Parisiacensi, Baltildis regina. » 

ANTUERP.-Max. satis purus est toto textu usque 
ad vitam finivit, sed tunc ex Adone subdit : «Hic 
octavus post Jacobum apostolum, Jerosolimorum 
rexit ecclesiam. Eodem die, passio beati Alexandri 
martyris. » De Aldegunde, recte. 

RoswEvb. In Hippolyto deest elogium. In Matthia, 

satis purus est. Tum: «Item beati Alexandri mar- 
tyris qui passus est tempore Decii. In Africa. cxxiv 
martyrum.» Vide Hieronymiana. «Item Lici mar- 
tyris et sociorum ejus. » Neseio quem alium indi- 
care possit preter Leucium, de quo xxvim hujus. 
« llem eodem die, dormitio sancta Dathildis. «In 
Aldegunde, purus est. 
ANTUERP. , Max.-LUBEC. , MtNERAT. , ANTUERP.-Max. 
LovawiEN. et LEvpEN. BELcGIC. in textu omnes puri 
sunt, sed in eo excedunt, quod Bathildem reginam 
superadjiciant. 

JLTRAJ. , LEYDEN. , ALBERGEN. et DaNic. plus ali- 
quid de Alexandro scribunt, quam posuerit Ado. 
Ita enim habent: « Item Hierosolymis, natale beati 
Alexandri episcopi. Qui sub Deciana persecutione 
judicii pro confessione sistitur, vinculisque Lradi- 
tus, dumlongava xtatis veneranda fulgeret canitie, 
postquam frequenter Dominum suis glorificaverat 
passionibus, nunc de tribulationibus [2/a leguat Ur- 
TRAJ. ét LEYDEN. , »nelius alii de tribunalibus] ad 
vincula, nunc de vinculis ad tribunalia pertractus, 
inter ipsa vicissim sibi succedentia tormenta, heato 
fine quievit.» Ita fere etiam. 

VATICAN., Sub num. 5949, et STROZzzZ., etc. Rectius 
et simplicius GREVEN. et. MoLaN. « Item beati Ale- 
xandri. Hic Deciana persecutione pro confessione 
fidei judiciis sistitur, et vinculis carceris traditur, 
Qui cum longevae statis veneranda canitie, » etc. 
Addit GREVEN. : «Videtur iste ille esse quem Usuar- 
dus ponit xv Kal. Aprilis.» Iloc est, quod ct nos pu- 
tamus non omnino esse comperlum. Videatur Bul- 
landus, hac die. 

CENTULEN. Usuardi eontractor incidit a Mathia, 
legens fere, ut Rom. parvum: «Hierosolymis beati 
Matthiz episcopi et martyris, qui octavus post Ja- 
cobum Hierosolymorum rexit ecclesiam. » Sequitur 
Hyppolytus. Tum: « Eodem dic sancti Alexandri 
mariyris.» In fine perperam adjicit: « Alexandriz, 
sancti Metrani martyris,» qui ad diem sequentem 
speetat. 


Pridie Kal. 


DRUXELLEN. sic orditur: « Malbodio monasterio, 
depositio sanctze Aldegundis virginis ct abbatiss:z, 
sororis beatze Waldetrudi et neptis sanete Gudilz.» 
In Hippolyto et Matthia fere purus est. De Ale- 
xandro nihil novi profert. Sequitur Flavianus. Deni- 
que: «In territorio Parisiensi, dormitio sanctz Ba- 
Lhildis, Francorum reginz, qu:? Corbeyam monaste- 
rium construxit. » 

HaAGENOYEN. , luxatus et maneus est; Hippolytuin 
vocat Novaypoly(um; Flavianum, Flaciarium: Aldc- 
gundem territorio Parisiensi, Bathildein Malbodio 
attribuit, etc. 

MaATRIC.-CARTHUS.-ULTRAJ. : « Aldegundis virginis 
sororis sanct» Waldetrudis vidua. Flaviani mariv- 
ris. Item sancti Hippolyti martyris, cujus passio- 
nem Prudentius describit.» 

ALTEMPS. , in Anglia auctus, «Ilem sancti Belliani 
marlyris.» Puto nomen esse corruptum, forte ex 
Pellicani, vol hujusmodi alio, quod ex apographis 
Hieronymianis acceptum fuerit. 

Editio LupECo-Co, Cum codicibus superius ci- 
Latis convenit, hoe peculiare subnectens: « Malbo- 
dio monasterio, saneti (sancta») Aldegundis virginis 
nohilissimz, quz& ex regio gcnere orta, Chris'um 
Sibi in perpetuum sponsum elegit, qui etiam eam 
in tantum dilexit, quod s»pe ci visibilem angelum 
pro solatio miserat.» Sed hxc elegantius exprimit 
Molanus ex Rabano, et Notkero: « Qu: tempore 
Dagoberti regis Francorum ex nobili genere progc- 
nita, virginitatis propositum elegit, in quo et per- 
mansit s:epiusque illi angelica visio revelata fuit, 
exhor(ans eam, ut in proposito permaneret. Novis- 
sime vero cum magna claritate colestis luminis, ad 
vitam migravit sternam. 

GREVEN.: « In Africa, Pellicani, Clericiani, Phi- 
lippiani, et aliorum cxxiv. » Ex Hieronym. Vide Bol- 
landum. « Lucii martyris, et sociorum ejus. Batil. 
dis regin: Francie, qux post mortem Clodovsai viri 
Sui monasterium ingressa, in magna se humilitate 
dejiciens, Christo conformari satagebat. Etiam poni- 
tur vii Kal. Februarii, sed melius hic. 

MOLAN. , przeter dicta, minori charactere scribit : 
« Eodem dio beat: memoris, Antonii Peregrini 
Patavini, ex Manziorum familia nati, qui omnia 
loca sancta visitavit et defunctus est MCCLXVII. » 
In postremis editionibus Alexandrum omisit, haud 
dubie quod cum Greveno dubitare coeperit, utrum 
hie idem non esset cum co, qui xvm Martii po- 
nitur. 


Die 31. 


Apud Alexandriam, natalis beati Metrani martyris, quo nolente impia verba proferre ad jussionem [a- 
ganorum, omne corpus ejus fustibus colliserunt ; vultumque et oculos acutis calamis terebrantes, extra 
urbem cum cruciatibus expulerunt, ibique spiritum, qui in eo superat, lapidibus ejecerunt. Item Alexan- 
driz, sanctorum martyrum Saturnini, Thyrsi et Victoris. Apud Trientinam urbem, sancti Vigilii episcopi 
et martyris. [Bouillart. o. Apud Trientinam..... martyris *. ] 


NOTE. 
Codices puriores cencentur soli Herínien., Tornacen. e& Antuerp.-Major. 


* Addit huic articulo Sollerius. Apud Trientinam D graphum Tridentini Vigilii mentionem hoc die fc- 
wrbem, sancti Vigilii episcop etmariyris. Sicsuico- — cerit. Imitatus fuerat Usuardus Martyrologiá qua 
dices Heriniensis et Tornacensis hujus diei articu- — ante se composuerant Beda, Florus, etc. Postea le- 
lum claudunt. Sic etiam Dervensis longe vetustior. —clis Vigilii actis, errorem correxit. Quam apte id 
Itaque non dubium est quin primum Usuardi auto- — fecerit, die 20 Junii dicetur. BoviLLAnr. 


ParRor, CXXIII. 23 


715 


USUARDI MONACIII. 


716 


VARIANTES LECTIONES. 
Vix quidquam occurrit notatu dignum.prater dif- A Greven, et Molan., major nempe numerus codicum, 


ferentiam inter Antuerp.-Majorem, et duos alios 
codices pro textu citatos. Siquidem ille puram Ado- 
nis lectionem Usuardinz tantillum iminutatz prz- 
tulisse videtur. Itaque pro beati, legit sazcti. Deinde 
post martyris sic pergit: Quem correptum pagani 
jubent impia verba proferre, quod illo recusante 
omne Corgpus..... ibique quod in eo superaret spiri- 
ius, etc. Annuntiationem secundam sic format idem 
codex : T'irsi, Saturnini et Victoris, quorum gesta 
Aabentur. Aliiseribunt Tyrsi: nobis preplacet Ado- 
nie orthographia, qua itidem supra ad xxvi usi 


fuimus. Rursus, Aniuerp-Maj incipit : Eodem 
die, eic. Herinien. autem Vigilii male scribit 
Vigili. 


Superest nova ex codicePratensi aliisque contro- 
versia, ac nimirum FZgíilius Tridentinus ab Usuardo 
pso hoc die an xxvi Junii relatus sit? Citato Pra- 
ensi subscribunt Antuerp., Max.-Lubec., Munerat., 


quorum auctoritate definienda, ut plurimum, Usuar- 
i simplicitas. Et licet codices multi alii, przesertim 
Hierinien. et Tornacen. oppositum traderent, illis 
cedendum putaveram, quo usque ad vera Pratensis 
leetione a Castellano factus sum certior. Respondit 
hic ultimis suis litteris, xxx1 Januarii MDccxr aliena 
mauu ad me datis, iu hx:»e verba : Dum est ad S. 
Germani a Pratis ; apparet litura (xxviJanuarii de 
quo quzsieram)cerosimiliter sancti Vigilii,gwi xxv 
Junii denuo recurrit, sed eadem prima manu, qua 
reliqua scripta sunt. Quid ex his, cum annuntiatione 
xxvi Junii collatis, deducendum sit, in prxefatione 
explicavimus ; hic mihi satis sit unum evicisse, 
nempe in vetustissimis Usuardi apographis, quale 
certe Pratense cenceri debet, positum olim hoc die 
Vigilium, ac proinde in primo ipso Usuardi auto- 

rapho, atque adeo veram, et puram esse nostram 
ectionem, 


OBSERVATIONES. 


Singulare auctoris Romani parvi, in colligendis B numero a librariis, vel omisso, vel mendose e«- 


ex Rufino sanctis, studium, ut toto opere sspe 
proditur, ita hic manifeste patet in glorioso sene 
Alexandrino nomine Meíra, dequo in tractatu Chro- 
nologico Patriarcharum obiter locuti sumus num. 
164, sed quem hic ex recepto scribendi modo cum 
Martyrologis nostris Meérazum dicimus. Hic itaque 
a Romano parvo sic primum consignatus est: A/e- 
candrie sancti Metrani maríyris, Sumptus est ex 
celebri Dionysii Alexandrini ad Fabium Antioche- 
num epistola, quam ex Eusebio, et Rufino recusam 
habes apud Ruinartium inter Sincera et Selecta a 
pag. 103 Inde totum suum elogium accepit Ado, 
quod Notkerus intactum reliquit, Noster vero mo- 

ice abbrevians obseurius reddidit, ut ex codice 
Antuerp.-Majore in Variantibus facit patescit. An- 
nuntiatio altera solius Adonis et ab ibso indetermi- 
nate expressa: Ziem, sanctorum Saturnini, TÀyrsi 
et Victoris. Notkerus Hieronimiana pr:etulit, in quo 


presso, aut pluribus ad unum temere revocatis ; so- 
ciis nunc omissis, nunc neglecta interpunctione, 
aliunde ascitis, aut ex nominum similitudine iisdem 
perperam repetitis. Qu: omnia cum hic animis no- 
strisobservarentur, ne quidem quod conjectaremus, 
satis erat. expeditum. » Nec nobis prumptum est 
confusa hiec secernere, Caeterum Usuardi error in 
recentiorestransiit satis feliciter pro aliqua parteex 
ms. S. Cyriaci a Baronio correctus. Dubitari potest, 
an Wandalberti versus occasionem aliis nou dede- 
rint tres illos ex majori numero seligendi. Sic ille 
cecinerat : 


Saturnine (uum egregium Thyrsique trophieum., 
Vicetorisque simul Jani determinat orbem. 


Vigiliun Tridentinum ab Usuardo hoc ipso die, 
post Romanum parvum et Adonem, consignatum 


saltem aliqua inter hos aliosque martyres reperitur (? omnino credimus, ut supra in Variantibus dictum 


distinctio. Rem confudit Usuardus, palzstram assi- 
gnando Alezandrie, cui in prefatis Hieronymianis 
alii prorsus martyres tribuuntur. Recte et solide hic 
observavit Bollandus, pag. 1080, «difficile esse, 
cum Acta sunt, sanctorum martyrum fide certa na- 
tales stabilire; loco, in quo palmam adepti, s:pe 


est. Ita illum primusannuntiat Romani parvi auctor: 
Trientina, sancti Vigilii episcopi et martyris. Hiuc 
ab Adone positus iisdem ipsis verbis, qux ex eo 
Usuardus et Nofkerus deseripsere. Vide Acta cjus 
illustrata xxvi Junii, quo dic a Romano moderno 
refertur. . 


AUCTARIA. 


Incipio a defectu, quem supra notavi in codicibus 
PRATEN. , PULSANEN., ANTUERP. , Max.-LunEc. , Mc- 
NERAT,. GREVEN., MOLAN. et AGON. MARTYRUM, qtii 
omnes Figilium hodie omiserunt. 

RoswEYD., in prima nec plane Adonianus, nec 
Usuardinus est, quamvis in re conveniant. In se- 
cunda item omnino purus non est. Vigilio etiam 
caret, cujus loco adjicit: « Et natale sanctorum xv 
sacerdotum. » Qua quidem ex Hieronymianis ac- 


cepta sunt. Sed quid hoc quod additur, Ef beati Julii D de suo 


confessoris? An de presbytero agit, qui cum JwZiano 
diacono fratre in Actis Novariz in Italia ponitur. 

ALBERGEN. ita incipit: « Natale beatorum mar- 
tyrum Cyri, et Joannis. » Additur in LovANIEN: 
« Quorum primus ex Alexandria, metropoli Egypti, 
secundus de civitate Edissena exstitit oriundus. » 

ÁNTUERP.-MAX., ULTRAJECT., LEYDEN., DANIC. et 
Eprrio ULTRAj.-BELG. ad complendum elogium hzc 
supradictis adjiciunt : « Qui temporibus Diocletiani 
et Maximiani primum tenti et in carcerem missi, 
deinde virgis c:si et facibns ignitis adusti, aceto 
saleque superfusi, ac cilicio confricati, piceque fer- 
vente perfusi, ad ultimum decollati, martyrium com- 
pleverunt.» DeSaturninoet sociisadjungunt omnes, 
$& quorum gesta habentur, » qnae utinam vera essent ! 


Solus LovANIEN. in eo purus est, quod ultimo loco 
habeat de Vigilio, ut supra in textu. 

CENTULEN. de Metrano egit die pr:ecedenti, ut 
vide ibi in Auctariis. Hic vero: « Alexandri:x, san- 
ctorum martyrum Tirsi, Saturnini et Victoris, quo- 
rum gesta habentur. » In Vigilio purus est. 

BRUxELLEN. de Cyro et Joanne legit, cum codici- 
bus medix not» supra. De Metrano habet elogium 
Adonis Forum. De Saturnino, ctc., ut supra. Tum 

isparata conjungit, hoc modo : « Et apud 
Trientinam urbem, Vigilii papz, et martyris ; qui 
ob id quod Antennium (Anthimum) Constantinopoli- 
tanumepiscopum de hzresi condemnatum, ad sedem 
suain noluit revocare, jussu imperatoris ignominiose 
tractatus, mittitur in exilium; ubi de eo, quod in 
Silverio papa suo pra;decessore, inique commisit, 
digne pomnitendo, venie locum invenit, et vitam 
feliciter terminavit. Hic constituit, ut in ecclesiis 
misse versus Orientem celebrentur. Item Gelasii 
episcopi. » 

HaGENOYEN. Post purum et integrum Usuardi 
textum, addit: « Eodem die translatio sancti Eu- 
scacii [Eustadii] episcopi et confessoris. » Sequitur 
de Cyro et Joanne, ut supra. Tum: « Item Muting, 
sancti Geminiani episcopi et confessoris. 








117 MARTYROLOGIUM. — MENS. FEBR. 718 


AquICINCT. pro ZAyrsi, legit Tyrsimi. A et confessoris, eujus exequiis sanctus Severus Ra- 

VicrTORIN., in fine : « Et sanctorum Abba Cyri et — vennensis, in missarum solennia raptus in spiritu, 
Joannis. Eodem die apud Tridentinam urbem, B. se interfuisse dicebat. Julii, et Juliani fratrum. 
Vigilii episcopi et martyris, » CopEx Rec. SuEc., — Sancti Gandi Eboracensis [Gaudi Ebroicensis] epi- 
signatus nuin. 130, et VaTICAN., num 5949, habent, — scopi et confessoris. In territorio Trecassino, sancti 
ut superius, Trientinam. ABDINCHEFF. Apud Zriem- —Potanii confessoris. In Anglia, Keneswitz, abba- 
jum. STROzz. el MEbDIc. « Apud Trientinam civita- — tiss:. Ambianis, Vulfe virginis. Translatio sancti 
tem, natalis sancti Vigilii episcopi et confessoris.» — Marci de Alexandria Venetias, anno Domini ccccrxv 
MarRIC. CARTHUS. UrTRAJ. absque positione: «Vigilii — (aliquot certe seculis serius). Edani episcopi et 


episcopi et martyris. » E confessoris. » 
AMBIAN. « In Galliis Ambiani, transitus sancta MoLaN. : « Ipso die, sancti Veronis [Veroni] con- 
Vulphiz. » fessoris. Eodem die, sanctorum martyrum Cyri ct 


Divros. S. Benigni. « Divioni » [aliud ezemplar — Joannis. Item Mutinz, sancti Genimiani nate Be- 
Divione] « translatio corporis sancti Eustadii pre- — Jiuwm transcripsit, in quo supra. habetur Gemi- 
sbyteri et confessoris. » . A niani) episcopi et confessoris. Eodem dioc, sanctiJulii 
, Rkc. ScEC., num. 130: « Et sanctorum Abbacyri, — confessoris. Eodem die, translatio sancti Marcievan- 
et Joannis. » Alius codex num, 438:«Civitate Gra-  gelist:e, ab Alexandria A&gypli ad Venetias. Apud 
Lianapoli, natalis sancti Patrocli martyris, ejusdem — Trientinam urbem, sancti Vizilii episcopi et mar- 
civitatis episcopi. » tyris. In Galliis Ambianis, transitus sanctae V ulfia. 
AUGUSTODUN. D. Le Mane: « Apud Divionem, re- p Civitate Eboracensi beati Gaudi, ejusdem urbis epi- 
motio sancti Benigni martyris. » .  Seopi.» Tumaliis minoribustypis : «Marcell: vidus, 
VATICAN. , num. 3940 : « Natalis sanctorum Cyri — ad quam scribit beatus Hieronymus. » Posteriores 
et Joannis. Et sancti Cyriaci episcopi et martyris. — editiones alium ordinem exhibent, in quibus primo 
Eodem die natalis sancti Paschasii abbatis. » Penul- loco refertur « Vigilius Tridentinus. » Deinde : «In 
timo loco habet de Vigilio. Galliis Ambianis, transitus sancto Vul(ie. » De 
STrR0ZZ et MEDIC. « Item translatio sancti Gemi- — Gaudo episcopo melius hic scribitur : « Civitate 
nianiepiscopiet confessoris, apud Mutinensemcivi- ^X Ebroicensi. Eodem die sanctorum martyrum Cyri 
tatem [tali , magna sanctitatis viri. » Agunt etiam — et Joannis, mirificorum et abstinentium argento. » 
de Vigilio. Sumuntur ii tituli ex Graeco elogio, oi aytot x«i 0«u- 
BEuiN. Post textum, ubi Trisi pro TAyrsi scribit, — sacoupyoi &vaprr)pot, quod sic melius interpretatum 
hzc addit : Eodem die, sanctorum martyrum Cyri — in Actis redditur, «sancti el mirabilium effectores, 
et Joannis. « Item Mutinz, sancti Geminiani epis- — gratis in firmos curantes. » Sequitur : Item Mu- 
copietconfessoris. Eodem die,sanctiJuliiconfesso- — tinew, sancti Geminiani, » etc. De Jz/jo, ut supra, 
ris. Eodem die, translatio sancti MarciEvangelist:e, — lic iterum rectius; «In Castriloco, translatio sancti 
ab Alexandria Egypti ad civitatem Venetiarum.»In — Veroni confessoris. Eodem dic, translatio sancti 
altera editione adJicitur: «Apud Trientinam urbem, — Marci evangelistze, » etc., ut in priori. Prudenter 
sancti Vigilii episcopi et martyris. » hie omittitur translationis corporis sanctissimi 
Editio LusEco-Cor. incipit ab elogio Cyri et — evangelist:e annus, quem supra male notatum dixi- 
Joannis, quale supra retulimus ex codicibus medi:ze (1 mus ad annum ccccuxv. Certum quidem est, prz- 
not:e. Sequitur, prima Usuardi annuntiatio satis — dictam festivitatem solemniter hoc die recoli Vene- 
pure. Item altera deSaturninoetsociis, cum addito, — tiis in magnifica illa ducali basilica, serenissime 
« quorum gesta habentur. » Tum : « Eodem die, — Reipublic: patronoet protectori dicata, tametsi de 
translatio sancti Marci Evangelistz. In territorio — vero translationis die, aut mense, aut anno, post 
Trecassino, sancti Pontanii confessoris. Ipso die, — multas eruditorum virorum disquisitiones, nihil ha- 
sancti Edani, episcopi ct confessoris. » Vigilius — ctenus satis compertum proferatur : ego certe can- 
praxtermissus est. dide fateor, mihi, cum de patriarchis Alexandrinis 
GREVEN. : « Cyri et Joannis martyrum, qui jussu — scriberem, id studiosissime qu:erenti, nusquam li- 
Diocletiani et Maximiani imperatorum, primo tenti, — cuissepradicte translationis satisexpressa vestigia 
deinde in carcerem missi, postea virgis cxsi, et — deprehendere. Quomodocunque res facta fuerit pro- 
facibus ignitis adusti, ad ultimum decollati, » etc. babilior fert opinio, non anle initium szculi ix xc- 
« Apud Tridentinam urbem, teste Adone, sancti Vi- — nerabile corpus Alexandria Venetias deportatum, et 
gilit episcopi et martyris, qui in vr Kal. Julii poni- si translationis histori: credimus, notanda erunt 
tur. Passio sanctorum Pontici, et Blandinz, de qui- — Leonis Armeni tempora inter annum Dcccxin et 
bus in m Junii. Tarsici, Zotici et Aminoni. liem — pcccxx, ut proinde superius recte indicaverim, 
Pulii, Gelasii, Hippolyti et Juli confessorum. Aure- — aliquot seculis post annum ccccLxv a Greveno Si- 
liani martyris. Torcaci [Torquati, 22 fa/lor,| epis- — gnatum, accidisse. Vide in Actis xxv Aprilis a pag. 
copi et confessoris. Geminiani, Mutinensis episcopi — 333, dt Tillemontium tomo If, a pag. 98. 








MENSIS FEBRUÜARIUS 


HABET DIES XXVIII. 





Kalendis. . Die 14. 


Natalis beati Ignatii episcopi et martyris, qui tertius post Petrum apostolum Antiochenam rexit eecle- 
siam : ac persecutione Trajani Romam vinctus mittitur, ubi prz:ssente eodem, circumsedente senatu, 
immanissimis poenarum suppliciis primo affectus, dehinc leonibus objicitur, eorumque dentibus praxfocatus, 
hostia Christi efficitur. Apud Smirnam, sancti Pionii martyris, qui post squalorem carceris, ubi inultos 
fratrum ad martyrii tolerantiam suis exhortationibus roboravit, eruciatibus multis vexatus, clavis con- 
fixus, et ardenti rogo superpositus, beatum pro Christo vit:e finem sortitus est. Passi sunt cum eo et alii 
quindecim. Eodem die, beati Ephrem Edessenz ecclesi: diaconi. In oppido Tricastrino, sancti Pauli epi- 


719 


USUARDI MONACHI 


720 


scopi. cujus et vita virtutibus claruit, et mors pretiosa miraculis commendatur. In Scotia, sanctze Brigidze 


virginis, cujus vita miraculis claruit. 


NOTE. 


Ez Praten., Herinien., Munerato, Greteno c& Molano. 
VARIANTES LECTIONES. 
Greven. ct Molan. Natale pro natalis, quod hic A hie Pronii: ille Pinonii. Scalorem pro squalorem in 


in aliis edd. correxit. ILem, ost beatum Petrun, 
vocem beatum omittunt alii, ut fecit Ado. Herinien. 
voces transposuit, pro rezit ecclesiam, legens, ec- 
clesiamreat. Traditur promittitur habent Greven. 
et Molan., sed hic in aliis emendavit. Presezute 
Trajano legit Herinien. Eo presente, Munerat. me- 
lius in textu. Munerat. particulam interjicit, ac 
circwnsedente. In Praten. apographo nostro pro 
affectus, scriptoris fortasse vitio, legitur affecto. 
Pro dehinc,Greven. et Molan. ponunt deinde, Nomen 
Pionii male efformant Herinien. et Munerat. 


Munerato, error est. Greven. et Molan. mutant 
vite fluem in finem cile. Merinien. Cum Greven. 
legit Effrem. Munerat Effren ; alterze Molani edi- 
tiones ÉpÀAram ;servanda,ex codicibus aliis, textus 
lectio. Sic Munerat. et Greven. scribunt Edissen^. 
Nimium hic sapit Greven. dum ita pronuntiat : Z4 
oppido Tricastrino, alias Tricassino. Nihilo melius 

olan. Zrecassino ex Adone. S'chothia vel scotia 
pro Zibernia hic sumitur, ubi Zrigidam lego, non 
Brigitam, ut Pratensis. 


OBSERY ATIONES. 


Sanctissimi TeopAori nulla in Fastis nostris la- 
tinis antiquior exstat memoria, quam ea quae a 
Romano parvo primum posita est hoc die : An£io- 
chio, Ignatii episcopi et maríyris. Auctorem Acta 
illa vidisse existimo, qu:e post alios a majoribus 
nostris vulgata, atque olii ab Adone contracta, di- 
sertissime exprimunt, hoc ipso die Ka/. Februarii 
martyrium complevisse a220 Trajani xi, Attico et 
Marcello Coss.; atque ex eo Adonis compendio, 
inter Festivilates apostolorum relato, pauca illa sua 
Usuardus decerpsit, nec sic tamen ad veritatem satis 
exacta. Genuina ipsa et sincera Ignatii Acta primus 
in lucem protulit Usserius anno wpcxuLvr, qui mi- 
rum est Henschenio non innotuissec, de cotero 
inelitissimi martyris res gesta dilig: nUissime pro- 
secuto. Eadem illa Usseriana recudi curavit Rui- 
nartius inter selecta a pag. 9, ac preterea fontem 
ipsum Gracum in bibliotheca Colbertina feliciter 
repertum, cum nova interpretatione ad calcem ad- 
jecit a pe. 695, in quibus certamen clare signatur 
xiu Kal. Januarii, seu xx Decembris, ad quem 
diem Castellanus eum remisit, justo, ni fallor, scru- 

ulosior. Recentiores alii in laudando Ignatio sty- 
um exercuere; sufficiat Tillemontium indicasse 


tomo II, a pag. 190 ad 212, prxter notas. Nos de C psit. Credo equidem Cast 


his plura in Februarii Supplemento. 

e Pionio sic agunt Hieronymiana, ut interprete 
et'commentatore opus sit, qualem sese prebuit Flo- 
rentinius. Clare Romanum parvum : ,$?nyrne, Pio- 
qi martyris et aliorum xv. Hic Acta sinceriora prz 
oculis habuisse videtur Ado, ex quibus primo loco 
textum suum composuit, a Nostro pro majori parte 
transumptum, rescissa periodo controversa : Qui 
persecutione Antonini Veri,etc. Videantur Acda ipsa 
a Bollando diligenter expensa, ubi in prolegomenis 
difficultates explicantur, qu:» etiam hoc tempore 
viris eruditis dissertationum materiam praebent, ut 
est apud Ruinartium a pag. 120, et apud Tillemon- 
tium tomo III, a pag. 307. Fateor in Actis alium 
diem notari, nempe iv Idus seu xit Martii (cum 


B 


cirea mcdium istius mensis passio certo contigisse 
videatur,) sed cur ad v Aprilis Pionium transferat 
Castellanus, nondum satis intelligo. 

Nec magis liquet, unde asserere potucrit idem 
Castellanus, clarissimum EgpArem decessisse ix 
Julii. HIunc primus hoc die, nescio ob quam causam, 
retulit Ado, ex quo ipsum Noster, etex hoc reliqui 
passim accepere : Nihil przetermisit Bollandus, quo 
omnia de eo scripta colligeret; quid addiderint re- 
centiores examinare non vacat, continuam vita se- 
riem textuit Tillemontius tomo VIII, a pag. 259 ad 
319. Paulus tricasirinus etiam Adonianus est, male 
illie, forte librarii vitio, Trecassine urbi ascriptus, 
quod a Notkero servatum est, a Nostro prudenter 
(ut eredimus) correctum, licet in multis ejus apo- 
graphis remanserit. Vide Acta pag. 93. et Castel- 
lanum pag. 487. Solius Brigida hoc die meminit 
Beda; Florus modo suo brevem adjecit laudationem; 
Ado siugulare miraculum, inter Auctaria referen- 
dum; Noster id solum ex Adone mutuavit. quod tex- 
tus exbibet. Antiquissimum illius virginis cultum 
probant pleraque apographa Hieronymiana Raba- 
nus Scotiam medii :evi, non male mutavit in Ziber- 
2iam,uti etiam Notkerus, jui tamen AZrigittam scri- 

ellanum inter sanetas, cz- 
tera sinonymas, solerter distinxisse, ita ut alia Zri- 
ida, qux hoc die colitur; alia Gallica, 2ríf(a; alia 
demun Sueca, qux: modo notissima est, Dirgit(a dici 
debeat. In iis, quz Hiberni: patronam spectant, ni- 
hil desiderari passus est Bollandus, vitas quinque di- 
versas illustrans, quas haud immerito, saltem ex 
parte, suspectas habent eruditi ncoterici. Caeterum 
ex dictis patet textum nostrum integrum, ordine 
duntaxat non nihil immutato, cx Adone profluere, 
cui Notkerus ea adjunxit, qu: pr:eter Drigidaom in 
Rabano repererat. Wandalbertus eam solam hodie 
eclebrat : 


Brigida Virgo potens Februi sibi prima Kalendas 
Scotorum sancit miro celebrata favore. 


AUCTARIA. 
TOoRNACEN., plerumque purusct integer, hodie de- D habet : « Ipso die. sancti Ignatii episcopi et marty- 


ficit in elogiis Pionii Smyrnensis et Pau]i Tricastri- 
ni; sic tamen ut post Pionii maríyris, non omittat, 
passi sunt cum eo et alii xv. 

MARCHIANEN. textum purum habet, excepto Pau- 
lo, qui plane omissus est. 

ANTUERP.-M4J. expunctum hic etiam Pionii clo- 
gium. In Ephrzm satis purusest. Tum, de Brigida, ex 
Adonetextut seperaddit : «Quse cum lignum altaris 
in testimonium suz virginitatis tetigisset, [statim 
viride factum est. » In Paulo purus, postea inserit : 
« Eodem die, translatio sancti Audeni archiepisco- 
ni.» Infine defgnatio, ex Adonis Martyrologio solum 


ris » 

RoswEr». Ignatii elogium etiam omittit. In Píio- 
nio interpolatus et inutilatus est. Tum : « Ravenne, 
Severi episcopi et confessoris. » In Ephrem, pürus. 
« In Scotia, Brigida» virginis, » ut beda. « Eodem 
die, S. Pauli civitatis Castrin: episcopi et confesso- 
ris. » 

PuLsANEN. De Pionio et Ephrzm tacet; addit au- 
tem in fine : « In monte Gargano, depositio beati 
Paschasii abbatis. De hoc Paschasio nihil quidquam 
hactenus invenire licuit. » 

AvTUERP., Max.-LusEC. et ÜGHELLIAN. toto reliquo 


721 


MARTYROLOGIUM. — MENS. FEBR. 


722 


textu satis puri, addunt deBrigida exAdone, quod À — CodexS. RiCALDI: «Agrippiani Aniciensisepiscopi 


supra dedimus. Et in fine : « Ipso die, sanctorum 
episcoporum Polyearpi, et Severiani. » Videanimad- 
versionem historieam in Actis, pag. 933. De iisdem 
SS. s:»pius infra. 

ANTUERP- Max., LEvpEN.-BELG. et editio ULTRAJ.- 
BELG. a preicedentib:is solo ordine differunt. Poly- 
carpuni et Severianum Brigida: pra:ponentes : item 
quod Pionio x tantuminodo vel xir socios aseribant. 

LovaNIEN. Similis omnino esset, nisi careret toto 
Pionii elogio, atque etiam sociis xv. 

ULTRA)., LEYDEN., ALBERG el Dawic. de lguatio 
post verbalextus, adjiciunt : « Hie quodamtempore 
per visionem in ccelum raptus, vidit et audivit quo- 
modo augeli per antiphonarum reciprocationem, 
sanete Trinitati hymnos canebant. Qua visione 
edoctus, constituit in Antiochena ecclesia, juxta mo- 
duin visionis, antiphonasdecantari. Deinde per bea- 
tum Ambrosium ritus cantusde Grecistransivit ad 
Latinos. » Pionio solum addunt socios xir. Penultimo 
loco de Polyearpo et Severiano. Demum de Brigida 
ut supra. 

CENTULEN. : « Rom:e, passio sancti gnati Antio- 
chensis episcopi, beati Johannis apostoli discipulus, 
tercius post beatum Pctrum Antiochenam rexiLec- 
elesiam. Apud Zmirnanm, Pionii martyris et aliorum 
xv. Eodem dic, sancti Effrem, Adessen: ecclesiae 
diaconi. In Seoeia, sanct: Brigide virginis. Trecas, 
sancti Pauli episcopi et confessoris. » An hic alius 
sit a Tricastrino, vide Pretermissos et Acta, 
pag. 93. 

BRUXELLEN. ita incipit : «In Scochia, S. Bregid:z 
virginis. Qu: cum lignum, » etc., quibus addit : «Ac 
pluribus miraeulis vita ejus przeclaruit. » Ignatio 
propriumelogium texit, quod non censui describen- 
dum. Sequitur : « Item Galleniti martyris, qui cum 

rzfato beato Ignatio passusest. » Pionii encomium, 
uxatum refert. De Ephrz:ino fere ut textus. « Item 
sancti Pauli, civitatis Trecassin:x, Castrive Yppidoti 
episcopi, cujus vita, » etc. « Eodem die, beatorum 
Polycarpi et Severiani episcoporum et Pracordii 
presbyteri. Et translatio sancti Andoeni [Audoeni] 

othomagensis archiepiscopi.» Ejus vita dabitur 
xxIv Augusti. 

HAGENOYEN. proprio etiam marte Ignatio elogium 
aptavit. In Pionio, Ephremo, Paulo, satis purus est, 
praeterquam quod primo solum tribuat xir socios. 
Tum : « In Scotia, sanct: Brigidz virginis, quz per 
multos erat prophetata tam paganos, quam Chri- 


B 


C 


stianos. Qu:e cum quodam tempore, etc. Ipso die, " 


sanctorum episcoporum Polycarpi et Severianr.» 
Vide quz superius dicta sunt. 

AQUICINCT. Pno Zrecassino,vel potius Zricastino, 
aut. Trícasírino, legit Tegastri. 

VATICAN., num. 5949 : « Ravenna, sancti Severi 
episcopi. » Addunt VicronirN. et. REG. SvEc. Viri 
gloriosi. 

DAVERON, perperam hoc die habet : « Item Severi 
episcopi, cognomento Sulpitii, beati Martini Turo- 
nensis discipuli, Bituricensis civitatis Pontificis, 
genere ac sapientia clarissimi. » Varii hoc die Se- 
veri recurrunt, de quibus videndus index Przter- 
missorum et Castellanus, pag.480 et 487. 


BicoTiAN., qui fuit olim PP. Codlestinorum : «Ipso 
die, sanctorum episcoporum Polycarpi et Seve- 
riani. 

ALTEMPS., in Anglia auctus : « Petragoricas, san- 
eti Suri confessoris. » [n Actis vocatur Sorus 


IV Non. 


D 


et confessoris. » In Actis, Agrippani. 

SrRozz. et MEbiC. : « Apud Scotiam, S. Brigida 
virg. . . Hujus vitam virtutibus, ac miraculis admi- 
randam S. Donatus Scotus, episcopus Fesulanus 
scribens commendat. Item, translatio corporis san- 
cli Aldoeni arehiepiscopi, quando a Gallia per visio- 
nem Roberti, inclyti Normannorum regis. Rotoma- 
gum translatum est anno Dominiczs Incarnationis 
pccccxvit. Item, sanctorum episcoporum Polycarpi 
et Severiani. Apud civitatem Ravennam, natale S. 
S:veri archiepiscopi. Item sancti Precordii marty- 
ris. » An non 2recordii Corbeiensis ? 

Edit. LvBEco-CoL. : « Antiochis, natale B. Igna- 
tii, etc., » ul supra ex UrTRAJ. et aliis. Sequitur : 
« [u Seotia, sancta Brigida virginis. Qux: cum de 
manu episcopi velamen more monialium accepisset, 
super caput suum lectis orationibus, capite sub- 
misso lignum altaris tetigissetin Lestimonium virgi- 
nitatissu: statim viride factum est, et in perpetuum 
viride et imputribile permansit. » In Pionio Adonem 
describit. Post Ephrem et Paulum, ponit Polycar- 
pum et Severianum. Ultimo loco : « Pictavis, saneti 

onis confessoris. » 

BELIN., in Ignatio satis purus est. Secundo loco 
habet : « In oppido Trecassino, etc. » Sequitur : 
«Apud Scotiam,» otc., ut codices supra. «Ravenne, 
saneti Severi episcopi et confessoris. » Tum de 
Pionio, cujus elogium mutilat. Ultimo loco de Beato 
Ephr:m. E 

GREVEN, : «Ravennz, depositio sancti Severi epi- 
scopi et confessoris. Qui ex lanificio victum quari- 
tans, per columban ezlitus missam designatus est 
in episcopum assumendus. Alii volunt quod hic sit 
menoria ejus, ct Vincenti:e uxoris, filiaque Inno- 
centiz, undecimo vero Kal. Novenibris, depositio. 
Ipso die, sanetorum episcoporum, etc. Item beati Se- 
verii episcopi et confessoris, cujus corpusin Basilica 
metropolitana beat: Marix: Rothomagensi, populis 
hac die reverenter ostenditur. Pictavis sancti Leo- 
nis conf. Euberti episcopi et confessoris. Metis, Si- 
geberti confessoris, Severi presbyteri et confessoris, 
de quo tr Dialogorum Gregorius narrat, quod ad in- 
firmum vocatus, cum propter opus putationis vinec 
sum paululum tardasset ire, illeque defunctus 
fuisset, amarissime flens, ad vitam eum revocaverit. 
Alii tamen hunc habent xv Kal. Martii. Item sancto- 
rum DionysiietPublii.» Excodieibus Hieronymianis. 

MoiaN. De Brigida, «hzc cum lignum, etc. » De 
Severo et Severio, ut Greven «In Vastiaco, natalis 
sancti Prxecordii confessoris. » Deinde charactere mi- 
nuto : « Metis Sigeberti conf. et regis : qui inter 
alias virtutes viginti monasteria construxit. Passio 
sanctorum Vindemialis, Eugenii, et Longini : de qui- 
bus Greg, Turon. in Chronicis, lib, rr. Insulis, sancti 
Euberti conf. qui licet vita Deo sit nota et hominibns 
ignota, creditur tamen esse meriti praeclari. Cujus 
corpus requiescit in S. Petro. » In editionibus aliis 
accedit de Severo Ravennate: « Quem Deus de la- 
nificii arte ad episcopatum sustulit. Die prima, prz- 
fectum Ypapantes Domini et Dei, Salvatoris nosiri 
Jesu Christi. Et saneti martyris Tryphonis Civitate 
Augusta, sancti Ursi episcopi ejusdem civitatis. Pi- 
ctavis, sancti Leonii, compresbyteri saneti Hilarii, 
3b ineunte state sanctissimi, » Denique, minori 
charactere: «fn Islandia, sancti Goedermundi, epi- 
scopi et martyris.» Necdum inter Sanctos notus est, 
nisi sumatur pro « Jona Ogmundo. » Vide Prater- 
miss$0S. 


Die 2. 


Ypapanti Domini. Apud C:esaream, beatissimi Cornelii Centurionis, quem Beatus Petrus baptizavit. Hic 
apud przefatam urbem episcopali bonore sublimatus quievit. Rom: via Salaria, passio sancti Aproniani, 
qui audiens una eum Sisinnio diacono, adhue gentilis, vocem de coelo factam, Venite inquiens, benedicti 
Paris mei et reliqua ;credens, baptizatus est, et sic postea iu confessione Domini finem vitre capitali sen- 


723 
tentia accepit. Item Roma, sanctorum Fortunati, 
episcopi. 


USUARDI MONACHI 


796 
Feliciani, Firmi, Candidi. Aurelianis. sancti Fuscoli 


NOT. 
Puri ferme sunt codices nostri omnes, sed primigeniam, et simplicem Usuardi puritatem exhibent soli 


Codd. Pratens., Herin., Tornacen. et Marchian. 


VARIANTES LECTIONES. 


Scripsi Fpapanti,quam terminationem omnes ha- A 


bent atque aspiratione carent citati codices, et qui- 
dem Pratensis legit Fppapanti. Ceteri tum excusi 
tum mss. non parum variant. Major discrepantia cst 
in nomine Zusculi Aurelianensis, cujus inflexiones 
diversas ferme duodecim referre possem, videndas 


apud Bollandum et Castellanum hoc die. Servari 
lectionem Pratensis, Heriniensis et Marchianensis, 
quamvis Tornacensem prazferendam alii censeant, 
ubi pro Zuscoli scribitur Flosculi, Gallice S. Plou; 
et sic etiam interpretatur Motherius noster in 
notula ad hunc diem, 


OBSERVATIONES. 


Hypapante Domini legitur apud Bedam, quein hic 
deserit Rabanus, llieronymiana secutus, quorum la- 
men verba nonnihil ampliavit. Cum Beda couveiutt 
Romanum parvum, estque phrasis plane eadem in 
Adone, unde Nostro non defuere quos imitarelur. 
Cur vero codices nostri aliam passim terminationem 
adhibeant, non est oper:ze pretium discutere. Grae- 
eum 7Fnon recte Latine redditum, totam haud dubie 
variationem induxit, Notkerus nec Rabanum, nec 
Adonem deserere voluit, utrumque annuntiandi mo- 
dumconjungens, quamvis prioris verbis uon omniuo 


inhareat. Hieronymiana apographa apud Florenti- B 


nium sic loquuntur : Purificatio sancíe Marie 
matris Domini nostri Jesu Christi. De hoc festo fuse 
et eruditetractat Henschenius ct post eum Castella- 
nusa pag. 498. Caeterum ex citatis Beda, Romano par- 
vo Adone, et Nostro manifeste evincitur, vetustissi- 
mo usu receptam in Ecclesia Latina, Graecam hujus 
festivitatis apellationem, cui alia etiam nomina ada- 
ptata sunt. Quid proprie velint Wandalberti versus, 
aliis considerandum relinquo ; ita sonant : 

Quartum Nonarum templo illatus dicat Agnus: 

Quo lustraute Deo in unum plebs credula templum, 

Mente pia locat acceptum sternitque tribunal. 

Centurio Cornelius, in Romano parvo ab Adone 

repertus, elogio auctus est, quod exinde Noster 
desumpsit, servata circumstantia baptismi,a Petro 


apostolo collati, qua in rigore verborum, textui 
sacro non videtur conformis. Sunt etiam qui dubi- 
tent utrum revera Caesariensis episcopus a Petro 
sit ordinatus. Sed de his plura vide apud Bollandum 
in Actis, ubi de Cessarze prarogativis, apertoque 
gentibus per Cornelium ad fldem ostio : quzbrevius 
perstringit Tillemontius tomo 1,a pag. 154. Notkeri 
elogium satis nitide totam Cornelii historiam ex 
apostolorumActis contraxit. Aproniaani solo nomine 
meininit Deda ; Romanum parvum, »taríyrem Romo 
appellat: Ado plura adjicit, qua vix credas a Nostro 
in compendium reducta. Certe verba Christi : Veti- 
Le, benedicti, e&c., Ado non expressit, alii non nni- 
formiter : atque eam fortasse causam fuisse dicere 

ossumus, cur in multis codicibus fuerint interpo- 
ata,sic ut soli quatuor inventi sint, quos genuinum 
ev simplicem Usuardi sensum retulisse, supra cen- 
suimus. Rabanuseumdem fontem, neinpesanceti Mar- 
celli Acta, de quibus xvi Januarii egimus, prz ocu- 
lis habuit, atqueindebreve suum elogium extraxit, 
descriptum a Notkero, quod si non verbis, certe sen- 
tentia, cumlongiori Adoniano convenit. Fortuaalis 
cum tribusaliis martyribus inter pluresex Hierony- 
inianisa Nostro selectus est, uti et verosimiliter Ptt- 
$colus Aureliancnsis,sed prastermissaS'icaria,quam 
Bed: et Usuardo perperam tribuit Florentinius Ra- 
banus solam postre mam habet, Notkerus utrumque. 


AUCTARIA. 
ANTUERP.-MAj. incipit: «Purificatio sanct:» Mari: C liani et Fusculi episcopi, » quasi hi fuissen marty- 


Virginis.» In Cornelio satis purus est : « Eodem dic 
Roma, sancti Aproniani martyris, sub Maximiano 
imperatore.» 

OSWEYD., litteris rubris : « Purificatio sancta 
Maris. » In secunda non omnino purus est. « Eodem 
die Roma. sancti Aproniani martyris. qui sub per- 
secutione Maximiani imperatoris inulta passus, via 
Salaria, miliario secundo, ad ultimum capite trun- 
catus est. In Africa, Victoris et aliorum rxxx. Item 
Roma, Fortunati et aliorum xxxi. » Vide Acta cet 
Florentinum, ubi he martyrum classes accuratius 
distinguuntur. 

PULSANEN., ANTUERP.-Max., LuBEC., GREVEN. el 
MoLAN., atque alii Passim codices longlorem faciunt 
audita ab Aproniano vocis sententiam, nempe : 
« Venite benedicti patris mei, pcreipite reguum, 
quod vobis paratum est. » BELIN. adjicit, « a consti- 
tutione mundi, » oimnisso, credens. MoraN. prieterea 
Usuardino textui, aliis litteris verba Adonis intersc- 
rit. Itaque post, adAuc gentilis, sequitur :» Sub per- 
secutione Maximiani imperatoris, cum pr:esentasset 
aspectibus Laodicii prefecti beatum Sisinnium dia- 
conum, eductum de carcere (erat enim commenta- 
riensis). » Et post « baptizatus cst » a Sisinnio dia- 
cono, et «ad consignandum sacro Chrismate, Mar- 
cello papa» oblatus. » 

PuLsAN., litteris majusculis miniatis, sic ineipit: 
« Purificatio sanctz:» et perpetuz Dei genitricis el 
Virginis Maria. » Sequitur textuscum additamento, 
ut jam diximus. In fine autem ita sensum format, 
ut periodo continua, post «Candidi,» legat, « Aure- 


res duo, aliorum socii. ldem habet Muneratus, etiam 
jn principio ab Usuardina simplicitato recedens, 
dun ita seribit: « Ipapanti Domini, quod est Latine 
obviatio, quando seilicet Domino in templo sanctus 
Simcon obviavit. » 

BELINi. cum de prima editione jam egerimus, 
etiam notandum, in quo altera a puritate discrepel, 
lta diem concludit : « Aurelianis, sancti Flestuli, 
episcopi et confessoris, et Sicharix: Deo sacrata.» 

ANTUERP.-Max., UrrhAJ., LEYDEN., LOVANIEN., 
ALBERGEN., DaNic. et editio UrTnay.-BELG. dien 
sic omnes ordiuntur; « Purificatio beatae Virginiset 
Ypapanti Domini ; » verosimiliter, quod neutrum fe- 
stum, seu saltem annuntiandi modum exeludere vo- 
luerint . In voce audita, Venite, benedicti, elc., 
cum supra citatis conveniunt. In fine post f AA 
addunt pleriqueef confessoris: nomen vero Pusculi, 
varie efforinaut. 

D  CENTULEN. : « Ypopanti Domini, quod est amplexio 
sive susceptio Domini Salvatoris. Apud Cesaream, 
beatissimi Cornelii Centurionis, quem beatusPetrus 
apostolus baptizavit, quique in cadem urbe episco- 
pus sublimatus, quievit. Roma, Approniani marly- 
ris. Item Ttomi, sanctorum Fortunati, Feliciant, 
Firmi, Candidi. Aurelianis, sancti Fuscoli. » Recen- 
Liori manuinspatio eraso h:ec verba inscripta sunt, 
» [n Sebasten, decollatio, przefixa hisce, quze ant 
quiori et prima manu seripta sunt, « sancti Blasi 
episcopi el martyris, » ut merito dubites utrum ad 
hunc, àn ad sequentem diem referantur. — — 

BRUXELLEN. : « Purificatio beatae Mari: Virginis, 





735 MARTYROLOGIUM. — MENS. FEBR. 736 


et Ypapanti Domini. Quod festum tempore Justiniani A — SrRozziAN. « Apud castrum Florentino, S. Ver- 
imperatoris apud Byzantium seu Constantinopolim diana virginis, cujus vita virtutibus admiranda. » 
sumpsit initium. Et sancti Symeonis, qui Christum — Dubium tamen relinquit, utrum ad hune, an ad 
in templo prxsentatum. in ulnis gestans, cecinit  pra:cedentem diem ea sancta referenda sit. « Item 
cantum : ,Vunc dimittis, Domine. sereum tuum in assio S. Sotheris martyris. Item,sanctorum mar- 
pace » De e:xtero purus est, etiam in voce coelesti yrum Zotici, Herenzei et Hiacinthi. » De quibus 
ab Aproniano percepta. Habettamen in fine, con/es- — etiam agunt codex MzbpiC et editio FLORENTINA 
P Purificatio b Maris D anni MCCCCLXXXVI. 

AGENOYEN. : « Purificatio beatz» Marix Dei geni- di 2 fnain[ cl . 
tricis : quando illa obtulit filium suum in templum Editio LUBECO COL, raeiptt sicul codices mediae 
sacerdoti et redemitillum oblationibus, secundum not» supra. In Cornelio pura est, in Aproniano, ex 
. , Adone interpolata. Post Flosculi episcopi et confes- 


legem Moysi. Ubi ipse cognitus erat a sancto Sy- — sorisadnectit: «Fadem die, beati Soris confessoris» 
meone et a sancta Anna vidua. Hoc festum celebre De quo etiam meminit Grevenus. In Actis ponitur 


institutum fuit a Justiniano imperatore propter idle 
mortalitatem, quis tunc viguit in Constantinopoli, p . 
quod et Pelagius papa conflrmavit » De Aproniano, GREVEN. : «In Africa, sanctorum martyrum Vi- 
post baptizatus esl, addit;«Etexdevotioneseipsum — Ctoris et aliorum Lxxx. Item, sanctorum Marini, 
preesenlavit, conquerens quod dies suos, perdiderit —Derpetusm, Juliz, Privatulz. » Vide Acta. Sequitur 
L ait judex ei : Vere hodie perdes dies tuos,et  Sorts; ium : « Laurentii archiepiscopi Cantua- 
statim procepit eum decollari » Pro Firmi, legit p; riensis, qui beato Augustino, primo ejusdem urbis 
S'irini. episcopo successit. Item secumdum aliquos, septem 
MarRICUIA-CAnTHUS.-ÜLTRAJ., Omissis Aproniano mulierum, quz guttas sanguinis S. Blasii college- 
et Fusculo, ponit in fine, « Teleriui confessoris et — runt et pro Christo gloriose occubuerunt. Aurelia- 
aliorum uiartyrum. » Vult dicere Celeriniet socio- — nis, Sigari: virginis Deo sacratze. Hadelogz virgi- 


rum : sed spectant ad diem sequentem. nis, cognalz sancti Bonifacii episcopi. » 
, VATICAN. , num, 5049, non habet Fortunati et so- MOLANI! additiones de sola .S'icAaria et Laurentio 
eiorum, nee Fuscoli. Cantuariensi meminerunt. Qua textui immista sunt, 


ALTEMPS. : « Ipso diein Cantia, Dorobernis,san- superius dedimus. 
cti Langacii archiepiscopi. » 


Ill Noz. Die 3. 
In Africa, natalis beati Celerini diaconi et confessoris, et sanctorum martyrum Laurentini, Ignatii, et 
Celerins : de quorum omnium gloriosis laudibusextat beati Cypriani epistola. [Zn£erserit Bouillart. ; *ci- 
vitate Nicea, passio saneti Triphonis tempore Ducii imperatoris. Ef i$ margine : beati Blasii episcopi et 
martyris. — Latiniaco, natalis sancti Deodati episcopi et eonfessoris.] Apud oppidum Vapingum, deposi- 
tio episcoporum Tigridis et Remedii. M 
NOTE 


Nova purorum codicum penuria. Soli Greven et Molan omni additamento aut immutatione carere 
videntur. Ratio mox dabitur. . 


a Toto hoc articulo nihil inquinatius, Sollerio (; ors& codicis illevit manus multo recentior. Neque 
judice. Tres versuscum dimidio oblitterati; super- — magis morari debes Deodatum. Hunc in margine 
indicta B. Blasi et S Trifonis mentio; adjecta adjecit manus antiquior quidem, quam quz Bla- 
S. Deodati memoriam : atque in hzc vitia mirum — sium, sed prima tamen non zqualis. Trifonem ad- 
dietu est quam incalescat. [n causa est Castellanus. — didit Usuardus. Bene. Nam hoc mense memoriam 
Si consulti fuissent Pratenses monachi,hoc respon- — ejus venerantur Graci, apud quos passus est. Et 
sum tulisset Sollerius : in Pratensi codice quidquid — Acta ejus a Theodorico Ruinartio edita testantur 
spatii inter sazctorum et Remedii interjacet,erasum — Trifonemet Respicium cruciatos fuisse in asperitate 
fuit. Sed quod inductum est, eamdem seriptur: — Aiemíis,in vehementia tempestatis. Quod Februario 
formam refert, quamvis litteris fortasse aliquantulo — convenit magis quam Novembri, quo sanctum Tri- 
minutioribus et solito propius ad se invicem ad- — fonem colit Romana Eeclesia- BoutLLART. 
motis. Blasii mentio nihili facienda est, ut quam 


VARIANTES LECTIONES. 


Posui Africa de more, licet ambo scripserint — de eo, post Romanum parvumet Adonem, fuse agat 
ApArica. Greven habet Zaurentii cum multis aliis ^ Usuardus xv Februarii, sub nomine B/atii ? nisi 
codicibus, melius Molan. post Romanum parvum, quis hunca Z/asio velit distinguere; quod nemo ho- 
et Adonem Zaurentini, u& in textu Scribo ezfat, ut ie admiserit. Satis diuopinatus sum, tum primum 
alibi ez£itit, ete. Vapincum habet Greven, Vapin- , in Occidente Z/asii nomen inclaruisse, cumex bello - 
gw Molan. ; recte uterque. Alia nomina et loci, '* Sacro reduces Crucigeri, illustris martyris reliquiis 
et ipsorum sanctorum vide in Actis. En modo va- — ecclesias nostras locupletarunt, atque adeo tunc 
riationes alias momenti gravioris, propter quas tot — etiam coepisse hoc die celebrius recoli. At cum in 
codices e genuinoruim numero exclusi sunt. Rabano, hoc ipso die tam diserte ponatur ut vanam 

Purum non esse codicemPratensem ex eoliquet, — repuli hujusmodi conjecturam, fieri tamen ea causa 
quod Castellanus me pridem monuerit erasa in eo potuit, ut multi codices Usuardini Blasiwm hoc die, 
fuisse omnia, incipiendo a voce saac(órum, ad finem — vel apposito, vel suppresso palzstra nomine collo- 
usque, et pressiori charactere inscripta, qnz:? hic — carint, quod forte a B/aeío, ut erant tunc tempora 
exhibeo, martyrum Laurentii Ignalii etc.,ut supra — diversum existimaverint ; alii verototamannuntia- 
' Tum: Apud S'ebastem civitatem beati Blasit episcopi — tionem, quas xv ab Usuardo posita fuerat, ad hunc 

et Conf éssoris, et martyris. Civitate Nicea, passio — diem retraxerint, quod fecere Heriniensis. et alii. 
sancti Trifonis,lempore Deciiim, eratoris. Apud 0p- Ut ut statuas, certum puto Blasiwm, ex Usuardi 
pidum Vapingum, etc. Deniqueadjectum:Zatiniaco, ^ mente, ad hunc diem minime pertinere. 
satalis sancii Deodati episcopi el confessoris. Qui Non majori fundamento instrusus est ZrypAor 
non videt, Blasium Sebastenwm perperam egi, cum — Niezus martyr, diversus plane ab illo, de quo 


* 


727 


egimus rv Januarii, quemque Bollandus rejecit ad A 


x Novembris, quod diecolitur hujus nominis patro- 
nus Ascrivii (pulgo Cattharo) oppido ditionis Venelze 
in Dalmatia. Alterius, aut ejusdem Tryphonisnomen 
inter Auctaria retulimus 1 hujus, Bollandus inter 
Pritermissos. Quatuor istiusmet nominissanctos in 
Martyrologio suo universali distinxit Castellanus. 
Sed hzc alibi ex professo discutienda sunt. Vide in- 
fra Additionem Greveni ex Vincentio. Hie nobis sat 
est, Tryphonemillum qualemcunque Usuardo fuisse 
ignotum utpote qui raro, ut alibi diximus sanctos 
Orientales, Adoni superaddere soleat, nisi quos in 
Hieronymianis repererit. Demum, qui ullimo loco 
in Pratensi ponitur Zeoda!us, apud solum Greve- 
num in Auctariis locum invenit, idem, haud dubie, 
cujus Acta illustrata sunt xix Junii. EM 
Ad Pratensem accedent codices Marchianiensis, 


USUARDI MONAGHI 


723 


et Aquicinctinus, qui ZrypAonem etiam ipsi nomi- 
nant, sed Blasium simpliciter dicunt. martyrem 
absque loci expressione, sic ut :eque de Oreíano, ve 
Casarieusi, ac de S'ebasteno intelligi queat. Certe 
Blasium eos a Blavio discernere, ex eo manifeste 
patet quod postremum cum Usuardo referaut xv 
iujus, uL est etiam in Pratensi. Puritate autem 
Usuardinze proximi sunt Herinien. et Tornacen. hic 
simplicior, qui B/asium tantum appellat martyrem. 
ut Marchianen. et Aquicinet ac xv Z/acium quoque 
collocat; ille clarior, qui precisa ambiguitate, totum 
Blacii elogium, B/asio (qui geminandus non est) ho- 
die ascribit. De TrypAone, uulla mentio. Pulsanen. 
exelusis Zigride et Remedio. totum et ipse D/asii 
elogium hodie producit; quod Munerat. mutilum 
refert. Verum de his distinctius in Auctariis. 


OBSERVATIONES. 


Inter Hieronymiana apographa, clarius Celeri- 
4t exprimit Corbeiense, cum Felice et Felicitate 
compositam, quibus synonymos plures Africanos 
siepius, non semper recte, signari observat Floren- 
tinius.In Beda,Floro,aut Rabanonullushodiernorum 
sanctorum notus. Annuntiatio nostra, ita primitus 
in Romano parvo reperitur: Beati Celerini diaconi, 
et Celerine ejus, et Laurenti, et Ignatii. Wc Ado 
paulo fusius explicat, relatis Cypriani verbis, ex 
epistola 34, quam cum aliis, ad gloriosam eorwun 
originem spectantibus, egregia dissertatione illus- 
travit Bollandus, utinde omnisinsignium sanctoruni 
memoria repeti possit : cui juuge Tillemontium 
tomo III a pag. 395, aliosque, qui de Cypriani ope- 
ribus, et vita commentarios edidere, nec non Ca- 
stellani notam pag. 508. Textus noster ex Adone 
desumptuscst, proxterita patruict aeunculi circum- 
stantia, servata a Netkero cumtitulo diaconi, quem 
Celerino non deberi, citati auctores merito conten- 
dunt. An Romanum parvum viderit Wandalbertus, 
incertum est : ex eodem fonte, ex quo Romani parvi 


B auctor, ipsum sua accepisse, produnt bini hi versi- 


culi : 
Hisque cruore pio Celerinus eum Celerina 
Enitet, Ignatius Laurentinusque beati. 

Jam supra in Variantibus satis fuse ostendimus, 
DBlasium, Tryphonem, et Deodatum ad hodiernum 
textum nequaquam pertinere. Cur de Zxzpicino 
Usuardus non egerit, nescio; certe is Wandalberto 
et Rabano notus est. Ex hoc eum Notkeruscum B/a- 
$io descripsit. Ceterum ex codicibusHieronyrmianis 
Tigridem Remedium Noster eduxit, quorum primus 
Tigris, Tingides, Teridus, Terridus, aler etiam 
non uno modo inflectitur. Fuerintue hi sancti episco- 
pi martyres an CORJeSsores, ut depositionis nomeu 
indicat, an uterquehoc die mortuus, quando et quan- 
diu ecclesiam illam rexerint, satis explorata non 
videntur. Tu cousule Bollandum, Florentinium et 
Castellanum, qui verosimiliora proferre conantur. 
Nos ex hactenus dietis confici omnino putamus; 
simplicem et primigenium Usuardi textum a nobis 
in superiori laterculo repr:esentatum esse. 


AUCTARIA. 
PRATEN. [n Variantibus notata sunt, qu: in hoc C mavit. » Vide hie purius et completius citata 


codice textum purum excedunt. 

HERINIEN. de Blasio totum textum refert, quem 
videsis xv hujus. 

TORNACEN., MARCHIANEN. et AQurCINT. Textui 
subjiciunt : « Eodem die, sancti Blasii Martyris. » 
Ultimus addit pr:eterea : « Lugdunis, Lupicini epis- 
copi, Felicis et Celerinz. » Quam inepte hec omnia 
simul conjungantur, vide in Actis. 

PuLsANEN. Tigridem et Remedium omisit, sed et 
ipse totum textum, qui xv Februarii de Blavio poni- 
(ur huc reduxit. 

ANTUERP.-Maj. : « Jn Africa, beati Celerrimi [£/« 
scribitur, pro Celerini| diaconi et confessoris, et 
sanctorum martyrum Celerrimzs avis ejus, et Lau- 
rentini et Ignatii; quorum prior patruus, sequens 
avunculus ipsius fuit. Natale sancti Blasii episco- 
pi et martyris. » Ut codices. de quibus supra. 

RoswEYvb. : « In Africa, beati Celerini diaconi, 
et confessoris, et sanctorum martyrum Celerinas 
avis ejus, et Laurentini ct Ignatii. Vienn:e, natale 
Eventii episcopi gloriosi. Eodem die, passio sancti 
Blasii episcopi. et martyris. Lugduni, Lupicini, 
episcopi et confessoris. Et sancte Waltrudis virgi- 
nis. » Vide infra nomen melius expressum. 

MuNEnar, post textum purum, subjungit mutiluin 
Blavii elogium ex xv, hioc modo : « Apud Sebast iane 
civitatem, passio beati Blavii episcopi. Qui multo- 
rum patrator miraculorum, sub pr:eside Agricolano, 
post diutinam czesionem atque suspensionem in ligno 
ubi pectinibus ferreiscarnesejusdirupte sunt, post 
Leterrimum carcerem, ac dimersionem laci, unde 
salvusexivit, jubente prz fatojudice, capitis obtrun- 
eatione cum duobus pueris martyrium consum- 


dic xv. 


ANTUERRP., Max-LusEc. et UGHELLIAN referunt 
purum Usuardi iextum, eui in fine subjungunt : 
» Lugduni, Lucipini episcopi, Felicis Celerini » 
De hac disparatorum conjunctione, supra diximus. 
Eadem infra non semel reeurret. 


ANTUERP.-Max. , ULTRAJECL. , LEYDEN., LOVANIEN. , 
ALBERG., Daxic. et editio UrLTRAJ.-BELG. omncs in 
principio Blasium Sebastenum referunt cum Usuar- 
di elogioex xv. In fiic autem addunt, ut jam supra; 
« Lugduno, Lupicini episcopi, Felicis et Celerini.» 
Demum : « Apud Bremam, Anscharii ejusdem loci 
primi episcopi. » Adjungit Daxic. « et Apostoli Da- 
cid. » Vide plura in Auctario Greveni. 

CENTCLEN. lantum non purus videtur. Sic ha- 
bet: « In Affrica, beati Celerini dyaconi, et Ce- 
lerinzg avi ejus, et. Laurentim et Ignascii mar- 
tyrum. Apud oppidum Vapingum, sanctorum Tigri- 
dis et Remedii episcoporum. » 

BnuxELL. incipit : « Sanct:e Waldetrudis electze. 
neptis beat:» Gudilz s. Qux» ab amore conjugali ad 
Dei tracta amorein, et relicta terrenarum substan- 
ua rerum, Christum devote secuta, monasteriumin 
Montibus lamnoniz fundavit, et ibi corpus ojus 
quiescit.» A Bollando remittitur ad ix Aprilis. Sola 
ejus translatio hoec die Montibus celebratur in 
nonnullis Kalendariis ad tv translata, propter con- 
cursum Blasii. Sequitur de Blasio et Celerino, 
ut supra in codd. medix nota». Dein : « Civitate Ni- 
ceno, natale saneti Triphonis, qui tempore Decii 
imperatoris passusest. Apud Viennam, sancti Even- 
Ui episopi gloriosi Lugduno, sanctorum  Lucipi- 





729 


MARTYROLOGIUM. — MENS. FEBR. 


730 


ni, e&c. Apud Vapingum pure. Apud Bremam, sancti A Felicitatis. Triphonis marlyris. Qui ab anno seta. 


Anscharii ejusdem loci priini episcopi. » 

HAGENOYEN. primo loco etiam ponitur Blasius 
cumintegroelogio. Sequitur textussatis purus. Tum 
de Lupicino eum sociis, ut supra. Deinde : « ltoms, 
Trifonis martyris. Abud Breman, sancti Anscharii, 
etc. Item, Waldedrudis vidus et Wetpurg:e virgi- 
nis. » Voluit dicere Wereburga, de qua Grevenus 
infra, et in Actis hoc die. Vernacule a nobis vocatur 
Gecburg. 

VicTOnIN, et Rec. ScEC., sub num. 130, apponunt 
in fine : « Item, sancti Triphonii martyris. » 

DavERON. :» Lugdunize, Lupicini, » etc., sed cla- 
rius codex D. pu CuEsvAL, « Lugduno, sanctorum 
Lupicini, » etc, 

MaTRIC.-CanTHUS.-ULTRAJ. : « Blasii episcopi et 
martyris, apud Sebasten Capadocis, [et] septem 
mulierum, que collegerunt guttas sanguinis beati 
Blasii. Waldetrudis viduz. Berlendis virginis. » 

Editio LusEco-Cor. incipit a Blasio, ut codices 
supra. Secundo loco, de beato Celerino et sociis : 
« Eodem dic, sancti Triphonis imartyris, qui ab 
infantia multis miraculis claruit et sub Decio tan- 
dem in civitate Nicea gladio eoronatus est. » Sequi- 
tur de Tigride et Remedio. Tum : « Lugduno sanc- 
torum Lupicini, episcopi, Felicis, et Celerini mar- 
tyrum. Apud Bremam, sancti Anscharii, etc. Ipso 

le, sancti Hadelini confessoris de Aquitania. Anti- 
siodoro, beati Juliani martyris Viennz, sancti Even- 
cil episcopi et confessoris gloriosi. Item sanct:e Wal- 
detrudis vidu:. » 

.BEuiN., post Blasium, et textum, addit : « Lugdu- 
ni Lupicini, et Felicis itidem. » 

GREVEN. : « Eodem die, sancti Blasii episcopi et 
martyris, quem Usuardus post Adonem ponit xv 
Kal. Martii sub nomine Blavii, Lugduni, Lupi- 
cini episcopi, Felicis et Celerini martyrum. Auti- 
siodoro, beati Juliani martyris. In Africa, Felicis et 


H No^. 





lis su: septimo miraculis clarens, sub Decio in ci- 
vitate Nicea pro Christo ungulis laceratus, nudus 
ad pedes equorum per nivem trahitur, clavis etiain 

edibus ejus infixis cireumducitur, et tandem gla- 
bio pereussus triumphat. Vincent. lib. xti, cap. 47, 
dieit, euim passum in Non. Maii, alii Non. Decem- 
bris. Anscharii episcopi priini Bremensis, et con- 
fessoris, quem Ludovicus filius Caroli Magni, una 
cuin novella in Christo plebe Saxonum, dignum pa- 
storem et episcopum instituit. Hadelini confessoris 
de Aquitania, Viennz, sancti Eventii episcopi et 
confessoris gloriosi. Item secundum Catalogum san- 
ctorum, depositio beati Joannis Eleemosynarii. 
Gaudentii episcopi Novariensis, discipuli sancti 
Martini, qui pro Christo exilium, cum sancto Eu- 
sebio Vercellensi sustinuit. Radeguudis virginis, 
Item Wereburgze virginis. Eodem die, Waldetru- 
dis viduz: comitisse Hanonix, qua: quatuor habuit 


p proles sanctitate conspiceuas. » 


Mo1AN. in prima editione addit : « Lugduni, Lu- 
picini et Felicis itidem, » ex Belino. Sequitur Bla- 
sius eum elogio, in aliis editionibus male in 
textu positus. Deinde : Et sancti. IMadelini con- 
fessoris, apud oppidum Visitum. In moute Castri- 
loco, sanct:e Waldetrudis vidu:. Apud Bremam, » 
ete. Denique minori charactere : « In villa Bra- 
banti:e Merbeca juxta Ninoven, sunet:e Derlindis 
virginis. » Editiones posteriores : «In Monte Ca- 
Striloco, cte. Apud oppidum Visetum, sancti Hadce- 
lini confessoris. Lugduni, Lupicini, ete Apud. Mer- 
beccam, depositio sanct: Berlindis virginis. Apud 
Bremam, sancti Anscharii, primi episcopi ejus- 
dem loci et. Hamburgi unitorum. Civitate Bison- 
tina, sancti Anatholii, ejusdem metropolis sanu- 
clissimi episcopi et confessoris. In monte Calvo, 
sanctarum sororum Oliveriz, et Libertato virgi- 
num. Vienne, saneti Eventii gloriosi episcopi. » 


Die 4. 





In civitate Egypti, quoe appellatur Thmuis, passio beati File: episcopi et Filoromi tribuni, cum quibus 
eliam innumera fidelium multitudo ex cadem urbe, pastoris sui sequens exemplum, martyrio coronata 
est, sicut octavus liber ecclesiastice Historis loquitur. Romx» Foro Simpronii, sanctorum martyrum Aqui- 
lini, Gemini, Gelasii, Magni, Donati. Trecas, sancti Aventini episcopi et confessoris *. 


NOTE. 
Concordant Praten., Herinien., Tornacen., Marchian., Pulsaneu., Antuerpien., Maz.- Lubec., Mune- 


rat., Greven. ct Molan. 


a Post S. Avieni commeiorationem totus fere C Martyrologii exemplum, cum in Deveusi codice 5. 


versus erasus est, et quidem ante oblatum Carolo 


Aventinus ultimus annuntietur. BoviLrAnT. 


VARIANTES LECTIONES. 


Bene scripsit Praten. ;£gypti. ut habet etiam 
Molan. : in cxteris codicibus fere est Egypti vel 
Egipli, ut dixi supra. Passim etiam offendunt in 
voce Z'Àmitis ;quam Herinien. effert, CAinuis., Tor- 
nacen., TZÀinius ; Marchain., TAagpnis : Antuerpien., 
Tinnius; Muncrat., TÁynmus, alii aliter. Greven. 
ut ut sccure procedere voluerit, rem tamen non at- 
tigit. Scribit Taphnis, alias, inquit, Thynius, TÀy- 
3148 vel Thymnis,; aberrant omnia. Reliqui in tex- 
tu, Filo et Filoromi, quamvis non dubitem prae- 
ferendam omnino Molani receutiorum codicum 
lectionem PAileeet PAhileromi ; ast codices antiquis- 
simos secutus sum, Pratensem, IIeriniensem, Tor- 
nacensem et alios, ex quibus eruenda est genuina 
Usuardi lectio. Munerat, posuit Filoronii; Greven., 


Phileromi. Pulsan. videtur duos in unum confílassc, 
quem Z/orianum vocavit, aec consequenter pro , cum 
quibus, habet cum. quo. Quartus lapis, ad quein 
passim omnes offendunt, est, Forum-Sempronii. In 
lextu scriptum Zoro-Simpronii, ad servandam 
Usuardi lectionem, ex Praten., Herinien., Tornacen., 
et Molano, In Marchian.,Ant., Max.-Lubec. et Munera- 
Loest Foro-S'ympronii. vel. S /mpronii Apud Greven. 
Sympronii : omnium turpissime in Pulsan. i2pAoro 
Simpronii: Redundat in Molano particula e£ ante 
Doaati.Trecas usitatissima est medii aevi orthogra- 
phia, non male a Greveno, et Molauo correcta. 


D Trecio Muunerati, typographo haud dubie imputan- 


dum. Sic scriptoris etiam vitio iu Pulsanensem 
irrepsit Aventinionis, e Galliasii, pro Gelasii. 


OBSERY ATiONES. 


De magni nominis mart yribus PAéea et Philoromo 
agit hodie Romanum parvum his verbis: 72 civitate 
Egypti Thumtuis, beati Philee, ejusdem urbis epi- 
sacopiet Philoromitribuni,et inuumerabiliummar- 
tyrtm Nec dubium videtur, quin istius Martyrologit 
auctor eos ex solito fonte, nempe ex Rutini Eusebio, 


acceperit. Ado non solumex llistoria illa ecclesias- 
tica, sed ex Actis etiam magnam partem descripsit, 
quze ab Henschenio primum completius edita et illus- 
trata sunt,sub nomine illius Gregorii,a quo conscrip- 
(am egregie passionem se recog novisse asseverat 
Rufinus lib. viri, cap. 10. Sed multi hodie Henschenio 


731 


USUARDI MONACHI j 


32 


se assentiri posse diffllentur. Acta paulo puriora, li- A ronymianis apographis hahita ; ex quibus bene con- 


cet acephala videantur,se proferre existimat Ruinar- 
tius,interSinceraetSelectaa pag. 547. Videeumdem 
a pag. 343, ubi Eusebiii librum octavum Actis suis in- 
serit; el Tillemontium tomo V a pag. 484. Diffusius 
Adonis elogium Noster in paucissima contraxit, an 
satis recte servato éribuni nomine et martyrii loco, 
alibi discutietur : pluseula ex eodem Adone Notke- 
rus desumpsit. Hieronymiana apographa adeo cor- 
rupte horum martyrum nomina exprimunt, ut ITen- 
schenium et Florentiniuni non parum exercuerint ; 
et exercebunt quemlibet, qui ex his verbis, ZAemoi, 
Filie episcopi,cwum.filia sua ,ad commodum sensum, 
reducere voluerit, nis ex longiori Florentinii nota- 
tione, eo etiam demum propendeat, ut. F2lam epi- 
scopum cum fllia sua, a PAilea et Philoromo diver- 
sos fateatur, Nobis dc soloUsuardi textu quastio est, 
quem purissimum dedimus. Porro utrum tanti sint 
Aeta alia a Combelfisio, post editum Februarium no- 
strum, inter Zeclos (riumphos, forte ex greco Meta- 
phirastis, Latine vulgata, ut hi sancti, ex eorum fide, 
rejiciantur in xvii Maii, quod facit Castellanus con- 
tra Martyrologiorum nostrorum auctoritatem, alibi 
cxaminabitur. 

In sequenti martyrum classe, non unus est error. 
Falsa loci positio, dum Roma cum Foro Senpyronii 
conjungitur ; scriptio, ut ex Variantibus patet, non 
satis recta ;nec magis exacta nominum ratio ex Hie- 


B 


jicit Castellanus, exemplum, quo Usuardus usus est. 
mire luxatum et depravatum fuisse. Plura apud Ra- 
banum, ct Notkerum confusa, quie in Actis explica- 
tiora invenies, et merito explosa, per librariorum 
socordiam, effieta sanctorum nomina, ex Thmui, 
Tehmojus, vel Themius, ex Foro-Sempronii, $'ym- 
phorianus, etc. Idinterim extra controversiam esto, 
sic seripsisse Nostrum, uti in textu legitur. Wan- 
dalbertus solum Aguilinunm celebrat, cui priores 
duos conjungit : 


Tum pridie Nonas Aquilinus vendicat almus, 
Antistesque nitet Phileas cum Philoromo. 


Aventinus, antiquioribus martyrologis ignotus, 
primum in ' suardo loeum habuit, ct quidem ZYecis 
icet ibi depositus non fuerit : crediderim notiorem 
urbem abipso prehabitam. Episcopum faciunt codi- 
ces passim emnes, sic ut dubitari non possit, quin 
representelur vera Usuardi lectio. Erravit auctor, 
ut ostendit Bollandus, at textus ejus in alteris Mola- 
ni editionibus perperam mutilatus est. De Arentino 
Casírodunensi, cujus episcopalis dignitas ad prio- 
rem transferri potuit, agit etiam hocipso die lauda- 
tus Bollandus, quem tamen inter aemeros, hoc est in- 
certi diei et fortasse cultus, in Martyrologio suo 
universali collocat Castellanus. 


AUCTARIA. 


ANTUERP.-MA)J. « In civitate /Egipti, quze appella- 
tur Tinuis, passio beati Philace, ejusdem civitatis 
episcopi, et Phyloromi, tribuni Romanorum mili- 
tum; eum quibus innumera multitudo fidelis ex ea- 
dem urbe, pastoris sui vestigia sequens, persecu- 
tione Diocletiani martyrio coronata est. Trecas, na- 
tale sancti Aventini episcopi el confessoris, cujus 
gesta habentur. » In his, ut patet, puritati aecedit 
sed deest secunda annuntiatio. 

RoswEYb. incipit : « Romz, sanctorum martyrum 
Aquilini, ete., » pure. Sequitur : «In .Egypto, pas- 
sio sancli Phylez: episcopi, et Phyloronii, ete., » ut 
pri:cedens. Desunt reliqua omnia. 

ANTUERP.-Max., LEYDEN.-BELG., LOVANIEN. et EbprTIO 
ULTRAJ.-BELc. textui proefigunt : « Natale beati Gil- 
berti confessoris. » In textu non omnino correcti 
sunt, ct post (ribuui, male inserunt, sub. Deciaua 
persecutione , quod in Adonianisapographis sc etiam 
reperisse indieavit lhosweydus. 

l LTRAJECT., LEYDEN., ALBERGEN. et Dawtc.. idem 
habent quod superiores, et przsterea in fine adji- 
ciunt : « Ipso die. natale saneti Licfardi, Anglorum 
episcopi et martyris. » . 

CENTULEN. : « [n civitate Thymius, passio bcati 
Filate, ejusdem urbis episcopi, et Philoromi trihuni 
Romanorum militum. » In duabus aliis, satas purus 
est. 


BRUXELL., in prima annuntiatione non omnino pu- D 


rus, iuserit, « sub persecutione Dioclesiana. » Se- 
cundam sie format : « Roinze, sanctorum martyrum 
Aquilini, » ete. Et tum : « Item, Symphoriani mar- 
Lyris. Ipso die, saneti Liphardi , Anglorum episcopi 
et martyris. » Ultima adjungit, « cujus gesta haben- 
tur. » 

HAGENOYEN., relato textu integro, subdit: « [pso 
die, natalis sancti Gylberti confessoris. Item sancti 
Luthardi et Elyphardi, Anglorum episcopi et mar- 
tvruin. » Satis patet ex uno vero nomine duo falsa 
esse conficta. Sequitur in fine : « Iteni Veronic:e vi- 
dua, » de qua vide in Actis. 

MarRiC.-CanTüUs.-UrTrRAJ. male scribit S'ileg et 
Floriam, pro PAilee ct PAhiloromi. 

Codex À domini Lr Mang, qui fuit Canonicorum 
S. Lazari Augustoduui : « Celtiez:e Roi, dedicatio 
basilie:? S. Syuphoriani in suburbio ejusdem urbis 
constitutz. » Hoc, quid sit, nescio. 


ALTEMPS. in Anglia auctus : « Ipso die, sancti 
Alelari, Claudio-Cestrensis episcopi et confesso- 
ris. » 

STROZZ, ET MEnic. : «Item natale sancti Giliberti 
confessoris. » 


Editio LuBECcO-Cor. parum admodum differt a 
codd. supra citatis UtTRAJ., elc., solum addit de 


' C Aventino, cujus gesta Aabentur, et pro Liefardi, 


scribit, Zéophardi. 

BELIN., inverso Usuardi ordine, primum annun- 
tiat martyres Foro-Sempronienses, quibus imme- 
diate subjicit : « Trecas, Aventini episcopi, et con- 
fessoris. Eodem die, sancti Gilibertiepiscopi et con- 
fessoris. » Male hic ponitur titulus episcopi, qui 
Sempringhamensi, de quo solo hodie agitur, nulla- 
tenus convenit. In alium errorem lapsus est Baro- 
nius in Notationibus, ut observavit Rosweydus. Sic 
habet textus Romani hodierni. « Eodem die, saneti 
Gilberti confessoris. » Notatio hzc est: « Gilberti 
alias Giliberti, sive Guiberti, fuit is fundator nobilis 
monasterii Gemblacensis. Wibertum hunc vocat 
Sigebertus, quem e vita migrasse ait, anno Domini 
pccccLxr. De eodem, Petrusin Catalogo lib. i, cap, 
85, et Molanus in Indiculo, et in Natal. sanctorum 
Belgii. Ejus Vitam, a Sigeberto ejusdem cxnobii 
monacho scriptam, retulit Surius in tomo III, die 
xxiIl Maii. » Ad hzc ita Rosweydus : 


« Tota notatio Daronii ad hunc locum Martyrolo- 
gii Romani, nihil ad rem facit. Nam Gilbertus ille, 
qui Iv die Februari colitur, nihil commune habet 
cum Guiberto Gemblacensi. Fuit enim Gilbertus ille 
Anglus, Canonicus Regularis, abbas Sempinghamen- 
sis, eujus vitam exhibet Legenda Anglix, per Cap 
gravium Carmelitam olim collecta, floruitque circa 
annum MCcXL. et obiit anno MCLXXV, vitz? susx anno 
cvi. Sanctorum numero adscriptus est anno «ccr a 
papa lanocentio IIT. Guibertus autem fuit fundator 
monasterii Gemblacensis, fuitque Belga, in di:zecesi 
tune Leodiensi, nunc autem Namurcensi, qui floruit 
anno DCCCCXL, €t obiit anno nccccLxim. Natalis ejus 
incidit in xxi Maii, quo Surius vitam ejus habet; 
elevatio autem ejus celebratur xxim. Septembris. 
Alius est G: ibertus, abbas xi Gemblaceusis, qui 
scripsit apolo, iam pro Severo Sulpitio, quem Baro- 
nius in Notationibus ad dien xxix Januarii confun- 


733 MARTYROLOGIUM. — MENS. FEBR. 734 
dit cum Quiberto fundatore Gemblaeensi. » Huc À habentur. Binchii, Ulgisiepiscopi etabbatis in Lau- 


usque Roweydi Observatio. 

GREVEN. : « Donate, Themi : » Primum nomen 
est Donati alterum ex TÀmui male tortum. « Leo- 
pardi, Anglorum episcopi et martyris. Item Ri- 
chardi Anglorum regis et. martyris. Remberti ar- 
chiepiscopi Bremensis et confessoris, qui à sancto 
Anschario ejusdem urbis episcopo educatus, eidem- 
que in regimine suecedens, non solum suos lauda- 
biliter rexit, verum etiam infidelibus frequenter 
Christum annuntiavit. In Anglia, Gilberti abbatis et 
confessoris. qui multos regulariter vivere docuit. 
Sanasclz2, » seu mavis, « Sanasolz presbyteri » hac- 
tenus ignoti : « Hugonis presbyteri, » itidem inco- 
gniti. » In Scotia, Modani abbatis. » 

MOoLAN., post « Aventini, » subdit, « cujus gesta 


Nonis. 


baco, admirandze sanctitatis viri. Suessionis, sancti 
Vodali confessoris. Eodem die, sancti Gilberti con- 
fessoris. Ipso die, sancti Lietphardi, Anglorum ar- 
chiepiscopi, et niartyris: » DeRichardoet Remberto, 
ut Grevenus. Posteriores editiones : « Eodem die 
sancti Gilberti confessoris, qui Sempingamis quie- 
seit, in monasterio quod ipse condiderat. In IIune 
court ipso die, sancti Lietphardi. ete. Coenobio Lau- 
biensi, depositio sancti Vulgisi episcopi et confesso- 
ris. Die quarta, sancti Patris Isidori Pelusiotas. » 
Aliis litteris : « Item Remberti archiepiscopi, eujus 
celebrior festivitas est die xt Junii. Kodem die ponit 
Metaphrastes poenitentiam Theophili, per interces- 
sionem gloriosissim: Dci parentis, auctore Euty- 
chiano hujus Theophili ministro. » 


Die 3. 


Apud Siciliam civitate Cathanensium, natalis sanet:» Agath» virginis et martyris, quie post alapas et 
carcerem, post equuleumet tortiones, post mamillarum abscisionem, post volutationem in testulis et car- 
bonibus, tandem sub judice Quintiano in carcere consummata est. Vienne, beati Aviti episcopi et con- 
fessoris, cujus fide, et industria atque admirabili doctrina, ab infestatione Arianz ? hazreseos Galliz 
defense sunt. 


NOT.E 


Concors textu Praten., Herinien., Toruacen., Marchian., Aut., Pulsanen., Maz.-Lubec., Munerat., 
Greven. et Molan. : imo fere cz:eterorum omnium. 


* Piget monere non omissam a Pratensi codice vocem Ariane, ut ipsi exprobat Sollerius. BOUILLART. 
VARIANTES LECTIONES 
Solus Herinien. scribit Syciliam ,sed in Chalien- D s'onem,ammáirabili, eresis, hereseos, cA hujusinodi 


siti socium habet Pratenseim. Marchian. ponit Ca- 
tinensium ;Pulsan. , Chateniensium ; Munerat., Ca- 
lenensium. In textusecutussum Tornacen., Antuer- 
pien., Max.-Lubec., Munerat., Greven. et Molan., 
quamvis aspiratio plane redundare videatur. Rur- 
sus, fere conveniunt Pratens. et Ilerinien. ; illescri- 
hens AgaíAes, hic Agates :meliorest, ni fallor, textus 
inflexio. Lego equuleuwn cum probatioribus mss. et 
excusis : Tornacen., Marchian., Antuerpien.. Pul- 
san. , Max.-Lubec. habenteculeum, quod alibi non se- 
mel recurrit. Martires, lorciones, Quinciano, absci- 


aliaad medii s:evicorruptamorthographiam spectant 
de quibus in przefacione abunde dictum est. Max.- 
Lubec., ut solet esse incorrectissima, ita hic nonnul- 
la habet typographi errore contorta, qu: ex codice 
Antuerpien. cui ubique similisest facile correximus. 
Codex uterque proadmirabili,Yegit mirabili, omit- 
titque vocem Ariane ; ut fecit etiam Pratens. Ceteri 
omnes eam clare exprimunt, ut ex Adone exprimen- 
dam putamus. Herinien., Tornacen., Pulsanen., 
Munerat., Greven., Molan., et alii seribunt Arias * - 
utrum praferas, mihi sus deque est. 


OBSERY ATIONES. 


Qui Siculorum et maxime Cataneusium, seu ma- 
vis Panormitanorumgloriam AgatAkam dixerit, satis 
dixit. Caotera loquuntur Kalendaria, ut. vetustissi- 
mum Carthaginense, ac Frontonianum, atque Marty- 
rologia omnia. Quz insuper decora, illustrissima 
virgini debita sunt, a Castellano enumerantur 
pag. 537. Conspirant apographa Hieronymiana, iu 
quibus, iisdem ferme verbis, primo loco ponitur : 22 
Sicilia Catanie, vel Catana civitate, passio sancte 
Agate virginis. Nec plura hahet Romanum parvum : 
Sancte Agathe virginis, apud civitatem Catanen- 
sium. Bed:e elogium a Rabanodescriptum estetiam 
ab Adonein Martyrologio,cum hac vera et notabili va- 
riatione, quod pro imperatore Diocletiano. substi- 
tuerit Decio, idque rectc Notkerus secutus est, ut 
Bollando demonstratum invenies. Habet prolixio- 
rem vitz? seriem pra fatus Adointer festivitates apo- 
stolorum ;et Noster compendio studens, ex breviori 
Martyrologiiencomiosua decerpsit. Cum autemex ea 
Bed: et Adonis discordia dubius hzreret, cujus ma- 
xime tyranni tempora appellanda essent, neutrum 
nomine contentus. Quas in Agath: meritissimas lau- 
deset commendationem facere possunt, operose cu- 
mulavit Bollandus, iis monumentis Acta illustrans 


atque confirmans, utliect ad sinccrissima accedere 
nequeant, certe rigidorum criticorum censuras fa- 
cile effugiant. Eorum epitomen tradit Tillemontius 
tomo Ill, a pag. 409, nec negligenda sunt, quie satis 
curiose colligit Castellauus loco superius indicato. 


' Sic de Agatha Wandalbertus : 


Sicanie populos Nonis sibi subdit Agathae 
Virginis eximio virtus celebrata decore. 

Acitum Viennensem, sub Alcimi preenomine, inter 
ecclesiasticos poetas notissimum aliisque scriptis 
celebrem, in plerisque Hieronymianis apographis 
notatum reperimus; sitne vere de adjectitiis, ut 
existimat Florentinius,non estoperz pretium multis 
diseutere. De eo etiam meminit Rabanus, licet in 
Beda aut Floro notus non sit. Certum est Usuardum 
hie denuo sua omnia ex Adone mutuatum, omissis 
solis hisce verbis, tempore Gundobaldi regis qua in 
Notkero et multis codicibus auctioribus restituta 
sunt, ut statim patebit. Vide qux de Àvito in Actis 
aceurate disputata sunt, ae brevius in Castellani 
nola, pag. 541 el 542. Apud Rabanum et Notkerum 
ordinatio episcopatus Andree apostoli ex Hierony- 
mianis signata est, sed ea nihil ad Adonem, nec 
proinde ad Nostrum quidquam attinet. 


AUCTARIA. 


. ANTUERP.-M4J. In prima Bedam, in secunda Ado- 
nem describit;enejustextum : « Aput Siciliam civita- 
tem Catanentium, passio sanctze Agath: virginis sub 


Diocletiano imperatore, proconsule Quintiano. Qu: 
post alapas et eareerem, post eculeos et tortionem, 
post mamillarum abscisionem, sed a Domino sana- 


735 


tionem, post volutationem in testulis et carbonibus, 
tandem in carcere consummata est. Viennicivitate, 
beati Aviti episcopi, cujus fide et industria atque 
admirabili doctrina, tempore Gundebaldis regis, ab 
infestatione, elc. » 

RoswEvp. In. prima Adonianus, de secunda hoe 
solum habet : « Vienn:e, episeopi et confessoris. » 
Deest nomen ipsius sancti. 

ANTUERP.-Max., UtrRAs.,. LEYDEN.,  LOVANIEN. 
ALBERG. , DANIC. , et EpiTIo UrTRAJ.-BELG. satis puri 
omnes sunt, si solum dempseriscitata superius tria 
illa verba de Avito, Zempore Gundobaldi regis, Scri- 
bunt ipsi Guadebaldi. 

CENTULEN. : « Apud Siciliam civitate CalLinensi, 
passio sanetz Agath: virginis, sub Decio impera- 
tore, proconsule Quintiano. Viennz, saneti Aniti 
[pro Aviti] episcopi et confessoris. In teritorio Mori- 
norum, transitus saneti Bertulfi confessoris et mo- 
nachi, eujus ossa Gand:e requieseunt. » 

BnuxELLEN. De Agatha adjicit : « Cujus nomen in 
canone miss: recolimus. » Ultimo autem loco : In 
Blandinio, sancti Bertulfi confessoris. » Cetera satis 
)urus 
HAGENONYEN. , in Agatha interpolatus, post maamnilt- 
lav um precisionem sic loquitur : « Iterum est incar- 
cerata, et a beato apostolo Petro visitata et sanata. 
Deinde in earbonibus et testulis vitri est volutata ; 
tandein sub Quiuciano, elc. » 

Codices VicromiN. et REc. SvEC. signatus num. 
130, et VariCAN. Longobardieus, num. 5049, in 
finc: « Eodem die, saneti Theodori martyris, » 


USUARDI MONACHI 
A aliis ignoti, nisi quissub Theodori nomine Zsidortm 


736 


agnoscat, de quo vide Pratermissos, » etc. 

MaTRiC.-CAnTHUS.-ÜtLTRAJ., post Agatham ponit : 
« Aleydis virginis et abbatissa. e 

Editio LvpEco Cor., in Avito media: nota codici- 
bus conformis, de Agatha post carbonibus, hoc 
solum admiscet : « Tandem tempore Decii impera- 
toris, sub judice Quinciano, » etc. 

BEL. textui Usuardiin fine adnectit : « In civitate 
Brixina, sanctorum confessorum Gemini et Albini 
episcoporum quorum vita miraculis exstat gloriosa.» 
Vide inferius vera horum sanetorum nomina. 

GnEVEN. : « Eodem die, Saturi, Aviti [am moz 
Revocati?], Felicis» ex Hieronym. « Landuno [puto 
voluisse scribere Blandinio], Bertulphi confessoris. 
Pictavis, Babilonii diaconi et confessoris. » Nihil de 
eo reperit Boliandus. « Ingelz? virginis ; » itidem 
ignot:».» Alheydis(Adellieydis)etBertradz virginum, 
et Gerbert:» (Gerbergz) matrisearum,»Posteriorum 


p duarumeultum probatum hactenus uon invenio. 


Moi1AN., de Geminoet Albino, Belinumtranscribit. 
« [n Vilika, depositio Aleidis virgiais et abbatisse, 
mirc sanctitatis. In. Blandinio monasterio, sancti 
Bertulfi confessoris. » Posteriores Molani editiones 
a Bertulfo incipiunt. Tum : « Suessionis, sancti 
Vodali confessoris. » Sequitur de Gemino et Albino. 
Vera nomina sunt Zugenuinuset Albuinus, quorum 
primum ad v Septembris rejicit Castellanus. « In 
Vilika, depositio, etc. » Tum minutiori charactere: 
: A oxandriz, martyrium sancetiet gloriosi martyris 
SIqorl. » 





VIII 7dus. 


Die 6. 


Apud Cxsaream Cappadociz, natale saneta;e Dorothez virginis, quz:e primum equuleo vexata, dein' palmis 
dia c:sa, ad ultimum capite punita est. In cujus confessione quidam Theophilus scolasticus conversus. 
et mox equulco idem acerrime tortus, novissime gladio c:sus est. Arvernis, beati Antholiani martyris. 
Eodem die, sanctorum episcoporum Vedasti et Amandi, quorum et vita et mors plurimis exstitit * miracu- 
lis gloriosa. Equibus prior Adartensium, sequens vero Trajectensium rexit ecclesiam. 


NOT 


Est Praten., Herinien., Tornacen., Marchian., Munerat., Greven. ct Molan. 


? Nota Sollerius in autogragho pro ecstitif, esse 


hincque conjectat contortas esse autographi litte- 


ezistit. Diligentem auctorem! Nihil pratermittit, C ras. Conjectura nihil inanius. 
VARIANTES LECTIONES. 


Tornacen. ct Greven, ponunt Capadocie, przpla- 
cot aliorum orthographia. De ecu/eo alibi satis die- 
tum est. Reliqui in text: scolasticus, quod omnes 
codices mss. eam lectionem servent, Solus Molanus 
scripsit, et»oz equuleoeodem, alii moliusidem. Hc- 
rinien. habet. Aztolani; Greven. Azfoliani. Molan. 
Auatholiani.P uto textum esse purissimum quicquid 
alii id in dubium revocent. Apographum nostrum 
Pratense proezstif, posuitezistit, torte quod in pra- 


tensoautographocontorto» sint litter:, certe omnes 
legunt, ut in textu. Adartensium ot. T'rejeclensium 
Usuardi formula est ex cod. mss., sed a Munerato 
et Molanocorrecta : videatur Henschonius hic. Gre- 
ven. servavit Trejectensium, sed male scripsit 
Atrabatensium. Rabanus et Notkerus ab omnibus 
recedunt, ponentes Aderaío :unde verosimiliter 
Arras. Aliter scripserat Florus: A(trebata. 


OBSERY ATIOÓNES. 


In Cesare Cappadocie, passionem sauctee Doro- 
thee distincte consignant Hieronymiani eodices Lu- 
censis, et Corbeiensis; sed quod prior E/Aiopoli et 
S'colastici sic legat, ut diversi martyres videantur, 
clariusaliiexprimunt: Passio sanctorum Dorothee 
et Theophiliscolastici. Quod autcm $ynonymi mart y- 
res, pluribus Alexandrinis admisti reperiantur xii 
Februarii, non video quid tantopere diffleuitatis ha- 
beat, cum hujusmodi exempla synonymorum marty- 
rum, inhoc pr:esertim Martyrologio, quotidiana sint. 
Utrum alterutro dieindicetur virgoilla Alexandrina, 
quam DorotAeam Rufinus vocavit, Baroniusceleber- 
rimam Catharinam credidit, aliorum examini relin- 
quimus. Annuntiationostra (ontem ordinarium, pro- 
cul dubio, respicit, nempe Romanum parvum, quod 
ita habet : Apud Cesaream Cappadocie sancte Do- 
rolheg virginis el T'heophilischolaslici. Ex antiquis 
Actis encomium concinnavit Ado, cujus medullam 


Noster in laterculum sum retulit. Aliud est Rabaui 
elogium, in quo CAriste et Calliste apponuntur, de 
quibus praefata Acta meminere ; Notkerus ex Rabano 
et Adone historiam suam conllavit. Satis exaetam 
predictorum Actorum synopsim tradit Tillemontius 
tomo V, a pag. 497. Wandalbertus solum hunc hodie 
versiculum profert : 


Idibus octavis martyr Dorothea coruscat. 


Dubitat Florentinius an Azoilianus, qui in Hierony- 
mianis ponitur, idem sit cum hodierno nostro Ar 
vernensi. Scru»ulus videtur : nam AnfAol$anuws sine 
dubio indeab Adone acceptus cst, ex hoc ab Usuar- 
do. Antholianus, inquam, non Axsatotianus, codici- 
bus nostris vetustissumiscum ipso Adone conspirau- 
tibus. Vide deco Bollandicommentarium historicum. 
Defectum accurationis in Usuardo arguit Castel- 
lanus, quod Amandum cum Vedasto ecomposuerit. 


1737 


MARTYROLOGIUM. — MENS. FEBR. 


734 


ulpote qui nihil magnopere commune habeant, toto A manifeste intelliges, si utriusque verba praefatis 


fere sesquiszculo xtate disjuncti. Attamen, si quid 

ecatum est, non id Usuardo, sed antiquioribus 
imputandum, apud quos praedictam conjunctionem 
pridem in usu fuisse, ostendunt Florus, Wandalber- 
tus, Rabanus et Ado, qui si non eodem die, certe 
eodem nexu copulatos referunt: Florus et Rabanus 
hoc die, alii duo xxvi Octobris, ut ibi dicetur. Rec- 
tissime autem ambos sanctos hoc die signari, 
apertius evinci non potest, quam ex eo, quod 
utriusque obitus in hunc ipsum diem concurrat, ut 
habes 1n Actis, locis infra citandis. Jai vero Usuar- 
dum hic rursusex Adonesua fere omnia desumpsisse 


diebus inter se contuleris. A Rosweydo hodie iu 
appendicem rejiciuntur, in qua Vedastus denuo 
recurrit Octobris. Diversum planeest Flori elogium 
preposterus ordo, dum Amandus junior seniori 

edasto prieponitur. Alia in Rabano et Notkero non 
satis exaeta. Sed nobis sufficit genuinum Usuardi 
textumexhibuisse.Qua adalias Vedasti celebritates 
pertinent, vide in Actis comment. prev. $ 4 et 35, 
à pag. 733. de Amando autem pag. 840, atque ibi 
utriusque Belgarum doctoris gesta mirifice deducta, 
et diligentissime ab Henschenio illustrata invenies. 


AUCTARIA. 


PuLsaNEN., in Dorothea tantillum interpolatus, Ve- 
dasti et Amandi elogia mutilavit. 

ANTUERP. et Max.-LusEC. et UcHELLIAN. textui 
puro supperaddunt: «Ipsodie, sanctorum Saturnini, 

eophili et Revocatz- » Poterat omitti Thcophi- 
lus, idem verosimiliter cum scholastico. Vide Acta. 

ANTUERP.-M4jJ. deficit; sic habet: « Aput Czsa- 
ream Capadociz, natale sanct:e Doroth:e virzinis. 
Qua sub Apricio provincia ipsius przside, primum 
eculei extensione vexata, deinde palmis diutissime 
cesa, ad ultimum capitali sententia punita est. Ar- 
vernis, natale Antholiani, qui aput urbem Arvernaimn 
martyrio coronatus est. » In ultima nihil deest; 
seribit. A£rebatensium pro Adartensium. 

RoswEYb. de Dorothea, ut prior, sd addit: « Pas- 
sus est etiam cum ea Theophilus scolasticus. » De 
Antholiano, etiam ut pr:ecedens. Tum: « In Gallia, 
Vedastiet Amandiepiscoporumetconfessorum.Item 
Helens» regin:z. » Natalis ejus agitur xvin Augusti. 


ANTUERP.-MaX., UrttnAJ., LEYDEN., ALBERG., Da- 
xic. et Eprrio UrTRAJECT.. BELG, secundo loco ha- 
bent de Vedasto et Amando, adduntque de ultimo, 
« tribus annis rexit ecclesiam. » Dein: « Sed infru- 
ctuosum inibi cernens laborem suv:n, vitam herce- 
milicam eligens, in quadam cella juxta civitatem 
Turonicam quindecim annis cilicio supertectus, et 
aqua et pane hordeaceo sustentatus permansit. » 
H:ec non recte temporibus divisa sunt. Satis bene 
adjicit DANic. Amandum superiorum Trajectensium 
episcopum fuisse. Videcaturde duobushisce aposto- 
lis nostris accuratissimus Henschenii commenta- 
rius. Sequitur de Anatholiano, ubi addunt, ut supra; 
« qui apud eandem urbem martyrio coronatus est. » 
In fine: « [pso die, sanctorum Saturaini, Theophili 
et Revocatz. » Qu: postrema ctiam habet LovANIEN. 
cum superiori clausula, éribus annis, sed reliqua ab 
ipso omissa sunt. 


CENTULEN. : « Apud Czesaream Cappadoci:e, sanctae 
Dorothes virginis, Sub Sapricio judice ; et Theo- 
phili scolastici. Avernis, sancli Antholiani episcopi 
et martyris. Atrebas, sancti Vedasti episcopietcon- 
fessoris. Coenobio Helnone, sancti Auiandi episcopi 
et confessoris. » 

BROXELLEN. auctius item exhibet Dorothe:e elo- 
gium. De Vedasto et Amando post gloriosa sic le- 
git: « E quibus prior Cameracensei.i et Atrebaten- 
sem, sequens vero Trajectensem supra Mosam rexe- 
runt ecclesias. » De Anatholiano, Saturnino, etc., 
ut codices mediz nota. 


HAGENOYEN. reliquis omnibus liberalior est in am- 
plifieandoDorothez elogio, verum tanti ea non sunt, 
uL locum hie habere mereantur. Antholianum pr:e- 
termittit. Vedasti et Amandi elogium fere simile est 
superius jam relato; sed hz:»c subduntur: « Postea 
Rom: peregrinatus est, ubi sibi beatus Petrus in 
visione apparuit, illum in Galliis predicare przece- 
pit ; quod et fecit, et obiit in pace. » 

Bicorias., qui fuit P P. Celestinorum, Srnozz. ot 


w^ 


MEorc Ipso die, Sanctorum Saturnini, Theophili 
et Revocatas, » ut Supra. 

MREGIN. SvuECLE. signatus num, 130: « Ipso die, 
Soiheris virginis. » VATICAN. autem, signatus num. 
90 £0, positionem exprimit: « Roma, passio sanctae 
Sotheris virginis. » Sedin hoc ultimo deest comme- 
moratio SS. Verdasti et Amandi. De Sotherz xhujus. 

CopnEx CasTRI-CanOLI «. In. territorio Lugdunen. 
Natalis sancti Amandi episcopi et confessoris. » Au 
non Axaatii Tricastini?Certe hienecad Amandum 
Trajectensem nec ad Argentoratensem,ncc ad Wor- 
maliensein, nec demum ad Amazdum, aut Marcum 
Amandun, de quibus inter Prz»termissos agit Bol- 
landus, referri ullo modo possunt. 

Editio LuBECO-CoL. a proprio festo Coloniensi 
diem orditur: « Apud Coloniam Agrippinam, trans- 
latio cinerum sancti Pantaleonis martyris, quas fa- 
eta est una cum quibusdam reliquiis saneti Quirini 
imartyris, » Qux: in Dorothez elogio immiscentur, 
in Adonne sinceriora sunt. De Vedasto et Amando, 
Antholiano. Saturnino, etc., nihil differt abaliis su- 
pra citatis. 

PELINI. prima editio in eo deficit, quod post A£re- 
batensium, non dieat, sequeaus cero Trajecteusiumn. 
Addit in finc: «Ipso dic. sanetorum Saturnini, Theo- 
phili et Revocatz; » quibus editio altera superadji- 
Cit: « Et eadem die, sanct:e Soteris virginis. » 

GREVEN. : « lpso die, sanctorum Saturnini, Theo- 
phili, Revocati, ac Sotheris virzinis. Lubentii pre- 
Sbyteri et coufessoris, qui a beato Martino Turo- 
nensi, nutriendus traditus saneto Maximino Treve- 
rensi, post data eximia conversationis exempla, 
quievitin pacc. Cujuscorpus navi impositum contra 
impetum Rheni fluminis terram etian invisibili ac- 
tum virtute ascendit. Colitur xin Octobris. Cristes 
et Calistes sororum. Qu:e cum a fide apostatassent 
per sanctam Dorotheam convers:e, ad martyrii b 
mam pervenire meruerunt. Monasterio Eyke, Har- 
lindis et Relindis virginum. » Vide Acta. « In Sil- 
volde, Gerwis virginis, » de qua nondum quidquam 
compertum est. « Apud Coloniam Agrippinam trans- 
latio cinerum beati Panthaleonis martyris. » Spe- 
etat ad diem natalem xxvir Julii. 


D  MoraNielogiumde S. Dorothea Adoniano auctius, 


utiel Amandinumet Vedastinum, melius apudipsum 
legentur. Sequitur. « [pso die Saturnini, Theophili 
et Revocati. Roms via Appia, in cormiterio ejus- 
dem, passio sanct: Sotheris virginis. Civitate Praz- 
nestensi, sancti Garini episcopi et confessoris, Mo- 
nasterio Eike, Harlindis et Relindis virginum. » 
Tum litteris minutioribus: « Trajecti ad Mosam, fe- 
stivitas omnium pontificum Trajectensium Servatii, 
Monulphi, Gondulphi, Martini, Valentini, Candidi, 
et reliquorum. » Editiones alterzelogia contrahunt, 

os( qua: In territorio Lossensi, juxta villam 

aes-Eike, monasterio Eike, llerlindis et Relindis 
virginum. » De Guarino, ut supra. « Die sexta, saii- 
cti patris Buculi, episcopi Sinyrn:e. » Pro Revocatií, 
melius hic ponit Aevocate. 





739 
VII Z7dus. 


UÜSUARDI MONACHI 


. 780 
Die 1. 


In Dritanniis civitate Augusta, natalis beati Auguli episcopi, qui cursum temporis per martyrium ex- 
plens, :terna meruit suscipere premia. Item, sancti Moysetis episcopi, Hic primum in heremo vitam 
solitariam ducens, signis ae virtutibus magnifice * innotuerat, post vero gentem Sarracenorum, cui episco- 
pus fuerat factus, grandi ex parte ad fidem Christi convertit, sieque gloriosus meritis quievit in pace. 


NOT EK. 
Conveniunt. Pratea., Herinien., Tornacen., Autuerp., Mazc.-Lubec., Munerat., prima Belini editio, 


Greren., c& Molan. Mem Aatuerp.-Maz. cum suis; 


^ Solus Pratensis, observat Sellerius, omisit vo- A Castellanum confero, aut in eum, qui primus jussu 


cem magnifice. Ohservationis false culpam aut in 


" Bollandi codicem exscripsit. BOUILLART. 


VARIANTES LECTIONES. 


Praten. scribit Britauiis; Munerat., Britannia, 
cateri ut in textu. Solus Belin. habet, ciritate Au- 
gustana. Ultraject. posuit Augalii; c:eteri habent 
Augulii ; prima Belini editio, AwZei: sunt qui ma- 
lint Augurii vel Afigulii : verum nomen est in la- 
terculo. De modo scribendi o(nartyrium satis dietum 
est. Compleus pro ezplens posuere Antuerpien., 
Max.-Lubec. cum plerisque medix nota codicibus. 
Moisetis pro Moysetislegitur in solo Tornacensi Pri- 


mus pro primum errorocsi in Danico. Zereo legunt 
omnes ; reetius Molan eremo: codicum scriptionem 
sequi maluimus. Solus Pratensis omisit vocem »ua- 
gnifice. Codices minus passi m corrccti, ut. An- 
tuerp.-max., etc., male habent izaofuit pro insotue- 
rat. Seripsi. Sarracenorum, cum omnibus codicibus 
exceptoPratensi et Molano Antuerp. et Max.-Lubec. 
tres voces reticent, nempe, grazdi ez parte: in Mu- 
nerato solz:cismus est grandi cum ez parte. 


OBSERVATIONES. 


Vix usquam clarius sanctum aliquem determinate 
circumscribunt Hieronymiana apographa, quam hoc 
die Augulum exprimant : Z2 Brittania, Brittannis 


vel Briltanniis civitate Augusta,natalis Auguliepi- B 


8Copi. Quod Augwuria legatur in Epternacensi, facili 
lapsuex Avgustacorrumpi potuit. Ilis concinit Beda: 
Britannis in Augusta, natale Augusti episcopi et 
martyris; ubi alterum librarii errorem vides in 
Augusti pro Auguli; de quo dubitari omnino non po- 
test, cum Rabanus, qui qua Bedz sunt diligentissime 
refert, distinetelegat Auguli. Bedam feread verbum 
secutus est Ado; Noster, przeter morem, non nihil 
de suo adjecit, sed quod non magis Augulo, quam 
cuilibet alteri conveniat, dum solum martyris titu- 
lum paraphratice exposuit. Qu:e sit illa Britannize 
Augusta, quse martyris etas. erudite disquirit Hens- 
chenius, cui cur litem intentet Castellanus pag, 558 
prorsus non video: nam sive Zondino appellationem 
Auguste tribuat,sive Eboraco,nihil magnopere Acta 
adversabuntur. Sic sanctum ipsum unico versiculo 
alloquitur Wandalbertus: | 
Augule septenis mundum vincendo triumphas. 


Moyses ex Romano parvo acceptus est, in quo his 
verbiscelebratur: Sancti Moyselis,gui petente Man- 
cia Sarracenorumvegina, episcopus genti illius fac- 
lus est Adocx monumentisecelesiasticiselogium con- 
texuit, quod Noster solit:e sux brevitati eleganter 
aptavit, Quam celebre pacificum magni viri nomen 
sub Valente imperatore fuerit,ex Socrate, Sozomeno 
aliisque Seriptoribus Graecis ab Henschenio citatis, 
facile est colligere atque ex iisdem eorum halluci- 
nationem retegere, qui ex recentioribus mart yrolo- . 
gis Moysetem hunc nostrum cum altero cognomine, 
sed ZAiope confuderunt, ut in Actis accurate ex- 
plicatum est. Vide pratera Tillemontium tomo VII, 
a pag. 503, ex quo attentius velim consideres, quam 
aptenter Carmeli incolas ab Alegrzo ejusque sym- 
mystis connumeretur. Caeterum toto etiam Occi- 
dente celeberrimam fuisse Moysetis memoriam, ex 
Martyrologiis nostris apertissime conficitur. At 
turpiter errat Notkerus, qui Adonis elogium descri- 
bens, Moyse(em in Britannias retrahit, nisi librarii 
socordia factum dicamus ut, omisso vel deleto Ae- 
gi nomine, alterius patria ad alterum transierit. 


AUCTARIA. 


ManculAN. incipit a proprio loci: « Elevatio cor- C rum regina, episcopus genti illius facetus, fidei ca- 


porissanete Rictrudis. » In reliquis purissime Usuar- 
dinus est. Vide xir Maii. 

PuLSANEN., post Awgwli, sic prosequitur: Item, 
saneti Moysetis episcopi. Eodem die, depositio bea- 
tissimi Laurentii, Sipontini episcopi. » Hz: ec quidem 
recte, uL in Actis videre est ; non item quai sequun- 
tur: « In pago Malensi, sanct:? Austrebertz virginis, 
in loco qui dicitur Pauliacus. » Prima periodi pars 
corrupta est, ubi pro Malensi, lege Rothomagensi. 
Alia id genus alibi recurrunt, dum primis vocis ele- 
mentiserasis, ultima etiam quandoque depravantur; 
sic in przesenti, pro Malensis, existimolectum fuisse 
Magensi. Vide x Februarii. 

ANTUERP.-M4J. : «In Britanniis civitate Augusta, 
natale sancti Augulii episcopi et martyris. Eodem 
die, sancti Moysetis venerabilis episcopi et confes- 
soris. Aput Asiam provinciam, sancti Appollinaris 
Jerapolitanis antistitis, viri eruditissimi. » Vide 
Aeta. 

RoswE£Yvbp. « In Britannia, » etc., ut praecedens. 
« [tem sancti Moysetis, qui primo quidem vitam so- 
litariam in cremo ducens, meritis et virtutibus, ac, 

signis, quz faciebat per illum Deus, magnifice inno- 
tuerat. Qui postmodum, petente Auvia Sarraceno 


tholies: custodivit intemerata consortia, et gentem. 
cui datus fuerat episcopus, ex grandi parte ad fidem 
Christi convertit, sicquein pace quievit. » Ex Adone. 

CENTULEN. Primo loco Augulwum annuntiat verbis 
Adonis, ferme ut duo codices proxime cititi. Deinde: 
« Apud Asiam minorem, sancli Apollinaris episcopi, 
viri eruditissimi. » Moysetis elogium mutilat, hoc 
modo : « Eodem die, sancti Moysetis venerabilis 
episcopi, qui gentem Sarasinam magna ex parte 
convertit. » 

BRUOXELLEN.pro 4ugVii, scribit Anguli: de reliquo 
annuntiatio ejus non Usuardina, sed Adoniana quo- 
que est. Moysetis elogium ex eodem Adone, hine 
interpolavit. Deinde cum aliis addit: « Apud Asiam, 
sancti Apollinaris, viri eruditissimi, Jerapolitans 
urbis antistitis et confessoris. » Demum in (ine: 
« Item Helene regina. » Diximus pridicin Auctariis 
natalem cjus esse xvtu Augusti. 

lAcENOYEN. Usuardinus quidem est, sed phrasim 
non nihil turbatiorem refert. In fine autem perpe 
ram subnectit : «ILem, sanctorum martyrum Theo- 
phili, Saturnini et Revocatz. » Vide quz die prz- 
cedenti in Auctariis dicta sunt. 


Vicronis. in fine: « Apud Asiam, sancti Apolli- 


741 


MARTYROLOGIUM. — MENS. FEBR. 


742 


rj 


naris Hieropolitan: (urbis) antistitis, viri eruditis- A lare, quz: mater Constantini imperatoris existens, 


simi. Eodem die, sanctae Austrebertz virginis et 

sancti Theodori martyris, » haud dubie Zeracieen- 

8i$, unius e quatuor megalo-martyribus, de quo in 
etis. 

MaTRIC.-CaRTHUS.-ÜLTBAJECT. inter Moysetem et 
Augulum, Moysen alium abbatem. interserit, eum, 
opinor, qui in /£gypto cum sex sociis matyrium eon- 
summavit. Hunc recentiores martyrologi ScytAhopoli 
in /Egypto perperam aseripserunt, cum ex Vitis 
Patrum, variis locis ab Henschenio hic a pag. 46 
recitatis, non Seythopoli, quz» Palistins:? secundae 
metropolis est, sed in S'chilisolitudineagrassatori- 
bus barbaris. cum sex fratribus interemptus sit. 
Vide plura ex Cassiano, Sozomeno et aliis apud 
IIenschenium collecta. 

CAMBERIEN. monasterii S. Mari: Conventualium : 
« Monasterio Altimlarenei [vui dicere Altovilla- 
riensi] adventus sanctze Helenz imperatricis. » De 
eo agetur xvii Augusti. 

REcIN. SuEc., sub num. 130 : « Eodem die sanct: 
Austrebert: virginis et sancti Theodori martyris. » 
Vide supra. 

VATICAN. , num. 5949 : « [n Gallia, sanete Au- 
strebertz virginis. » Jam dixi spectare ad x. 

Editio LuBEco-Cor. , in prima annuntiatione fere 
pura, ad secundam, post (agni fice innotuit, hoe 
subjungit : « Postquam vero gentem Sarracenorum, 
cui episcopus fuerit factus, ad fidem Christi conver- 
tisset, ad eremum rediit, et ibi cum sex eremitis a 
barbaris oceisus est. » Qux hic coníusa sunt, in 
Actis explicantur. Sequitur : « Apud Asi: provin- 
ciam,saneti Apollinaris, Jerapolitanz urbisepiscopi 
et confessoris, xjri eruditissimi. Eodem die, sancti 
Rechardi regis, patris sanctzte Walburge virginis, 
qui omnia quas habuit propter Christum dimisit el 
longissimam peregrinationem sumpsit, tandern feli- 
eiter obiit. » 

Altera BELINI editio. In fine : « Eoccin die, sancte 
Helen:e corporis adventus, ad monasterium Altovil- 


Vi Idus. 


ad hoc religiose vivendo, pervenire meruit, ut sa- 
cratissimax erucis Domini nostri Jesu Christi fleret 
inventrix. » Vide dicta superius. 

GREVEN. : «Item Anatholi, Ammonis, Statiani, Lu- 
cii, » ex Hieronym. « In Anglia, Odonis episcopi et 
confessoris. Ibidem, Guilermi episcopi et confesso- 
ris. » Vide de utroque indicem Prxetermissorum. De 
Apollinare el Richardo, fere ut editio LugEco-Cor. 
Addilur: «Amanciiepiscopiconfessoris. Frindrudis 
virginis Apolonii senatoris martyris, patris sancto 
Apolonisx. » De his tribus vide etiam citatum in- 
dicem, et de ultimo speciatim in codem indice ix 
hujus. 

MoiAN. : « Binchii, Amoluvini episcopi et abbatis 
Lobiensis. » De Helena Belinum descripsit. In fine, 
minori charactere : « Eodem die, Richardi regis, 
patris sanct:» Walburgis, qui propter Christum lon- 
gissimam peregrinationem subiit. » Inaliis editioni- 


p bus, sic incipit : » Cominii, natale sancti Chrysolii, 


qui huc venit a Marcello papa ad praedicandum mis- 
sus. » t bi notandum, quod recte hoc die collocetur, 
qui in prima editione postridie ponitur, cum hae 
clausula, « qui Dionysio notus huc venit. » Sequi- 
tur : « Binchii ex Laubiis, beati Amolvini, episcopi 
et confessoris. Die septima, sancti Odonis, episcopi 
et confessoris. In Anzlia, saneti Parthenii, episco- 
ji Lampsaceni : et saneti Lue:, in Storio Graecis. 

arcianis, elevatiocorporis sanct:e Rictrudis . » De 
Helena dictum est. Postea minutioribus litteris : 
« Apud Phrygiam, natalis beati numerosique mar- 
tyrii, pariter ab universa urbe quadam Christiano- 
rum eivium suscepti. Hujus auctor et dux exstitit, 
vir pietate et religione elarus, Adauctus nomine : 
cujus in confessione Christi constantiam, omnis po- 
pulus sequens, cum mulieribus viri, cum pueris se- 
nes, cum civibus civitas, injectoigneconeremantur, 
ita ut nullus penitius ex illa urbe, etiam cum optio 
daretur, abscederet. Eodem die, civitate Lucensi, 
Richardi, regis, etc., »ut supra. 


Die 8. 


Apud Armeniam minorem, natalis sanctorum Dionisii, Einiliani et Sebastiani. Eodem die Alexandria, 
sancte Cointz martyris, hane pagani correptam ad idola perducentes, adorare cogebant, quod eum illa 
execrans recusaret, vincula pedibus ejus innectentes, et per plateas totiuscivitatiseamtrahentes, horrendo 
supplicio discerpserunt. [ Brouillart. :* In provincia Lusitania, civitate Corduba, saneti Salominis martyris. 

Et charactere cursivo : Viriduno, sancti Pauli episcopi et confessoris.] Civitate Corduba, sancti Salo- 


monis martyris. 


NOTAE. 
Ex 7ornacen., Pulsanen., Albergen.,; Danic., Munerat., Greven ey Molan. 


. * Eam de Usuardo Sollerius habet opinionem, ut 
in geographi: leges peccasse noluerit; hincque Lu- 
sitaniam scriptam ab illo fuisse negat, quod in ea 


Cordubam collocari. An memoria lapsus fuerit 
Usuardus nescio. Certe lapsa est manus. Bour.- 
LART. . 


VARIANTES LECTIONES. 


Reliqui in textu Dionisii, et Emiliani juxta Tor- D pauci codices ab omnibus aliis differunt. Et inter 


nacen., Pulsanen., Munerat., etc. Albergen., Danic. 
el Greven. pejus scribunt Dyonisii: recte Molan., 
Dionysiiet «Emiliani.In Pulsanen. sphalma est J- 
liani. Nomen martyris Alexandrine octodecim 
ferme modis in Actis deformatum est. Greven. legit 
Coynte : Molan., Cointhe : Tornacen., Conite; Pul- 
sanen., Chonte ; Munerat., Corinthe ; pretuli lectio- 
nem Cointe cum Albergen. et Danic., quod Rom. 
parvi lectio sit, et proximius ad Qwinte Latine 
accedat ; quidquid aliter scripserit Ado :selige quod 
magis placet. De voce ydo/a, alibi dicium satis. Mu- 
nerat. male ponit correctam pro correptam. Pulsa- 
nen. sensum mutilat scribens ezcecrasset, pro 
ezecrans recusaret, et vincula pedibus ejus tunec- 
tentes omittens. Error Danic. in discerseruat, 
supposito D correctus est. 
ifficultas est circa positionem $'a/omonis, in qua 


puriores quidem Marchianen. legit : 7» provincia 
Lusitana, civitate Corduba; brevius Rosweyd. 7a 
provincia Lusitania, sancti, etc. Mis fere subscribit 
codex Praten. dum ponit: Z2 provincia Lusitanie ci- 
vitate Corduba.Atque hoc modo scipsisse Usuardum 
existimavit Castellanus. Cum vero objicerem inepte, 
tribui Cordubam, regum Saracenorum sedem. re- 
gioni ab ea tam dissit:e, respondit disparatorum 
connexionem non aliud probare, quam quod Usuar- 
dus imperitus Geographus fuerit. Mihi vero non 
suadetur auctorem ita impegisse cirea provincias, 
quas oculis ferme suis lustraverat : censeoque 
proinde priora ea verba ad Usuardum non pertinere, 
atque adeo codices illos, a cz:eteris in eo discrepan- 
tes, inter puros connumerari non posse. Est pre- 
terea in Pratensi augmentum aliud, de quo in Auc- 
tariis agemus, 


743 


USUARDI MONACHI ^ 


OBSERY ATIONES. 


Trium horum Armenorum martyrum precipua, et Á 


distinctior notitia sumitur ex solis apographis llie- 
ronymianis, quz: saltem prtriam exprimunt, a Ro- 
mano parvo pr:ieteritam. flla legunt : /z Armenia 
minore, natalis Dionisii, Emiliani, Sebastiani. 
Istud, sola nomina refert : Sanctorum Dionysii, 
Aniliani, Sebastiani. Ado priorem fontem consu- 
luit,ecamqueannuntiationem formavit,quae ab Usuar- 
doetNotkero fere adapicem descriptaest. An preter 
nomina et provinciam, eorum certamine (nam marty- 
res censentur) nobilitatam, de iis quidquam comper- 
tum sit, ex Bollandoin Actisintelliges. Inspiceetiam 
notationem Florentinii, qua Bollandi opinionem ma- 
gis confirmat, inter caetera solerter advertens, Acta 
sancti /Emiliani mss. qua penes se habuit, corrupta 
inaliquibusitaesse,utviz sensus percipiatur ; imo, 
quod oculatissimum Bollandwn aufugit, eadem, 
mutatis dumtazat nominibus, continere, que apud 
Petrum de Natalibus in vita. sancti Pantaleonis 


martyris prostant, et quod majus est, iisdem pene B 


verbis,acillam construi. Waoc ille: quiansufficiant, 

ut Jacobilli Acta ex opere nostro auferantur, in sup- 
lemento videbitur. In Wandalberti versiculo defuit 
ocus Sebasiano : sie conit : 


Senas Dionysius ornat et /Emilianus. 


Cointam vel Quintam, ftdelem mulierem. ex Ruf 
no acceptam ego quidem non dubito. Sic de ea pri- 
mus loquitur auctor Romani parvi : A/ezasdrie, 
s$aacte Cointemartyris. Adonisencomium ex lauda- 
Li Rufini verbis ferme contextum Notkerus integrum 
descripsit, Noster vix quidquam immutatum reddi- 
dit. Jam supra ad xxxi Januarii, dum de sene Mefra 
ageremus, celebrem Dionysii Alexandrini epistolam 
citavimus, ex qua eadem Coin(ía hoc die. sequenti 
Apollonia desumple suut. Vide indicatum ibi Ruinar- 
tii locum, vel potius fontem ipsum apud Rufinumlib. 
vi, cap. 31. Alia est aliorum Eusebii interpretatio, 
unde et varie apud Bollandum Cointz martyrium 
explicatur. An autem cirgizis titulusei ascribi pos- 
sit, incertum relinquitur. /S$'a/omon martyr Cordu- 
bensisa solo Usuardo refertur, nimirum quod recen- 
tiorem Arabicz illius persecutionis haberet memo- 
riam: neque enim Salomonem alium Cordubzs pro 
fide passum novimus. Ab aliiset a Romano hodierno 
ponitur 13 Martii cum Zwderico presbytero ut in 
Aeti8 videre est. Caetera, qu: huc spectare possunt, 
in Variantibus dicta sunt. 


AUCTARIA. 


PRATEN., preter inserta verba, de quibus in Va- 
riantibus egimus, addit in fine : « Viriduno, sancti 
Pauli episcopi et confessoris. » De codem agunt 
plures alii codices Usuardini, sed modo tam diverso, 
ut additainentiin esse apertissime palcat. 

IERINIEN., post textum purum et integrum, agil 
de codem Paulo, sed hae phrasi : Virduni, beati 
Pauli episcopi ct monachi, ipsius ecclesiz restaura- 
Loris et rectoris. » 

ANTUERP.- Max., ULTRAJ., LEYDEN., LovaN. et EDir. 
UrTnA;-BEn). sola voce a priori distinguuntur, 
nempe quod post rectoris, adjiciat epitheton pre- 
cipui. EN 

ManctiaAN et RoswEYb. sie habent, ut in varianti- 
bus diximus, omni alio additamento carentes, ita ut 
puris proximi sint. mE 

ANTUERP.-M4J. in martyribus Armenis et in Cointa 
(quam Conídam. vocat) lere genuinus est; de Salo- 
mone tacet. 

CENTULEN., in prima annuntiatione Usuardinus, 
sic prosequitur: «Sancta» Cohintze virginis et marty- 
ris. Virdunis, sancti Pauli episcopi et confessoris. 
Civitate Concordia [pro Corduba], sancti Salomonis 
martyris. » 

ANTUERP., Max.-LuBEC. et UGHELLIAN., relatotextu 
puro, subdunt : « Romz, Pauli episcopi, Luci et Cy- 
riaci. » De qua trium sanctorum conjunctione, vide 
Bollandum et Castellanum hic nimis quam spe infra 
repetitur. 

RUXELLEN., solito purior, post discerpserunt in- 
terjicit:» In Hispania, civitate,» etc. Infine, «Romae 


sancti Pauli episcopi et confessoris. Et sanctorum p) 


Eucii et Ciriaci. 
I[AGENOYEN. ex Gointa Torritam facit, czetera puri- 
tati proximus. In fine autem : « Brixiz [as 202 Pa- 
pe Ivencii episcopi et confessoris. Rom, sancti 
auli episcopi, Luci! et Cyriaci martyrum. » Vide 
Scriptores de quibus supra diximus. 
BELINI prima editio, Coyte scribit; altera, Corin- 
ie. In reliquis eademaddit, quz, Antuerp. ct Max.- 
Lubecana. " 
AQUINCINCT. « Romz, Pauli episcopi, Lucii et Cy- 
riaci. » Eadem ubique phrasis ab altero in alterum 
transmissa. 2. 
MATRIC.-CARTHRUS.-ULTRAJ. incipit: « Pauliepiscopi 
et inartyris. Mengoldi, militis martyris. Sanct» He- 
len: reginz, matris Constantini imp. » Tum : « Dio- 
nysii, etc. » De Cointa et Salomone, nihil. 
Codex 3 BicoriAN. sig. D. 9 : « Eodem die 


sancti Cuthmani. Nomen » ab aliis aliter seri- 
bitur. 

Codex D. L£& Mang, nota C. qui fuit Franciscan. : 
« Roma, Pauli episcopi, Lucii, Cyriaci. » 

VariCAN. 5949 solum adjicit : « Rom, sancti 
Pauli episcopi, » ut habent apographa Hieronym. 

ALTEMPS. : « [n territorio Dolensi, sancti Jacuti 
confessoris. » De quo vide Pratermissos hoc die. 
« Monasterio Fiscanni, sancti Geuthmanni, Lemovi- 
censis episcopi et confessoris. » In Missali Gemeti- 
censi pervetusto, dicitur Cuftmanni confessoris. Et 
sic fere supra legit codex Bigotianus. 


STROzz. et MEDIC : « Item Roma, sanctorum mar- 
tyrum Pauliniepiscopi, Lucii et Cyriaci. Item, sancti 
Eventii vel Inventi! episcopi et confessoris. Et 
sancta Helens virginis. » Paulinum hunc. aliorum 
Paulum esse, satis constat. Qus sit. Helena virgo 
nescio. 


Editio LuBEco-Cor., nusquam Usuardo similior, 
in fine solum addit martyres, de quibus supra; 
nempe : « Roms, sanctorum Pauli episcopi, Lucii 
et Ciriaci martyrum. » 


GREVEN. eosdem annuntiat et eodem modo. Tum : 
« [tem, Julii pape, quem Ado et Usuardus ponunt 
pridie 1dus Aprilis. Eudoaldi, episcopi Lugdunensis 
el confessoris. » Est verosimiliter CAagnoaldus 
Laudunensis, de quo vt Septembris. « Pauli Virdu- 
nensis episcopi et restauratoris pricipui. Thyad- 
ghermi, episcopi $ecundi Halverstadensis et confes- 
soris, jn Werdena quiescentis. « Vide Dollandum 
in indice Pretermissorum. « Iventii, episcopi Pa- 
piensis et confessoris. Chunibaldi confessoris. Men- 
goldi militis. Gislarii presbyteri. » De hoc et Chuni- 
baldo, vide citatum indicem. « Helens Christianis- 
sima regina translatio. » Et hujus el vitz historia 
dabitur xvii Augusti. 

MoraN. «Roma, Pauli episcopi, Lucii et Ciriaci. 
Tpso die, depositio sancti Pauli episcopi Virdunen- 
S18, » etc. « Item Hoii, natalis beati Mengoldi, glorio- 
si martyris. Natalesancti Chrysolii, qui Dionysio no- 
tus huc venit, a Marcello papa ad predicandum mis- 
sus. » Sed hzc postremain aliis editionibus correcta 
et ad praecedentem diem melius revocata. In his por- 
ro ita habet. : « Eodem dic, natale sancti Nicetii epi- 
scopi Bisuntini et confessoris, preclara sanctitatis 
viri. Ipso die, depositiosancti Pauli, etc. Die octava, 
sancti megalomartyris Theodori ducis exercitus, » 
de quo nos pridie. « Romz, Pauli, » etc. Demum 


745 MARTYROLOGIUM. — MENS. FEBR. 


charactere minori : « In Bithynia, beati Eugenii, A ciuntur a Bollando ad xvn Julii 
et Maria filie, de quibus Metaphrastes. » Reji- —netias translati. 


V Idus. Die 9. 


Apud Alexandriam, passio sancta Apollonis virginis, cui persecutores, omnes primum dentes excus- 
serunt. Deinde cum minarentur vivam se eam incensuros, nisi cum eis impia verba proferret, illa pau- 
lulum quid semetipsam deliberans, repente se e manibus impiorum prorupit, et in ignem, quem para- 
verant, prosilivit. Suevo apud Cyprum, sanctorum Ammonis et Alexandri. [Addit Bouillart., cursico 
charactere : Fontenella, sancti Ansberti episcopi et confessoris.] 


NOTE. 


Textum purum referunt soli codices Praíesz.,  quod,sive ex Pratensi, sive aliunde, textui adjiciant 
Herinien, Tornacen., Munerat., Greven. e& Molan. — sauctum Ansbertum Rothomagensem episcopum, ut 
Plerique alii codices in co potissimum excedunt, — brevi ex Auctariis cognoscas. 


VARIANTES LECTIONES. 
Verum virginis nomen Apollonia est, non Appo- B 


7146 
: quia eo die Ve- 


In ecgrapho nostro Pratensi ad caleem apponitur, 


lonia, ut Muneratus, nec Apgolonia, ut Grevenus. 
Pro eicam se eam, posuit Herinien. cívcam eam se: 
Greven. et Molan. eam se vivam ; ubique recte, et- 
cum Adone, quem postremi ambo pressius etiam 
secuti hic sunt in interpositione vocisageret, legen- 
tes, paululum quid ageret, inira semetigsam, etc. 
Uitro fateor idad claritatem conferre, verum codices 
omnes tum mss., tum excusi, ei lectioni plane repu- 
gnant. Pejus habet Munerat. paulum quidem : et 
exilivit pro prosilivit. S'uevo diserte exprimunt 
codices passim, non.$'ueno, ut vult Castellanus. S'ievo 
in Tornacen. Seno in Munerat. /$'teví in Greveno 
rejicienda sunt uti et Avinionis pro Ammonis apu 

przfatum Munerat. Alias S'uevo, vel S'ueno inflex- 
iones vide in Actis, ubi locum ignotum esse com- 
peries 


Fontenella, sancti Ansberti episcopi et confessoris. 
Sed eum ea verba a Sirmondo lincola subdueta sint, 
noteturque illà ipsa in codice B, esse in textu, et 
ab eadem manu, signum est prztenso autographo 
adjecta fuisse; atque adeo codicem illum inter 
puros servandum putavi. Potuit prefata annunt- 
iatio ex aliquo Hieronymiano accipi,prasertim ex 
Lucensi, qui fuit olim sancti Wandregisili, ubi ejus 
positio recte signatur : Z2 Alto-monte super S'am- 

e, At quisquis codicem illum auxit, aliter annun- 
tiationem formavit, et inde alios codices transiit. 
non ubique uniformiter expressa, ut ex Auctariis 
patebit. 


OBSERVATIONES. 


Hec est admiranda illa Apollonia, provecte C 


e&talis virgo et martyr inclyta, quam die proxime 
przcedenti, ex citato ibi Rufini loco cum Pera, seu 
Petrano ei Cointa seu. Quinta acceptam diximus, 
inde primum extracta ab auctore Romani parvi : 
Alezandrie, Apollonie virginis; selecto, opinor, 
pro ejus arbitrio, hoe die; ad quem Ado rursus 
elogium ex laudati Rufini versione contexuit, a Not- 
kero integre descriptum, a Nostro modicissime iin- 
minutum. Et in hac quidem martyrologorum serie 
celebratur Apollonia, qus: apud Hieronymianos co- 
dices, Bedam, Florum, Rabanum, et Wandalbertum 
ignota est. Cur Sanct: hujus martyrium suó Decio 
collocet Baronius, :que ac precedentia Metre et 
Coiníe?, haud satis queo conjicere, cum furentis 
populi in Christianos rabie, superstite adhuc Philip- 
po, hzc contigisse planissime constet ex laudata 
Jam sepius Dionysii Alexandrini ad Fabium Antio- 
chenum epistola. Nos passionis causam el tempus 
assignavimus in Tractatu nostro de p: 
Alexandrinis num. 164, qua fusius explicantur a 
Tillemontio tomo III, a pag. 203. Utrum prseter hzec 
admitti possint Acta alia subinde conficta ; porro 
an secunda aliqua Apollonia recte ad Juliani tem- 

ora revocetur, vide apud Bollandum, et hic infra 
in Auctariis Greveni. 


In apographo Hieronymiano Lucensi perperam 
divisa sunt Agumonis et Alezandri nomina, per in- 
terpositionem citatze superius annuntiationis, sa4- 
clà Asberti, pro Ansberli, episcopi. Reliqua utrum- 

ue conjunctum servant, S'ueno, vel S'ueno apud 

yprum. Locum certaminis negligit Epternacense, 
socios anonymos xx adjiciens. Tu hos aliosque a 
recentioribus confusos, ad classes suas in Actis 
reductos invenies, et nonnulla etiam in Florentini 
notatione satis aecurate observata. Nobis certum 
est Usuardum ex aliquo Hieronymiano codice annun- 
tiationem suam desumpsisse, in quo verosimiliter 
Sic reperit, quemadmodum in textu legimus; 
nisi quod forte de suo alterum alteri antepo- 
suerit. Rabanus ex eodem fonte sua descripsit ; ex 
hoc, Notkerus, ethi ambo diserte cum Usuardo le- 
gunt Sueco, editore ad marginem per asteriscum 
indicante $o&, ui forte alibi repererat, unde et 
verosimiliter in Romanum hodiernum ea positio 


atriarchis D derivata est. De solo Ammone agit Wandalbertus, 


at cum tres synonymi hoc ipso die apud Hierony- 
mianos recolantur, quem proprie velit, aliis deter- 
minandum relinquo. Sic habet : 


Quinis Ammonem recolunt pia vota beatum. 


AUCTARIA. 


MancHIAN., purus in textu, subdit : « Ipso die, 
sancti Ansberti Magnensis episcopi.» Exesis, opi- 
nor, primis litteris,imperituslibrarius ex 954961515, 
qu:e est postrema pars Ro(homagensis, efformaverit 

nensis. Non video id aliter posse intelligi. 

NTUERP. et Max.-LunEc. adjiciunt : « Fontinelle 
monasterio,sancti Ansberti archiepiscopi Rothoma- 
gensis et confessoris. » i. 

PuLsANEN. incipit: « Apud Canusium civitatem 
Apuli», depositio beati Sabini episcopi et confes- 
soris. » Apolloniam refert absque elogio. Tum : 
« Apud Cyprium, sanctorum Ammonis et Alexan- 


PaTRoL. CXXIII. 


dri. Eodem die, beati Rotomagensis ecclesiz ar- 
chiepiscopi. » 

ANTUERP.-MAJ. : « Alexandriz, sanct: Apollonix 
virginis et martyris. » Desunt textus reliqua, quibus 
substituntur : «Apud Pontum provinciam, sancti 
Athenodori episcopi, fratris beati Gregorii, qui 
Theologus cognominatusest.Fontanellz: monasterio 
transitus beati Ansberti episcopi, » Omittit qua 
alii clarius explicant, « Rothomagensis ecclesia, 
etc. » 

RoswEYD., in prima satis purus, addit : «In Blan- 
dinio, sancti Ansberti episcopiet confessoris. Apud 


24 


7A] USUARDI MONACHI 748. 


Cyprum, Alexandri martyris et Ammonis confesso- A rio, sancti Ansberti. episcopi Rothomagensis eLcon' 
ris. » Titulus »aríyris :eque quadrat utrique. fessoris. » 

ANTUERP.-Max., ÜrTRAJ., LEYDEN., LovaAN. et edit. Editio LupECO Cor. de Ansberto, Paulo Virdunensi, 
UrrRA)j.-BELG. textui puro adjungunt : « Eodem die — et Athenodoro, scripsit ut supra. Infine : «lpso die, 
apud monasterium Fontinellz, natale sancti Ans- — beati Altonis confessoris. » 
berti Rothomagensis episcopi et confessoris. » AL- BELIN. in utraque editione pro Assberti scribit 
BERG. et DaNicC. agunt de «Paulo Virdunensi, » etc. — Amsberti. Prior habet : « Suevo apud Egyptum 

CENTULEN. Deest Apolloni» elogium. Tum: «In de quo vide Acta. 

Ponto civitate Gneocssarea, sancti Athenodori, GREVEN. : « Octava Purificationis beatz Maris. 
episcopi, fratris beati Gregorii. Civitate Rothoma- 
go, sancti Ansberti archiepiscopi et confessoris. » 

BnoxLL. in cipit : « Commemoratio beatz et sem- 

er virginis Mari» » (Octavam Purficationis, ni 
allor, indicat. ) In Apollonia modice interpolatus 
est. « Apud Cyprum, » etc., ut Pulsanensis. Sequi- 
tur : «Eodem die, translatio saneti Ansberti, Rotho- 
magensis archiepiscopi et confessoris, qui in mo- 
nasterio Altimontensi fuerat exsilio relegatus, et — ritudini est reddita. Ansbertus vero, sub sancto 
apud Fontanellam sepultus, et inde postea in Blan- — Wandragisilo, abbate Fontanellz, monachus pri- 
dinium hac die translatus. Apud Virdunum, » etc. B mum, deinde abbas factus : postremo, beato Au 
Vide supra. doeno in episcopatu digne succedens, in pace 

HacENov. elogio Apollonis addit : « Et ipsamsod — quievit. In Britannia, Teyllianiconfessoris. In Hiber- 
lent invocare, dolorem dentium sustinentes. » In nia, Trovani episcop! et confessoris. Apud Pontum 
fine: « Item Fontinelle monasterio, sanct. Ans- provinciam, beati Athenodori, episcopi et confes. 

i soris fratris beati Gregorii Niceni. Altonis, confes- 


berti archiepiscopi Rothomagensis depositio. Apud | ; beat ni. À 
Virdunum, etc. In Bavaria, Altonis confessoris » — soris. In Hibernia, Tarabatz virginis. » Hactenus 
amba editiones, Mpxv et Mpxxi, sed postrema ad- 


Qui fuit abbas in Altenmunster. 
AQUICINCT. : « Ipso die, sancti Rothomagensis — jicit sequentia, plane apoerypha : «Eodem die, san- 
archiepiscopi. » ct» Apolonim alterius, virginis et martyris, quam 
VicTORIN et. REG. SuEC., sub num. 130: « Apud Julianus Csesar pro fide Christi, primum fecit virgis 
Pontum provinciam, sancti Athenodori episcopi. caedi, deinde in equuleo suspensam, vivam jussit 
Canusia civitate, sancti Savini episcopi. » excoriari, ac de carnibus ejus particulas scindi : 
ad ultimum post dentium atrocem evulsionem, gla- 


MATRIG.-CARTHUS.-UrTRAJ. : « Ápollonim virginis | 
et martyris, cum multis aliis : Dionysii episcopi — diotransverberatam, Christi martyrem fecit. » Vide 
Bollandum et Castellanum hiec. 


Alexandrini, exhortatoris praedictorum  marty- 
MoLaN. prima edit. : » Fontanelle monasterio, 


rum. » Vide observationes. 

VATICAN., sub num. 5949, charact. Longobard., sancti Ansberti archiepiscopi sanctse Galliarum 
quod fuit olim Beneventanum, szpe jam superius — sedis Rothomagensis.» In aliis sic habet : « Gandavi 
citatum, primo loco habet : «Natalissancti Sabiani, (» in Blandinio, ex Fontanellz? monasterio, sancti Ans. 
Canosini episcopi et confessoris. » berti, sanci:e Galliarum sedis archiepiscopi. In Hoyo, 

UGHELLIAN. : « Fontenella monasterio, sancti — sancti Maingoldi, ducis et martyris, regis Hugonis 
Ansberti, episcopi Rothomagensis et confessoris.» — Anglorum filii ; » quem in prima editione melius 

STROzz. et MEbic. : « In Oriente [guid niin, Meri- pridie posuit. « Die nona, sancti martyris Nice- 
die? sancti Savini episcopi. In Fontanellze monaste- — phori. » Est is qui Sapricio palmam przripuit. 


Ammonis, Thoma et aliorum xxxvirt.ltem Emiliani. » 
Confusa hic nomina ex Hieronym. « Monasterio 
Fontanellz, saneti Ansberti,episcopi Rothomagensis 
cui cum puella nobilis nomine Angadrisima despon- 
sata fuisset, et utrique calibatus magis placeret, 
illa oratione impetravit, ut turpissima et leprosa 
efficeretur. Sed posta beato Audoeno Rothomagensi 
archiepiscopo, Christo consecrata, pristina pulehri- 


IV Idus. Die 40. 

Romse, natalis sanctorum martyrum Zotici, Hirenei, Jacincti, et Amantii. In Oriente, sanct: Sotheris 
virginis, que graviter et diutissime alapis c: ?sa, cum cztera quoque poeuarum genera vicisset, gladio 
martyrium consummavit. Item Roma via Lavicana, militum decem. * Apud Castrum Cassinum, sanci2 
Seolasticz virginis, sororis sancti Benedicti abbatis. ^ In pago Rothomagensi, sancte Austrebert2 
virginis. 

NOTE. 
Textus est Praten., Marchian., Rosmeyd., Antuerpien., Maz.-Lubec., Munerat., Greven. et Molas. 
* Ut locus esset Austrebert:x in ultimo versu is ab D) sit. Non moneo hic apposite memorari S. Austre- 





Usuardo deletus fuit totus, et paulo minutioribus 
litteris scripta hzc, sororis S. Benedicti abbatis. 
Deerat primo exemplo S. Austreberta. Suos codices 
debuit sequi Sollerius : aut si Pratensis visus est 
hoc loco potior, potior ubique videri debuit, cum 
hujus additamenti eadem, ac ezterorum, scriptura 


bertam. Hoc die obiissesanetam illam virginem una 
omnium séntentia est. BOUILLART. 

5 Hzc apud Boullartium ad oram paginz leguntur 
manu cripta : Hec non sunt Usuardi. Vide Acla 
S'S. Mabillonii, sec. mi, part. 1. pag 38 A. 


VARIANTES LECTIONES. 


Seribendumerat Zreneiet Hyacinthi, ut correxit 
Molan. Sed cum nulli codices ita legerent, putavi 
servandam scrupulosius medii &vi lectionem. Mu, 
nerat. pro Zotíici. male posuit Zonei. Item Hyrenei- 
quod etiam habent Ant. et Max.-Lubec. in Praten. 
pro Jacinti est Jacini. Amancii pro. Amantii com- 
munis multorum codicum error est. S'oterís scribit 
Marchian.,cujus lectio przeferenda esset,nisi codices 


omnes repugnarent. Solus Pratensis habet C'asinwm, 
recte opinor, sed reliqui omnes, ut in textu ; qui 
eliam concordant in.S'cAolastice, licet Molanus cor- 
rexerit S'cAolastice, Rotlhomagensiest fere omnium, 
excepto Pratensi, qui etiam legit Austroberíe cum 
Marchianensi et Greveno ; reliqui, ut in textu: solus 
Molanus scribit AusirebertAa. 


OBSERVATIONES. - 


Ex quatuor primis martyribus aliqui cumSotere 
aut Soteride in apographis Hieronym. conjuncti, a 


Beda discernuntur : ubi clarius et exactius expressa 
quatuor nomina. Romanum parvum forte in ortbo- 


7&9 


MARTYROLOGIUM. — MENS. FEBR. 


750 


graphia a Rosweydo correctum (ut in Beda vero- A quisitionis et loci sunt. Laudatiunculam, quam 


sinil.ter fecere Henscheniuset Papebrochius)etiam 
accurate scribit, quemadmodum et Ado, cui procul 
dubio ad elogium materia defuit. Meminit idem Ro- 
manum parvum .S'oceris, positione non expressa, nisi 
quis copulativam e£ ad priorcs Romanos martyres 
putetastringendam. Aliter sane Romaniparvi tex- 
tum aecepit Ado, qui, Grzeca fortasse nominisorigine 
deceptus, S'oleridem primus in Orientem traustulit, 
atque in eo Nostrum sequacem habuit. Non item 
Notkerunm, inquit Castellanus, gui Rabanwn imita- 
rimaluit, et antiquiores; forte adcertens, verosi- 
7niliusin Italia mortuam,que sancti Ambrosii con- 
sanguinea fuit. Non potuit Antiquiores alios intel- 
ligere, prz:eter Hieronymi apographa ; at enim dili- 
gentiam hic suam desiderari passus est, vir de eo- 
tero aceuratus, cum Notkerus (sive unam sive ge- 
geminam Soterem fecerit) ipsissima Adonis verba 

o6 die ad apicem referat. Hoc Castellanum fallere 
potuit, quod annuntiationem Notkeri legerit vin 

dus seu vr hujus, his verbis conceptam : Aome via 
Appia, in ejusdem cemiterio, passio sancle Sothe- 
743 virginis el martyris. Qux omnia, excepta ultima 
voce, ex Rabano accepta ultro fatemur, ut nos ipso 
die ex Greveno diximus. Rursus S'otheris sacratis- 
sima virgo apud Adonem et Notlkerum refertur xu 
Maii, ut ibi indicabimus. Dubitat hoc loco Florenti- 
nius, virone an mulieri aptandum sit S'oceris no- 
men : item utrum his eadem virgo annuntietur, ut 
de Agnete factum vidimus : sed hzc alterius et dis- 


B 


ei Ado coneinnavit, Noster descripsit. Ne hic 
diutius immorer, videatur Bollandi commenta- 
rius, in quo ex Ambrosio adducuntur qus ad 
veram virginis laudem spectare possunt, aliaque ad 
ejus eultuim pertinentia. Ruinartius in Selectis, 
pag. 405, sancti Ambrosii loca etiam producit. Ca- 
stellanus in notis breviter collegit, quz? curiosiora 
sunt, pag. 600 et 681. Tillemontius autem cum 
Paneratio conjunxit tomo V, a pag. 259. 

Sequitur, Militum decem, qui in Romano parvo, 
Adone, Nostro ct Notkero, nudis solum nominibus 
referuntur. Scholastica a Nostro adjecta est, quam 
ampliori encomio Rabanus et ex eo Notkerus exor- 
nant. Sed quid de Austreberta, soli Nostro nomina- 
ta? Dicam ingenue, non immerito me dubitare, 
utrum ab Usuardo ipso fuerit posita, idque adeo, 
quod ejus non meminerint codices duo, mihi certc 
iestimatissimi Heriuiensis et Tornacensis, non so- 
liti hactenus praetermittere, quod Usuardi genui- 
num est, presertim in sanctis Francicis, sic ut 
eonjeetari nullo modo possim quid scriptores mo- 
visset ad reticendam sanetam alias notissimamn, si 
in Usuardi autographo fuisset expressa. Servanda 
nihilominus fuit in textu, ne ex arbitrio meo po- 
tius, quam ex aliorum codicum auctoritate, Usuar- 
di simplicitatem videar definire. Quid versibus 
suis indicet Wandalbertus, dicat alius interpres: 


Sother, Irenzus et Scholastica virgo quaternis 
Egregia pariter meritorum laude nitescunt. 


AUCTARIA. 


Jam dixi BEniNIEN. et TonNAC. Austrebert:e. non 
meminisse. Consentit et his PuLsAN., in eo singula- 
ris quod ordinem martyrum Romanorum intertur- 
bet, et pro Amaníii scribat Amarini. Tum sic: 
« Item Roms, sancta Sotheris virginis. » 

ANTUERPIEN.-Max., LovaNiEN., LrevpEN-BELG et 
editio UrLTRA1.-BELG. in eo solum a puritate defi- 
ciunt, quod primo loco Scholasticam annuntient, 
atque in fine pro Awstreber(e ponant Austreberge, 
quod et in nonnullis aliis codicibus legitur. In Bel- 
gica editione deest nomen unius ex qualuor primis 
martyribus. 

ULTRAJECT., LEYDEN., ALBERG. et DaNwic. Etiam 
primum locum Scholastica tribuunt, sed Usuardino 
texLui hec superaddunt: « Hujus animam de corpo- 
re egressam, vidit sanctus Benedictus in coluimb:e 
specie, cceli secreta penetrare. Qui tantze ejus glo- 
riS congaudens, Deo gratias reddidit, ejusque obi- 
tum fratribus denuntiavit. Quos etiam protinus mi- 
sit, ut ejus corpus ad monasterium deferrent, et 
in sepulero, quod sibi prxieparaverat, collocarent ; 
ut quorum mens una semper in Deo fuerat, eorum 
quoque corpora nec sepultura separaret. » Án ea 
conjunctio duret, alibi controvertitur. 

CENTULEN. textui nonnihil abbreviato, subjungit 
in fine: « Sanctonas, sancti Trojani episcopi et 
confessoris, » quie verba ANTUERP.-Maj. eliam po- 
suit, sed inter Scholasticam et Austrebertam. Czx- 
terum spectat Trojans iste ad xxx Novembris. 

BRUXELL. elogium Scholastic ex ULTRA)., etc., 
hic relatum, ex parte mutilat, post « secreta pene- 
trare, » sic legens : « Quo viso, ipse corpus sororis 
defuncta fecit ad suum monasterium deferri, et in 
sepulcro quod sibi ipsi praparaverat, sepeliri. Et 
illud postea Cynomannis translatum est. » Sequitur 
de Soteride, omissis martyribus Romanis. Tum de 
x militibus. Post Rothomagensi, hzc inserit : «In 
loco qui vocatur Pauliacus. Eodem die apud Nivel- 
lam, elevatio sancte Gertrudis virginis.» Demum 
manu Belgica recentiori : « Itemin valle, qua dici- 
tur ad stabulas Rodis, beati Guillermi confessoris. 
Qui ex comite Pictavie ac duce Aquitaniz ferocis- 
simo factus est strenuissimz vitz eremita solidissi- 
mus, ac miraculorum patrator validissimus. » Vide 
hec in Actis diligentissime et exactissime discussa, 


C 


HacENOvEN. plura de Scholastica admiscet non 
adeo probata. Sic loquitur post saacti Benedicti 
abbatis: « Hac rectrix erat. multarum sanctarum 
virginum sanctimonialium. Quz» quodam die, cum 
sanctus Benedictus ad eam visitandi gratia [venis- 
set], eL. mox recedere vellet, pluviam a Deo cum 
tonitruis obtinuit, et sic illum [ille] eum ea invi- 
tus pernoctavit. Hujus animam in brevi postea de 
corpore egressam, vidit Benedictus frater ejus in 
columb:e. » etc. 

VicrORIN. pro. Amantii, scribit. Amarii. In fine 
ut CENTUL. de sancto Trojano. 

ALTEMPS. in Anglia auctus: «Ipso die, sanci:e 
Vivinnz abbatissa. » 

SrROZZ. el MEDIC. primo loco : « In partibus Tu- 
Scip, qui dicitur Pauliaeus, transitus sancti Gui- 
lielmi, eremitz» et eonfessoris, magna sanctitatis 
et gloriosi miraculis viri. » 

odex MoNTIs SaNcrI. « Sanctonis civitate, de- 
ositio saneti Trojani episcopi, et Boldegundis ab- 
atissa. » 

Eprri0 LusEco-Cor. Scholasticaim primo loco re- 
fert. ut ULTRA)?., etc. Sequitur : « Eodem die, sanc- 
ti Guilhelmi confessoris. Hie prius dux fuit Aqui- 
taniorum et ultra modum flagitiosus, sed postea 
divino nutu compunctus, abbrenuntiavit saeulo, 
monachalem habitum assumens, factus est servus 
servorum Dci. Hie centies per noctem et diem ge- 
nua flectebat, (transiens de activa ad contemplati- 
vam vitam. Etiam ad tantam perfectionem perve- 
nit, ut spiritu prophetia: fulgeret. Qui postmodum 
firmatus corpore, et sanguine Christi participatus 
migravit ad Dominum. » Deinde in textu admis- 
tum, quod Soteris sub Diocletiano Augusto sit pas- 
sa. « Sanetonas, S. Trajani episcopi et confessoris. » 

BELIN. in secunda editione paulo correctior est ; 
in utraque primo loco annuntiat: « Natale saneti 
Guillelmi confessoris, ordinis eremitarum sancti 
Augustini. » Videantur Acta. 

GnEVEN. : « Apud Sanctonas, Trojani episcopi et 
confessoris. Elevatio sancta Gertrudis. virginis Gui- 
lelmi comitis Pictaviensis et confessoris. Qui cum 
se flagitiis primo totum dedisset, et schismati Pe- 
tri Leonis faveret, a beato Bernardo terrifice cor- 
reptus, tandem ad cor rediit : ferreamque loricam 


7TUÀ 


USUARDI MONACHI 


752 


ad carnem induens, austeram vitam duxit, ac sui no- A civitatis praeclare sanctitatis episcopi, el confes- 


minis ordinem initians, quievit in pace. » Ubique 
confusio ab Henschenio erudite sublata. 
MoLaN. in Guillelmo Belinum descripsit. Dein: 
«In Campania, natale sancti Sylviani episcopi et 
confessoris.» Ista scribit Rabanus : llieronym. et 
Notkerus S'ilvanum nominant. Sequitur : « Et Bal- 
degundis abbatiss:, » quam aliqui in virum Ltrans- 
formarunt. Editiones alix incipiunt : « In stabulo 
Rodis, natale saneti Guilielmi, « etc., ut prior. Dein- 
de : « Arvernis, depositio sancti Sigonis, ejusdem 


IU Z7d«s. 


s5ris, tempore Clotarii regis. Die decima, sancti 
martyris Charalampi, » De Silviano et Bagdegunde 
ut supra. Denique litteris minutioribus : « Dordra- 
ci, sanet:e Surze virginis et. martyris commemora- 
tio, snb nomine Soteris, quod Latine interpretatur 
salcatriz. » Videatur Bollandus hac die. Certe non 
satis evincit Castellanus, Suram hanc seu « Zuwar- 
dam » Dordracenam cum Soteride Romana, vel 
Orientali confundendam. 


Die 4. 


Apud Lugdunum, natalis sancti Desiderii episcopi et confessoris. Eodem die castro Nantonense, 
sancti Severini abbatis monasterii Agaunensis, cujus precibus cultor Dei rex Clodoveus a diutina infir- 
mitate sua liberatus est. Alexandrie, depositio sanctz» Eufrasis virginis, quz? in monasterio virtute 


abstinentia: et miraculis etiam claruit. 


NOTE. 
Ita Praten., Herinien., Tornacen., Marchian., Antuerp.-Maj., Pulsanen., Munerat, Greten. e 


Molaa. 


VARIANTES LECTIONES. 


Male in Tornacen. scribitur Zawdonensi pro B opinor erroret 


Nantonensi, pejus in Munerato, Naannetensi: nec 
bene Greven. Nautoniensi ; Molan., Nantoniensi : 
Praten., Marchian. et Munerat. legunt Acaunensis; 
Antuerp.-Maj., Aganensis ; Pulsanen., Atkaunensis ; 
Greven., Anganensis : melius in Lextu. Prateusum 
autographum scribit Flodovehus, vel Flodecechus, 
alius cod. Pratensis et. Antuerp.-Maj. F/lodoveus, 
item Herinien., Pulsanen. et Greven. At Munerat., 


potheta, Clodoneus; vera est alio- 
rum et textus lectio. Pulsanen. et Antuerp.-Maj. 
omittunt Rez; Marchian., pro diuina habet dis- 
(urna ; Antuerp.-Maj. simpliciter ponit, a5 iafirmi- 
tate sua. liberatus est. Reliqui in textu, Eufrasie 
ex omnium codicum consensu, licet Tornacensis 
rectius legat Eufrosine, ut in Observationibus la- 
tius explicabitur. 


OBSERV ATIONES. 


Usuardus hoc die sanctos praeterit, qui apud Re- 
dam et Adonem diserte exprimuntur. Ille Cadoceri 
et Par(henii meminit, atque ex ipso Rabanus; hie 
Simplidis Viennensis, quorum nemo a Nostro com- 
memoratur. Id autemcum Castellano potissimum de- 
miror, cur Ado, in producendisecelesiz sug sanctis 

razesulibus, alias, et hocipso die, tam liberalis, cur, 
inquam, illustrem illum Desiderium ejusdem eccle- 
si: decessorem suum non annuntiet, a Beda diserte 
situm : Eodem die, Lugduno, Desiderii episcopi? 
ec obest Rabani silentium, cum Beda: textus ex 
Wandalberto confirmetur. Displicet quidem positio ; 
neque omittendus erat titulus »uaríyrís, merito ei 
abaliisascriptus, utpote qui famosz Brunechildisjus 
su, primumexsilio multatus, deinde Prisciniaci,non 
Lugduni, lapidibusobrutus; fuste percussuset neca- 
tus est, ut fusius ex ipsiusmet Adonis relatione nar- 
rat Notkerus xxii Maii, hodie translationem comme- 
morans. Hic a nobis quaritur, an neutro die ab Ado- 
ne consignatus sit : cum utroque Rosweydo in ap- 
pendicem rejiciatur ? [n varias partes se versat Cas- 
tellanus, sed tandem in Corollario ad finem volu- 
minis, ex Notkeri verbis xxii Maii, se elicere putat, 


quod Ado in Martyrologio de eo plane non memine- . 


rit. Verba Notkeri sunt : De quo quia cenerabilis 
Pater Ado,ejusdem ecclesie nostra atate pontifez, 
uipote in praesentia posito, et ob id suis 1n cunctis 
Qolissimo, aliquid speciale dicere super tuum ecis- 
limavit. Quanti momenti sit ista ratio, judicent alii : 
ego certe Notkeri hodiernum textum vere Adonia- 
num nihilominus crederem, nisi me Usuardi silen- 
tium prohiberet, qui soliti ductoris sententiam non 
neglexisset, si eam in ejus Martyrologio reperisset ; 
Co fessoris praterea titulum Beda: verbis certo non 
additurus, ubi tam aperte martyrio coronatus de- 
claratur; quemadmodum et Florus xxii Maii pro- 


nuntiat, ubi proprio loco dicetur. Ne hic longior 
sim; videantur Acta, prafata illa die xxm Maii, in 
quibus res tota operosius deducitur et illustratur. 
Wandalberli versus ex Beda textu hoc die claris- 
sime profluunt : 


Ternis hino Desiderius Lugduna coronat 
Monie : Partem io et Calocero Roma refulget 


C  Severiniabbatis Agaunensis, miraculis clarissimi, 


memoria in nullis antiquis Martyrologiis reperitur; 
eum primus Noster suo inseruit : cur autem Clodo- 
vei nomen passim in Plodorei, vcl Flodovehi trans 
formatum sit, non est oper: pretium indagare. Vi- 
tam ejus ab anonymo scriptam et in Actis edilam, 
interpolatam esse fatentur eruditi; an primigenia 
3 Mabilione 1 sxc. Bened. in appendice pag. 568 
vulgata, omni nzvo immunis sit, in supplemenlo 
examinabitur. EupArosynam cum Usuardo retuli- 
mus supra Kalendas Januarii, desumptam ex Adone, 
cujus elogium inter Auctaria invenies. Bollandus, 
ut ibi diximus, inter Preetermissos in hunc diem re- 
jecit, Castellanus ad xxv Septembris. Hic autem Ro- 
manum parvum, ex ipso Ádo, et ex utroque Noster, 
non Euphrosynam, sed Euphrasiam memorant. Ex 
elogio colligi videtur, et ex aliis probatur, eam- 
dem sub utroque nomine latere sanctam. Unde 
Rom. hodiernum 1 Januarii recte EwupArosyne ap 
tavit, quod de EupArasia Ado et Usuardus hodie 
Rosuere. Vide qua ibi Observationibus dicta sunl. 

ec sane diversa est, quee xxv Septembris apud 
Graecos colitur, quo die verosimilius obiisse cec 
senda est, magnis illis laudibus ornata, que& 
Actis fuse enarrantur. An satis sincere et vere, 
dubitant eruditi non pauci, inter quos Tillemontius 
tomo X, pag. 50, quorum argumenta in Supple 
mento Februarii accuratius excutientur. 


AUCTARIA. 


ANTUERP.-Max. LusEC. hoc die sanctos referunt, 
quia Nostro sequenti ponuntur. Ita habent : « In 
frica, sanctorum martyrum Saturnini presbyteri, 
Daviti [Dativi] Felicis, Apulei et sociorum eorum- 


dem, qui passi sunt pro Christo sub Anolino pró- 


consule. Apud Lugdunum, Desiderii episcopi. It 


Alexandria, depositio Eufrasim viginis, qua 1n mo- 
nasterio, ul illius vita docet, mira abstinentia [abstt- 


783 


gnoscitur. » De Severino tacent. 

RoswEvDb. penultimo loco, textui inserit : « Ro- 
mz, Calocerii el Partenii martyrum. » Pro Eufra- 
$id, scribit Eufrarid ; celera satis purus est. 

ANTUERP.-Max., ULTRAJECT., LEYDEN., LOVANIEN., 
ALBERG., Dasic. et editio UrTRAJ.-BELG. fere similes 
sunt duobus primis ; sic habent : « In Africa sancto- 
rum marl yrum,Saturnini, Daniti, Felicis presbyteri, 
Apulei et sociorum eorumdem. Qui passi sunt pro 
Christo, sub Juliano imperatore, Anolino procon- 
sule. » Sequitur de Desiderio, pure. Tum : « Alexan- 
driz, depositio sanctze Eufrosyn: virginis, qua in 
monasterio, ut illius vita docet, mira abstinentiz 
virtute et iniraculis claruisse cognoscitur. » In om- 
nibus etiam pr:iltermittitur Severinus. 

CENTULEN : « Apud. Lugdunum, sancti Desiderii 
episcopi el confessoris. In pago Vastinensi, castro 

andonis, sancti Severini abbatis monasterii Agau- 
nensis, cujus precibus cultor Dei rex Francorum 
Clodoveus[videtur antea positum fuisse Flodoveus, 
sed erasa esí pars superior, f, unde quod superest, 
format c,] a sua infirmitate liberatus est. Álexan- 
dris, sanct: Eufrasi:e virginis. » 

.BRUxELLEN. ineipit : « Apud Viennam, sancti 
Simplicidis episcopi et confessoris. » Tum de Se- 
verino pure. De Eufrasia vero ut ANTUERP., supra. 

HaAGENOYEN. de Saturnino, Davito, etc., cum AN- 
TUERP. adjicit tamen in fine, e£ Juliano imperatore. 
Reliqua fere cohz:rent cum textu. In fine : « Item 
Yminie virginis. » An S'olinie? 

VicrOoRIN. et Conex Rec. SuEC., signatus num. 


Prid. Idus. — | 


MARTYROLOGIUM. — MENS. FEBR. 
nenti: virtute] virtute et. miraculis claruisse co- A 130, in fine : 


04 


« Item sancti Amasii episcopi et con- 
fessoris. » Nec in Actis, nec Prz»termissis est. 

VaTICAN., num. 5949 : « Campaniz, sancti Cas- 
trensis, episcopi et confessoris. Roma, Caloceri et 
Partenii. » Coluntur duo postremi xix Maii. 

UcBELLIAN. initio habet : « In Africa, sanctorum 
martyrum Saturnini, » ete., ut in ANTUERP. 

ALTEMPS. : « Monasterio Glascoviensi, sancti Be- 
lesii martyris. » Quis hic sit, nondum licuit inve- 
nire. 

STrROZZ. el MEDIC. : « Item, sancti Caloceri ar- 
chiepiscopi Ravennensis. » Vide Henschenii com- 
ment. 

Editio LuBECo-Cor. incipit a Severino. Dein de 
Saturnino cum sociis, et de Eufrasia, ut supra. Diem 
claudit : « Apud Viennam, sancti Sinnip idis epi- 
scopi et confessoris. » Lege S'ímplidis. 

BELIN. incipit a Saturnino ut ÁAxTuERP. De Desi- 
derio, pure. Pro Eufrasie scribit EupAhrosine. In 


D fine : « Castro Nanthoniense, » etc. 


GREVEN. excorrupto Hieronymi textu hz:»c manca 
et confusa miscet : « In campania, Basiliani, Aman- 
tii. In Africa, Victoris, Felicis, Januarii, Zotici, 
Herenei. In Apamia, Basiliani, Penis. » Vide Bol- 
landum, et. Florentinium, « [n Hibernia., Epiciani 
episcopi et confessoris. Ibidem Solinie virginis. » 

MoiaN. : « [n Africa, sanctorum martyrum Satur- 
nini presbyterl, Dativi, Felicis, Apuleii et sociorum 
eorum, qui passi sunt pro Christo sub Anolino pro- 
consule. » Hzc in editionibus aliis protermissa 
sunt : solumque additur : « Arvernis, sancti Desi- 
derati, episcopi ct confessoris. » Vide Acta. 


Die 12. 


.In Hispaniis, natalis sauct:? Eulalise virginis, quam constat, tempore Diocletiani imperatoris, glorio- 
sam martyrii accepisse eoronam, civitate Barcinona. In Africa. sanctorum martyrum Saturnini presby- 
ter i, Dativi, Felicis, Apelii et sociorum ejus, qui passi sunt pro Christo sub Anolino proconsule. Apud 


Alexandriam, Modesti et Ammonii infantum. 


NOTE. 
Sie legunt Prafen., Herinien., Tornacen., Marchian., Munerat., Greven.. o& Molan. 
VARIANTES LECTIONES. 


Hyspaniis in Marchian. et aliis male scribitur ; 
uti et Datili in Heriniensi. Posui in textu Apelii ex 
Praten., Marchian. et Greveno. Herinien. et Torna- 
cen. habent Apeli; Munerat., Pellii; Molan., Apu- 
lei : verum nomen infra adjiciam, quod Molanus 
recte posuit in alteris cdit. S'ociorumgue in Mune- 
rato, pro e£ sociorum, levis mutalio est. Herinien. 


C legit sub Juliano proconsule. In Auctariis pridie 


vidimus Julianum imperatorem, perperam cum 
Anolino conjunctum, forte quod codices quidam 
antiqui pro Azolino scripserint, Juliano, ut hic He- 
riniensis posuit Marchian. Munerat. et. Molan. ha- 
bent infantium, quod postremus in aliis edilioni- 
bus correxit. 


OBSERY ATIONES. 


Solus Beda inter antiquos martyrographos Ew/a- 
liam Barcinonensem aut ignoravit, aut saltem in sa- 
eros Fastos non retulit. Ceteri eam annuntiant, 
nullus tamen satis diserte marl yrii rationem expri- 
mit, eo modo, quo in Romano hodie exponitur. Qua- 
liter ab Emeritensi,qui: x Decembris colitur, Eu/a- 
lia h:ec distinguenda sit, quz&equead utriusque Acta 
seorsim pertineant, videsis apud Bollanduim in Actis. 
Ado illam a Romano parvo mutuatus est, de aliis 
etiam loquens, quos Usuardus suis potius diebus 
solum censuit nominandos : ut pole qui licet eadem 
Daciana carniflcina, non eodem tamen die marty- 
rium consummarunt. Plura de virginibus illis syn- 
onymis dicenda erant, nisi locus proprius superes- 
set x Decembris, ubi de celebriori illa Emeritensi, 
a Prudentio apud Ruinartium pag. 4960 cli seqq. 
egregie laudata, sermo recurret, quo c:iera re- 
mitto, solos hic Wandalberti in Bareinonensis ho- 
norem versus subjiciens : 


Eulalie festum pridie sangnuisque coruscat, 
Urbs Barcinon eximia qu& martyre yaudet. 


Hic denuo notandum,ab Adone referri Damian. 
quem Noster praetermisit, raro, ut nuper dixi, exem- 


plo. S'aturninus et socii nec ab Hieronym. nec a Be- 
da, nec ab antiquiorum ullo ante Usuardum memo- 
rantur. Primus ipse quatuor hzc omnia consigna- 
vit, non expressis aliis quinque et quadraginta, de 
quibus in Collatione Carthaginensi, ab Augustino 
recitata, unde eos Nostrum accepisse opinamur. Cur 
diem pr::cedentem huic prietulerint recentiores mss. 
codices et Romanum hodiernum, nescio : certe in- 
stitutam pridie Idus Februarii quzsstionem, diserte 
affirmat Augustinus, atque in Actorum proconsu- 
larium titulo dies idem clare exprimitur, unde cer- 
tum est nullum ex his martyribus ante eum diem 
passum fuisse : quo autem vere coronam adepti 
sint, nusquam traditur. An ex his aliquos recte ad 
certos dies referat Ruinarlius in previa admoni- 
tione, pag. 408, alibi examinari poterit. Acta ibi 
reproducit laudatus auctor, dempta praefatione et 
conclusione a Donatistis assuta, quam utramque in- 
venies apud Baluzium tomo II Miscell., a pag. 56, 
primam apud Henschenium in Actis, ubi ejus com- 
mentarium et notas consule. Videatur etiam Tille- 
montius tomo V, a pag. 231. Si qui forte nazvuli a 
Donatistis immisti supersint, nihil Actorum purli- 
tati officiunt. Porro qui in mss. Apelws, Apelits, et 


* 


758 


USUARDI MONACHI 


TU6 


Apuleius vocatur, potius Ampelus vel Ampelius di- A non dicuntur in Romano parvo. Hieronym. apo- 


cendus videtur. Catera vide superius, et in notis 
Castellani, atque in Auctariis diei praeteritae. Inter 
Modestos nonnulla in Rom. moderno notanda sunt, 
de quibus alibi. Modesíus et Ammonius ab Adoue 
accepti sunt, qui ambos infantes appellavit, quales 


grapha non satis distinguunt. Rabanus Zoticum in- 
fantibus addens, Damiano in Africa eos conjuugit. 
Usuardus Adonem, absque ulteriori examine, sequi- 
tur. De classe martyrum, a qua Modesíus et Avtmo- 
Aius avulsi sunt, videndi Bollandus et Castellanus. 


AUCTARIA. 


PuLsaN. deficit in prima annuntiatione de saneta 
Eulalia, in c:eteris purus. 

ANTUEnP. €£ Max.-LusEC. incipiunt : « Natale S. 
Macharii et S. Ruffini et S. Justi. » Vide in. Aucta- 
riis xxviri Februarii. « Et in Alexandria, Ammonii,» 
ctc. Nihil de Eulalia. De. Saturnino. etc., egerunt 

ridie. 

d ANTUERP.-MA)., in prima Adonianus, sic habet : 
« In Hispaniis, sanctae Eulaliz virginis et martyris, 
qua passa est tempore Diocletiani imperatoris, sub 
pr:efecto Hispaniarum Daciano; quando sub eodem 
apud Barcinonem, sanetuin Cucuphatum, et. apud 
Gerundam, sanetum Felicem, gloriosas constat mar- 
Lyrii accepisse coronas : seriptum in passione san- 
cte Leuchadi:. » De Modesto et Ammonio, scribit, 
martyrum infantum. In fine : « In. Africa, passio 
sancti Damiani militis. » 

RoswEYD. hodie obscurior et. confusior est. En 
ejus textum : « In Hispaniarum, sanct: Eulali: vir- 
ginis; quam constat tempore Diocletiani imperato- 
ris gloriosam martyrii accepisse coronam civitate 
[eut dicere Barcinoneusi]. » Tum : « In Africa, Da- 
miani militis, et sanctorum martyrum Saturnini, 
etc. In Alexandria, Juliani martyris et aliorum xvi 
sociorum, cez Sanctorum. Ibidem, sanctorum Mo- 
desti ei Ammonii infantium, et sanetorum Quiriaci 
et Simplieii martyrum. » Vide hzec ia Aetis distinc- 
tius explicata. 

CENTULEN., solitus abbreviator, sic. paucis com- 
plectitur omnia, ct aliquid superaddit. « In Ilispa- 
niis, sanct:e Eulali: virginis sub pr:eside Daciauo. 
[n Africa, sanctorum martyrum Saturnini preshy- 
teri, Dativi, Felicis, Apeli et sociorum eorumdem. 
Alexandrie, Modesti et Ammonii, martyrum infan- 
tum. In Affrica, sancti Damiani militis. » 

ANTUERP.-MaAx., LovANIEN., LEYDEN., BELG. et E«di- 
tio UrTnAj.-BDELG. ita ordiuntur : « Romse, sancti 
Gregorii secundi, qui nonagesimus secundus post 
beatuin Petrum, natione Syrus (male Aic confundi- 
bur Gregorius ITcumsuccessoresynonymo),sedit an- 
nos decem, menses octo, dies quatuordecim, Leonis 
et Constantini imperatorum tempore. » Idem ferme 
habent initium UrTRAJ., LEYpEN., ALBEnG., et DANIC 
qui addunt ex aliquo fortasse Ádoniano codice : 
« Hic vir castus, et in divinis Scripturis eruditus, in 
Germania verbum salutis per sanctum Bonifacium 
episcopum przdicavit. Qui etiam quadragesimali 
tempore, feria v jejunium celebrari constituit ; et ip- 
sius diei ad Missarum solemnia officium, cum antea 
non fieret, pro majori parte sumptum de Dominicis, 
ordinavit. » Postrema hxc ex Anastasio Bibliothe- 
cario sumpta, non parvam consuetudinem priorum 
temporum non jejunandi feria v Quadragesimze, ut 
putavit Bollandus,sed statutum tunc Ecclesize ritum 
ostendunt, ut habes apud Walafridum Strab. « de 
rebus ecclesiasticis, » cap 20, et apud alios ; ob ju- 
sias causas, quibus cessantibus, feriam illam Gre- 
gorius II in aliarum ordinem redegit, ut dicemus in 
Supplemento ad Notam cap. 2, num 10, pag. 703. 
Videinterim quz copiosius disputavit Papebrochius 
noster ad hunc pontiflcem, qui ab aliis refertur die 
sequenti. Atex calculo Papebrochii obiit xvri Janua- 
rii. Contra sentit P. Simon Motherius in adjecta 


Idibus. 
Natalis sancti Agabi prophet:e apud Antiochiam, 


xir Febr. nuper: sus versioni Gallic: Martyrolo- 
gii Romani notula, ubi vult obiisse xtJanuarii. Quod 
vero Bedam, et Adonem ibi citet Motherius, ex ge- 
nuinis eorum editionibus non habuit. Ex Beda xtate 
perspiciet, quod Gregorii IImeminisse non potueril. 
In Adone Mosandri ponitur ; rectius, opinor, a Ros- 
wevdo in appendicem rejectus. Sequitur in codd. 
Modesti, etc. [n fine: « Eodem die, natale sanctorum 
Macarii, Rufini et Justi. » Deest in omnibus Eulalia 
Barcinonen. De Saturnino, et sociis egerunt pridie. 

BnuxELL., in Eulalia interpolatus. secundo loco 
liabct de Damiano, ut ANTUERP.-Maj. Saturninum et 
socios, passos ait sub « Juliano imperatore. » Se- 
quuntur infantes martyres. In fine de « Macario, 
Rufino, et Justo, » ut supra. 

llIAGENOYEN. primo annuntiat Eulaliam. 2» Grego- 
rium, ferme ut codices medi: notae. 3» Macarium el 
socios : reliqua ut in laterculo. 

Vicronis. et. Rec. SuEc., num. 130, et Varicax,, 
num. 5659, in fine : « In Africa, passio saneti Da- 
miani marlyris. » . 

UcHELLIAN. incipit : « Natale sancti Macarii, el 
saneti Rufini, et saneti Justi. » 

AÁLTEMPS « ltem apud Oxoniam, translatio 
sanetz: Fredeswidz virginis. » Remittenda ad xix 
Octob. . 

SrnOZ7. 6l MEDIC., : « Item, sancti Gregori 
pape IV. Hic constituit festum omnium Sanctorum 
anno pcccvrrr. » De hujus pontificis cultu, nihi legi 
hactenus. Manifestus 1n annis error est, Sed hac 
et alia ad eam rem proprie spectantia, suo loco dis- 
cutientur. 

Editio LvupEco-Cor. idem habet diei exordium 
cum ULrRAJ, etc. Tum sequilur : « Apud Alexan 
driam, natale sauctorum martyrum Modesti et Àm- 
monii infantum. Item in Alexandria, natale sancto- 
rum martyrum Macharii, Rufini et Justi. In Africa, 
passio saneti Damiani militis et martyris. Ipso die, 
natale sancti Livini episcopi et confessoris. Ilem 
commemoratio saneta: Eulalize virginis et martyris. 

DELIN. de Saturnino et sociis egit pridie. In Eu- 
lalia purus est. «In Alexandria, Modestis, etc. Ilem 
Macharii, Rufini et Justi. » u 

GREVEN: « Translatio tertia beatze Barbare, virgt- 
nis et martyris : scilicet a Roma ad Placentiam. In 
Africa, Damiani militis et martyris. Item ibidem Ju- 
liani, Donati, Eraclii, Zotici. Ludani confessoris. Ia 
Alexandria, Quiriaci et Simplicii martyrum. Macha- 
rii, Rufini, Justi martyrum. Ipso die, sancti Livin 
episcopi et confessoris : » an non Zicinüi? Vide 
D Bollandum inter Pr:termissos. Hie refertur die 

sequenti. De Zícino agetur xir Novembris ; et eo- 

dem die de Zebuino. 
MoLAN : « Item Macarii, Rufini et Justi. In Africa, 
passio sancti Damiani militis. » Tum minutiori cha- 

raetere : « Susann: matronz sauctissima, qua m 

Daniele legitur. » In postremis editionibus, omtssls 

Macario, etc., incipit a Damiano. Tum : « Die duo- 

decima, sancti Patris Meletii archiepiscopi Anlt€- 

chie Magna. » Demum minoribus litteris : « ltem 

Constantinopoli, sancti Antonii, magni iuter Del 

pontifices, et admirabilis inter patriarchas. » 

IS qui in Áciis cognominatur Cauleas. 


B 


C 


Die 15. 
dc quo beatus Lucas in apostolicis Actibus scribile 


In Milftana civitate Armeni, sancti Poliocti martyris, qui Latine interpretatur zwi ltum orans. Civitate 
Andegavis, sancti Lizini! episcopi, venerabilis sanctitatis viri. 














791 


MARTYROLOGIUM. — MENS. FEBR. 


788 


NOTE. 
Ex Praten., Herinien.. Tornacen., Marchian., Pulsanen., Munerat., Greven et Molan. 
VARIANTES LECTIONES. 
Pulsanen. incipit : Apud Antiochiam. Munerat. ít A oraus pro multwn orans. Vlerinien., Munerat. et 


Actibus apostolorum. Vera Usuardi lectio est in 
textu. Milttanaet Poliocti; scribunt omnes, excep- 
tis Tornacensi, qui PoUeucti; Munerat., Policeti, et 
Molan. Polyocti. Notumest verum nomen Polyeucti. 
Sphalma typographicum est in Munerato, onilitum 


Molan. habent Zucinii ; Pulsanen., utrumque sub 
disjunctione admittunt Acta, ubi modi alii afferun- 
(ar : praeferenda aliorum lectio, ut mihi quidem 
videtur. 


OBSERY ATIONES. 


De Agabo nihil tradunt Hieronymiana apographa, 
nihil etiam Beda aut ejus sequaces. Primus ejus me- 
minit auctor Romani parvi, his verbis: Agabi prophe- 
te in Novo Testamento, apud Antiochiam. Wc pau- 
lulum explicans Viennensis, loca gemina ex Actis 
apostolorum adduxit, quibus Agabum vaticinatum 
constat, recte ab Henschenio explicata. Noster, prae- 
Leritis textibus sacris, cz:etera ex Adone descripsit ; 
Notkerus paucis addidit famem et Pauli eaptivita- 
tem ab eo praedictas. Ex eodem ipso Romani parvi 
fonte hoc die procedit PoZyeucíus,sic ibi signatus: 74 
Militana Armenie, sancti Poleyucti martyris. Ado 
solam interpretationem nominis adjunxit, ex quo 
Usuardus et Notkerus sua desumpserat, sed immuta- 
ta nonnihil orthographia, de qua in Variantibus dic- 
tum est. Quot modis depravatum sit Polyeucti no- 
men, jam in superioribus abunde patuit, dum toties 
et pluribusdiebusrecurrit,incertoetiamnum die quo 
vere colendus sit. Contendit quidem Castellanus, ex 
Hieronymianis apographis, eum martyrii corona do- 
natum vit Janurii : at quid si exeisdemcodicibus ar- 


guatur proxiv Februarii, quo die diserte exprimitur 
eque ac vir illa Januarii ? Consulatur Florentinius 
utroque loco, et Henschenii eommentarius hoc die. 
Videantur etiam Acta ipsa, a laudato Henschenio 
edita et illustrata, ex quibus sua deprompsit Tille- 
montius tomo III, a pag. 424. An illis puriora sint, 
qua in Zectis iriumphis pag. 189 pridem pollicitus 
est Combefisius, tanquam, Nearcho S. Martyris amico 
composita, necdum licuit definire : licebit, si ali- 
quando inlucem produecantur. Solus Usuardus, inter 
antiquos martyrologos, Liíziniwn Andegavensen in 
sacras tabulas retulit, cujus vitas binas multum pro- 
batas edidit Bollandus, ab aliis subinde Gallice ver- 
sas. Scripsit ipse Zicinii vel Lucinii ;ego Liziniivel 
Lezinii malim, uti ex codicibus in laterculo exhi- 
bui ; ex qua inflexione rectius videtur deduci Galli- 
cum nomen Zezíi2, vel forte vice versa. Natalem ejus 
statuit Castellanus 1 Novembris. Wandalberti versus 
ad textum hodiernum non pertinent, cum agant de 
Juliano et Basilissa. Vide 1x Januarii. 


AUCTARIA. 


ANTUERP.-MAJ. : « Natale beati Agabi prophete in 
Novo Testamento, apud Antiochiam. In Militana ci- 
vitate Armeniz, natale sancti Poliocti, » etc., pure. 
« Andegavis, sancti Licioni episcopi et confes- 
soris, cujus corpus sacrum crebris honoratur mi- 
raculis. » 

RoswEvb. incipit : « Lugduni, Stephani epis- 

*copi et confessoris. » Sequitur textus purus, cui 
in fine adjicitur : « In Britannia, sanct» Ermonhil- 
d: virginis. » An non Ermenilde regine Mercio- 
qam ? 

ANTUERP. CL Max.-LuBEC. textui puro subdunt : 
« Lugduno, natale sancti Stephani episcopi et san- 
cti Juliani, » absque ulla interpunctione ; unde re- 
centiores aliqui martyro!ogi et Rom. hodierni refor- 
matores, ansam cepere, Julianum etiam Lugduni 
collocandi. Plura vide in Actis. 

ANTUERP., Max.-UrrRnA)., LEYDEN., LovaN,, AL- 
BERG., DAMC. et Urrnaj.-BELc. pro apud Antio- 
chiam, legunt, in Antiochia quiescentis. ALBERG. 
et DaNic. male scribunt, Zupicini, alii habent Zi- 
cinii. Tum addunt omnes : « In territorio Treve- 
rensi, sancti Castoris confessoris, cujus gesta ha- 
bentur. » Colitur Confluentix, ut dicitur infra. 


AQUICINCT. post textum subdit : « Lugdunis, san- 
cti Stephani episcopi et Juliani. Roma, Gregorii IV 
papz, qui rexit Ecclesiam annis sedecim, » etc., 
ut pridie de Gregorio II dictum. 

VicroRIN. et. Rec. SuEC., signatus num. 130, in 
eo a priori differunt, quod Gregorium recte nómi- 
nent secundum, et in. fine habeant, « Lugduno, S. 
Stephani. » etc. 

ATRIC.-CARTHUS. - ULTRAJ. post Agabi annuntia- 
tionem, interponit : « Stephani confessoris, qui 
fuit pater multorum monachorum. » 

Codex 1 BrcoriaNus, qui fuit PP. Caelestinorum, 
signatus P. 5 : » Lugduno, S. Stephani episcopi et 
Juliani. » Vide Acta pag. 656 et. 072. 

REG. SuEc., num. 428 : « Civitate Meldis, na- 
talis saneti Gisleberti, ejusdem civitatis epis- 
CODI. » 

Codex D. pu CutvaL. sign. B : « Nicomedia, na- 
talis saneti Juliani martyris. » 

VATICAN., num. 5940, omittit Lizinii, adjicit au- 
tem : « Rome B. Gregorii PP. II qui rexit Eccie- 
siam annis quindecim, tempore Leonis et Cons- 
tantini imperatorum. Lugduni, sancti Stephani 
episcopi et Juliani martyris. » 


« Lugdunis, natale S. Stephani episcopi. Nicome- D —ArrEMPs. « Ipso die in Britannia, sanctse Ethor- 


dix, natale sancti Juliani martyris. » 

In CENTULENSI abbreviatur textus. 

BRUXELL., in Agabo fere purus, secundo loco ha- 
bet Gregorium, de quo heri in Auctariis. Sequitur 
de Polyeucto. Tum : « Nicomediz, natale sancti Ju- 
liani martyris. Lugduno, sancti Stephani episcopi 
et confessoris. » De Lizinio adjicit : « Cujus corpus 
crebris veneratur miraculis. Treveris, sancti Cas- 
toris, » etc., ut supra. « Item translatio sancli 
Eduwardi regis et martyris. » 

HAGENOYEN. post textum fere purum, annuntiat 
Stephanum, et in fine : « In territorio Treverensi, 
nomine Confluentia, sancti Castoris presbyteri et 
confessoris, qui eremum primo petiit, et in eo 
multis annis perduravit, et senex ibi factus, in 
pace quievit. » Imo et multis miraculis claruit. 


methisde virginis, et sancti Huns sacerdo- 
Lis et anachoritz». » Nec inter Preetermissos noti 
sunt. 

SrROzZz. el MEpIC. « Lugduni, sancti Stephani 
episcopi et martyris. Item, saneti Juliani martyris. 
In pago Treverorum apud Cardonam, sancti Cas- 
toris confessoris. Item, sancti Antonini confesso- 
ris. » Opinor, abbatis Casinensis, qui die sequenti 
colitur. 

Cop. S. RicALbDt : « Sancti Fulchranni Lodevensis 
episcopi ; » de quo Acta hoc die. 

Edit. LvBECo-Cor. incipit : « In territorio Treve- 
rensi, saneti Castoris presbyteri et confessoris, cu- 
jus gesta habentur. Qui tempore juventutis sua, a 
parentibus suis nobilibus, beato Maximino Trevero- 
rum episcopo conj"n^lus est. Qui cum ordinem sa- 


709 


USDARDI MONACHI 700 


cerdotii ab eodem accepisset, eremum intravit, in A Ordinis Cartusiensis. Hzc tam ardenti amore ad 


quo Deo fideliter servivit, et tandem bono flne quie- 

vit. » De Agabo, ut supra. In Polyeucto, pura est. 

De Lizinio, Stephano et Juliano scribit, ut Bruxel- 

lensis. In fine: « Eodem die, beats Hermenil- 

de. virginis. » "Voluit dicere vidue, etc. Vide 
cta. 

BELIN. editio pro Milifana scribit Mauritana ; pro 
Poliocti, Policrati, qua in posteriori correcta sunt. 
Post, multum orans, sequitur : « Romse, sancti 
Tranquilini presbyteri, qui ad przdicationem saneti 
Sebastiani martyris conversus ad Christum,a sancto 
Polycarpo presbytero baptizatus, et a sancto Gaio 
papa presbyter ordinatus est. ITic cum ad confessio- 
nem saneti Pauli, orationis gratia, accessisset, ten- 
tus a paganis lapidatus est. » Vide vr Julii. Ific in- 
terponitur Lizinius, quem Zucinium vocat. Tum : 

: « Roma, sancti Gregorii pap: secundi, qui rexit 
ecclesiam annis xvrt, tempore Leonis et Constantini 


imperatorum. Apud Torcellum, sanct:e Fusez vir- p 


ginis et martyris. » Editio allera adjicit: «In Lug- 
duno, Stephani episcopi. » 

GREVEN. : « Nichomediz, Juliani martyris. Ciriaci. 
In Alexandria, Tulliani, Anchiriani, Ammonis, Fus- 
c: martyris. Gregorii secundi, cte., » ut pridie, ex- 
cepta periodo ultima de feria v Quadragesim:e. « In 
territorio Treverensi, sancti Castoris, etc., » fere 
sicut editio LuBEco-Cor. « In Britania, ccenobio 
Elyensi, Ermenildis reginz.. Stephani episcopi Lu- 
gdunensis et confessoris. Stephani diaconiet confes- 
soris, qui Ordinem Grandimontensem inchoavit pri- 
mo, circa annui wLxxvr, sibique rigid:s, subditis 
vero pius, eumdem rexit, plenusque operibus boni; 
quievit in pace. Item sanct: memoriz:? Amulrici mo- 
nasteriensis ecclesi: episcopi ct confessoris. Beatae 
inemori: Jordani, magistri generalis ordinis Prz;- 
dicatorum. Item beat:e meinori:e Beatricis virginis, 


XVI Xal. 


Christi vulnera ferebatur, ut non nisi vulnera cogi- 
tare, nihil nisi vulnera posset appetere. » De hac 
Beatrice et Amulrico monasteriensi vide Bollandum 
inter Przterinissos. 
MozaN. Belinum descripsit, de suo addens ex aliis. 
« In territorio Treverensi, Confluentiz Castello, san- 
cti Castoris confessoris, cujus gesta habentur. Civi- 
tate Meldensi, S. Gisleberti episcopi et confessoris. » 
Dein, alio charactere : « Beatze memoria, Jordani, 
etce.,»ex Greveno.«Amulrici episcopi Monasteriensis 
Westphalize, nondum canonizati. Stephani diaconi, 
cte., » etiam ex Greveno : « Item beatz memorie 
Eustochi: monachza D. Prosdocimi, juxta muros ur- 
bis Padus: qua sacrilego partu ex monacha genita, 
ut rosa pulcherrima ex asperis, et pungentibus spi- 
nis effloruit. Nam vix quartum aetatis annum agens, 
arrepia a pessimo dzmonio, usque ad extremum 
vit: diem immaniter vexata, omnia ejus tormenta, 
invicta animi patientia superabat ; etiam tetrum car- 
cerem, cui mandato episcopi mancipata fuit, sugge- 
rente diabolo eam veneficam esse, et quod novam ab- 
batissam suis veneficiis de mediotollere voluerit.Tan- 
dem ad coelos evolavit, anno :etatis su: xxv nativila- 
tis Domini MccccLxix. » Eam Bollandus prztermisit, 
sed egregia de ejus sanctitate documenta subinde 
nactisumus, suo tempore vulganda. «Civitate Reati- 
na, sancti Stephani abbatis et confessoris, de quo 
D. Gregorius in Dialogo. » Poster: ediliones non 
parum variant. De Gregorio addunt, « quod in Ger- 
mania per Bonifacium episcopum verbum salutis 
ri dicavit. » De Fusca, ut BEuIN. : « [n Britannia, 
rmenildz: virginis. » De Stephano, Castore, Gisle- 
berto, ul supra : « Die decima tertia, sancti patris 
Martiniani. » Minori charactere, de Stephano el 
Eustochia, dieta abbreviant. De Jordano et Amulri- 
co, ferme eadem repetunt. 


Die 145. 





Rom, natalis beati Valentini presbyteri, qui post multa sanitatum 'et doctrinz iusignia, fustibus 
c:sus, et sie decollatus est, sub Claudio Cesare. Item Roms, sanetorum martyrum Vitalis, F'elicula et 
Zenonis. Civitate Interamnis, beati Valentini episcopi, qui post diuturnam c:edem, custodis mancipatus. 
cum superari non posset, medizx noctis silentio ejectus de carcere, decollatus est. Apud Alexandriam, 
sanctorum martyrum Bassi, Antonii, Protoliei, qui in mare mersi sunt. Kem, Cyrionis presbyteri, 
Moyseos, Bassiani, Agathonis, qui omnes igni eonibusti sunt. Item Dionisii et Ammonii decollatorum. 


NOTE. 
Fx Praten., Herinien., Rosweyd., Antuerpien. e& Maz.-Lubec., Munerat., Belin., Greven. et Molaa. 
VARIANTES LECTIONES. 


Sanctitatum pro saniiatum error est Munerati, C et alii ; Rosweyd, CAirionis : secutus sum alioruut 
qui prretermisit etiam, e£ sic, Belin. pro Felicule — codd. lectionem, qua etiam Adonis. Solus Pra- 





legit Feliculi ; Greven., Felicole. Iierannis in Mu- 
nerat. Zíeranis scribit. Jteramnis. Sic rursus Belin. 
pro diuturnam ponit diutiuam; Protholici pro Pro- 
Lolici; Tyroni, pro Cyrionis, Moysetis pro Moyseos, 
etc. Rosweyd. pro medie noctis silentio, substituit 
medio, elc. Cirionis scribunt Herinien., Antuerpien. 


ten. habet Bassiniani. Greven. et Molan. videntur 
textum voluisse corrigere, scribendo igse pro 
igni; deest autem ea vox in Munerato et Belino. 
De Dionisii presbyteri et ejusmodi aliis, salis alibi 
dietum est. 


OBSERVATIONES. 


Concurrunt inhuncdiem Valentini plures, quibus 
distinguenis egregiam operam posuit H»nschenius ; 
a cujus sententia nihil omnino recedil Florentinius 
in hodiernis ad Hieronymiana notationibus. Alii 
sunt, qui aliter sentiant. Precipuus rei cardo verti- 
tur, utrumne biui in laterculo disereti, Romanus ei 
Interamnensis, in unum coalescere debeant, ut ma- 
uifestum putat Castellanum ex llieronymianis apo- 
graphis hoc die nec satis conformibus, nec satis cor- 
rectis; an potius standum pro distinctione, cum 
Beda, .Rabano, Romano parvo, Adone et Notkero, 

uibus consonat Noster, primi elogium ex Beda et 
Adone transcribens, alterius etiam ex utroquo, vel 
alterutro contrahens. Controversia hxc ad hujus 


mensis Supplementum proprie pertinet, verum cum 
Castellani sententia textus nostri fundamenta suffo- 
diat, prima saltem rei semina hic subjicienda sunl, 
ex ipsis illis codicibus, unde arguendi materiam 
sumit laudatus auctor. 

Inter Hieronymiana apographa, solum Eplerna- 
cense sic habet primo loeo : /ateramne cia Flamt- 


D aia, natalis Valentini. Corbeiense, etiam quod al 


Acherio editum est, paulo aliter loquitur secundo 
loco : /nteramae via Flamina,ab urbe Roma millia- 
rio wxiv, natalis sancti ViNcENTII. En modo Lucen- 
sis verba: Zn Tuscia Spoleti civitate, nalale san- 
ctorum Vitalis, Cyriani et Marsiani. VALENTINL. Ih- 
leramne via Flaminia ab urbe Roma miliario LXll, 














761 MARTYROLOGIUM. 


salalis saucli ViNcENTI. Superest Blumianum, sed À 
in hoc vel Valentini nomen desideratur. Habes hic 
antiquissimorum Hieronymiani Martyrologii apo- 
graphorum omnium, hactenus editorum ipsissima 
verba fidelissime extracia,ex quibus velim jam, lec- 
tor,attente consideres,an inde recte profluat Castel- 
lani effatum, quod tanquam certum proponit pag. 
644, nempe, aatiquiora exemplaria Hieronymiani 
Martyrologii sic hodie Valentinum signare : IwrE- 
RAMNE FLAMINA, MILLIARIO AB URBE ROMA LXIV SANCTI 
VALENTINI,quandoex quinque,saltem qu:e consulere 
potuit,nec unicum est,quod textum ab eoformatum 
expresserit. Atqui tamen hisce unice innititur eru- 
ditissimus auctor, ut clare se evicisse existimet ac 
rotunde pronuntiet, Valentinos binos, in textu nos- 
tro relatos,in unumunicum Interamnensem omnino 
conflandos.Nequid dissimulemus,hoc ex solo Epter- 
nacensi elicere potuit Castellanus, Zz/eramne Va- 
lentinum aliquem recoli, quod ultro admittimus; 
tametsi codices alii Vincentium substituaut. Sed B 
ea causa Valentinum Romanum excludere velle, 
qui ratio dictet, prorsus non intelligo. Quod si 
superviveret vir nobis semper ainicissimus, vix 
dubito, quin, pro ea qua praeditus erat docilitate, 
non minus facile assertam hic Valentinorum iden- 
lHitatem retractaret, quam illam Marcelli et. Masv- 
cellini rejecerit, de qua actum est xvi Januarii. 
Iterim pari ex Hieronymianis argumento utitur 
Tillemontius tomo iv, a pag. 678, ut solita sua mo- 
destia, eamdem opinionem insinuet, adductis etiam 
in eum finem monumentis aliis. Fateor equidem in 
Kalendariis Frontonis et Allatii, item in Sacramen- 
tariis nonnullis, agi duntaxat de Valentino aliquo, 
velsimpliciter,vel cum addito,martyre,nulla digni- 
tate aut presbyleri aut episcopi apposita. Scd quid 
inde ? Hoc ut summum consequens erit, innumeros 
dari sanclos martyres tumepiscopos, tum presbyte- 
ros, qui in aliis Kalendariis, et Sacrainentariis, aut 


non reperiantur, aut non satis native depingantur ; C ficiat, 


quod utique indubitatum est : at cerle nihilominus 
manebit inconcussa hactenus Bed:», Romani parvi, 


— MENS. FEBR. 702 


Rabani, Adonis, Usuardi et Notkeri tam diserta duo- 
rum saltem Valentinorum distinctio, donec armsi 
validioribus et sincerioribus convellatur ; quo si 
fiat, in supplemento corrigetur, quidquid de ipsis 
minus vere, aut verosimiliter ab Henschenio dispu- 
tatum est. fd autem notari velim, Kalendaria illa et 
Sacramentaria, utpote Romana de non alio Valez- 
lino, quam de Romano intelligi posse ; quem etiam 
aperte indicat antiquissimum Martyrologium Gello- 
nense ab Acherio vulgatum,sic primoloco scribens: 
Rome, Valentiná. Si itaque ex his monumentis ar- 
guere volunt laudati scriptores, suis sese telis con- 
ficiunt, nam ex his ipsis, alium Valentinum Roma- 
724m, alium item Valentinum Interamnensem 1a- 
teantur, necesse est ; Caeterum de solis hisce duobus 
Valentinisagunt Beda, ejusque descriptor Rabanus, 
et Romanum parvum Wandalbertus unum Valenti- 
num duntaxat memorat; de quo loquatur, incer- 
tum est. Hic ejus versiculos subjungam : 


Tum decimo sextoquc die preeunte Kalendas 
Martyr Vitalis nitet et Fe'icula virgo : 
Atque Valentinum memorant sua gesta beatum. 


De reliquis martyrum classibus, in laterculo ad- 
ductis,id solum queo dicere,easex citatis Hieronym. 
apographis bene, vel male intellectis (nam hoc die 
mirum in modum, et ampla et confusa sunt)ab Ado- 
ne sie divisas et distinctas; ex quo easdem Noster, 
nibil magnopere aut dubitans, aut examinans, om- 
nes descripsit. Primi tres Vitalis, Felicula e Zeno 
non videntur recte conjungi, quamvis in Gellonensi 
sic quoque uniti sint : certe Felicula, eadem, an 
alia nescio ; ab omnibus antiquis ponitur Idibus Ju- 
nii. De Alexandrinis, uon minor disceptatio, tuin 
circa ipsam nominum efformationem, tum cirea po- 
sitionem, aut mart yrii palzstram, tum denique circa 
ipsum genus certaminis, ut ex Actis nostris, ei Cas- 
tellano facile perspicies. Illa hoc loco indicasse sul- 
luribus alibi, si oper: pretium fuerit, dis- 
cutienda. De textus Usuardini sinceritate nihil 
omnino dubitandum. 


AUCTARIA. 


MaRCHIAN., tolo textu purus, proprium ecenohii 
sui festum primo loco statuit, his verbis : « Octa- 
vae, sancto Rictrudis. » 

TOoRNACEN., hodie mutilus est ; deficit in elogio 
Valentini Interamnensis, totamque aununtiationem 
C'yrionis, Moysis, eic., omittit. 

PULSANEN., nihil habet de tribus Alexandrinorum 
martyrum classibus. 

ANTUERP.-Max., ad aliquot dies recentiori manu 
suppletur : de cxtero, in prima, purus est. Secunda 
deest. Tertiam sic format : « Eodem die, natale 
sancti Valentini, Interamnensis episcopi et confes- 
soris. » Reliqua salis pura sunt. 

ANTUERP.-Max., U,TRAJECT., LEYDEN., LOVANIEN., 
A LBERG., Daxic. et editio UrTnA).-BELG., post. hzec 
verba, Claudio Cesare, non recte addunt ; « et a 
sanctis Maria et Martha et filiis eorum, venerabi- 
liter traditus sepulturz. » Melius ex Beda, vel 
A done, post hec verba superari non. posset, adji- 
ciunt : « jussu furiosi Placidi Urbis pr:efecti. » 

CENTULEN. : « Roms, sancti Valentini presbiteri 
et martiyris. Interamnis, saneti Valentini, episeopi 

et mariyris. » Bassiano tribuit titulum /ectoris, 
et Agalhoni, ezorcisie ; de eztero in Alexandrinis 

ur us. In fine absque positione, seu nomine loci, 
adjicit : « Eodem die sanctorum martyrum Vitalis, 
Felicule et Zenonis. » 

E3ntxELLEN. Valentini Interamnensis elogium ex 
pie d a, vel Adone, ad hiec verba 202 posset, auxit in 
h uncmodum: «Jussu furiosi Placidi Urbis pra»fecti, 
n edis noctis silentio decollatusest. Tunc Proculus 
EK: p b »bus et Apollonius discipuli ejus, corpus apud 
€ c ca ecsiam suam noete sepelierunt. Ubi a paganis 

tc zm ti, cum a fide Chrisli revocari non possent, ca- 


pite c;si sunt, et non longe a sancto Valentino 
sepulti. » De Bassiano, ct Agathone, eadem habet 
quz Centulensis. 

HacENOYEN. de Valentino Romano seribit, ut co- 
dices mediz nota». De Interamnensi,post,et martyris 
hzc addit : « Qui filium Traconis [Cratonis] oratoris 
habentem caput inter genua, sanavit, propter quod 
multi confluxerunt ad Christum. Unde beatus Valen- 
tinusdireczditur, et arcta» custodis mancipatur,et 
dum superari non potuit,jussu furiosi Placidi. » etc. 

VATICAN., num. 5949 : « In civitate Nicomedia, 
sancti Pantaleonis martyris, ct natalis sancti Mo- 
destini episcopi et martyris. » De hoc, vide Acta ; 
de alio, xxvii Julii. 

SrROZZ et MEpic. : «a Eodem die apud Paduam, 
translatio sancti Antonii de ordine Minorum. » Hanc 
ad natalem xmi Junii rejicit Bollandus. Porro co- 
dex Mediceus solus prsielerea habet : «Item, sancti 
Eleuchadii, archiepiscopi Ravennensis. Item, pas- 
sio sanctorum martyrum Proculi, Ephebi et Apol- 
lonii in civitate Interamnis. » 

Editio LrBEco-Cor. Diem inchoat hoc modo : 
« Apud Coloniam Agrippinam, sancti Valerii regis 
et martyris, desocietatesanctz Ursulz virginis.Item 
Colonia Agrippina, inventio sanct: Cordulz virginis 
et martyris, de societate undecim millium virginum 
sanctarum, qua annoa nativitate Domini MCCLXVIII 
facta est.» Vide Bollandum in Prz;termissis.De tota 
ea sacra legione agetur xxr Octobris. In reliquis 
similis est 181a editio codicibus medi: notz supra. 

GREVEN. : « Eodem die, Waltfridi abbatis et con- 
fessoris. » Vita datur in Actis die sequenti. « Eleu- 
chadii presbyteri, potius episcopi Ravennatis. Mar- 
ciani. » Geminus hodie in Actis datur. « Apud Co- 


763 USUARDI MONACHI 101 


loniam Agrippinam, translatio sancti Valerii regis, A — MoriN., parvo charactere : « Item, sancti Me- 
de societate sanctz:e Ursul:. Item ibidem, transla- ^ letii archiepiscopi, cujus encomium seribit sano- 
tio sanct:e Cordul:e virginis et martyris, deeadem — tus Joannes Chrysostomus archiepiscopus Cons- 
societate, factz per beats memorie Dominum  tantinopolitanus. Exstat et Gregorii Nisseni oratio 
Albertum magnum, quondam Ratisponensem epia- in ejus funere habita. » De eo in Actis xu hujus. 
copum. Item, Sisinnii episcopi Thausinz civitatis, In aliis Molani editionibus solum additur : « Die 
quie est apud Ephesum, vita et signis incliti. » An — decima quarta, sancti patris Auxentii. » 

hic idem, qui 7eé vocatur episcopus inter Prater- 

missos ? Certe non alius hoc die S'ísinnius. 


XV Kal. Die 15. 


Apud Sebasten civitatem, passio sancti Blavii episcopi, qui multorum patrator miraculorum, sub pre 
side Agricolano, post diutinam cxsionem atque suspensionem in ligno, ubi pectinibus ferreis carnes 
ejus disruptz:e sunt, post tetlerrimum carcerem, ac demersionem laci, unde salvus exivit, jubente praefato 
judice, eapite cum duobus pueris truncatur. Novissime vero septem mulieres, qux guttas sanguinis ejus 
defluentes colligebant, deprehens: quod essent Christianz, post dira tormenta, gladio percusse sunt. 
Roms, sancti Cratonis martyris, qui a beato Valentino fidei documentis institutus, non multis posi 
diebus, cum uxore ct universa domo martyrio est consummatus. Civitate Brixa, sanctorum mariyrum 
Faustini et Jovi: virginis. In Galliis civitate Vasionensi, sancti Quinidi episcopi, cujus mortem in con 
spectu Domini pretiosam miracula crebra testantur. Civitatem Interamnis, sancta Agapis virginis. 


NOTE. 
Soli codices Pratensis, Antuerp.-Maj., Rosweyd. et Marchianensis, hodie puri sunt. 
VARIANTES LECTIONES. 
Scripsi Blavii, ut habent antiqui codices omnes, B mus, annuntient. Patuit id in Heriniensi, cmiera 


tum manuscripti, tum excusi, pro Z/asii, ut habet 
Antuerp.-Maj. De quo egimus imi hujus. Agricolano 
legunt omnes passim, excepto Rosweyd., uti et 
Briza, atque ita putamus legisse Usuardum. An- 
tuerp.-Maj. inter alios nzvos, habet Agricolano; pro 
diutinam, diurnam; laici, pro laci ; documento, pro 
documentis; pro Vasionensi, Nacionensi. Hic Aga- 

is cum ipso in textu, ut alibi, cum plerisque scri- 

imus. Rursus habent codices Quindi pro Quini- 
dii : at hic non minor, in civitatis, quam nominis 
enuntiatione, diversitascst, ut videbisin Actis. Mar- 
chianensisomnium corruptissime scribit Quiri. Jo- 
bite habent plures alii, Antuerp.-Maj)., Sobite ; 
Rosweyd., Jotitie : noscum Usuardo legimus. So- 
lus Rosweydi codex hodie pr:eter morem exaetus, 
et aceuratus, omisso post Jocilz, titulo virginis, 
apposuit per abbrevationem, martyrum. 

Paucitas puroruim codicum inde maxime oritur, 


purissimo. De Tornacensi ibidem etiam dictum est. 
Hoc tamen novi inter utrumque -diseriminis, quod 
Blasii elogium, ab ultimo contractum sit, Craloxit 
omnino rescissum, Pulsanen, Antuerpien. et Max- 
Lubec. in aliis deficiunt. Muneratus Heriniensi simi- 
lis est, qui Blasium etiam habet die nir, purus in re- 
liquis. Id vero universim observandum, nec hoc,ne 
ferme ullos alios codices nostros, usquam memt 
nisse Josephi diacomi Antíochemi, quem interim 
Grevenus, et Molanus Usuardi textui adneciunt. 
Baronio et aliis eorum auctoritatem illis duobus 
praponderare indubitanter censeo, non inveris- 
militer susnicans, eam annuntiationem ex Rabano, 
vel Notkero, in Usuardinos paucos codices irrep- 
sisse. Porro Josephistesub nomine Jusippi, Joseppt 
et Josippi in Hieronymianis apographis notus esl, 
ubique cum titulo d:aconi, ct tanquam majoris co 
hortis antesignanus. Molanieditio in eo preterea ab 


quod multi rr hujus, ex recepto tune Ecclesi: so- (; aliis dissentit, quod textum ipsum transposueril, 


lemniori usu, Z/aviwm, quem hodie A/asium dici- 


- 


Faustinum ei Jovitam ante Cratonem aunnuntians. 


ORSERV ATIONES. 


De B/asio, vel Blavio jam egimus in Varianti- 
bus m hujus mensis, et rursus supra hoc die. Ca- 
stellanus pag. 507 indubitanter asserit sanctum 
hunc in Hieronymianis recoli xvr Februarii sub no- 
mine 2/esi, ut habet Epternacen., vel Jesi, ut cst, 
in Corbeiensi, tum Acherii, tum Florentinii. Non 
agnoverant ibi J/asiuwm, vel Blavcium Sebastenwm 
episcopum majores nostri, quibus oculaliorem me 
non esse, libenter fateor. Diserte hoc die ponitur a 
Romano parvo: Apud Sebasten, passio sancti Blacii 
episcopi. Ado Acta aliqua vidit, ex quibus adornavit 
elogium, a Nostro contractum, a Notkero integre 
descriptum. Legendus Bollandi commentarius ri 
Februarii. Utrum vero Acta ipso omnino rejlIcienda 
sint, ut inter recentiores innuit Tillemontius tomo 
V, pag. 170 et 649, in Supplemento examinabitur. 
Cratonis memoria sic in Romano parvo etiam exs- 
tat : Rome, sancti Cratonis martyris. Qua in la- 
terculo adjiciuntur, ex Adone accepta sunt ; qui 
plura ex Actis sancti Valentini Interamnensis, de 
quo pridie egimus, suggessit : at unde aríyrio 
cum uzore et wnicersa domo consummatus assc- 
ratur, hactenus incertum est. 

Faustinus e& Jotita, luxatis nonnihil nominibus, 


ab apographis Hieronymianis die sequenti is Br 
tanmis collocantur, unde certe evidenter patetanlt- 
quissimum fuisse in Ecclesia corum cultum. At quid 
hic sibi vult, in Britanniis ? Si conjectura aliquid 
datur, crediderim abbreviatum olim, aut non sális 
recte expressum Zrizie nomen, ansam dedisse Im 
peritioribus amanuensibus Gallis, notiorem sibi 
Britanniam cfformandi. Et sic etiam cum Hensche- 
nio benigne explícandum est, quod alibi legilur; 
Civitate Colonia, ut nempesit, Prizia civitate, cole 
nia Romanorum: qu:x sane tolerabiliora sunt, quam 
recursus Castellani ad Ovidii Fastos, ut inde educa- 
tur similitudo Jovís et Fauni. Aloysius et Mosander 
ambos sanctos Adoni constanter ascribunt cum pr 
lixo elogio; sed id a Roswey. recte in appendicem 
rejici, vel inde probabilissime suspicor, quod €x 
tota ea historia, nec verbum in Notkero, qui tamen 
Faustini mewinit, reperiatur, nec quidquam etiam 
ab Usuardo extractum sit, adeo ut non satis cor- 
stet, unde eos acceperit ; prz::esertim eum Jotilt a 
nemine ante ipsum Virginistitulo insignitussil. Vi 
dubito, quin feminam existimaverit, nusquam soli- 
tus eam laurcam viris tribuerc. Vide reliqua apud 
laudatum Henschenium, et magis jejune apud Tille- 





705 


montium tomoll 
tio ex Adone ad verbum desumpta est ; videatur 
Bollandi commentarius et vita ab eo illustrata. 
Agaye clare signatur in Hieronymianis, Znferamne, 
natalis sancie Agape virginis, sed socii aliqui 
adjungi videntur, qui a Nostro praeteriti sunt. Ande 


MARTYROLOGIUM. — MENS. FEBR. 
pag. 228. Tota Quinidii annuntia- A ejus. martyrio vere dubitari possit, vide in Actis et 


706 


apud Castellanum pag. 6353. De ea sie Wandalber- 
tus, qui ipsam Faustino et Jovit:» anteponit : 


Hinc decimo et quinto meritum clarescit Agapes; 
Hocque die ponis egesos veneratur acerbis 
Brixia Faustinum celebrem sanetumque Jovitam. 


AUCTARIA. " 


PuLSAN., prater Faustiuum et Jovitam, solum 
Cratonem refert ; hunc vero mirum est ab ANTUER- 
PIEN. etMax.-LuBEC. pratermissum. 

ANTUERP.-Max., ULTR4., LEYvbEN., LOVANIEN, etl 
editio ULrRAJ.-BELG. satis puri sunt, excepta sola 
annuntiatione Blasii, quam mi hujus ab ipsis posi- 
tam diximus. 

ALBERC. de Faustino et Jovita ita scribit : « In 
Italia, civitate Brixia natale sanctorum Faustini et 
Jovitz diaconi, qui Adriano imperanto, ferocissimis 
bestiis flammisqucexpositi, eorum brachia constrin 
gi, et in altum suspendi jubentur, ibique vchemen- 
tertorqueri, deinde lampadibus accensis, ad eoruin 
latera positis, decollatione capitis, gloriosum mar- 
tyrium consummaverunt. Crediderunt autem, co- 
rum passione roborati, plusquam tria millia homi- 
num. » In fine adjicitur « ltem, translatio 
saneti Antonii confessoris. » Hxc ultima accessio 
in codice DaNIC., recentiori manu apposita est : 
in reliquis cum Albergensi convenit, nisi quod pro 
Brictia, scribat Brizia, pro constriugi, confringi, 
pro consummaverunt, compleverunt. 

CENTULEN., omnibus contractis, addit : « [nterri- 
torio Morinorum, depositio sancti Silvini, Tholo- 
Seni episcopi et confessoris, » de quo plura ad xvt 

ujus. 

RUXELL., in Cratone interpolatus, in Dlasio inuti- 
lus, babet tertio loco : « Antiochi:e, Josippi dia- 
coni.» Alque hic solus inter omnes eodiccs nostros 
mss. de Josepho meminit. Sequitur ; « Apud Bri- 
xiam, » ete., contracto nonnihil superiori elogio. 
Tum : « Apud Paduam, translatio sancti Anthonini 
eonfessoris. » Vult dicere Aztonii Patavini, de 
quo plures codices. De Agape et Quinidio, fere ut 
in textu. In (ine : « Ipso die, sancti Silvini, Terua- 
nensis episcopi et confessoris. » 

HAGENOYEN., in Cratone satis purus, de Faustino 
et Jovita fere eadem habet, qux» Albergensis 
supra. Post Agapen, adjicit : Item, beati Austre- 
gisili, episcopi et confessoris. » Bollandus Austre- 
gisilam rejicit ad xx Maii, licet hodie a Floro etiam 
notetur. 

VICTORIN., in fine : « Ipso die, sancti Silvini Ta- 
ruanensis episcopi. Ín Valeria provincia, sancti 
Severi presbyteri, de quo beatus Gregorius seri- 
bit. » Eumdem illum Severum Mosander textui 
A donis inseruit. 

MaTRIC.-CanTCS.-ULTRAJ. « Agapes virginis el 
martyris, et Thioni:z sororis ejus. » Qu:e soror unde 

rocesserit, nescio. Si sint. Agape ct Chionia, co- 
untur iJ Aprilis. 

CobpEx BicoriAN. signatus P. 5, qui fuit PP. C:ele- 
stinorum, « Civitate Aquilz;, translatio beati Petri 
confessoris, de Maronne, quondam  Celestini 
pape. » 

REc. ScEC., sub num. 130 et 428 : Ipso die, sancti 
Silvini Teroanensis episcopi. » Solus cod. prior: « 
In provincia Valeria, » etc., ut Victorinus. 

VATICAN., num. 5949 : « Alteria provincia, sancti 
Severi presbyteri. » Voluit diccre, à& Valeria, etc. 

ALTEMPSIAN. : « In territorio Bedrici castri, ad- 
ventus clarissimi confessoris Christi Botulphi, su- 

er cujus feretrum, videntibus cunctis, columna 
ucis coelitus emissa refulsit. » Vide Acta ad xvi 
Junii. 

Codex MEbic : « Item Aquileiensi [Aquilensi] 

civitate, translatio corporis saneti Petri con- 


fessoris, qui dicitur de Marona, in monasterio 
Collemaii. » 

Codex MoNTis-SaANcTI: « Translatio episcoporum, 
beatorum confessorum, Amati, Romarici, Adelphii, 
qua simul relocati sunt, » 

PnioRATUS CAUDIACENSIS : «  Avernis, translatio 
sanct: Georgix virginis. » Colitur hoc die. 

Editio LvBECOo-Cor. sic iucipit :» In monasterio 
Meyfelt cirea Confluentiam, sancti S»veri presbyteri 
el confessoris, de quo beatus papa Gregorius in 
Dialogo scribit; Romz, sancti Grathonis martyris, 
qui cum haberet filium Cerimon nomine scholasti- 
cum, hie inciderat in infirmitatem gravissimam ; 
eumdem cum beato Valentino episcopo ad sanan- 
dum obtulisset, sub tali conditione, ut si puer sana- 
retur, ipse cumomni domo sua, fieret Christianus: 
sanato puero per orationem sancti episcopi, ex 
tunc Crathon, quod promiserat, adimplevit, atque 
cum uxore et universa domo baptizatus est, non 
post multos dics martyrio consummatus. » De Faus- 
Lino et Jovita scribit ferme ut Albergensis. De Qui- 
nidio et Agape, pure. « Item, tranlatio saneti An- 
tonii de Padua confessoris, ordinis sancti Francisci. 
Eodem die, beati Ebbonis episcopi et confessoris. » 
Vide Bollandum in prztermissis. « Ananis [Antio- 
chix], sancti Josephi diaconi et confessoris. Ipso 
dic, sancti Sigfridi episcopi et confessoris el 
Item Ravens, translatio sancti Severi episcopt 
confessoris. » De co actum prima hujus ;quo die 
vita ejus illustrata est. 

C BELINI hoc est principium : « Apud Bruxiam, na- 
tale sanetorum martyrum Faustini ct Jobitz, qui 
sub Adriauo imperatore examinati, dixerunt ei: 
Audi, Adriane, tortuose coluber, imo et smvissime 
anguis, per ambages et anfractus cursitas, ut nos 
3 recto possis deviare tramite : hoc tibi sit agnitum, 
quod latratui tuo non obediemus ; nec diis thura 
ponemus, sed Domino creatori nostro thura simul, 
et libamina jugiter immolamus ; quod audientes 
populi ex Mediolanensi urbe, sanctorum constan- 
tiam, conglobantes se mutuo, venerunt ad beatos 
Dei martyres, et baptizari se fecerunt, Tune Adria- 
nus hzc audiens, furore accensus, mox eos gladio 
plecti fecit et capite truncari. » Sequitur de Agape. 
Tum : « Eodem die apud Paduam, translatio san- 
cti Antonii, ordinis Minorum. » fn (fine : « AÁntio- 
chim, saneti Josephi diaconi. » 

GREVEN. : « Faustinus et Jobita, ut. Vincentius 
libro 1, cap. 83, refert ab Adriano imperatore, 
ferocissimis bestiis flammisque expositi, sed nil 

D jwsi ; brachiis constrictis in altum suspensi et 
torti, lampadibus accensiseorum lateribus admotis, 
adusti :ad ultimumcapitisobtruncatione martyrium 
compleverunt. Crediderunt, etc., Joannis, Adventi, 
Saturnini, Castulae.» Ex Hieronym. non satis recte 
conjunctisunt ; vide Praetermissos. « In monasterio 
Meyselt, etc., qui supra etiam ponitur Kalendis 
Februarii. » Hic Severos confundit. Sequitur trans- 
latio Severi Ravennatis, ct Antonii Patavint. 
«Ebbonis Travanensisepiscopi et confessoris [forte 
vult dicere Tevoanensis ; sed ne sic cognitus est]. 
Silvii episcopi et confessoris [a «on Silvini ? ], 
Marcelli episcopi. In Hibernia, Beracii episcopi et 
confessoris. Fausti monachi et, confessoris, disci- 
puli beati Benedicti, qui Vitam ipsius scripsit. » 
Vide Castellanum pag. 652, circa medium. 

MoLAN. litteris Italicis textui inserit, qua ex 
Belino, de Faustino et Jovita retulimus. Item de 
Quinidio, « cujus gesta habentur. » Deinde subjun- 


707 USUARD! MONACHI "5 


git: « Eodem die apud Padum, etc. Ipso die, beati A tur : « Vexione in Dacia, sancti Sigifridi episcopi, 
Severi, etc. » Denique minutiori charactere: «Hu- — preclareg sanctitatis viri. qui Sueciam ad Dominum 
jus [Severi[ corpus attulit ex Italia Ropertus epis- — convertit.» Rursus minoribus litteris. « Constanti 
copus Treverensis. » Vide Acta et Castellanum. Ín — nopoli, dedicatio ecclesie sancte Sophim. » De 
aliis editionibus mutilus est Usuarditextus. Omitti- —hae nihil alibi reperio. Vide ejus templi encznia 
tur etiam translatio S. Antonii Patavini. Sed addi- — apud Cangium CPolis Christiane lib. mi. 


XIV Kal. Die 46. 

Natalis beati Honesimi, de quo sanctus Paulus scribit Philemoni : quem idem apostoius episcopum 
ordinans, przdicationisque verbum ei committens, apud Ephesiorum civitatem reliquit. Hic Romam 
perductus, atque ibi pro fide Christi lapidatus, inde ad loca, ubi fuerat ordinatus, corpus ejus delatum 
est. Civitate Cumis, sanetz Julianze virginis, qu:e post varia tormenta, et earceris eustodiam, palam 
cum diabolo conflixit. Dein flammas ignium et ollam superans ferventem, capitis decollatione martyrium 
consunmavit. Apud /Egyptum, sancti Juliani martyris cum aliis numero quinque millibus. 

NOTE. 
Ita Praten., Herinien., Marchianen., Antuerp.-Maj., Belin., Pulsanen,, Greven. et Molan. 
VARIANTES LECTIONES. 


Honesimi legunt vetustiores eodicees, quorum D Z7icifii, nescio. Juiianes pro Juliane apud eum- 
proinde seribendi rationem, licet non rectam, ser- — dem, peregrinum est. Deinde apud Greven. e 
vandam censuimus. Pulsan. posuit sancti probeati — Molan. pro Dein observatu dignum non est, ut apud 
Antuerp.-Max. interalios ngevos PAylomenipro Phi- — plures Egyptum. Greven. post Juliani omit 
lemoni ; Belin.,ordinavit, proordinans.]n Herinicn- — martyris. Unicus inter omnes codex Pulsan. subs- 
$i redundat particula eum ante reliquit. Pejus ha- — tituit, cum alis quinque málitibus in locum as 
bet Pulsan. reqwievit, pro reliquit. Hercnien. et serti communissimi, cum aliis numero quinqu 
Belin. 72 cicitate Cumis. Quid Pulsan.velit per — millibus. 


OBSERV ATIONES. 


Onesimus Wieronymiauisignotus,signatur a Beda: Juliane Nicomediensis Acta pridem improba- 
ex hoc a Rabano, et cadem plane formula a Ro- — verat Hesselius apud Molanum, aliquot rationum- 
mano parvo, S. O2esimi apostoli; u& ferme apostoli ^ momentis, ad qua Bollandus facile respondit in 
appellatio, tum a Gracis, tum etiam a Latinis tri- — hodierno commentario, omnimodam tamen prefa- 
bui solet, non solis duodecim, sed et aliis discipulis torum Actorum sinceritatem haudquaquam as- 
eorumque cooperatoribus. Ado inipso Martyrologii — truens, licet iniisadmittendis paulo indul entiorem 
sui textu solum praefixit, 2a/ale. Mosander, illius — fateamur, ut ostendit Papebrochius in Responsio 
verbaconfundens, ea liue transtulit, qu: dicla erant — nibus ad art. i. num. i, et. alibi. Nostrum erit 
inter festivates apostolorum. Ibi vero insignielogio (» suo tempore quzrere et expendere, quod ibi pro- 
ornatur ex epistola Pauli ad Philemonem, et ex al- " missumest. Jam ad illustris sanctae memoriam quod 
tera Ignatii ad Ephesios. Cum autem ex pos!rema — atLinet, ea in antiquissimis Fastis sacris signatur, 
constet, Onesimum fuisse EpAhesinum episcopuwm, | quidquid forte amanuensium licentia, irrepsisse 
eum Litulum ipsi omnino tribuendum putavit Ado, — censeat Florentinius in Corbeiensi apographo titu- 
cx teraque ad ejus martyrium prosecutus est, quze- — lum saríyris, dum sic annuntiatur, Nicomedia, 
Nolkerus describit, noster paucioribus complee- — passio sancte Juliane virginis et martyris, qug 
litur. H:?c omnia egregio commentario illustravit — insolita in his codicibus videtur forinula: atque 
Henschenius, nihil dubitans quin idem Onesimus item dum in Epternacensi legitur : 74 Campani 
Philemonis servus, Apostoli discipulus, et deinde. — Cwmbas, [pro Cwmas] natalis Juliane ; ad que 
post Timotheum, Ephesiorum episcopus fuerit. videnda landati editoris notatio. Nobis sufficiant 
Contra sentiunt recentiores aliqui, quos inter | martiyrologi nostri Beda, Rabanus, Romanum par- 
Tillemontius in Vita S. Pauli tomo I, a pag 289, et — vum, Ado, Usuardus, Notkerus, et ipse Wandalber- 
in notis pag. 576, id maxime urget, non videri tus, ipsam cum Onesimo ita canens : 
eumdem, qui a Paulo circa annum Lxr baptizatus decl 
sit, supervixissead annum cvit, quo Ignatii epistola Onerimumque eolit Paulo daeines Doatuns 
seripta supponitur. Ego in hac re, aut in aliis a 
Tillemontio adductis, nihil hactenus video, quod In Romano parvo simpliciter signatur: B6 i4 
me ab Henschenii sententia recedere cogat. Ut — Cumii, sancie Juliane virginis. Elogium ex Actis 
verbo dicam ; admitte tantisper Onesimum epis- p à Beda compositum est, a Rabano, et. Adone inde 
copum prius apostolicum, seu. incerti loci fuisse, " acceptum, ex hoc a Notkero ; sed a Nostro valde 
quod etin apostolis et in aliis discipulis passim — contraetum. Hac pro cultus vetustate apud Latinos 
conceditur. Fac deinde Timotheo successisse anno — satis dieta sint, quibus adde Thomasii Sacramenta- 
Xcvir, Slatue a Paulo baptizatum anno statis xx — rium. Plura apud Grzcos diversis diebus inventes. 
vel,si ita vis, xxx, quid, quaàso, implieanti:, si — Sitne hie vere martyrii an translationis celebrilas, 
septuagenario major anno cvirsuperstes, Ignatium — in medio relinquo. Vide Castellanum citata pag. 606, 
Ephesi exceperit ? Minus terrent, quz Castellanus — et Tillemontium tomo V, pag. 153. ! 
alfert pag. 666 ex Rabani et Wandalberti silentio; Juliani cum .Egyptis numero v mil vel v milia, 
nam ea ultro concidunt, si Ignatii epistola de — vel v eillium diserte legilur in Hieronymiauss. 
Onesimo nostro intelligi possit. Hinc lectorem ^ Secutus est Ado, qui de suo positionem addidil, 
monitum vclim, clausulam Papebrochii in Ephe- — apud Zgyptum. Winc Usuardus et Notkerus; apud 
meridibus Grzco-moschis pag. xvir perperam a quos characteres nullos reperire est, quorum 
nonnullis accipi, ac si ipse ibi reciractaret, qu: — subsidio ex dubiorum Julianorum numero ex du- 
ab Henschenio recte stabilita sunt ; quod per me, — biorum Julianorum numero eximatur. Mag s etiam 
vivus adhuc ipse dum hz:ce scribo et vegetus, hic — re confundit abjectus ab aliis Joannes diaconus. 
indieari omnino voluit. De cztero, si quie impo- Ne longior sim, omnibus rite perpensis, is mihi 
sterum urgenliora argumenta contra Ilenscheni — Janus hic noster probalissime dicendus videtur, 
sententia proferantur, ea in Supplemento diligen- — qui in Actis cuin ZAeodulo ponitur die sequenti, 
ter examinabimns. quique in «4nipwio Eusebiano cum inclyto illo 











760 


. MARTYROLOGIUM. — MENS. FEBR. 


770 


Pamphilo et sociis aliis, in Hieronymianis adjungi- A pag. 667 et 668. Videnda quoque pag. 673, et accu- 


tur, postremus ipse martyrio coronatus: ex quo- 
rum etiam numero fuere ;Ezypti quinque hic ano- 
nymi, qui sibi prophetarum Elie, Jeremiíe, Isaie, 

amuelis et Danielis nomina imposuerant, ut col- 
ligitur ex Eusebio editionis Valesianz, de Mart. Pa- 
lestinze cap. i, cujus verba hoc die in Actis, ubi 
de Elía, etc., et xvii Februarii, ubi de Juliaz0 et 
TÀeodulo. et 1 Junii referantur, ubi de PaipAilo 
seorsim ex Martyrologiis nostris agitur, ut ibi di- 
cemus, ad quem diem videsis Papebrochii commoen- 
tarium, ex quo ea sumpsit Castellanus, quz habet 


rata Florentinii notatio. Ex omnibus intelliges dis- 
junctos et in varios dies dispersos, qui duodenario 
numero ex Eusebio et Hieronymianis hoc ipso die 
colligendi erant, atque una perspicies, satis appo- 
site. et si non ex mente Usuardi, legisse codicem 
Pulsanensem supra, dum pro qwingue millibus, 
substituit quinque militibus : Egyptiis illis nempe, 
quorum propria nomina in Hieronyinianis non ex- 
primuntur. Legi potest Pamphili et sociorum mar- 
tyrium, ex Eusebio Gallice redditum, apud Tille- 
montium tomo V, a pag. 418. 


AUCTARIA. 


Rosw£yD. puris annumerari potuit, cum in eo so- 
lum deticiat, quod de Juliana, post ferveutem, cum 
aliis non scribat, « capitis decollatione martyrium 
eonsummavit, sed sponso sud Evilasio caput ejus 
auferente, martyrium. » etc. 

TonNACEN. mutilus est, nam postremam partem 
elogii saneti Oncsimi, qua marlyrium complecti- 
tur, et totum Juliane elogium omisit : forte qnod 
utrumque, non immerito suspectum habuerit. 

ANTUERP. ei Max.-LuBEC. Julianz? elogium etiam 
rescindunt. 

UrTRAjJECT. De Juliana, tria verba textui inseruit, 
tempore Marimianiimperatoris;catera satis purus. 

ANTUERP. -Max., LEYDEN., LOVAN., ALBERG., DaNic. 
et editio ULTRAJ. BELG., pr:eter tria illa verba, in 
fine subdunt: « Methis civitate, natale sancti Sy- 
meonis episcopi et confessoris. » Vide Acta. 

McNERar. : « [pso die, sancti Honesti martyris. » 

. Vide Bollandi commentarium, et cum eo confer 
qua habet Castellanus hoc die pag. 668. 

CENTULEN: « Romse, passio sancti Honesimi 
Ephesiorum episcopi, qui lapidatus est a Romanis. 
In Chumis, sancte Juliane virginis. » In ultima 
satis purus est. 

BRUXELLEN. primo loco : « Cumi; civitate, passio 
sancta Juliane virginis. Qua tempore Maximiani 
imperatoris, nuda virgis c:esa, et capillis suspensa, 
et plumbo soluto a capite perfusa, et in carcere re- 
cepta, ubi palam cum diabolo contlixit. Post. etiam 
rotarum tormenta, flanmas ignium, ollam ferven- 
tem superavit, et capitis decollatione martyrium 
consummavit. » Onesimi elogium, non nihil auctius 
exhibet, quod melius infra referemus. Sequitur de 
Juliano ad marginem, sed eadem inanu. Tuin de 
Symeone ut supra. 

HAGENOYEN., in Onesimo fere purus, de Juliana 
alia comminiscitur : « In civitate Cumis, passio 
sancta Juliane virginis nobilissim: et martyris, 

qua nudata, diutissime a sponso suo flagellatur; 
quz ei ad matrimonium consentire noluit, nec ado- 
rare Deos voluit : per capillos sex horis suspenditur, 


XIII KXa/. 


plumbo bullienti perfunditur, sed virgo non ladi- 
tur: ferro vincitur et incarceratur, ubi illa cum 
diabolo conflixit et vicit : inter gladios rotarum et 
in ignem projicitur, in ollam plenani plumbo adji- 
citur liquefaclo, et ultimum capitis decollatione 
martvrium cousummavit. » De Juliano ut in textu. 
In fine: « Civitate [102 exprimitur, Metis] sancti 
Symeonis episcopi et confessoris. » 

AMBIANEN. : « Ipso die, natalis sancti Honesti 
presbyteri et martyris. » 

REG. SuEG., signatus num. 428 : « [pso die, sanc- 
tj Honesti martyris. » 

VATICAN., num. 5949, primo loco : « Sanctarum 
virginum, Fuscz et Maura. » Vide Acta xir hujus. 

EpiTIo LuBECO Gor. in Onesimo, et Juliana non- 
nihil a superioribus variat; quod rei substantiam 
spectare potest, ex Molano subjiciemus. Tertio lo- 
co habet Symeonem Metensem, et ultimo Julia- 
num eum quinque millibus, ut supra. 

GREVEN. : « Faustiniani, Plesi, Fabiani. Sebastia- 
ni martyris. » Et in prima editione anni wpxv «Sanc- 
ti Honesti martyris. In Africa Pauli Eremit:e. Me- 
tis Symeonis episcopi et confessoris. In Swecia, 
Sigfridi episcopi et confessoris. » De Sebastiano, 
Paulo et Sigfrido vide hodie Prxtermissos. 

MoLaN. de Onesimo, post reliquit, hiec ex Adone 
aliis litteris textui admiscuit: « De quo ct beatus 
Ignatius, Ephesiis scribens epistolam, ita dicit : 
Quoniam ego suscepi multitudinem vestram in no- 
mine Domini, ia Onesimo dilecto praeceptore nos- 
tro, vestro autem episcopo. Obscero eum secun- 
dum Christum Jesum diligere vos, el vos omnes in 
concordia ejus in ipso esse: Benedictus enim Deus 
qui vobis talibus, talem episcopum donavit habere 
in Christo. » De Juliano autem, post consummavit, 
ex eodem Adone subditur: « Qua passa est qui- 
dem in Nicomedia. sed post paucum tempus, Deo 
disponente, in Campaniam est translata. » In fine, 
de Symeone ut supra. In aliis editionibus, adhuc 
adjungitur: « Ipso die Ambianis, sancti Honesti 
martyris. » 


C 


Die 17. 


In Perside civitate Babilonia, natalis beati Polochronii episcopi et martyris, qui przsente Decio per- 
secutore, os lapidibus cxsus, manibus extensis, oculos ad czlum elevans, emisit spiritum. Apud urbem 
C oncordiam, passio sanctorum Dor:ti, Secundiani, Romuli cum aliis octoginta sex. In Scotia, sancti Fin- 
tani presbiteri et confessoris, magna virtutis viri. Ipso die, sancti Silvini Taruanensis episcopi. [Apud 
Bodillart. : ... magnae virtutis viri. Ipso die, sancti Silvini Tolosans civitatis episcopi. ] 


NOT.E 


Sumitur ex Praten, Herinien., Tornacen., An- 
Zaeerp-Maj., Marchian., Pulsanen., Munevrat., Gre- 


*- Scripsit Sollerio Castellanus istud Z7o/osane 
c&cilalis episcopi autographo Sangermanensi adje- 
ctum fuisse, erasa illa, qua ante fuerat, adnuntia- 
tione, Qus quidem ea erat : 7pso die, S. S'iloini 
Z'ev7anensis episcopi. Fateor: cum hoc legi Castella- 
mi monitum, non potui mihi temperare quinaut illius 
zz ut Sollerii fidem in suspicionem voca rem. Nam ocu- 
Jis inunctiscodicem inspexisse Castellanum jam plu- 


D ven. et Molan. Accedere possunt codices medism 
nota, ut dicam in Auctariis. 


ribus exemplis noveram; sed usque adeo lippum 
fuisse, ul hic litturam videre sibi videretur, quis 
credidisset ? Ita esl tamen. Ego fidem do, vix uliom 
codicis paginam esse nitidiorem. Intacta tota esta 
scapelli acumine. Neque tamen diffiteor Carolini 
autographi (sic mihi loqui liceat brevitatis causa, ut 
Martyrologium Carolo regi oblatum significem) Sol- 
lerianam fuisse lectionem. Correcta ab Usuardo iq 


TA 


USÜARDI MONACHI 


772 


Pratensi fuit. Sed cum hzc et ali: fortasse litur:& A episcopus nunquam fuit S. Silvinus: quandoquidem 


paginam obseuriorem reddidissent, avulso folio, 
aliud ad proximum agglutinavit; eadem scriptura, 
aut saltem ita obscuro dlscrimine, ut eamdem ve- 
lint esse, quotquot eruditi rogatu nostro inspexe- 
runt. Hocegotantum discriminis video, quod pro mi- 
nio, quo in reliquo codice Nonz, Idus, Kalend: pin- 
guntur, adhibitus hie fuerint violaceus color. Incer- 
tum unde didicerit Usuardus S. Silvinum fuisse Tolo- 
sana civitatis episcopum. Acta illius przesulis a Gui- 
lielmo Catello, Bollando et Mabilione edita eum £z 
episcopatus honore sublimatum Xestificantur qui- 
idem, sod sedem non indicant. Fortasse visa sunt 
Usuardoacta quz? jam perierunt.Utcunque est,an ille 
erraverit, definiri nequit. Lectionem igitur autogra- 
phiPratensisa vero alienamesse nimis audacter pro- 
nunliavit Sollerius. Cum contra certum sit falsam 
esse, quamex Carolino autographo duxit. Tarvennze 


noti sunt episcopi, qui illius Eeclesix sedem tenue- 
runt toLoillo tempore, quosanctusille apud Morinos 
demoratus est. Illi sunt, Mabilione teste, Drausio, 

Bainus, Ravengarius et Erkembodo, ad annum 737 
superstes. Favet quidem Sollerianz leclioni mss. 
Adonis codex vetustus sane et eleganter scriptus, 
quem*'ob oculos habeo. Is enim sic habet xv Kal. 
Mart. : Zpso die naíalis S. Silvini Terranensis epi 

$copi et confessoris, cujus gesta habentur. Scd sin- 
cerum illum codicem prestare nolim : post decimum 
seculum seriptum fuisse indicio est S. Maioli abha- 
tiscommemoratio prima manu s:gnata v. Idus Mart; 
qui tamen Maiolus obiit anno 994. Unde Theoderi- 
cus Ruinartius noster, qui in prima Actorum edi 
tione, pag. 203, sincerum vocaverat illum codicem, 
mutavit sententiam in secunda, ubi, dimisso codi- 
ce, vulgatum Adonem laudavit pag. 905. BociLLAnr. 


VARIANTES LECTIONES. 
Legendum esset Polychronii, ut habent auctor B vatis; Munerat,, ad celum erigens. Sic Marchian. 


Romani parvi, et Ado, ab editore ni fallor correcti. 
Ego, forte nimis scrupulose, codices Usuardinos se- 
quor, Pralen., Tornacen., Antuerp.-Maj., Marchian., 
Munerat. et alios, licet Herinien. et Greven. ha- 
beant Polichronii ; Pulsanen., Polychronii ; Molan., 
Polyceronii. Elige lectionem, quz? magis placuerit. 
In Pulsanen. est Zabilonie pro Babilonia. In Gre- 
veno et Molano, presidente pro presente. Pejus in 
Pulsanen. Diocletiano, loco Decio; forte melius 
omitteretur utriusque przsentia. Pulsanen. oculos 
ad colum elevans mutat in oculisque ad celum ele- 


ex Concordiam, facit Cordubam; ex octoginta sez, 
octingentis sez ; ut Pulsanen., Formauli, ex Romuli. 
Scothia ponunt aliqui, melius in textu. Marchian. 
legit Fínani; Pulsanen., Funtaaii ;Munerat., Pur 
lani verum nomen expressimus. .S'ilvini scribunt 
omnes, nescio cur recentiores S'yivríni malint. Pra- 
teusis noster posuit Tarcvenxensi ; llcrinien., Tarta- 
Aensis; omnium pessime Greven., 7argsuanensis : 
cs:eteri Taruanensis, quam vocem omisit Pulsanen- 
sis. Vide infra in fine Observationum. 


OBSERY ATIONES. 


Polychronii nomen in solo apographo Ilierony- 
miano Epternacensi legitur, hoc modo: 77 Aabi- 
lonia, Policroni, et rursus in eodem solocodicexxx. 
Aprilis in fine: Depositio Policroni episcopi, an ejus- 
dem, an alterius, quis edisseret? Cxterum Beda de 
hodierno addit, ejusdem loci episcopi, sed non magis 
recte scribit Polocronii, uti et ejus transumptor Ra- 
banus, quam inflexionem, aut ei Jroximam, in codi- 
cibus Usuardinis communem diximus Romanum 
parvum episcopatus locum non designat, siclegens: 
Fu Perside, beati Polychyonii episcopi et martyris. 
Ado binas sedes conjungit Babylonem et Clesiphon- 
fem, simul adducens Beds elogium, quod lotum 
Rabanus et Notkerus adoptarunt, Noster modicis- 
sime imminuit, sed iis servatis, qux correctione 
indigent, ut in Actis, et apud Castellanum, pag. 076, 
et apud Tillemontium tomo V, pag. 501, invenies. 
Hoc summa difficultatis; quod, ut Beda et alii ex 
ipso testautur, elogium desumptum sit ex Actis 
sancti Laurentii, qnae Baronio et Henschenio, ut 
minimum valde suspecta, hodie aberuditis omnibus 
talia censentur, ut nec propugnari omnino, nec 
expurgari facile possint. Ex eodem fonte manant 
Olympias et Maximus, xv. Aprilis; Parmenius et 


alii, xxir ejusdem mensis; alii diebus aliis; quorum 


memoria, ut in Fastis nostris certissima est, vitae 
tamen aut martyrii series ex iis Actis accepta, re- 

udiatur ut dicetur x Augusti. Non satis clari sunt 
Wandalbeeti versiculi, dum Donatus ex sequenti 
turma, Polychronio ita conjungitur 


Tertius ac decimus Polycroni festa revolvit, 
Donatique : fides, sanguis quos jungit et ara. 


.De martyribus Concordiensibus ab Nostro confu- 
S18, ex perturbatisa pograph orum Hieronymianorum 
classibus, non est quod multishiedisputem ;textum 


Usuardi genuinum referri certum est. Notkerus 
alias classes posuit, de quibus aut ordinandis aut 
restituendis, agetur proprio loco. Vide interim Ac- 
ta, Florentinium, et Cas: ellanum hic. Fintanus so- 
lius Usuardi est ; :S'cotía autem ex ejus temporis mo- 
re pro Zibernia accipitur. Siloini obitus ad xv Fe- 
bruarii pertinere videtur, ut vult Castellanus, el 
Auctaria nostra aliqua eodem die: Usuardum ta 
men sequuntur passim recentiores martyrologicum 
moderno Romano et Actis. Vitam pr:eclaro com. 
mentario illustravit Bollandus, eamque reproduxil 
Mabilio szc. III Benedict. parte 1, a pag. 294, ubi 
in observationibus przviis doctissimum virum dor- 
mitasse oportet, dum ita scripsit: Acta £ila videral 
Ado Viennensis episcopus, cujus in sincero Mar- 
iyrologio hec verba sunt xv Kal. Martii, S. Sil 
vini Teruacensis episcopi et confessoris, cujus ge 
(a habentur. Dormitare, inquam, nam verba illa 
nec in editis, nec in mss. nostris vere Adon!anis 
Martyrologiis ullis reperire hactenus licuit. Mihi 
pptius certum videtur totam Silvini annuntiatio 
nem plane Usuardinam esse, qui qualia Acta habue- 
rit conjicit Castellanus a pag. 659, ubi etiam ex 
Bollando de episcopatu ejus disputat. Certe a vero 
alienum est, quod im nostro Pratensi apographo le- 
gitur 7olosane civitatis episcopi, idque fatetur 
Castellanus pr::tenso autographo adjectum, super 
annuntiatione priori, qualem exhibemus, ibi scal- 
pello erasa. Non ausim veram dicere annuntiatio 
nem nostram, sed vere Usuardinam, in qua conve 
niunteodices noslri omnes, excepto Marchiauensi, 
qui cum praefato Pratensi legit: 7m pago Tart- 
nensi, sancti Siloini Tolosane civitatis episcopi 
et Antuerp.-Major, qui in hoc solo discrepat, D» 
pro pago Taruenensi, male scribat, is pago Care 


AUCTARIA. 


ANTUERP.-Max., UrTRAJECT., LEYDEN., LOVANIEN., 
ALBERGEN., DANIC., et editio ULTRA;.-BELG. vix a pu- 
ritate deficinut. Omittuntur nomen Romuli in classe 
martyrum Concordiensium, et FintanusSilvino post- 


onitur. Mira non est variatio in efformatione Pe 
ychronii et. Teruanensis. 

ANTUERP. ei Max-Lusrc. Fintanum pretermil- 
tunt, omittentes etiam nomen Romuli, 


713 


MARTYROLOGIUM. — MENS. FEBR. 


714 


RoswEYp. tertio loco interponit : «In Aquilegia, À Alexandri episcopi, Donati et Romani episcoporum 


Crisantiani martyris et aliorum xc. » De quibus, in 
Actis. Pro Pin(ani, scribit Finiani. Et in fine de 
Silvino, cum Pratensi. 

CENTULEN. Silvinum hie pretermittit, de quo 
egit xv, ut ibi inter Auctaria invenies. Ast cjus loco 
in fine addit : « Virdunis, sancti Pulchronii epi- 
scopi et confessoris. » 

BRUXELLEN. de Silvino etiam egit xv : hic in ez- 
teris purus est, nisi quod textui inferat Babylo- 
sie e( Thesiphonlis episcopi. 

HAGENOYEN. penultimo loco eos sanctos interjicit, 
qui omnibus aliis hodie ignoti sunt. Ita habet : 
a Ip Ro die, sanctorum martyrum, Montani ct Ge- 
melli, qui, cum essent carcerati cum aliis sanctis, 
viderunt in visione sancta intrare juvenem in ear- 
cerem, qui ferebat duas phialaslacte plenas, de 
quibus dedit omnibus incarceratis bibere, et ait, 
adhuc tertia phiala vobis servatur, et abiit. » Fallor, 
si hie non agitur de martyribus, xxiv hujus inter 
accessiones (suardinas referendis. De czxtero ad 
puritatem Codicis Hagenoyensis, vix quidquam 
desideratur. 

AQuICINCT. pro Concordiam, legit Cordula, pro 
Fintani, Finani. |n fine : « Claromonte, translatio 
Lupiaui confessoris ; » de qua etiam agunt codices 
Burdegalensis, Cluniacensis, Altempsian., Davero- 
nensis, Caudiacensis Prioratus, et D. Lr Mane si- 
gnatus C, qui fuit PP. Franciscanorum, cum hac 
sola differentia, quod aliquid addant nomen sazcti. 
Vide Przetermissos. 

VICTORIN., in fine, loco Silvini sic habet : « Eo- 
dem die sancti Morseti. » 

Rec. SuvEC., num. 130, ita legit : « Eodem die, 
sancti Moireti. » Verosimillime pro AMoiseti. 

VATICAN. nnm. 5949, de Fintano et Silvino tacet, 
et in fine adjungit : « sancti Valentiniani. » 

SrRozz. et MEDIC. : « Apud civitatem Fesula- 
nam, in partibus Tuscim, trans'stio corporum 
sanctorum Romani episcopi primi cjusdem urbis, 


XII Kai. 


przdictae urbis, atque sanctorum martyrum Caris- 
simi, Crescentii et Dulcissimi et aliorum Sanctorum 
et Sanctarum reliquiarum. » 

Editio LuBECO-CoL. Inter Fintani et S'ilvini ponit : 
« Ipso die Treveris, sancti Bonosii episcopi et con- 
fessoris. » Atque in fine : « In monte Sibergensi, 
translatio sancti Benigni presbyteri et martyris, 
qui: anno Dominic: Incarnationis wLxxtm per san- 
ctum Annonem Coloniensium archiepiscopum facta 
est. » 

BELIN., in textu fere purus, in fine addit : « Cla- 
romonte, translatio sancti Lupiani confessoris. » 

GREVEN. « Treveris, sancti Bonosii episcopi et 
confessoris. In Africa, Crisanti, Concordiz, Justz». » 
Non recta positio. « In monte Sibergensi, dicecesis 
Agg2ripinensis, translatio sancti Benigni, etc. In 
Scotia, Fimiaui episcopi ; an non Finani Lindisfar- 
nensis ? «Sabini episcopi Camisinz civitatis, de quo 


B inter alia refert Gregorius, 3. Dialog. quod cum pro- 


curante ejus Archidiacono, qui episcopatum ambie- 
bat, venenum sibi fuisset propinatum, spiritu pro- 
plietico hoc cognoscens, sine Izsione biberit, man- 
dans archidiacono : Ego venenum bibo, sed tu epi- 
scopus non eris. Eadem igilur hora archidiaconus 
defuneLus est. » Ilic haud dubie est Sabinus Canu- 
sinus, de quo Ix hujus. 

MoL:N. de Polyehronio, litteris Italicis textui 
addit verba Adonis : « Seriptum est in passione 
sancti Laurentii,» quam multi apocrypham censent. 
In fine post episcopi, assuit verba superius rejecta : 
« Tolosanz civitatis in pago Taruanensi. cujus ge- 
Sta habentur. » De Lupiano et Bonosio, qu: supra. 
Tum litteris minutis : « Sabini episcop! Canusinz 
civitatis, de quo refert Greg. 6 Dialogorum. » In 
aliis editionibus, de Silvino apposuit : « Monasterio 
Sithiu : » quare non A/cíaci, vulgo AucAy ? Deni- 
que in fine: « Die decima septima, sancti martyris 


Q Theodori tironis. » 


Die 18. 


Natalis beati Simeonis episcopi et martyris, qui propinquus Salvatoris secundum carnem extitisse 
dinoscitur, ac filius Cleophz, qui fuit frater Joseph. Hic Hierosolimorum episcopus post Jacobum fra- 
trem Domini ordinatus, persecutione Trajani mullo tempore suppliciis affectus, martyrio consummatus 
est. Omnibus qui aderant et ipso judice mirantibus, ut centnm viginti annorum senex crucis supplieium 
pertulisset. Civitate Ostia, sanctorum martyrum Maximi, Claudii et uxoris ejus Prepedignze cum duobus 
filiis, qui cum essent pr:zeclarissimi generis, jubente Diocletiano sunt tenti, atque in exilium deportati; 
deinde incendio concremati, odoriferum sacrificium martyrii Deo reddiderunt. 


NOTE. 
Ex Praten... Herinien. Tornacen., Munerat., Greven. et Molan. 


VARIANTES LECTIONES. 
Simeonis legunt Herinien., Tornacen. et Molan., D /ia, reliqui ut in textu. Prepedigne Praten. et alii, 


quos hic ut alibi sequimur:Praten. et Antuerp.-Maj., 
Simonis ; Munerat. et Greven., Symeonis. Scripsi 
dinoscitur, ut est fere in omnibus, quidquid scru- 
pulosior in hujusmodi minutiis dici possim. Sic non 
correxi Aierosolimorun, quod ita passim corrupte 
legitur, ut alibi diximus. Tornac. neglexit articulum 
Aic, scripsimus JAerosolimitanorum. Munerat. pro 
cox. swnmaítus est, ponit consummatur. In Antuerp- 
Maj. post mirantibus, ante cxx annorum, deest ut. 
Herinien., Tornacen. et Antuerp.-Maj. habent Zos- 


putavi servandam diphthongum saltem ultimam. 
ornacen. omisit, cum essent preclarissimi gene- 
ris : Munerat., Deo. llic obiter advertendum codices 
binos passim satis genuinos, Marchianensem et 
Aquicinctinum ad usque xxii hujus, per sex inte- 
gros dies, valde perturbatosesse, transpositis san- 
ctis, qui in Usurdo leguntur, additisque aliis ipsi 
ignotis, sic ut a non nemine studiose et pro arbi- 
trio corrupti fuisse videantur. 


OBSERVATIONES. 


S'émeon vel S'imon, qui de fratribus Christi Salva- 
toris fuisse dicitur, primum in Martyrologiis innote- 
scit ex Romano parvo : Jerosolymis, Simeonis eyi- 
scopi et martyris. His in Martyrologio editionis 
Rosweydi adjecit Ado : Qui traditur propinquus 
S'a Zeatoris secundwn carnem fuisse, nec de prefata 


cognatione quidquam amplius in festivitatibus apo- 


stolorum mn Maii, quo die ibi Simeon refertur, et 
unde sua omnia accepit Usuardus, przter insertam 
clausulam de fraternitate JosepA et Cleephe, quam 
a Mosandro Adoni tributam Rosweydus in ejus 
Martyrologio expunxit, et in appendicem rojecit ; 
non recte, opinor, cum et in Notkero tota habeatur 
qualem lectoriexhibeo: Constat tamen qwiía de Cleo- 


775 USUARDI MONACHI | i0 
pha,cujue filius fuit, frater eratJoseph Vulgonotum A acecpta sunt, in quibus Castellanus hallucinatos 


est, quot concertationibus et dissertationibus obno- 
xiasint ea, qua Christi Domini carnalem propinqui- 
tatem spectant cum quatuor illis fratribus Jacobo et 
Joseph eLS'imeone et./uda Matth. xim, et Mare. vrtam 
clare expressis. Utrum videlicet Josephi ex alio ma- 
Lrimonio filii,uttradit Nicephorus Callistusex divino 
Itippolyto apud Sehelstratium tomo 1 Antiquitatis 
illustrat: pag. 507,an consobrini ex Maria Cleophee, 
quam multi sororem statuunt B. V. Maris : an pa- 
trueles ex patre Cleopha Josephi fratre, ut in textu 
nostro dicitur; an vero aliter eadem cognatio expli- 
canda sit, de quibus judicium ferre nec hujus loci 
nec temporis est. Poterunt ea secundis curis exami- 
nari in Supplemento Februarii, vel forte alibi, dum 
in Actis occasio dabitur. Qui moram non patitur 
commentarium, videat Florentinii Exercitationem 
iv, pag. 161, dissertationem Henschenii de Jacobis 
1 Maii, item Chronologiame piscoporum Hierosolymi- 
tanorum ante tomum III Maii et alibi ; tum Tille- B 
montium de hoe Simeone tomo I!, a pag. 186, dc 
Jacobo minore tomo l, a pag. 3095, ete. Denique 
Castellani notam pag. 682 et 683. Qua ad Simeonis 
martyrium attinent, ex Rufini Eusebio lib. ni, c. 31, 


videtur, dum putavit Usuardum aliquid Adoni ex 
Rufino superaddidisse ; num is revera sua omnia ex 
Adone ipso desumpsit, nt facile vir eruditissimus 
invenire poterat, si praefatum Martyrologium in fe- 
stivitatibus apostolorum m Maii consuluisset, 

Mazaimus, Claudius, Prepedigna, cum filiis Ale- 
czandro et Cutia a Romano parvo, non ad osíía Ty- 
berina, sed Rome annuntiantur, hoc ordine : Ff 
Rome,martiyrum Claudii, Prepedign ?, Alezandri 
et Culie et Macimi. Ado eumdem servat ordinem, 
sed de loco forte subdubitans, positionem non ex 
pressit. Noster Mazimunm przposuit, omissis filio- 
rum nominibus : sed quid ei ansam dederit! Ostiam 
nominandi, non video, nisi quod Claudii, uxoriset 
filiorum concremata corpora ibi in EAewna (aquam 
praterfluentem) projecta dicantur, et a Christianis 
Juxta eamdem civitatem sepulta. De cezetero elogium 
totum ex Adonis narratione co: tractum est ; nar- 
ratio autem Adonis ex Actis sanctze Suasannz, de 
qua ad xi Augusti. Quam fidem ea Acta mereantur, 
hic non determino ; sunt. qui omnino rejicienda 
existiment. Ceterum '! suardini textus nostri ori- 
ginem el sinceritatem ostendimus. 


AUCTARIA. 


MARCHIANEN. hodiernum textum cum sequenti 
commiscet : certe Gabini annuntiationem integram 
habet. Tum : « In Africa, sanctorum Pulii [Publii] 
el Juliani. » Vide indicem Pratermissorum. 

Rosw&Evp., in prima purus, alteram jungit diei 
sequenti : hic vero solum addit in fine : « Pimenii 
martyris. » Vide Acta. 

PuLsAN. In Simcone mutilus, in aliis tantillum 
interpolatus est. 

ANTUERP. el. Max-LuBEC. in Simeone puri sunt ; 
inter Ostienses omittunt Maximum ; et in fine ad- 
jungunt : « In Africa, Rutuli, Silvani et Maximi. » 
Vide socios alios in Actis. 

ANTUERP.-Max., LEYDEN., ALBERG., DaANiIC. el edi- C 
tio ULTrRAJ.-BELG. ferme conveniunt in modica 
textus interpolatione ; addunt nempe post JosepA, 
nutriti Salvatoris, et Macimum vovant fratrem 
Claudii. In fine concorditer adjiciunt : « Eodem die 
in Afíriea, sanctorum Rutuli, » etc. Eodem die 
in Africa, sanctorum Rutuli, » etc. Eamdem acces- 
sionem habet LovaNiEN. Sed de martyribus Ostien- 
sibus omnia omittit post cum duobus filiis. 

CENTULEN., in Simeone abbreviator, de aliis ex 
Adone subjungit : « Roma, sanctorum martyrum 
Claudiiet uxorisejus Predignz,et filiorum, Alexan- 
dri et Cutiz, et fratris Claudii, nomine Maximi, qui 
cum esseni preclarissimi generis, agente fraire 
eorum Gabino presbytero, baptizati sunt a Gaio 
papa, et postmodum aDiocletiano diversis mortibus 
perempti sunt. Alexandriz, beati Dionysii episcopi 
et martyris. Cownobio Centula, depositio sancti 
Angilberti abbatis, qui septimus post beatum Ri- 
charium, Centulense monasterium feliciter rexit, D 
cujus corpus cum viginti octo annis esset sepul- 
tum, incorruptum inventum est. » 

BRUXELLEN. lextui non parum interpolato, sub- 
dit : « In Africa, sanctorum Rutuli, Silvani et 
Maximi. Apud Alexandriam, beati Dionysii episcopi, 
qui multis confessionibus clarus effectus est. Metis, 
sancti Legontii, ejusdem urbis episcopi ct confes- 
soris. » Colitur Dionysius xvi Novembris ; an ?a7- 
iyris titulo decorandus, alibi dicetur. 

HAGENOYEN. tantum non purus, adjungit : « In 
Africa sanctorum martyrum Rutili, » etc. 

AQuiCINCT. conjungit textum hujus et sequentis 
diei, superaddens : «Item SS. Rutuli, » etc. De 
codicis illius confusione, supra dictum est. 

VicTORIN. et REG. SuEec. srgnatus num. 130, in 
fine:» Apud Alexandriam, beati Donysii episcopi. 
In Africa, sanctorum Rutuli, Silvani, et. Maximi 
martyrum. » 


CopEx D. pv CHEVAL, signatus D : « In Africa 
Rutuli, Silvani et Maximi. » 


UGHELLIAN C CAUDIACENSIS : « [n Africa Ru- 
tuli, » etc. Jam satis spe repetita nomina. 


ALTEMPSIAN. : « Eodem die, sancta» Constantine 
virginis et martyris. Apud Alexandriam, beati Dio- 
nysii episcopi, qui in multis szepe confessionibus 
satis clarus, pra passionum tormentorumque di- 
versitate, magnificus effectus est, quievit autemin 
pace tempore Galieni imperatoris. » 


STROZZ. et MEDIC. : « Ipso die, sancta Constantine 
virginis, filie Constantini, quam eamdem crede- 
rem cum Constantina codicis Altempsiani, nisi illic 
adderetur titulus martyris. Vide Acta. 

Editio LuBECO-CoL. incipit : « Colonia Agrippina, 
commemoratio ossium sancti Panthaleonis rmedici 
et martyris. Quando caput ejusdem  sanctissim! 
martyris per Henricum militem, dominum de Ul- 
mene, de Constantinopoli ad civitatem Colonien- 
sem est trenslatum, anno incarnationis Dominice 
Mccvirt. » Mirum est Rabanum hoc die cum longo 
elogio natalem sancti Paafaleonis referre. In rel 
quis editio illa fcre similis codicibus supra citatis 
medi nota. 


BELIN. textum purum habet in secunda editione, 
in prima pro centum viginti, scripsit,centum tl 
410tem. In utraque est additamentum : «In Africa, 
Lucii, Silvani et Maximi. » 

GREVEN. : « Roma, Pimenii presbyteri et Fausti 
martyrum. Item Rutuli, Classici, Damasi, Tulli, 
Lampasii, Majoli, Silvani et Maximi, Elasici, Se 
cundini, Fructuli, Pauli. » Ex aliquo apographe 
Hieronym. accepti sunt. « [In Hibernia, Culani ept 
scopi et coufessoris. Item Berethoi, Marcelli » 
Poterant hi superioribus annumerari, et ad sequen- 
tem diem referri. « Item Colomanni episcopi et 
confessoris. Apud Coloniam Aggripinam, comme- 
moratio ossium, » etc., ut supra. 


MOoLAN. textui subnectit : « Ac sic postmodum 
apud Hostiam, in rheuma jactati : quorum reliquias 
Christiani perquisitas, juxta civitatem sepelierunt.» 
Qus Adonis verba sunt. «In Africa, Lucii, Silvian 
et Maximi. Coloni:, commemoratio ossium sanclus- 
simi Pantaleonis martyris, quando caput, » etc. In 
aliis editionibus additur, minoribus litteris : « P2- 
taris, sanctorum martyrum Leonis et Paregorlt. » 
De quibus Acta, qux» inter Sincera et Selecta edi- 
dit Ruinartius, a pag. 010. 








TT 
XI Kal. 


MARTYROLOGIUM. — MENS. FEBR. 


i 


778 
Die 19. 


V 


Romz, natalis sancti Gabinii presbyteri et martyris, qui a Diocletiano diu in custodia vinculis afflet us, 
pretiosa morte celi gaudia comparavit. In Africa, sanctorum Publii et Juliani. 


NOT. 
Ex Pratensi, Heriniensi, Tornacensi et Antuerp.-Majore. 
VARIANTES LECTIONES. 
Plures codices, tum mss. tum excusi lezunt Ga- A morfein Antuerp.-maj. seribs oscitantizx tribuen- 


bini; non recte eum Usuardus verosimillime Ado- 
nem secutus sit, hic Romanum parvum; in utro- 
que autein habetur Gabinii, uti etiam in Notkero. 

X codicibus eam lectionem servant Herinien., 
Anluerp.-Maj. et alii. Ejusdem nominis transfor- 
mationes exstant apud Bollandum. De presbyteri, 
Diocletiano, Africa, et hujusmodi minutiis, dic- 
tum est plus satis. Pretiosi morte, pro pre(iosa 


dum est, uti et nonnulli alii nzvi in uno a!terove 
folio detrito, aut avulso et subinde decsripto. Sic 
ibi ctiam legitur Plubii, pro Publii. Paucitatem 
purorum codicu.n facit apposito in (ine tertii nomi- 
nis, nempe AMarcelli, qui in codicibus optim:e nota 
Munerat., Belin., Greven. et Molan. adjicitur; sed 
nos aliorum lectionem prxferendam censuimus. 


OBSERV ATIONES. 


Ex citatis die prz:cedenti sancta S'usanna Actis 
extractus quoque est hodiernus Gabinius, sic rur- 
sus a Romano parvo primum signatus: Rome, 
Gabinii presbyteri el martyris. Ureve. elogium 
texuit Ado, in quo, praiter ea, qu:& a Nostro ad 
verbum descripta sunt, hoc solum inseritur, 2a- 
tris beatissime Susanne, addere poterat, quod in 
multis apographis Usuardinis subinde adjunctum, 
Jraírem tuisse Ca:i pape: cujus historiam Gallice 
prosequens Tillemontius tomo IV ibi pag. 972 de 
Susanna, Claudio, Prepedigna et aliis diei pr::ce- 
dentis, atque de hoc nostro Gabinio, more suo satis 
4nodeste, sed nonsatis in Actorum favorem decernit. 
Bollandus brevi commentario Gabiniana compleeti- 
tur,adssepecitata Susannaz Acta lectoremremittens. 

Henschenius de Publio, Juliano, et sociis Afri- 
canis martyribus hoc dic pluribus agens, éZlustris 
est, inquit, corona duodecim pugilum Christi qui 


palmam martyrii in. Africa promeriti sunt; quo 
adducit Martyrologium ins. ecclesie B. Mari: Ul- 
trajceti, quod a nobis Usuardinum Rosmeydi voca- 
tur, cujus verba in Auctariis primo loco dabimus. 
Repetenda sunt omnium nomina ex Hieronymianis 
valde dissimilibus, tum in ma*tyrum numero, tum in 
eoruin nomenclatura, ut ostendit Florentinius hic, 
atque ex Rabano et Notkero eorum descriptoribus 
aperte constat. Castellanius in his disquirendis et 
disponendis apprime diligens, duodenarium nume- 
rum non complet. At quidquid de aliis decem sociis 
statuatur, ccrte codices nostri puriores, solos illos 
duos Publium, el Julianum commemorant, quibus 
auctiores aliqui Marcellum, alii alium vel alios pro 
arbitrio adjiciunt, ut in Variantibus diximus et in- 
fra' magis patebit. Annuntiatio nostra pure Usuar- 
dina est, eui accinit Wandalbertus hoc versiculo : 
Publius undecimum simul ct Julianus adornant. 


AUCTARIA. 


RoswEYp. Diximus die przcedenti, ab ipso hue 
referri annuntiationem : « [n civitate Ostia, sancto- 
rum martyrum Maximi Claudii, » etc. In Gabinio 

urus est. Tum adjicit : « In Africa sanctorum 

ublii et Juliani martyrum ct aliorum x, » de quo 
numero ex hoec ipso Rosweydino codice, ab Ilen- 
schenio accepto, diximus in Observationibus. 

MuNERAT. : In. África, sanctorum martyrum Pu- 
blii et Juliani et Marcelli. Treveris, sancti Legun- 
tii episcopi et confessoris. » 

MaRcHlAN. hoc die posuit qux nos cum Usuardo 
referemus xx : « Apud Tyrum, » etc. 

PuLsaN. textui puro post Gabinium interjicit : 
« Eodem die apud. Beneventum civitatem, natalis 
beati Barbati episcopi et confessoris. » 

ANTUERP. et Max LuBEC.: « In Africa sanctorum 
Publii, Juliani et Marcelli. 

ANTUERP.-Max UrrRAJECT., LEYDEN., lOVANIEN,, 
ALBERGEN., DaANiC. et edit, Urrnaj.-BELG post »ar- 
£yris, inserunt : « Patris beate Susannz, et fra- 
tris beati Gaii papz, » etc. « In Africa, sanctorum 
Publii, Juliani et Marcelli Treveris, sancti Legun- 
tii episcopi et confessoris. » 

CENTULEN. inserit, « patris beatissima Susan- 
na, » ut plures alii ex Adone. 


7* 
UC, 


ris. Hic translatus est in Scasusan. » Quem locum 
hic indigitet nescio, nisi forte ex affinitate nominis, 
conjiciatur Seaphusia Helvetiorum. Sed de hac 
translatione nihil apud alios invenio. De duobus 
an uno solum Leguntio aliisque huc spectantibus, 
videantur Acla, hoc et priori die. 

AQUICINCT,. etiam babet hac die, ut. Marchianen- 
sis, qu:? ponenda sunt die sequenti. 

VATICAN., quod olim fuit Beneventanum num. 
5949, primo loco: « Beneventi, sancti Barbati epi- 
scopi et confessoris. » Ita Italici codices. 

STR027 et MEDIC. : « [tem sanctz Susanne virgi- 
nis. Item saucti Barbati archiepiscopi et confesso- 
ris. Eodcm die, sancti Eustachii patriarch:e Eccle- 
si» Constantinopolitanz. » 

Codex ABDINGHOFFENSIS : « Treveris, sancti Li- 
contii episcopi et confessoris. » Idem cst qui Ze- 
guntius supra. Mancum est codieis istius fragmen- 
tum. 

Editio LuBECO-COL. convenit cum codicibus me- 
die not. 

BELIN., in Gabinio purus, subdit eum plerisque : 
« In Africa, Publii, Juliani et Marcelli. Eodem 
die, sancti Eustachii patriarchz: Ecclesie Cons- 
tantinopolitange. » Vide Pratermissos. 


BRUXELLEN. omnia habet, qus codices medim [) GREVEN. etiam addit Mazcellum cum Molano, ut 


note, et prxterea in fine subjicit : « Alibi sancti 
Pantaleonis martyris. » Vide Prietermissos. De eo 
agetur xxvii Julii. . 
HAGENOYEN. ceteris amplior, post Caii pape, 
adjungit : « atque consanguinei Diocletiani impera- 
toris. Hic quia filiam ejus [suam] Susannam noluit 
dare in conjugem homini pagano, filio Diocletiani, 
Maximio a Diocletiano diu in vinculis, » etc. « In 
Africa, sanctorum Publii, » etc., ut supra. «In civi- 
tate Treveri, sancti Leguntii episcopi et confesso- 


ParRoL. CXXIII, 


supra dixi Auctarium vcro ita incipit : « Priefatus 
Gabinus fuit pater sanctz? Susann:e viginis et mar- 
tyris, de qua infra im Idus Augusti. Frater vero 
sancti Gai! papa. » Vide Observationes. « Eodem 
die Treveris, sancti Leguncii episcopi et confesso- 
ris. Item Juliani martyris. Item Marubii. Decentii 
confessoris. » De hoc vide Pretermissos, duo alii 
ex Hieronymian. sumpti videntur; hic et alibi pas- 
sim incuriose congesti. 

Mora. Diximus supra de Marcello textui super- 


2$ 


710 USUARDI MONACHI 78) 


addito. « Eodem die, sancti Eustachii, » etc., ut A guntio superaddit : « Civitate Benevento, sancti 
Belinus. « Treveris, sancti Leguntii, » etc. Tum arbati episcopi et confessoris.» Exinde, litteris 
minori charactere: « Obiit Bonifacius Lausanensis — minutioribus : « Item sancti gloriosi admirabilium 
episcopus in Burgundia. Hic Bruxella natus, et in — operum effectoris, patris Auxibii, archiepiscopi So- 
Camera monasterio Cisterciensis ordinis, juxta  liensis, qui fuit discipulus sancti benedictique apos- 
idem oppidum, quievit anno wcctx in vita et post — toli et evangelista» Marci. Eodem die obiit Bonifa- 
mortem miraculis clarus. » In posterioribus edilio- cius, » etc., ut supra, preter ultima verba, « anno 
nibus pro EusiacAii, scribit Eustathii, eique et Le- — wcctx in vita et post moriem miraculis clarus. » 


X Kal. Die 30. 

Apud Tyrum civitatem, beatorum martyrum, quorum numerum solius Dei scientia colligit. Qui jubente 
Diocletiano, multis tormentorum suppliciis sibi invicem suecedentibus occisi sunt. Primo quidem flagris 
per omne corpus dilaniati, dehinc divers's bestiarum generibus traditi, sed ab his divina virtute custo- 
diti, post addita feritate ignis et ferri, martyrium consummarunt. Horum gloriosam multitudiaem inci- 
tabant ad victoriam Tyrannio et Silvanus, sed et Peleus atque Linus episcopi, Zenobius quoque presbiter, 
qui felici agone una cum eis martyrii palmam adeptus est. In Cypro insula, sanctorum Potamii, & 
Nemesii. Alemannia, sancti Galli presbiteri et confessoris. 


NOT E. 
Sic pure habent Prafen., Herinien., Antuerp.-Maj., Belini editio altera, Greven. ct Molan. 
VARIANTES LECTIONES. 


Incitabat pro indicabant male scribit Molan. Non B 2umerum : male legitur, lormentis tormentorum 
unus hujusmodi error in Belino; nempe Zyranaius, — suppliciis; item, post additi feritatem ignis ferro. 
pro Zyrannio; Pelagius, pro Peleus;episcopus, pro — Post Alemannia, habetur, S'ecundi sancti. Calli, 

iscopi. Legendum esset Nilus, ut habelur in forte quod paginas vacuas supplentis imperitia Se- 

done atque in Eusebio, imo et in ipso Usuardo — cundinum diei sequentis hunc. intruserit. Praten- 
xix Septembris, sed hic errantes codices .sequi — sem codicem hic inter puros coanumero, quod in 
cogimur. Cipro habent Praten. et Greven.: me- nostro apographo textus integer, et ipsa eliam 
lius alii, ut in textu. Rursus Greven. et Molan. Po- — annuntiatio sancti Galli aperte exprimatur, quid- 
thamii; praefero czeteros. Belin. omisit in fine titu- — quid mihi significarit Castellanus, eam nec xx Fe- 
lum presbyteri. Turpioribus sphalmatis foedatur ^ bruarii, nec xvt Octobris, in ipso przetenso autogra- 
codex Antuerp.-maj. in quo desunt verba, quorum — pho reperiri. 


OBSERY ATIONES. 

De prima martyrum turma, vel manipulo, ex sepe Mox decimus laudem recolit fam &mque coronat, - 
citato et solito suo auctore Rufini Eusebio, ita inter Multorum Tyri fuso qui sanguine ciarent. 
martyrologos primusscripsit Romani parvicompila- At hujus supplementum merito respuendum 
tor: A yrum,martyrum uorumauwnerwum Dei censuit ollandus, unicum Wandalberti versicu 
scientia sola colligit, quos Viturius magister mili- , lum sic terminans: 
tie, jubente Diocleliano, diversis tormentis occidit. Mox decimus laudem recolit famamque Corons. 
Veturius ille, aut ex Eusebii Chronico, aut ex nescio De qua martyre cum Victore conjuncta, vide 


quibus Actis, quz intercidisse opinatur Bollandus, hoc die Hieronymiana, Rabanum, Notkerum el 
hic adjectus est. Breviorem periodum inultis am- — Henschenium in commentario plura dubia expli 
pliavit Ado, ex laudati Scriptoris lib. vim, cap 7, — cantem. 
magnam elogii sui partem describens, veram qui- Potamiuset Nimesius ex puriorf aliquo Hierony- 
dem et sinceram quousque Rufinum hic sequitur, X miano apographo accepti sunt, sed sejJuncti a Dy- 
sed in aliis cum ejusdem cap. 14 confusam, cum — Zimo, quem Rabanus et Notkerus aliis recte socia. 
&dduntur incitlatores episcopi, quorum plerosque verunt. Potamie, Potamine, Misis, Nemesis d 
constat ad alia ferme loca, certe ad alia tempora — .Nemersi et similia, scribarum oscitantisz tribuenda 
pertinere, quin et alio mortis genere agonem com- — videntur. Certe Polamiam vel Pantamiam iude 
plevisse, ut patebit et xix Septembris et xxix Octo- — effictam putamus, qua in Auctariis szepius recurre, 
ris, ubi de aliquibus seorsim agemus. Interim ex — Caio et Victori perperam subjuncta. Sintne porro 
Adone derivata sunt, quze Usuardus et Notkerus, alii Potamii et Nemesii socii, ut ex Corbeinsi codi- 
atque ex his recentiores martyrologi acceperunt, ce erui videtur incertum est. S'anctum Gallum 
servata confusione, quam in Actis antiquitus inter- — atem nominavit Ado, mire sanctitatis cirum, dit- 
polatis repertam Bollandus existimat. Preterea —cipulum sancti Columbani abbatis ; Noster presby- 
martyrium Tyriorum numerum ignoravit Ado, ut ferum et confessorem: uterque hoc ipso die; t2 
pote quem nec Rufinus ipse expressit, in Eusebio ,., metsi natalem ejus referat Notkerus xvi Octobris, 
alesi! parenthesi inclusum, et ad $0/o$ quinque D quo eum Bollandus remisit; die vero sequen 
contractum qui ex phrasi Romani parvi ad pluri- ejusdem translationem. Cur hac die ab Adone ce- 
mos, quos nempe $0ia Dei scientia colligit,extendi — lebretur, non equidem perspicio, nisi forte de 
videtur. Vide Bollandi commentarium historicum, alia translatione aut elevatione agatur. Minus 
In quo episcopis illis et aliis proprii dies assignan- — etiam video, qua ratione Baronius przfatos marty- 
tur, ut supra indicare coepimus. Bollandum secuti — rologos citare potuerit pro xvi Octobris, ubi Galli 
sunt Tillemontius tomo V, pag. &&0, et Castellanus. — a Mosandroasterisco notatur, a Rosweydo in appen- 
ag. 690 et 697. De Tyriis hisce martyribus, in dicem rejicitur. Forte a ms. aliquo Adone decep- 
leronymianis apographis. Beda, Floro, Rabano, tus fuerit; Certe Usuardus, saltem purus, eo die 
el Wandalberto nihil legitur. Scio, Molanum me-' de nullo sancto Gallo meminit, nisi hic Belini tex- 
trico isl! martyrologo hac ascribere voluisse : tum Baronius pro Usuardino acceperit. 


AUCTARIA. 


Marcuuw. hodie ponit, qu» ad diem sequen- TonwACEM. incipit a proprio loci: « In Tornaco 
tem pertinent, omisso solum nomine j'erculi. civitate, restitutio sancti Eleutherii episcopi et cot- 








781 


MARTYROLOGIUM. — MENS. FEBR. 


782 


fessoris. » Vide Acta. Dehinc laterculum exhibet A Item sancti Eucherii Aurelianensis episcopi et con- 


incompletum, integro folio ex codice avulso, sie ut 
tantum integer sil vi Kal. Martii seu. xxvi hujus. 
De majori lacuna agemus rx Augusti. 

RoswEvbo. prima annuntiatio est : « Roma, de- 
positio Gai episcopi » Sumitur ex Hieronymianis ; 
a Nostro ponitur xxi Aprilis. Sequitur : « In Ci- 
pro insula, » etc. Deinde de Tyriis, satis pure. de 

allo, nihil. 

PuLsaN. ferme purus esset, nisi deficeret in ul- 
tima annuntiatione de S. Gallo. 

AQUICINCT., turbato ordine, hic habet qua ad sc- 
uentem diem referenda sunt : et post ciginti, in 
ne addit : « In Hasbania apud S. Trudonem, de- 

positio saneti Eucherii conlessoris, Aurelianensis 
episcopi, qui a Carolo Martello in exilium missus, 
ibidem in Christo quievit. » 

VicTORIN. ultimam sic format : « In Alemannia, 
sancti Galli episcopi et confessoris. » 


fessoris : qui pro fide Christi exilio rel i 
Hasbania, cum sancto Trudone honorifice quiescit a 

HAGENOYEN., in martyribus Tyriis fere purus, se- 
cundo loco habet : « Eodem die, Eucherii Aure- 
lianensis, » ete., ut. codices medie nota 'Supra 
Sequitur de Potamio, etc. Deinde de Caio, etc. In 
fine : « Apud Tornatum, beati Eleutherii episcopi 
et confessoris. » 

MuNERAT. Lex£ui puro subnectit sequentia : « Au- 
relianis, sancti Eleutherii [pw/t dicere Eucherii] epi- 
scopi et confessoris, qui pro fide Christi exilio re- 
legatus, cum sancto Trudone honorifice quiescit. » 

MarRiC.-CanTHUS.-ULTRA). : « Apud Tyrum pluri- 
morum martyrum, qui ad exhortationem Silvani 
cum suis passi sunt. Eleuterii episcopi et marty- 
ris. Eucherii episcopi Aurelianensis. » 

DELIN. in prima sua editione omisit annuntiatio- 
nem sancti Galli. 


AwTUERP.-Max.-LtBEC. et UcHELLIAN. omittunt p — Editio LuBECO-CoL., in martyribus Tyriis nonnihil 


S. Galli memoriam, ejus loco substituentes : « Ro- 
mae sanctorum Gaii, Victoris et Pantamia. » Se- 
cundus codex scribit, Pantanie : at quomodocun- 
que inflectatur,non aliastatui potest a sancto Po(a- 
nio, ut supra diximus. Cum citatis codicibus con- 
veniunt BiGOTIAN., signatus P. 5, et D. pv CHEVAL, 
signatus B. Nusquam recta illorum trium connexio. 
Jam diximus primum spectare ad xxir Aprilis : ul- 
timum nomen probabilissime fictitium est : ex 
apographis Hieronymianis Víctor cum Corona co- 
pulandus est, qui hoc die in Actis referuntur. 

ANTUERP.-Max., UrTRAJ., LEYDEN., LOVANIEN., ÁL- 

BERGEN., DaNic. et editio UrrRA:.-BELG. secundo 
loco ponunt : « Roms, sanctorum Gaii, Victoris et 
Pantamizx. » Tum de Potamio et Nemesio, pure. 
Denique : « Eodem die, sancti Eucherii Aurelia- 
nensis episcopi et confessoris, qui pro fide Christi 
exilio relegatus, cum sancto Trudone honorifice 
quievit. » Deest in omnibus ultima annuntiatio. 

CENTULEN. diversum habet a reliquis exordium : 

« Alexandriz, sanctorum, martyrum, Juliani, Euni, 
Macharii, Epimachi, Alexandri, Metrani, Apolloni, 
Ammonarie, Chorintz, et cum aliis decem. » Ita 
fere etiameditio Lubeco-Col. infra. Ceterum proprii 
horum martyrum natales dies videndicatalogo Pr:ze- 
termissorum hac die. Tyriorum elogium mutilat,Po- 
tamium et Nemesium omittens. « In. Alemannia, 
sancti Galli abbatis. » 

BRUXELLEN. in martyribus Tyriis nonnihil. luxu- 
riat, sed quie textum excedunt, describi non. me. 
rentur. Secundo loco ita habet : Romz, natale 
sancti Eleutherii pap: et martyris, a quo Lucius 
rex Britanni:e per epistolam se fieri Christianum 
postulavit. Et misit papa duos viros religiosos, qui 
regem cum populo baptizarunt. El tandem ipse 

apa martyrio coronatur. » In Pratermissis remil- 
Ditür ad xxvi Maii. « Eodem die Roma, sanctorum 
Gaii, Victoris et Panthamiz. In Cypro insula, etc. 


IX Kal. 


inter olata, secundo loco habet : « Roms, sancto- 
rum Gaii, Victoris et Pantami: martyrum. » Sequi- 
tur de Potamio et Nemesio. « Eodem die, sancti 
Eucherii Aurelianensis episcopi, etc. Alexandriz, 
passio sanctorum martyrum Juliani, Eunii, Macha- 
rii et Epimachi, Alexandri et Metranii, Apollonia 
et Ammonariz, ac Corinth: cum aliis decem, sub 
Decio imperatore. » De his superius egimus ex 
Centulensi. 

GREVEN. : « Roms, Gaii, Victoris et Pantamiz 
martyrum. Aurelianis, saneti Eleutherii [Jege Eu- 
cherii] episcopi et confessoris, qui pro id Christi 
exilio relegatus, cum sancto Trudone honorifice 
quiescit. Juliani et Euni, ministri sui, martyrum, 
quos Ado et Usuardus ii Kal. Martii ponunt Coro- 
n: martyris et aliorum. » Ista Victori et sociis xx 
in Actis Jungitur, melius quam Victor Gaio et Pan- 
tamiz. « Eustochii virginis. Humbergao comitis- 


C 8. » Vide prztermissos. Didimi martyris Pota- 


mio et Nemesio conjungendi. 

MoLas. de Ga/lo subdit ; quz: superius ex Adone 
notavimus: « abbatis, mire sanctitatis viri discipuli 
sancti Columbani abbatis. In Sarchinio, monasterio 
sancti Trudonis, depositio beati Eucherii, qui Aure- 
lianensium episcopus, a Carolo exilio est relegatus: 
quod tamen eum pro justitia fuisse perpessum cre- 
bra miracula, quz per ejus sacra merita, divina fieri 
concedit clementia, suit indicio. » In aliis editioni- 
bus omittitur GaZZus. Auctarium incipit : « Tornaco 
civitate, depositio saneti Eleulherii, episcopi et 
confessoris ecclesi: ejusdem. In Sarchinio, etc. Die 
vigesima, sancti patris Leonis episcopi Catanes in 
Sicilia. » Subditur charactere minori : « Apud Per- 
sidem, Saneti Sadoth episcopi, et centum viginti 
octo, qui cum eo subiere martyrium, in secundo 
anno persecutionis Saporis. » Egregii hujus antis- 
titis, et sociorum Acta, et gravia et sincera sunt; a 
Ruinartio ex opere nostro reproducta a pag. 642. 


Die M. 


Apud Siciliam, sanctorum martyrum septuaginta novem, qui sub Diocletiano per diversa tormenta 
confessionis sux coronam a Christo sibi paratam percipere meruerunt. In Africa civitate Adrumeto, 
sanctorum Veroli, Secundini, Servuli et aliorum viginti. [Bouwillar(., a? oram paginz : Apud monaste- 
rium S. Germani, consecratio altaris in honore beatorum martyrum Johannis et Pauli et S. Blasii necnon 
sanctorum confessorum Benedicti, Lupi et Egidii. Item consecratio altaris in honore SS. Innocentum et 
Ss. virg. Columba, Margaritz», Catherina.] 

NOTE. 


Sumitur ex Praten., Herinien., AMtuerp.-Maj., D Belin., Greven. et Molan. Adde Autwerp.-Mac., 
APulsanen., Antuerp., et Mac.-Lubec., Munerat., — Lovan., Leyden.-Belg. e edit. Uliraject.-Beig. 


VARIANTES LECTIONES. 


Lovanien. in eo a cz:eteris differt, quod legat per sionis swe coronam, posuit, i* confessione swa 
ed áversa tormentorum genera: Sic Belin. pro confes- — coronam, A Christo sibi praeparata scribunt 


783 


USUARDI MONACHI 


T8Á 


Herinien., Pulsanen., Munerat., Belin., Antuerp.- A in Max.-Lubec. ex iis erroibus est quibus ea edi- 


Max. et Lovanien. : textus Adoni conformis est. 
Antuerp. Maj. et paratam et praparatam. omisit. 
Belin. in prima editione legit S'ecundi pro Se- 
cundini, sed hoc in altera correctum est. Neroli 


tio passim redundat : sic in Antuerp-Maj. Vetoli. 
Certe Veroli scribunt codices noslri omnes, non 
Veruli, ut recentiores cum hodierno Romano. 


OBSERY ATIONES. 


En denuo coronam anonymorum martyrum de 
qua silent Hieronymiana apographa, Beda et reli- 
qui martyrologi, die precedenti citati; eam vero 
memorant mart yrologi illi, qui in serie nostra sunt, 
praeeunte Romano parvo his verbis : 7» Sicilia 
martyrum vxxix, sub Diocletiano diversis tormen- 
lis passorum. Proximus huic Ado idem dicit non 
nihi! paraphrastice, eo nimirum modo, qui ex ipso 
acceptus, in textu noslro exprimitur. Eumdem 
descripsit Notkerus. Quod in editione Canisii pro 
septuaginta novem, legatur septuaginta quatuor, 
inde factum arbitror, quod librarius litteras nu- 
merales non recte distinxerit, 
LXxiv pro Lxxix. Habes hic ipsissimum fontem, ex 

uo hausere czxteri martyrologi magno numero ab 
Henschenio etl operose enumerati ; non ita Galesi- 
nius et Ferrarius, qui plusculum genio indulsisse 
videntur. hic dum Cesar-auguste eos martyres 
tribuit, ille dum crucis supplicium passos, gratis 
eommemorat. Ne pluribus morer, probabilius est 
Syracusis ascribendos : de certamine autem frus- 
ira alibi plus quasiveris q:am quod a Romano 

arvo expressum est. Nec recte a Galesinio citatur 
andalbertus, apud quem nullum eorum invenies, 
qui in hodierno textu celebrantur. 

Circa Adrumetinos, tria expendit laudatus Hen- 
schenius in Sylloge historica : Que scilicet fuerit 


constituta hisce atÀhlelis palestra victorie? Quol 
ii fuerint queque eorum nomina? Quo potissimum 

int lempore, sew quanam persecutione cai? 
Atque hzc etiam ex Martyrologiis plurimis solita 
diligentia cruderare conatur. Rem ad principia re- 
vocare necesse est, recurrendo ad Hieronymians, 
ex quibus tota illa cohors, pro majori parte ano- 
nyma desumpta primum fuit, tum a Rabano, tuma 
Nostro, tum a Notkero, a singulis diversimode, unde 
et in recentioribus orta varietas. Ut desoloUsuardo 
agamus, recteex Ilieronymianis Adrwumeti collocan- 
tur : in numero et nominibus, nec prefata apogra- 


facili mutatione B pha. nec Rabanus et Notkerus inter se, nec cum 


ostro conveniunt. Putat Castellanus, numerum 
satis exacte ab Usuardo ex primis fontibus deter 
minatum ; mihi non lubet quidquam superaddere 
Henschenii et Florentinii notati nibus. De persecu- 
tionis aut ezedis tempore, nihil ab antiquioribus 
traditum. Suspicor, Galesinium Martyrologii Ro- 
mani reformatores induxisse, ad designandam per- 
secutionem Wandalicam, contra codicum Usuar- 
dinorum et ipsius Belini silentium, Quodnam ve- 
tus ms. in notis appellet Baronius, nescio : si S. 
Cyriani Martyrologium indigitet, virum emineniir 
simum memoria lapsum, fateri oportet. Qus Pe 
trus in Catalogo refert. lib. r1 sub flnem num. 79, 
ex Usuardo accepta videntur. 


AUCTARIA. 


In PRATENSI nostro ad marginem legitur.: « Apud 
monasterium sancti Germani, consecratio altaris in 


et confessoris, qui feliciter ibi sedit annis xum el 
mensibus vi regens populum sibi cominissum verbo, 


honore beatorum martyrum Joannis et Pauli, et , et exemplo. » Syricius et Corona hac die ne inter 


sancti Blasii, necnon sanctorum confessorum Bene- 
dicti, Lupi et Egidii. Item, consecratio altaris in 
honore sanctorum Innocentium et sanctarum virgi- 
num Columb:s, Margaritz, Catharinz. » 

MancHIAN. haeret adhuc in perturbatione, hic 
ponens, que Usuardus habet xxii pauculis etiam 
mutatis, qua ibi restituentur. 

ULTRA);., LEYDEN., ALBERGEN. et DANiC. textui puro 
superaddunt : « Methis civitate, natale sancti Feli- 
cis episcopi et confessoris, qui, sedit annos qua- 
draginta duos et menses sex. » 

RoswEYb., in textu satis purus, post, viginti, 
de suo adjicit : « Qui jubente Diocletiano per di- 
versa tormenta occisi sunl. » 

CENTULEN. Pro septuaginia novem, scribit sep- 
luaginta octo. 

BRUXELLEN. textum fere purum refert ; addit au- 
tem : « Mettis, sancti Felicis episcopi et confesso- 
ris, qui sedit, etc. » Tum : Apud Laudenen, Bra- 
banti: civitatem grandem, depositio Pippini ducis, 
patris sanctarum Begghz et Gertrudis. Qui Major 
regi? domus et regni gubernator existens, pros- 
tabat tam in bellis fortitudine, quam justitia in 
pace. Erat enim erga regem fidei servantissimus, 
et erga populum tenacissimus zquitatis, el in dis- 
ceptanda utrorumque causa, firmissimo animi judi- 
cio persistens. Nec munera populi ad subverten- 
dum jus regium, nec gratiam regis, ad obruendam 
populi justitiam attendebat. Hic apud Nivellam 
cum filia sua Gertrude quiescit » 

HAGENOYEN. secundo loco interjic:t : « Denallis 
[voc mutila est, eult dicere iu Grandivalle] sancti 

rmani abbatis et martyris. Romo, Syrici papa. 
In Africa, civitate Adrumeto, sanctorum martyrum 
Ferreoli, Secundim, Servuli et sociorum suorum 
viginti. Ín Quidelenburg, territorio Hilverstadensis 
diocesis, sanct: Coronz inter arbores scisss. Ipso 
die in civitate Metis, depositio sancti Felicigepiscopi 


Pretermissos quidem in Actis memorantur. 

'"ACQUICINCT. convenit cum Marchianensi in trans- 
positione dierum. 

Vicronix. legit S'ecundiani pro Secundini, 

Marnic.-CanTucs.-UrTRAJ. habet in fine, Jerfal 
gi confessoris. De eo in Actis v hujus. 

ALTEMPS. : « In pago Meldicensi, sanct: Dercan 
ot:e, vel Descangot:e virginis. » Ea Bollando ignolt 
uit. An et qua fuerit in Supplemento examinabi- 

tur, nisi forte eadem sit, quse xxi Februarii in 
Actis vocatur Earcongota. 

SrRozz et MEDiC. : « Apud civitatem Ravenne, 
sancti Maximiani archiepiscopi et confessoris. » 
Differtur in Actis ad diem sequentem. |. 

Editio LuBECO-COL. per omnia similis est codici- 
bus medix not». 

GREVEN. : «Hilarii pape et martyris. » Non fuil 
Hilarius papa, martyr, nec ad hunc diem, sed ad 
x Septembris spectat. « Item Syrici, Saturnini, 
Fortunati, Jocundi episcopi, Victorini, Pctri. » Sunt 
hi omnes ex numero martyrum Adrumetinorum, 8l 
duos postremos excipias. Ubi autem  inveneril 
Grevenus, Jocundwm fuisse episc , De8cM. 
« Metis, sancti Felicis episcopi et confessoris, qui 
sedit annis quadraginta duobus et mensibus sex. 
Bertulphi confessoris. Serena: martyris. Eleutheri 
episcopi. Romz, Symmachi papae et confessoris. * 
De quatuor ultimis, vide indicem Prztermissorum. 

MoLAN. : « Methis civitate, etc. Et depositio Elet- 
theriiepiscopi. » Tumlitteris minutioribus: « Torn8- 
censis, in cathedrali ecclesia quiescentis. In Galliis, 
Vitalinze virginis sanctissime. » Deinde: Liber anni- 
versariorum apud Canonicas Nivellz» : Vigilis dit- 
perssm sancti Pipini. » Quid sint. Figilie dis 
neque in hac neque in aliis editionibus explicatum 
invenio. Porro in his proterea addiLur : » Die vige- 
sima prima, sancti patris Timothei, qui fuit in Sytt- 
bolis. Mediolani, festum sancti Ambrosii, pro vic- 








785 


MARTYROLOGIUM. — MENS. FEBR. 


786 


toria, ipso invocato, adepta ad Parabiagum, anno A Pipini, cujus conpus Nivella quiescit in tumba por- 


Domini millesimo trecentesimo trigesimo octavo. » 
Vide de hoc qualieumque festo, inter Pretermis- 
sos. Sequitur denuo minori charactere : « Eodem 
die, obitus sancti Pipini, et Vigilize dispersz sancti 


VIII Xa. 


tatili, et cireumfertur in Litaniis. sicut et Iduber- 
£29, et nutricis sancta» Gertrudis. » Vide Bollan- 
dum hoc die pag. 259. 


Die 44. 


Apud Antiochiam, Cathedrz [Bowillart., Cathedra] sancti Petri. Eodem die, beati Papi» Hieropoli- 
tanz civitatis episcopi, qui Joannis apostoli auditor, Polycarpi autem condiscipulus et sodalis fuit. 
Item, sancti Aristionis, qui fuit unus de septuaginta duobus Christi discipulis. Alexandriz, sancti Abilii 
episcopi, qui post beatum Marcum secundus episcopus, tredecim annos sacerdotium virtute conspi- 
cuus ministravit, [Apud Bouillart., ad oram pagine : Eodem die consecratio altaris in honore beato- 
rum martyrum Eustachii sociorumque ejus et sancti confessoris Christi Medardi.] 


NOT. « 
Ex Praten., Herinien., Ant.-Maj., Rosweyd., Pulsan., Ant. Maa.-Lubec., Belin., Greven et Molan. 
VARIANTES LECTIONES 


Pulsanen. et Belinus scribunt, Peíri apostoli : B est. Pulsanen. qui Petro apostoli titulum adjecerat, 
textusex Beda, Rom. parvo et Adone purusest. Non — Joannisubtraxit,et post Polycarpiomisit autem. Sic 


solus Belinus, scd codices omnes scribunt Peati Pa- 
pic, ut proinde mirer, id in Belino scrupuli Castella- 
num observasse pag 709, in fine. Recte hic etiam 
legitur, Hierapolitane ; nale Herinien.,Jerapolinz ; 
Pulsanen., Antuerp., Max.-Lubec., Greven. et Ros- 
weyd., Jerapolitane ;Belin., Hierapolitane ; An- 
tuerp.-Maj., Zerapoline. Mic idem codex pro con- 
dicipulus,scripsit discipulus : Rosweyd. pro sodalis 
Jit, repetit auditor fuit. Praten. et plerique alii 
codices habent Policarpíi, de quo alias satis dictum 


Belin. inalteraeditione, proatditor, scripsit a4. 
tor, Rosweyd. pro Lxxit, habet Lxx. Rursus Belin. 
in prima editione posuit Abiti, pejus Pulsan. 2ab- 
bilái. Rosweyd. pro xim, legit xi. Anas, vel at- 
^is perinde est. Molan. in prima editione omisit 
sacerdotium, restituit in posterioribus. Antuerp., 
Max.-Lubec. et Belin. provérfute conspicuus, legunt 
vita conspicuus : Pulsanen. autem vocem interserit. 
sic habens ; fideliter amministraeit. In Rosweyd. 
deest viríute. 


OBSERY ATIONES. 


., Netustissimum Kalendarium, quod ab editore pas- 
sim Bucherianum vocamus, ita hoc die enuntiat : 
Natale Petri de Cathedra ; quod est celebritas, fes- 
Éivitas, seu solemnitas cathed 
tinius hic, et pluribus Castellanus ubi de voce NVafa- 
lis ad vi Januarii pag. 100. Consonat Gregorii Sacra- 
mentarium simpliciter legens: Cathedra sancti Pe- 
£ri. Hactenus indefinite, ut utrum de AafiocAena 
cathedra, an de Romana sermo sit, discernere om- 
nino non liceat, quemadmodum dicere coepimus 
xvii Januarii, et satis apposite ex Menardo et Pa- 
melio opinatur Joannes Fronto ad Kalendarium 
pag. 28. Vide Menardum ipsum in notis ad Sacra- 
mentarium Gregorii pag. 46 et 47, Aliter loquuntur 
Hieronymiana apographa, inter quai Epternacense 
brevissime : Cathedra Petri in Antiochia ; Lucense 
Natalis sancti Petri apostoli Calhedre,quam rese- 
dit apud Antiochiam; pauloaliter Corbeiense : Na- 
falis Cathedre sancti Petri, apostoli qua sedit 
apud Antiochiam; vulgatum ab Ácherio simplicius 
'athedra sancti Pelri qua,etc. Omnia certo eo con- 
spirant, ut diversumhocfestum a Romana cathedra 


statuant. [n eam sententiam eunt sequentes mar- D 


tyrologi omnes Romanum parvum, Beda, Rabanus 
Ado, Usuardus, Notkerus, quorum eadem verba 
sunt, qua: in textu nostro recitantur, nam Rabani 
et Notkeri brevissima additamenta, nihil prorsus 
de totius rei integritate imminuunt. Cetera, qua 
luribus dissertationibus pridem obnoxia diximus, 
inquirat curiosus lector in hodierno Bollandi eom- 
mentario et in Florentinii notatione, ubi Belethi 
verba de festo B. Petri Epularum a Bollando relata, 
aliaque eo spectantia aecuratius expenduntur. 
Plura discussa sunt xxix Junii comment. prev., $ 
5, a pag. 407,et inter Analecta, $ 12 et 13, a pag. 496, 
quibus junge Castellani notam a pag. 706. Laudatis 
maartyrographis plane concinit vincta numeris Wan- 
dalberti expositio : 
Octevoque Petri Cathedra et doctrina coruscat, 
Urbis 1eta Antiochi quo primum presule vernat. 


Pape womenin nullis Martyrologiis Viennensi 


antiquioribus consignatum est; sed ab eo positum 
propier affinitatem cum nomine a7, ut non satis 
apte conjectat Castellanus, vix cuiquam probatum* 


rz, utexplicat Floren- I! iri existimo. Cx:eterum AdoPapiam, sancti Joannis 


apostoli auditorem disertissime appellat, atque ex 
eo ferine verbatim Notkerus ; Noster, limata nonni- 
hil Adoniana phrasi,singularem prxterea cum Poly- 
carpo necessitudinem commemoravit,Scrupulo labo- 
rasse videtur Baronius, dum Joannem seniorem, seu 
tpsa6Urepov evangelistze substituit, ut docte osten- 
dit Tlenschenius, et ex eo Castellanus a pag. 708, 
necnon Tillemontius tomo If, a pag. 296, apud quos 
et eruditos alios recentiores non multa invenies, 
qus in Supplemento locum habere debeant. Prima 
Aristionis memoria a Romano parvo consecrata, 
est. non hoc die, sed xvii Octobris : Et Arístionis 
quiuit «unus de uxx CAristi discipulis. H»c eadem 
verba ibi refert Ado forte immemor se hoc die, 
opinor occasione sancli Papis, de Aristione egisse, 
Ea sola inter utrumque textum disparitas est. quo 
hie scripserit Ado,gut fuitunus de uxxi quam plane 
phrasim ex ipso servant Usuardus et Notkerus, hoc 
solodiesanctum celebrantes. Pauca qux de Aristione 
memorari possunt, ex Eusebio aut allis brevi com- 
mentario complexus est Bollandus, nec plura reperit 
Tillemontius, eum cum Papia conjungens. Abilius. 
alias Avilius, Melius, Milius, vel Melianus Alexan- 
drinus patriarcha,verosimilius xx Augusti vita func- 
tus est, ut in Tractatu nostro Chronologico contra 
Tillemontium statuimus num.71.Neque a definito ibi 


:ealculo, ex Martyrologiorum auctoritate receden- 


dum putamns cum Abilius a Romano parvo hoc die 
primum in ipsa relatus sit, pro mero,ut szpius ejus 
auctor solet, arbitrio. Sic legit : Alezandrie, ADM 
episcopi. Ordinemet tempus regiminis adjecit Ado, 

suardus huic voces duas, viríute conspicuus ; 
Notkerus pure Adonianus est. In Adone ultimo loco 
ponitur Paschasius Viennensis admirande sancti- 
latis ;sed hic cum pluribusaliis,ipsius Adonis deces- 
soribus, ab Usuardo pretermittitur, in nonnullis 
codicibus auctiorihus ascriptus, ut mox videbitur. 


787 — 


USUARDI MONACHI 


T88 


PRATEN. adjicit hic aliquis alteram altaris consc- À trinamsuam miraculisconfirmando.Et heccathedra 


crationem monasterii illius sancti Germani pro- 
priam, his verbis : « Eodemdie, consecratio altaris 
in honore beatorum martyrum Eustachii sociorum- 
que ejus et sancti confessoris Christi Medardi. » 

MARCHIAN. fere purus est, sed excluditur, quia 
sequenti die adhuc exerrat. 

TORNACEN. vacat, ut supra dictum est. 

ANTUERP.-Max., UrLTRAJECT., LEYDEN., LOVANIEN., 
AÁLBERG., Danic. et editio UrrRAJ.-BEr., post Petri 
apostoli, ita prosequuntur : « Quomodo ab Antio- 
chensibus, pulso Symone Mago, qui eos seduxerat, 
ul sibi crederent et Petrum lapidarent, ipse Petrus 
susceptus est et in cathedra pontificali exaltatus. » 
Codices iidem omnes, excepto ALBERG., ex Adone 
in fine subdunt, «Viennz, sancti Paschasii episco- 
pi, et confessoris, admirandz sanctitatis viri. » 

CENTUL. * Apud Antiochiam, cathedra sancti 
Petri apostoli, Alexandri:x, sancti Abilii episcopi, 
qui post beatum Marcum secundus, Alexandrinam 
Ecclesiam rexit. Apud Jerapolim, beati Papizx epis- 
copi.diseipuli Johannisevangelista.» Ita hoc die,sed 
vvir Maii eumdem Papiam repetit cum ipsissimo 
textus nostri hodiernielogio. Si hunc codicem vidis- 
set Castellanus, eum, pag. 709, Adoni non opposuis- 
sel. « Ipso die, beati Aristionis, antiqui Christi di- 
Scipuli. » 

BauxELL. de cathedra Petrait : « Qui post As- 
censionem Christi, cathedram sacerdotalem in par- 
tibus Orientis tenuit. annis quatuor, deinde venit 
Antiochiam, et pulso Symone Mago, cathedram pon- 
tificalem suscepit, quam ibitenuit peraunos septem, 
Quibus expletis, Petrus, ut Symonem Magum expu- 
gnaret, petiit Romam, ct ibi annis viginti quinque. 
mensibus septem, diebus octo, Ecclesi:e Romans 
digne przesedit; nullumque postea habuit successo- 
rem, qui tantum temporis in regimine summi apo- 
&tolatus expleret. » In Aristione, Papia, et Abilio 
parum a puritate aberrat : dein subdit :» Vienne 
Galli», sancti Pacasii [Paschasii] episcopi et. con- 
fessoris, viriadmirand: sanctitatis. Et Teclz virgi- 
nis. » 

HAGENOYEN. decathedra aliter loquitur : « In qua 
sedit, laudabiliter regens et docens populnm, doc- 


VII Kai. 


primo sibi in Ecclesia Antiochena erecta est, quan- 
do filium Theophili principis civitatis illius per qua- 
tuordecim annos defunctum, a mortuis suscitavit. 
In qua sede sanctus Petrus sedit septem annis.» 
In Papia et Aristione fere purüs est. « Alexandris, 
sancti Abalii episcopi, qui post beatum Marcum ae. 
cundus erat episcopus, tredecim annos. Secundus 
erat sacerdos, omni virtute conspicuus. Vienn, 
sancti Paschasii episeopi et confessoris, admiran- 
d: sanctitatis viri. » 

AQUNCINCT. et hicconvenit eum Marchianensi. 

CopnEx D. pu CuEvar., signatus C. qui fuit PP. 
Franciscanorum, in fine habet : « Natale sancta 
Tecl:e virginis.» De hac vide indicem Prztermisso- 
rum ; atque in fonte Rabanum et Notkerum. 

ALTEMPS. : » Eodem die, natale sanct: Tecla vir- 
ginis. Item Wenloe monasterio, beatissime Mild- 
burg: virginis. Apud sanctum Edmundum, beati 

B Firmini confessoris, germani sanct: Ethedrz vir- 
ginis. » De Milburga agitur xxmr Februarii. De Fir- 
mino alia opus est disquisitione. 

SrRozz. ct MEcic. : « Item Romz,sanctz Romana 
virginis. » Vide Acta die sequenti, ubi de Romana 
Tudertina. 

MUNERAT, textui puro suhnectit: «Viennz, sancii 
Pascasii episcopi et confessoris, admiran dz sanc- 
titatis viri. » 

Editio LusEco-Cor. de cathedra eadem habel, 
qua codices mediz nota supra, in fine solum adji- 
ciens: « [n qua septem annos explevit. » In fine 
etiam : « Vienna, sancti Paschasii, » elc. 

GREVEN. : « In Africa, Victorini, Palatini, Donati, 
Fortunz et aliorum xxix, » Sumpti sunt ex aliquo 
apographo Hieronym. « Roma, Sirici pape el mar- 
tyris. « VideinPra»termissis. » Dionysi: virginisel 
martyris. « Vide Przetermissos. » Viennz Pascba- 
sii episcopi, etc. Teclz, alias Ted: virginis. » Vide 

Q supra. ] 

OLAN. de Paschasio ut supra. « Translatio cor- 
poris sancti Guduvali archiepiscopi. » Expressius ID 
editionibus aliis : « Gandavi, translatio corporis 
saneti Gudwali archiepiscopi. Annua translationis 
istius memoria agitur ir Dec. : natalis est vi Juni. 


Die 35. 


Apud Syrmium, beati Sineri monachi et martyris, qui jubente Maximiano imperatore tentus, cuim se 








Christianum esse confiteretur, capite czsus est. Item natalis sexaginta duorum, qui martyrii certamen 
in prefata urbe consummantes, regna mansura perceperunt. Ipso die, sancti Policarpi presbiter! el 
confessoris, qui cum beato Sebastiano plurimos ad Christi fidem convertit, atque ad martyrii gloriam 


exhortando perduxit. 


NOTE. 
Sumitur ex Prafen., Herinien., Rosmeyd., Pulsauen., Antuerp., Maz.-Lubec., Munerat., Greten. & 


Molan. 


VARIANTES LECTIONES. 
Sirmium in. Firmum transformant Antuerp. ot D prima editione, ponunt septuaginta duorum asi hic 


Max. Lubec., Munerat., in S$?nyrnam, ut male scri- 
psit Notkerus alios in errorem inducens : nos S'yr. 
mium reliquimus, quod ita codices passim scribant ; 
Rosweyd, male S'rnium, Variant iidem in S'ineri 
nomine, pro quo Antuerp. S'ireneri ; Max.-Lubec., 
Sivceri;, Munerat., Sneli enuntiant ; Rosweyd., 
Sereni ; Greven,et Molan, ex Adone, S'yreni. De eo 
plura in Observationibus.Duum pro Duorum scribit 
Solum apographum nostrum Pratense, alii codices 
omnes, ut in textu ; addit Pulsanen. smilitum, sed 
et in eo singularis est. Antuerp. Max.-Lubec. in 


in posterioribus Usuardi puritatem restituit. De Po- 
licarpipresbiteri eL hujusmodi aliis medii sevi ortho- 
graphicis erroribus, satis alibi dictum est. Cotste 
mentes pro consummantes in Max.-Lubec. : eeasua 
prooaA8ura in Munerato, sphalmata sunt vix notalu 
digna. Malein Pulsanen. legitur beato S'tephano pro 
beato Sebastiano ; palmam, pro gloriam ; ezor- 
(ando, pro ecAoríando. Greven. in editione antl 
upxxL videtur Vigiliam beati Matthia textui adnec- 
tere, verum cum in priori id plane distinxeril, cum 
inter puros codices numerandum censui. 


OBSERVATIONES. 


S'inerum legimus cum probatissimis codicibus 
Usuardinis, quidquid sit de varia apud alios hujus 
nominis enuntiatione, de qua Bollandus hoc die et 
Castellanus pridie pluribus disputant. In Romano 


parvo seribitur Apwd Sirmium Sineri monachi 
uam orthographiam: cum alia S'ineni praeferunt 
eta. Hieronymianum Lucense die przcedenti (quo 
verosimilius, ex ultima Actorum a Ruinarlio p96. 


789 


MARTYROLOGIUM. — MENS. FEBR. 


700 


U46 editorum clausula, passus est) unde exprimit: A Actis desumpsit Ado, ex Adone descripsit Notke- 


Syrmium, natalis S. Sereni et aliorum vxu Socio- 
rum numerum minuit Epternacense, legens, e£ alio- 
rum xvi: auget Corbeiense utrumque. ef aliorum 
Lxxit. Forte melius juxta ac simplicius, sed absque 
positione, scripsi Gellonense S'eneri, subjungens, ef 
Glibi uxt. Certe in utrusque Actis veris et sinceris,a 
Bollando primum,deinde inter selecta vulgatis,nul- 
la prorsus sociorum fit mentio. I[zc in Hierony- 
mianis virt Kal. seu xxir, hoc die vero : Z2; Paznanonis 
vel S'irmi, primo loco in Florentinianis ponitur, 
S'eneroti, vel S'enerotis, qui tribus aliis apud Raba- 
num, Notkerum et Bollandum expressis. conjunc- 
tus est,solus in Gellonensi nominatus S'enerotis; quo 
demum reducenda videtur longa illa apud Castel- 
lanum pag. 710 vocabulorum, pene dixc.ram con- 
fusionem, farrago. Neque enim assequor quo fun- 
damento V. C. varios sanctos in unum conflet, prze- 
serlim S'enerum vel Serenum et Senerotum apud 


rus, Nosler nitidius contraxit qui ét in S'eza- 
ginta duobus, itidem S'irmii, ut hic dicitur, passis 
atque ex eodem Romani parvi fonte acceptis, phra- 
sim paulo cultiorem et elegantiorem reddidit. 
Romanum parvum, ut a Rosweydo editum est, pro 
Sezaginta duorum, legit xLi, opinor, errore libra- 
rii, quem Ado correxerit, Recentiores martyrologi 
cum Romano hodierno, scribunt Lxxi, quod ex 
Hieronymianorum differentia, vel ex Notkero pri- 
mitus ortum existimo, atque ex codicibus Usuardi- 
nis, in eo non satis puris, transumptum. Quam male 
martyrologi aliqui Itali sanctum Sinerum Firmum 
ín Picenum ransferant, quam inepte Hispani iz Be- 
ticam, Secti Firmum, docet Bollandus in commen- 
tario Acta non semel laudata, Gallice reddidit Til- 
lemontius tomo V, a pag. 204. 

Tertia Romani parvi annuntiatio est : Rome. Po- 
lycarpi presbyteri. Hunc Adorecte credidit S. Seba- 


Hieronymiana et in Actis recte discretos, quos licet B stiani socium ; idem credidere majoresnostri, atque 


eodem loco passos fateamur, at sane eodem tem- 
pore martyrium subiisse nequaquam constat. Nec 
magis comperi in quibus apographis Hieronymianis 
ipsum illum S'enerum Castellenus alio habitu indu- 
tum invenerit xxi Februarii, sic ut tribus conse- 
quenter diebus unus et idem martyr recurrat. At 
quidquid de Hieronymianorum inflexionibus dici 
sit, eertum est Adonem seripsisse S'yreni, Not- 
erum S'yzerii, alios aliter, qui ex varia nomen- 
clatione sanctos multiplicarunt, ut apud laudatos 
Scriptores et Florentinium videre est. Sola nobis 
hic disceptatio de Usuardi lectione, quam ex me- 
lioris notz:» codd. mss. definivimus. Cum quo scri- 
bendi modo majorem cognationem habeat analogia 
gallica S'erneu, Cerneuz, Cerneuf, viderint illi qui 
etymologias scrutantur. Porro sancti elogium ex 


ut talem in Acta retulerunt, cum sylloge historica 
ex illustrissimi martyris vita concinnata. Usuardus 
ad verbum descripsit, qu: in Adone repererat, nec 
nisi vocem unicam omisit Notkerus. Apographa Hie- 
ronymiana alium hie Poly 7 notant, nempe 
celeberrimum illum Smyrnensium episcopum, de 
quo jam supra ad xix et xxvi Januarii non obiter 
locuti fuimus. Hic vero recurrit citata Florentinii 
Exercitatio vr,qua verum martyrii diem cum xxii Fe- 
bruarii, ex Grz::corum calculo, coalescere conten- 
dit. Castellanus, pag. 725, nimis decisive hzc om- 
nia erroris arguit. Wandalbertus cum nostris sen- 
tit, de hodierno Polycarpo hos pangens versiculos. 


Septimus eximio Polycarpi splendet honore; 
Presbyter ore, fide, Christi qui jussa secutus, 
Martyrio turbam potuit servare fidelem. 


AUCTARIA. 


ANTUERP.-MAj. Anglican: olim Ecelesis alicujus C benteMaximianotentus, et Christianum se esse con- 


fuisse, prodit sepissime, ut in praefatione ostendi- 
mus, hic textui puro adjungit : «In Britannia, beatz 
Milburgz virginis, cujus [qu:e] virtutibus et mira- 
culis claruit. » Vide Acta. 

CENTULEN. : « Apud Sirmum, sancti Sireni mona- 
chi, qui sub Maximiano capite c:esus est. Et aliorum 
sexaginta duorum, qui ibidem passi sunt. » Adonis 
verba sunt. Tum : » Roinz, sancti Policarpi presby- 
teri et confessoris, qui adjutor et cooperator flo- 
ruit, » Kddi, ni fallor, deberet, sancti Sebastiani. 
At hic Polycarpus in codem codice rursus sequenti 
die ponitur, studio, an scriptoris incuria, quis divi- 
nabit ? 

MancHIAN., ex dierum transpositione hodie va- 
cuus, supplementum accersivit ex aliquo Hieronym. 
apographo, in multis corrupto ; oper: pretium est 
totum ejus laterculum exhibere. En ejus verba : 
« Natale sanctorum martyrum Inpannonii, Serenoti, 
Antigoni, Rutuli, Libii, Rogatiani. » Vide Acta. «In 
Asia, Policarpi episcopi cum aliis duodecim mar- 
tyribus. Sinyrnz, natalis sanctorum Herotes, Car- 
pori, Geronti. In Africa, Chrisogoni, Zenonis, Mi- 
nandri, Cariniani, Ariones, Hippoliti, Diodori, Me- 
nelanti, Athorz, Petri, Lambcsis, Lucians, Felicis, 
et aliorum triginta sex. In Asia, Lasconi, Synorii, 
Heruti, Zenonis, Menalippi, Sinestis, Syricis cum 
Sociis eorum. » 

ANTUERP.-Max., LEYDEN., LOVANIEN., ÁLBERG., Da4- 
NIC. et EDITIO ÜLTRAJ.-BELG. incipiunt : « Vigilia 
sancti Mathia apostoli. » Pro Lxi scribunt Lxxt : 
de cz:tero puri sunt. 

BRUXELLEN. ea ferme ex Adone inserit, qua Usu- 
ardus pretermiserat. Ita habet : « Apud Smyrnam, 
sancti Syveri monachi. Qui tempore Maximiani im- 
peratoris, cum unius ex domesticis ejus uxorem, 

ora incongruz, in horto, quem ipse sibi excolebat, 
deambulantem, acrius increpando repulisset, ju- 


D 


fessus capite czesus est. Item apud Smyrnam, natale 
sanctorum Lxit, » etc. Reliqua pura sunt. 

HAGENOYEN. : « Vigilia sancti Mathiz apostoli. 
Apud Smyrnam, beati Syrenei, » etc., textu non ni- 
hil interpolato. In fine : « Item Wildeburgis virgi- 
nis in Anglia. » Lege Mi/burgis. 

AQUICINCT. , Marchianensisimilis inperturbatione, 
etiam ex Hieronym. suppletus est, sed paulo accura- 
tius. Scribit enim : « Natalis sanctorum martyrum, 
in Pannoniis, Seneroti, » etc. Omittit : In Asia Po- 
licarpi, » etc. Post Geronti, interserit : « Nativitas 
sancti Joannis evangelista. » In numero reliquo- 
rum martyrum conveniunt, licet diversimode nomi- 
na efferant. Additur in fine, recentiore manu: » 
Item Vigilia beati Mathia: apostoli. » 

VATICAN., Signatus num. 5049 : » Smyrnz, natale 
sanc:i Herotis. » Vide MaRCHIAN. 

ALTEMPS. fere omnia reprzesentat qua in Marchia- 
nensi et Aquicinctino haberi -diximus, truncatis 
etiam et luxatis nominibus ex aliquo apographo 
Hieronymiano. Du 

Editio LuBECO.-CoL. incipit : « Vigilia sancti Ma- 
thize apostoli. » De Sinero eadem habet, quze in Bru- 
xellen. ex Adone restituta diximus. Pro Lxil, ponit 
etiam zxxir. Tum: « Treveris, inventio saneti Celsi 
episcopi. » Sequitur de Polycarpo. Denique : » Eo- 
dem die, sanctze Milburgs virginis. » — 

BELIN. prima edtiio Polycarpum facit episcopum 
et confessorem. Utraque habet Lxxir, et in (ine : 
« Eodem die, vigilia beati Mathiz apostoli. » 

GREVEN.: « Nativitatissancti Joannisevangelist2.» 
De ea agitur xxvii Decembris. « In Asia, Polycarpi, 
Herotis, Felicis et aliorum duodecim. Item Serenol, 
Antigoni, Rotuli, Labi. » De his supra dictum est 
abunde. « In Hungaria, passio vel [secundum aiios 
translatio] sancti Gerardi episcopi Morisenensis et 
martyris. Qui Venetus natione, et sancti Marci ca- 


701 


USUARDI MONACHI 


702 


nonicus, desiderio perfectionis, habitu religionis X — MoraN. alio charactere verba Adonis de S'Ínere 


suscepto, vitam eremiticam duxit. Postea, agente 
sancto Stephano Hungaroruni rege, episcopus fac- 
tus tandem ab infidelibus captus et cum aliis plu- 
ribus occisus est. » Vide indicem pratermissorum. 
« Milburgis virginis,fili» regis Merciorum. Treveris, 
inventio sancti Celsi episcopi et confessoris. In 
Hibernia, Tymini episcopi et confessoris. » Sitne 
hie Téíanus vel Tíamaanus, de quo inter l'rattermis- 
808, nescio. « Item sancti Serrei abbatis, de quo 
in Vitis Patrum legitur, quod divino munere ad 
summam puritatem mentis et corporis pervenerit. » 
Est etiam inter Prztermissos. 


VI Xal. 


textui snterposuit. In fine ; « Eodem die, inventio 
saneti Celsi confessoris Christi. Eodem die, Vivilia 
beati Mathix apostoli. » Et deinde minori charac- 
lere : «Qus plerisque locis jejunii observatione 
celebratur. Milburgis virginis, fili: regis Mer- 
cioruu. cujus Vitam Atto cardinalis scripsit. » In 
aliis editionibus melius dicitur « Celsi episcopi. » 
Et in fine : « In territorio Arvernensi, sancti Sy- 
renei martyris egregii. » Idem ipse est qui in tex- 
tu S'inerus dicitur, ab Arvernis cultus ob reliquias 
illuc ex Oriente, vel ex Panuonia, translatas. Plura 
vide apud Bollandum et Castellanum. 


Die 34. 


Natalis beati Matthis apostoli, qui post ascensionem Domini ab apostolis sorte electus, apud Judeam 
Christi Evangelium, pradicavit. Item, inventio capitis Precursoris Domini, tempore Martiani principis, 
quando idem Praecursor duobus monachis, primum, ubi idem ejus caput celatum jaceret, revelavit. Ia 
Cesarea Cappadociam, sancti Sergii martyris, cujus gesta praclarissima habentur. 


NOTE. 


Puri sunt. Praten., Heriniem., Antuerp.-Maj., 
Marchkian., Pulsanen Munerat., Greven et Moiaa. 


Belinus in eo solum discrepans, quod Sergium pr&. 
posuerit inventioni capitis Preecursoris. 


VARIANTES LECTIONES. 
Pauca observatu digna occuruut. MafAhie et B Maj. per me licet. Praten. et Muneratus scribumi 


MattAio promiscue serihitur, nobis hic prieplacet 
martyrologorum lectio. In Heriniensi supra lineam 
ascriptas invenio voculas : inter sorte ct electus, 
ponitur esf, et post electus particula et Martiani 
passim legitur, si preferas Marciani cum Antuerp.- 


quando isdem, nimia, opinor cacophonis evitanda 
religione, Capud in Pulsanem. pro captu, librarii 
sphalma est: Capadocie pro Cappadocie, alibi 
sepe recurrit. In Antuerp.-Maj. omissum est sub- 
tantivum gesta. 


OBSERVATIONES. 


Non usque ado certum est, ut quidem vul Cas- 
tellanus pag. 732, Matthiam Apostolum ab Hierony- 
mianis recoli xxr Maii ; nam liect ibi codex Lucen- 
sis sub finem legat : Et alibi natalis sancti Mat- 
lÀie apostoli, apographa alia, ut vetustissimum 
Epternacense et utrumque Corbeiense, imo et Gello- 
nense, siquidem Hicronymianis accenseri possit, 
ibidem clare exprimunt .S. MatíAei. Nihilominus 
Mathiam eo die euscipit Florentinius pag. 543, pu- 
tatque recentioris instituti esse, quod in utroque 
Corbeiensi, ejus festivitas hoc xxiv Feb.consignetur. 
Ego hic tam recentis instituti festum non video, 
quod nimirum in. Sacramentario Gregoriano a Me- 
nardo edito, hodie celebratur sub hoe titulo : .Va- 
lalis sancti Matthia apostoli. Nectam recentia sunt- 
Corbeiensia, in quibusipsissiia illa verba (excepto 
$anc(i) primo loco reponuntur. His adde Mrtyro- 
logia alia ab Henschenio citata, uti el nostra qua 
solito ordine perlustrabimus. Beda imprimis, sie 
babet hoc die : /nventio izAHs Joannis 
Tum ; Etsaíale sancti Matthie apostoli. Romanum 
parvum primo loco simpliciter : Sancti Mat/hie 
agostoli.Àdoin Martyrologio: Natalis sancti Mathie 
apostoli, qu& inter festivitates apostolorum expli- 
catiora sunt, unde accepit Usuardus, omnia, qua in 
textu adjecta conspiciuntur. Mirum est Raba- 
num a Beda deflexisse. Notkerum ab Adone, dum 
ambo ita scribunt: 7» Palestina, nativitas saucti 
Matthie aposíoli. qui de septuaginta, discipulis, 
pro Juda iraditore in aposlolatum elecius in Ju- 
dea Evangelium praedicavit. Fateor equidem in 
verbis potius quam in re discrimen esse, quale et 
in Floro invenies; nusquam vero aut tempus, aut 
locum, aut genus martyrii designatum. Caterum, 
qua Matthiz gesta, cultum, corporis vel aliquarum 

artium translationes, miracula attinent, copiose 
illustravit Henschenius; cui compendia placent, 
legat is qui habet Tillemontius tomo I a pag. 400, 
ct una notas qu: eo reducuntur. 

De Inventione capitis Pretursoris jam ex Beda 
diximus. De Hieronymianis erit alibi disserendi 
locus. Eamdem et eodem modo refert *:omanum 


eeursoris. 


G 


parvum, ex quo Ado : ex hoe. Noster sed oiisso 
ubique proprio nomine, per appellativum satis dis- 
tincto. In text" nostro innuitur eam fuisse inven. 
tionem prima, ntiet in Romano hodierno assett- 
tur, ex sola, opinor, Usuardi auctoritate, qui té 
qrimamn Adoni saperaddidit. Verum nihil ad hunc 
ocum ea disquisitio, de qua cousule sancti Pro 
dromi Acta, ad xxvi Junii a. Papebrochio egrcgie 
illustrata, ubi varias venerandi capitis invenlione$ 
fuse prosequitur toto cap. 3, de quibus brevius 
Tillemontius tomo T, a pag. 103, ct in notis a pag. 
494. Porro qua de hac nostra inventione sub Mar- 
Liano principe facta,ab Adone Hieronimianacitante, 
pluribus deducta sunt, et a Notkero multum au. 
plificata, Nostermore suo summatim delibavit, sed 
cuim intrusione particulz, quam supra notavimus. 
wandalbertus utramque etiam festivitatem conjun 
xit : 
Sextus apostelica radiat virtute Mathis, 
Occultüumque dia eaput, hoc Baptista reterit. 


Sergius martyr Casariensis Cappadocis, idem 
verosimillime est, qui cum Herubo et Lucio hoc 
die memoratur in apographis Hieronymianis, unde 
eos Notkerus eduxit. Ado illa non vidctur const 
luisse secutus Romanum parvum, ubi Sergii 
solus ponitur: Apud Cesarem Cagppadocie, Ser 
warlyris. Noster sua omnia ex Adone desumpsil 
servalis etiam verbis ultimis, cujus gesta precio 
rissima, habentur. Utinam ea, si unquam exslile- 
rint, alicunde eruantur ! nam quz iu Collectione, 
nostra ex Tamayo Salazar producta sunt, ea ui m* 
nimum novo et aecurato examine prorsis indigent- 
quod loco et tempore, favente Deo, dabimus. Mola- 
nus in prima sua Usuardi editioue Gregorium Tu- 
ronensem citav.ral ; sed in posterioribus subdu- 
bitare videtur an sanctus ille, cum libro de loris 
martyrum, cap. 97, alicujus sancti Sergii miracula 
enumerat, de hoc nostro Sergio non meminerit ; 
at ante ejus tempora vix cuiquam dubium futt, 
quin ibi Gregorius de Sergio Bacchi socio ri 
retur, de quo Usuardus, et alii ad vn Octobris. ide 
Henschenii commentarium, num, 7, ubi etiam os 





793 


MARTYROLOGIUM. — MENS. FEBR. 


704 


tendit laudatum Gregorium Turonensem lib. vir A lare, quam illum, qui, etiam Baronio teste, colitur 


Hist. Franc., cap. 31, non alium Sergium appel- 


citato die vir Octobris. 


AUCTARIA. 


RoswEYp. sic annuntiationem primam efformat : 
« In Jud:va, Mathis: apostoli, qui unus ex Lxx in 
loco Judz&, post ascensionem Domini [ab] apostoli 
sorte electus, subrogatus est. » C:tera purus. 

ANTUEnP.-Max.-LusEc et UcakLLAs. nihil habent 
de inventione capitis Priecursoris ; et cum his con- 
venit codex ALBERG., atque in omnimode etiam 
conveniret Dawic. nisi in fine adjiceret : « Treve- 
ris, saucti Modesti episcopi et confessoris. » 

NTUERP.-Max., UrtTRAJECT., LOvANIEN. et. EbiTIO 
UvrRA;.-BrLG. prima: anuuntiationi inserunt hac 
verba : « Atque in locum proditoris Jude subroga- 
tus. » In aliis puri, subdunt in fine augmentum: 
« Treveris, » etc. quod etiam ju aliis codicibus 
infra non semel recurrit. 

.CENTULEN. : « Natale sancti Mathize apostoli. Ipso 
die inventio capitis Prz::cursoris Domini, tempore 
Martiani principis. » Deest annuntiatio tertia, cui 
substituitur repetitio Polycarpi, de qua heri dixi- 
mus : « Roma, sancti Polyearpi presbiteri et con- 
fessoris, de quo in gestis beati Sebastiani legitur. » 

BRUxELLEN. sic habet: « Natale sancti Mathia 
aposto!i, qui post ascensionem Domini ab apostolis 
forte electus, atque in loco Juda proditoris subro- 
gatus, apud Juósam Christi Evangelium przdica- 
vit. Cujus beati apostoli corpus, per Helenam regi- 
nam, a Juda Romam translatum, sanctus Sylves- 
ter papa cum pluribus alis reli juiis per beatum 
Agritium episcopum, Treveris, ut fertur, transmi- 
sit. Eodem die, inventio eapitis beati Joannis Bap- 
tistt, przicursoris Domini, qui inminente festivi- 
tate Paschali, ut in. Evaugelio, patet, fuit. decol- 
latus: quique tempore Martiani imperatoris, duo- 
bus monachis caput suum, ubi celatum jaceret, 
revelavit. Quod et illi perquirentes, hac die inve- 
nire meruerunt, » De Sergio salis bene. Tum: 
« Treveris, sancti Modesti episcopi et confessoris, 
qui post Miletum, cum multo fructu ibi Dei Eccle- 
gian rexit. » 

HAGENOYEN, inulta alia de Matthia comminiscitur, 
qua licet nec satis clara, nec satis probata agno- 
scam, libet tamen hic etiam adducere, ul pateat 
quam varia et szpe satis absona ab imperitis hiomi- 
nibusinlibrosetiam ecclesiasticos, erescente sensim 
nimia libertate, intrusasint. Sig habet codex noster; 
« Natale beati Mathis: apostoli, qui statim post as- 
censionem Domini, loco Judz traditoris, ab aposto- 
lis sorte institutus est apostolus. Qui prius erat De- 
micius (aliter legcre non possum) septuaginta duo- 
rum discipulorum Christi unus. llic articulum Sym- 
bolo apostolico adjecit, et Judz:eam, ul in ea pradi- 
caret, in sortem accepit: sed Judzistraditus lapi- 
dandussub Nerone Caesare, et Aniano minore sacer- 
dote Judzorum, agente illo vices pracfectur:e, Qui 
postea mgre Romano, securibus quasi bovem fecit 

ercuti:et tunc Mathias apostolus, manus et oculos 
in colum tendens, emisit spiritum. » in sccunda 
annuntiatione, de inventione capitis Pracursoris, 
satis purus est. Tum: « In Cisarea Cappadocia 
beati Sergii martyris, cujus gesta przelara legun- 
tur fuisse. » Demum in fine adjicit: « Treveris, de- 
positio sancti Modesti episcopi et confessoris. » 

REciN£ SuEC., signatus num. 428: « Parisius 





V Kal. 


D 


C 


D 


civitate v fere milliari ab urbe, dedicatio ecclesize 
BB. martyrum Dionysii, Rustici et Eleutherii. » 

VaTICAN., num. 5949: « Roma, natals sancto 
Primitive. » Vide Acta, in quibus melius vocatur 
Primilitus, ex codicibus Hieronymianis cum so- 
cio aliquo Pa«/o, in portu Romano, conjunctus. 

STROZZ el MEDiIC. : « Sancti Matthize.... cujus cor- 
pus de Nic:ea [Judzca] Romain, et. postea Treveris 
est translatum; tamen caput ejus oslenditur a ca- 
nonicis ecclesi: sanctz? Mari: Majoris alme Urbis, 
eum reverentia maxima. Inventio capitis pr:ecur- 
soris Domini... quod modo Romw requiescit in 
ecelesia sancti Silvestri, et ibi cum maxima devao- 
tione omnibus Christi fidelibus ostenditur. » Vide 
xxiv Junii in Actis. 

Editio LuBECO-COL.: « Natale beati Matthic 
apostoli. Qui post ascensionem Domini ab apostolis 
sorte electus, atque in loco Juda proditoris subro- 
gatus, apud Judeam Christi Evangelium przdica- 
vit. Qui prius unus de septuaginta duobus disci- 
pulis Christi fut. Primo a Judzis capitur, et, velut 

lasphemus. lapidibus obruitur. Post hoc quasi bos 
securi percutitur, et capite truncatur. Tali mart y- 
rio, prius oculos in coelum figens, einisit spiritum. 
Quein venerabilis Ilelena Augusta Trevcris iudige- 
na, post multos annos de Jud:ea ad urbem Roma- 
nam transvexit, et in ecclesia sancla Mario Ro- 
tunda honorifice recondidit. EU nunc Treveris per 
translationem quiescit. » Sequitur inventio capitis, 
etc. Tum : « Treveris in eeclesia sancti Eucharit, de- 
ositio sancti Modesti, ejusdem loci episcopi et con- 
essoris. » De Sergio recte. In fine : « Ipso die, bea- 
ti Meforiiconfessoris. Item sancti Athelberti regis. » 

GREVEN. idem ferme Matthiz elogium habet, quod 
ex editione LuBECO-CoL. retulimus. Tum : « Rom:, 
sanctorum martyrum Primitivi et Pauli, Rutuli, 
Serapionis, Herodii, Lucii. Item Lucii et Flaviani. 
Montani et Gemelli martyrum.» Confusa hic in 
Actis paulo distinetiora invenies. De Modesto, ut 
supra. « Athelberti regis Canciz, seu Angliz. Qui 
ad predicationem beati Augustini, quom sanctus 
papa Gregorius miserat, conversus, fidei amplian- 
d: ct ecclesiis exstruendis studiosum cooperato- 
rem se exhibens, plenus operibus bonis quievit in 
pace. Ipso die, beati Meforii confessoris, Olyinpia- 
dis sanct:e matronz. Item Hisca et 1:inuz, sancta- 
rum. » Vide Pratermissos. 

MOLAN. : « Treberis, beati Modesti episcopi. » 
Dein minoribus typis : « Ethelberti regis... scrip- 
tum est a Beda lib. 1 et m Historie gentis sua. 
Rothomagi, pa sio sancti Preetextati episcopi ejus- 
dem civitatis, de quo Gregorius Turon. in Chroni- 
co, lib. v, cap. 18; lib. vir, cap. 16, et lib. vin, cap. 
31. » In editionibus aliis. « Treveris, beati... In 
Anglia, Ethelberti regis Cantiorum, etc. Rursus mi- 
nutiori charactere : « Eodem die annotatur vita et 
marliyrium sancti Montani ct sociorum ejus Lucii, 
Juliani, Victorici, Flaviani et czeterorum, scriptum 
eleganti stylo, partim ab ipsis martyribus, partim 
ab eorum familiari, qui presens aderat. » Vide Ac- 
ta sane egregia, et not: optime, ab Henschenio 
illustrata, et denuo recensita a Ruinartio a pag. 
232. 


— aaa— 


Die 35. 


Apud /Egyptum, natalis sanctorum "Victorini, Victoris, Nicofori, Claudiani, Dioscori, Serapionis et 
Papis sub Numeriano imperatore : quorum primus, secundus et tertius pro confessione deitatis cons- 
tanter exquisita suppliciorum genera tolerantes, reliqui quatuor Claudianus et Dioscorus flammis 
incensi, Serapionis et Papias gladio cesi sunt. Omncs itaque celebre martyrium dedicaverunt. 


798 


USUARDI MONACHI 


796 


Ex Pralen., Herinien., Antuerp.-Maj., Pulsanen., Aniuerp. ot. Maz.-Imbec., Muneral., Belin, Gre- 


ven., et Molan. Adde Albergensem. 


VARIANTES LECTIONES. 


Lego Zgypíwn, ut legi debet cum melioribus 
codicibus. Egyptum et Egiptum pro temporum ra- 
tione sepe scribi notius est quam ut hic iterum no- 
tari mereatur. Nicophori scribunt Parvum Rom. et 
Ado Rosweydi, non NicepAori, ut recentiores. So- 
lus Molanus primos secutus est. Optimae nota co- 
dices textum firmant. Exerrant Pulsanen. et Mune- 
rat., ille Nicyfori hic Nzchofori scribentes. An- 
tuerp.-Maj. pejus legit, N£co/tri, seriptorio, sphal- 
mate, qualia etiam sunt Diascori et Serapionis. 
Errat item Pulsan. legendo C/audii pro Claudiani, 
in quo turpius cespitat Molani editor, qui primo 


A loco ponens Claudiani, postea eumdem in Clav- 
dium, transformat. Est etiam sphalma typographi 
in Munerato, ubi pro constanter, male legitur cons- 
tanti. Phrasim mutavit Pulsan. dum pro stppli- 
ciorum genera, vertit, (ormentorum supplicia. Sic 
Marchian. pro relíqui quatuor, substituit, reliqui, 
nimirum. Prima autem Belini editio, pro religti, 
male relique. Pulsan. habet inject, loco incensi. 
Alberg., Ánt. et Max.-Lubec. legunt continue, gla- 
dio cesi, omnes celebre.... Muuerat., omnesque, 
pro omnes itaque. 


OBSERY ATIONES. 


Sola classis Zgypliorum martyrum hodie apud 
Usuardum recurrit, accepta ab Adone, contracto 
ejus elogio. Hic, ut solet, Romanum parvum secutus 
est, ubi septeimn illi hoc die distinctissime exprimun- 
tur: Apud Zgyptunm, Victorini Victoris, Nicophori 
Claudiani, Dioscori, Serapionis, ck Papie. Illorum 
pars maxima apographis Hieronymianis pridie no- 

a est, sub hac enumeratione : £z Zgypto, passio 
sanctorum. Victorini, Victoris, Nevicte [Nivitte, 
Nivitile, Ninentie [Vicafori, Serapionis, Dios- 
cori. Repetuntur septem, vel iidem vel synonymi, 
xxvi Februarii, sed pluribus aliis immisti, sine 
ulla loci designatione, quorum seriem sic pos- 
sis instruere: Serapionis, Claudiani, Victorini, 
Victoris, Nicopori, Diudori, Papid, qui, ut ite- 
rum dicam, si iidem ipsi sint, superius septena- 
rium constituent. Conscripta fuisse olim, inquit 
Henschenius, Aorum martyrum Acía ex elogiis 
eorun,que in varia Mar(yrologiis iisque peranti- 
quis reperiuntur, videmur posse colligere. AL quie 

ic multa appellat Martyr5logia, ad unum Adonis, 
mea quidem sententia, reducenda sunt. Viderit ipse 
Acta aliqua, ex quibus id potissimum eruit, quod 
tormentorum ab iis martyribus passorum diversa 
genera explicat, quamque Noster compendiosius re- 
tulit. Itaque variz illae Mart yrologiorumaliorum an- 
nuntiationesin Actisalaudato llenschenio deductz, 
nihil magnopere ad rem nostram faciunt. ld autem 
observatu dignum, quod in Adone, tum Mosandri, 
tum Rosweydi nominetur, imperator Numerianus, 
agente Sabino duce, ubi procul dubio melius omis- 
sum fuisset Numeriani nomen, forte ab interpola- 
tore aliquoinsertuim Actis, non ipsi Adoni, cum Not- 
kerus eumdemejustextum integrum describat. Exs- 
tat veroapud nosecgraphum Adonianum reginz Sue- 
, cie, quodolim videtur fuisse abbati: Fuldensis, in 
quo correctius solum legitur: S'ub Sabino duce, 
quem scimus Christianos in Egypto crudeliter dive- 
xasse, non sub Numeriano, qui iis infensus fuisse nus- 
quamtraditur, sed sub Decio, ut fusius enarrat Dio- 
nysius patriarcha, insua adversus Germanum episto- 


AUCTARIA 


RoswEYvD., in prima purus, hzc adjungit: « In 
Baunaria, sanctae Walburga virginis. In Africa, 
Donati et Justi martyrum et aliorum XXI. » Ex Ilie- 
ronymianis accepti sunt, vide in Actis eorum so- 
cios. 

LovANiEN. textui, eliam puro, subnectit: « In 
Fenice [Phoenice] sanctorum Ananie presbyteri et 
Petri carcerarii ejus. » 

AÀNTUERP.-Max., UyTRAJECT., LEYDEN., DANic. el 
editio ULTRAJECT. -BELc. idem habent initium, et sic 
deinde prosequuntur : « Quorum primussubprzside 
Maximiano flagris czcus, sale acetoque vulnera 
aspersus, ot cilicio asperrimo confricatus, deinde 
cum Petro przfato, cjus constantia converso, post 
varias poenas, simul in succensam fornacem missus, 
cum aliisseptem militibus in mare precipitati, glo- 


la, ab Eusebio relata libro vi, cap. 40. Usuardus 
autem cum ea ex Adone seligeret, qus in rem 
suam facere poterant, id de martyrii tempore se- 
legit potissimum, quod securius omisisset, er 
puncto nimirum .S$abino duce, ut ex laterculo 
nostro manifest'im est. 

De martyrii loco minus quidquam compertum est, 
nisi id a Graecis, qui diebus aliis eos martyres reco 
lunt, mutare velimus, ut fecisse videtur Joannes 
Cabilunensis episcopus, si ipsius est Topograpkia 
sanctorum Christi martyrum, a Maurolyco vulgata 
et recognita, qui verbo Diopolis, septenos hosce nos- 
(ros, ibisub Numerianocollocat. Dum hane quastio- 
nem more suo diligenteret docte expendit Hensche 
nius,uescio quo casu,a vero Topographie sanclorum 
auctoris prenomineaberrans, eamtribuit Peíro Ca- 
bilunensi. Errorem solerter advertit elar. Castella- 
nus in notis suis pag. 763, typographi oscitantiam 
benigne intezpretatus : recte quidem, et pro suoin 
opus nostrum studio; verum dum ipse Henschentus 
corrigit, in alium errorem perquam similem, sive 
suum, sive typographicum labitur. Quid virum fefel- 
lerit facile intelligo, nempe rem totam non ultra 
examinans. Maurolycum secutus, Primi appellatio- 
C nem substituit, indefessam alias diligentiam suam 

hic desiderari passus, qui catalogum episcoporum 

Cabillonensium non consuluerit, in quo Primus nul- 

lus, sed pro anno, quo laudata Topographia a Mau- 

rolycoscriptatraditur, Joannes Germain,ejus nomt- 
nis apud alios x apud Sammarthanos xt reperitur, 
vir doctissimus et scriptis aliis notus ; cujus prano- 
minis apposita forte initialis littera J. Maurolyco 
ansam dederit Primum efformandi, ut ante me ex 
Raynaudo observavit Papebrochius, tomo V Junii, 
pag. 491, num 27. Videsis apud laudatos Sammar- 
thanosan Zopographia Maurolyci accipi non debeat 
pro Mappa mundi spirituali, cum libro super eae 
cubrato, qux ibi inter alia Joannis Cabilunensis ope- 
ra recensetur, quamque Raynaudus, tomo XI pag. 
287, vocal Mappam sacram. Ad nostra regredimur. 


B 


D riam martyrii adepti sunt. » Vide Acta a Bollando 
illustrata. . 
CENTULEN. caret toto textu, sed legit: « In Afri- 

ca, natale sanctorum Donati, Justi, [ngenie el 
aliorum quinquaginta. Item, natale sancte Alde- 
trudis virginis. » . 
BRUXELLEN. totum fere Adonis contextum, tamelst 

non omnino purum, sic exhibet: « Apud Egiplum, 
natale sanctorum septem fratrum Victorini, Viclor, 
Nycaforii, Claudiani, Dyoscori Serapionis, et Papis, 
sub Numeriano imperatore, agente Sabino duce. 
Quorum primus in pilam ex robore cavam et undi- 
que circumforatam missus, ac per singula foramina 
iutissime transpunctus est ; et cum nimius San- 
guis efflueret, eductus de pila, capite casus esl. 
Secundus, manibus et pedibus amputatis, in eamdem 





197 


MARTYROLOGIUM. — MENS. FEBR. 


798 


pilam missus, prioris Lormenta sustinuit, et novis- A nice, sanctorum Ananix presbyteri et Petri carce- 


sime gladio czsus est. Tertius, cum ultro in pilam 
fuisset ingressus, indignatus judex jussit eum inde 
produci, et super craticulam, prunis substratis, ali- 
quantisper assari et inverli ; eumque in confessione 
persisteret, sublatus inde, minutatim gladio conci- 
sus spiritum reddidit. Reliqui quatuor Claudianus, 
et Dyoscorus flammis incensi, Serapion et Papias 
gladio perempti ;omnescelebre martyrium consuin- 
maverunt. » De Anania et Petro eadem habet quao 
codd. medie note. In fine autem subjicit : « Item 
Aldetrudi; virginis, fili: sancti Bovonis. » Vult di- 
cere Vincentii comitis. Vide Acta nostra, ubi ab 
Henschenio nonnulla difficultatesexplanantur circa 
tempus vitz» Aldetrudis, circa diem obitus, et alia 
catenus non satis perspecta. 

HacENOYEN. alium textum composuit : « Apud 

yptum, natale sanctorum martyrum Victorini et 
Victoris, Nycopori, Dioscori, Claudiani, Serapionis 
et Papiz, sub 
rum primus et secundus et tertius, pro confessiono 
Deitatis, constanter exquisita suppliciorum genera 
tollerantes, reliqui vero flammis sunt incensi, ul- 
timi duo gladio sunt e:iesi. Omnes itaque sollempne 
martyrium dedicaverunt. » Sequitur Anani:p annun- 
tiatio, in qua sic positionem seu locum martyrii ex- 
primit : « In Veneti, sanctorum martyrum Ánaniz 
presbyteri, et ej 8 carcerarii Petri. Quorum pri- 
mus, » eic., ut codices medix note supra. In fine : 
« Walpurg: virginis. » . 
^ AQUICINCT. : .« Inventio capitis sancti Pauli apo- 
$toli. » 

Coprex. D. pu CuUurvaL, signatus B : « In Phu- 


IV Kai. 


rarii ejus. » 


ALTEMPSIAN. : « Rom, inventio capitis sancti 


Pauli. » 


SrROZZz. et MEDbiC. : « Item, sanctorum marty- 
rum Justi et Herenwi et sancti Victoris episcopi et 
martyris. » 

Editio LuBEcO-CoL. textui, fere puro, solum su- 
eraddit : « In pago Trecassino, beati Vietoris con- 
essoris. » Spectat ad diem sequentem. 

GREVEN. : « In Africa, Donati, Justi martyrum et 
aliorum unius et quinquaginti. Item Herenei, Pysio- 
nis, Nestoris, Casta. » Sumpti sunt de more ex ali- 
quoapographo Hlieronym. « Ananiz martyris. Rome, 
Aglaes martyris. » Vidc indicem Pratermissorum. 
« |n pago Trecassino, beati Vietoris confessoris. 
Aldetrudis virginis, filix sancti Bavonis [/ege Vin- 
centii comitis], » qui et ipse sanctuscolitur xxivJuliíi 
« Translatio sanct:e Walburga virginis. » Probabi- 


umeriano imperatore Romano. Quo- p lius est eam hoc die obiisse, ut in Actis videre est. 


MotAN. : «ltem sancta Aldetrudis. » virginis filia 
sanctze Waldetrudis. » Dein minori typo : « Eodem 
die, sancti patris nostri Tarasii archiepiscopi Con- 
stantinopolitani. » Editiones ali: auctarium ponunt 
hoc modo : «Item sanct» Aldetrudis virginis, filia 
saucta Waldetrudis, quze Malbodio manasterio se- 
cunda praefuit. In Sicilia, sancti Gerlandi ex Bur- 
gundia, episcopi Agrigentini, tempore lKogerii co- 
mitis. Die vigesima quinta, sanct! patris Tarasii 
archiepiscopi Constantinopolitani. » Vide insignem 
de eo Henschenii commentariuin, et Vitam a Gen- 
liano lferveto e Greco Latine redditam, egregie 
illustratam. 


Die 26. 


In civitate Pergen Pamphiliz, natalis beati Nestoris episcopi, qui persecutione Decii, cum die noctuque 
orationi insisteret, postulans ut grex Christi custodiretur, comprehensus, nomen Domini mira libertate, 
et alacritate confessus, equuleo erudelussime tortus est. Exin crucis suspendio vietor migravit. Apud 

Alexandriam, sancti Alexandri episcopi gloriosi senis. Hic yost beatum Petrum, Arrium presbyterum 
suum hzretica impietate depravatum, et divina veritate convictum, de ecelesia ejecit, ac postea inter 
trecentos decem et octo Patres, et eumdem in Nic:no concilio damnavit. 


NOTE. 
Ex Praten., Herinien., Tornacen., Aut.-Maj. Marchian., Pulsan., Munerat., Greven. et Molan. 
YARIANTES LECTIONES. 
Pergem pro Pergen scribunt Pulsancn. et Mune- (? sensu omnino aberrare videntur Pulsanen. et Mune- 


rat. Lego Pamphilie cum codicibus propeomnibus, 
licet ultro fatear meliorem esse Molani lectionem, 
Pamphy lie. Textus recte habet orationi insisteret, 
discrepat solus Pulsanen. qui scribit, incumberet. 
Sic Molanus contra omnes posuit gérabili pro mira 
libertate. Eculeohabent aliqui; secutus sum modum 
scribendi communiorem et accuratiorem. Pro Ezín, 
in Greven. et Molan., legitur ecinde : nec a vero 


rat. dum ponnunt e£ in. Scriptor codicis Antuerp.- 
Maj. posuit ez (amen quod prorsus nihil significat. 
Marchian. post Alezandri, omittit titulum episcopi. 
Arrium scribunt passim ; male Antuerp.-Maj., Arrí- 
ium. In Niceno variant. Damnacit evi sui ortho- 
graphiam redolet. Greven. in fine : damnavit eum- 
dem : Molan., eumdem damnacit, utrobique recta 
constructio. 


OBSERY ATIONES. 


Diximus alihi, inter varias de Romani parvi au- 
etore opiniones, unam esse multorum animis insi- 
tam, quasi hie ex Hieronymiano brevieulum su:um 
compilasset. Ego vcro ex perpetua collatione, in 
qua tandiu versatus sum, censeo oppositum longe 
esso verosimilius;ct, ut non diffitcor, cosdem quarn- 
doque sanctos in cumdem diem utrobique concur- 
rere, persuasissimum tamen habeo auctorem illum 
raro ex Ilieronymianis apographis quidquam aece- 
pisse. Ut ad textuum hodiernum accedam, certe dum 
8ic anuuntiat : Apud Pergen Pamphili, beati Ne- 
storis episcopi, alium plane ducem habuisse opor- 
tet.Hoc ut perspicias, en Hicronymianum hujus dici 
laterculum : Naíalis sanctorum Alezandri, Nesto- 
fis, Theonis, Epion,et aliorum plurium. Quenam 
hic, obsecro, convenientia? At sumere potuit ex die 
precedenti: neque hoc opinor ; verba conferamus. 


Lucenso sic ibi habet: Pam/ftlia, natalis sanctorum 
Nesloris, el Caste. Corbeiensia : Zn Pamphilia, na- 
(alis sanclorum Nesloris et Caste, Claudiani. De- 
mum Epternacen. : Pampilie,natalis sancti Nesto- 
ris. Nusquam determinatus locus, nec appositustitu- 
lus ; ubique fermeadditi socii, quos a Nestore nostro 
removere nemo non cogitur. An hzc satis conve- 
niant, ut primus ex posterioribus hausisse dicatur, 
fallor si quis harum rerum peritus ex stimet. Credi- 
derim ego Nestorem Magydenum ex Actis auctori 
Romani parvi innotuisse,in quibus cum diem satis de- 
terminatum non reperiret, hunc pro suo arbitrio, ut 
nonnunquam solet, prz cieteris elegerit. Ex simi- 
libus Actis egregium elogium concinnavit Ado, a 
Notkero descriptum, a Nostro solitz» brevitali ele- 
gunter aptatum. Vide Acta ipsa, qux: Baronio et 
Henschenio probata, dubiis tamen multis obnoxia 


790 


USUARDI MONACHI 800 


censet Tillemontius tomo III, a pag. 361. Quis Ne- A Tractatu chronologico de patriarchis Alexandrinis 


stor a Wandalberto celebretur, patet ex ejus ver- 
siculo : 


Nestore quertus ovat, socio pariterque Theone. 


Quod de Nestore sentimus, idem et potiori jure 
militat in AZezandro patriarcha Alexandrino, eum 
scilicet nequaquam indigitari in ea multorum mar- 
tyrum classe, qua hoc die in Hieronymianis, et 
quidem absque positione seu loci designatione 
refertur. Undecunque vero eum desumpserit (ego 
ex Rufino aeceptum non dubito) quacunque ratione 
ductus, xxvi Februarii ipsuin affixerit auctor Ro- 
mani parvi; certum est, ita in eo, hoc die legi, 
Alezandrie, Alezandri g loriosi senis episcopi ; cer- 
tum est Adonem ex laudati Rufini Eusebio elogium 
Alexandro construxisse, quod ab Usuardo et Notke- 
rofereadlitteram descriptum, inca;tera deinde Mar- 
Lyrologia dimanavit. Martyrologii illiusauctoritatem 


a num. 193. Ibi dicta non repeto, solum observari 
velim ruere conjecturas omnes, quas multis agglo- 
merat et mire contorquet eruditissimus Montfauco- 
nus, in przevio suo ad Vitam S. Athanasii monito, 
pag. 46, dum Romani parvi auctorem, textus Hiero- 
nymianos male interpunxisse et turbassecontendit, 
ut Alexandr im Alexandrinum hoc die collocaret, et, 
si superis placet, etiam «aríyrem facerel, ut die 
sequenti clarius refellam. Melius et brevius viro Cl. 
consilium suggeram ; dicat rotunde, Romani parvi 
auctorem sanctos nonnunquam, pro suo fere arbi- 
trio, certis diebus illigasse, de quorum vero obitus 
die indubitatam notitiam non habuerit : quod verum 
esse, ultro fatebimur ; sed an hic obtineat, nec ipsi, 
nec mihi exploratum est. Porro inter recentiores 
illos adversarios Castellanum quoque annumero, 
nimia libertate uti solitum, in mutandis diebus, 
quos a tot seculis martyrologorum nostrorum una- 


eludere conantur eruditi aliqui recentiores, ut B nimis consensus sanctorum cultui consecraveret. 


Alexandri obitum ex xxvi Febr. ad xvi Aprilis 
transferant, contra quam mihi visum fuerit in 


Reliqua non moror, dum textus nostri origo et ge 
nuina simplicitas abunde demonstrata est. 


AUCTARIA. 


RoswEYD. textum purum refert. sed ei in fine ad- 
nectit : Por(unati episcopi. Alii codices socios ad- 
jungunt, in quorum numero non conveniunt ; tu 
vide Henschenium et Florentinium, qui classes 
illas salis accurate dispescunt. 

ANTUERP. Max.-LuBEC., UcHELLIAN., DELIN., AN- 
TUERP.-Max., VaTiCAN., num 5949, ULrRnAJ.-LEv- 
DEN., LovaNIEN., DaNic. et editio UtrRAJ.-DELG., 
omnes etiam in textu salis puri, sic in fine habent : 
«]Item Fortunati, Felicis, cum aliis viginti et 
septem. » 

ALBERGEN., nescio unde ab solitis sociis recedat, 
hzc de Nestore cx Adoue textui admiscens : « Ille 
I:tus psallebat dicens : Jenedicam Dominum in 
omni lempore, semper laus ejus in ore meo. Prises 


verostupens supertanta tolerantia, volenseum blan- (C 


dis verbis a fide revocare, dixit ei : Vis esse nobis- 
cum, aut cum Christo tuo? Cui sanctus Nestor cum 
magno gaudio respondit : Cum Christo meo cram, 
sum, el ero. Exinde crucis, » elc. 

CENTULEN., puto scriptoris oscitantia, confusas 
esse binas annuntiationes hoe modo: « In civitate 
Pergen, Pamphiliz, sancti Fortunatiepiscopi et mar- 
tyris, et aliorum triginta duorum. » Vide Acta. 

BRUXELLEN., textum fero purum, pr:eter morem 
servat, in fine adjungens : « Item Felicis martyris 
cum sociis viginti septem. » 

HAGENOYEN. Lextum etiam refert tantum non pu- 
rum. [n auctario convenit cum superioribus. « Item 
Fortunati, et Felicis cum aliis viginti septem mar- 
tyribus. » 

AquiciNCT., pro Nestoris, legit Nestorii, subdit- 
que in fine cum aliis : « item Fortunati, Felicis, cum 
aliis viginti septem. » 

ViCTORIN et 
130, in fine babent : « Nivernis, sancti Agricoli 
episcopi et confessoris. » Alii vocant Agricolam, 
ul vide in Actis. 

SrRozz. et MEpic. primo loco ponunt sanctum in- 
digenam : « Apud civitatem Florentiam in partibus 


lil Kal. 


ODEX REG. SCECLE, signalus num. [) 


Tusciz, natale saneti Andrez episcopi et confesso- 
ris ejusdem "urbis, successoris sancti Zenohii glo- 
riosi episcopi et confessoris, magniflcz sanctitatis, 
vit»? laudabilis et clarissimi viri, cujus corpus re- 
quiescit in ecclesia cathedr.ili predicts urbis, 
juxta altare przdicti sancti Zenobii. » — 
Editio LuBECO.-Cot., de Nestore etiam aliqua ex 
Adone interserit, post custodire(ur, his verbis : 
« Comprehensus a quodam Hyrenercho [Irenarcho] 
rincipe curis civitatis, oblatus est presidi Pol 
ioni, a quo, dum confiteretur nomen Domini miri 
libertate et alacritate, multis tormentorum genhett 
bus affectus, et equuleo crudelissime tortus est. 
Exinde, » etc. Sequitur d: Alexandro. Tum : «ltem 
sanctorum Fortunati et Felicis cum aliis viginti el 
septem, martyrum. Arvenis, beati: Agricole ept 
scopi et confessoris. In territorio Archiacensi, 
sancti Vicloris confessoris. » 
GREVEN. : « Item sanctorum martyrum Theonis, 
Epion, Justi, Donativi, Ainpliati, Ingenii. Item For 
tunati, episcopi, Felicis et aliorum viginti sept; 
martyrum. » De Agricola et Victore eadem habel, 
qui editio LuBECO.-CoL : « in Hibernia, Oghani 
episcopi. » Est inter Prztermissos. « Item sancis 
memoris Jacelini, prioris majoris Cartusizm posi 
Brunonem decimi, viri magna sanctitatis el merit. 
Hic defunctum quemdam monachum Cartusiz, uà 
miraculorum ostensione cessaret, precepto obe 
dientizt compescuit. » Notatur solum inter Protet- 
missos hoc die et. precedenti. 
MoLAN., in prima editione : « Item Fortunati, ei 
Felicis cum aliis xxvit. In. territorio Archiacens, 
sancti Victoris confessoris. » Accedit in posterio- 
ribus : « Die vigesima sexta, sancti patris Porphy- 
rii, archiepiscopi Gazze. » Vide insignem ejus Yt 
tam, a Marcho discipulo descriptam, a Gentisno 
Herveto Latine redditam, et in Actis nostris ab 
Henschenio illustratam. Mirum est Martyrologos 
nostros de tanto viro non meminisse. 


Die 9. 





Alexandriz, passio sancti Juliani martyris. Is cum ita podagra constrictus esset, ut neque incedere, 
neque stare posset, una cum Euno ministro suo, in sella judici offertur ; qui camelis impositi jubentur 
per totam circumduci urbem, et flagris hinc inde inspectante populo laniari, usquequo finem ipsis verbe- 
ribus sortirentur. In Hispaniis civitate Hispali, natalis sancti Leaadri episcopi et confessoris, cujus pr 
dicatione et industria, tota Gothorum gens per Recharedum regem ab Ariana impietate conversa est. 
Lugd?ni, sancti Baldomeris viri Dei, cujus sepulcrum crebris miraculis illustratur. 


NOTE. 
Sic habent Praten., Herinien., Marchian., Pulsan., Muneralt., Belin., Greven. ot Molan. 


801 


MARTYROLOGIUM. — MENS. FEBR. 


802 


VARIANTES LECTIONES. 
Munerat post, Jscum omittit i(a que particula ad A itaintextu reliquimus. Munerat. tria hz»c verba per 


rectam syntaximrequiritur. In Pulsanensi pro 20$- 
set, malo legiturpot«isset etinMunerato pro Euno, 
habetur U^o uti et in Marchianem. Bellinus ponit 
Entuo. Hic rursus pro inspecíantelegit spectante cui 
accinit Munerat., qui pro Zispali scribit, Hispa- 
lis. Hispaniis vero et Hyspah, qua apud aliquos 
inveniuntur. szculi vitio tribuenda sunt. Recharen- 
dum habet prima Belini editio, altera cum omnibus 
codicibus ARecharedum quorum auctoritate ducti 


Recharedwumn regem omisit. Scri psi Arríana, ut pri- 
die factum est. Marchianem. Pulsanen, prima Belini 
editio et Greven legunt. Baidomeri, recte opinor, 

uamvis aliorum codicum torrenti cesserim qui cum 

done et Notkero constanter scribunt Baildomeris 
vel Baidemeris. Molan tem in editione altera ponit 
Baldomeri, corrigitque etiam quod male in prima 
legerat ipsius verberibus pvo ípsis : 


OBSERVATIONES. 


J«liani et Eunt sacra commemoratio debetur auc- 
tori Rom. parvi, quisanctos illos non aliunde, quam 
ex Eusebio Rufini accepit, suntque deeorum numero 
quorum cerlamina praedicavit Dionysius Alexandri- 
nus, in szepelaudata ad Fabium Antiochenum episto- 
la, apud Eusebium libro vt cap. 41, ex quo alii om- 
nes. Sic habet pradictum Martyrologium : A/ezaa- 
drie Julianimartyris et Euni qui cum ipso seneia 
confessione perduravit. Ubi advertes proprium Eu- 
ni nomen C'ronion esse prater missum. Ado ex Euse- 
bii verbis elogium adornavit, quod Noster brevius 
exhibet. Satis mira est Montfauconi animadversio in 
monito ad Vitam Athanasii, de quo pridie etiam ime- 
minimus. Illic enim auctorem Rom. parvi arguit per- 
turbationiset confusionis, quasi qui diversa in unum 
conflaverit, et ita quidem, ut per hxc verba : Qui 
cum ipso sene in confessione perdwuravit, indicel 
Ewntwum cum Alezandro patriarcha subiisse mart y- 
riumutpote cum Alexander, ut vidimus die przce- 
denti gloriosus senezdicatur.Sed h:ec et reliqua quee 
ibi Montfauconus adducit, quam levi conjecturz in- 
nitantur, ex sola illius Martyrologii, Adonis et Not- 
keri, lectione ad oculum commonstratur. Potera- 
autem oculos ipse suos convincere, si velobiter Eu- 
sebium inspexisset loco citato, cujus verba hic re- 
feram : « Quorum Julianus, vir pod:.; *»? doloribus 
constrictus, qui nec stare po*eratnec incedere ; una 
cum diobus aliis, qui ipsum portabant addustus est. 
Horum alter statim negavit ; alter, nomine Cronion 
qui Eunus cognominabatur, nec non et senex ipse 
Julianus, cum Chistum confessi essent, » etc. Habet 
hic Montfauconus $e26m cum quo Eunus i^ confes- 
sione perduravil; habet non quo Romanum parvum 
sed se perturbationis accuset quod nempe duorum 
dierum diverssissimos textus in unum confuderit. 


De Leandro celebri illo Hispalensi episcopo nulli 
martyrologi Adone antiquiores meminere. Eum ipse 
primo loco annuntiat, his verbis : « ApudHispaniam 
civitate Hispali, sancti Leandriepiscopi et confesso- 
ris: ad quem beatus Gregorius libros Moralium seri- 
bit : eujus predieatione et industria tota Gothorum 
gens, per Reccaredum regem, ab Ariana impietate 
conversa est. Qui etiam fratrem ejus Erminigildum 
regem, vivente adhue patre heretico, ab eadem 
Ariana heresi ad catholicam fldem correxit, atque 
usque ad gloriosam martyrii passionem suis exhor- 
tationibus perduxit. « Hzc omnia Notkerus, primo 
etiam loco descripsit; Usuardus, mutato ordine, 
sensum Adonis secutus est. Rejivitur in Aclis ad xim 
Martii propter rationesibi assignatas, quarum pra- 
cipua, quod per totam fere Hispaniam non alio 
quam eo die colatur. Putat Castellanus martyrolo- 
gos non szculi ansamcepisse, Leandrum Hispalen- 
sem hoc die memorandi, quod in apographis Hiero- 
nym, inter Smyrnenses martyres Leander aliquis 
commemoretur. Non assentior; id enim in Adone 
iisque qui ipsum secuti sunt, hactenus exemplo ea- 
ret, s:ltem quod a me observari potuerit. ITunc de 
Leandro versiculum nobis reliquit Martyrologus 
metricus. 


Tertius Hesperie Leandro antistite floret. 


C  Baldomerus etiam ab Adone primum in Fastos 
. relatus est cujus verba Usuardus ae Notkerus des- 


eri pserunt. Nomen gallicum Caimiervel Geawmier 
perrectam analogiam, difficulter a primitivo descen- 
dit. Pauca qus de eo Chiffletius eruit, vide in Actis 
ab Henschenio illustratis. De textu nostro dubii ni- 
bil superest. 


AUCTARIA. 


ToRNACENM. textui puro et simplici superadit : 
« Eodem die sanctse Honorinz virginus, et martyris» 
Ex translatione maxime innotuisse videl ur; ut docet 
Henschenium in Actis. 

ANTUERP.-MaJ. hic mutilus est; sichabet : In His- 
pania civitate Hispali, natale sancti Leandri, epis- 
copi ad quem beatus Grsgorius libros Moralium 
scribit. Item eodem die in Alexandria, uatale sancti 
Juliani martyris, 

RoswEvb. in prima purus, alteras duas in diem 
sequentem rejicit, hic vero iissubstituit : « Item in 
Africa Dionis, martyris et aliorum. xxt::. » Voluit di- 
cere Dionysii. Aliinumeraut xxiv. socios anonymos. 

ANTUERP.MAx LunEc, in fine adjiciunt. : » Eodem 
die, Alexandri Abundantii et Fortunionis. 

ANTUEPP.-Max., ULTRAJEC., LEYDEN., LOVANIEN., 
ALBERG.,DANiC., HAGENOYEN. et EpnrTIO ULTRAJ.-BELG. 
in prima et ultima satis puri in secunda de sancto 
Leandro post confessoris interserunt : « Ad quem 
beatus Gregorius libros Moralium scripsit. « In fine 
habent ut supra et ut plures codices inforius : « Eo- 
dem die, Alexandri, Abundantii et Fortunionis. » Ex 
Hieronymianis a classe Thessalonicensium marty- 
rum avulsi sunt : vide reliquos socios in Actis recte 
ordinatos, ubi quid in Romano hodierno erratum 
git facile deprehendes. 

CENTULEN. ex toto textu Usuardino nec verbum 


exhibet, hoc solum ex Hieronymianis referens : « In 
Affrica sancti Dyonisii et aliorum xxiv martyrum. » 
Jam dixi, non unam esse eorum.codicum lectionem 
cum aliqui solum numerent comites XX'II. 
BBUXELLEN. incipit a Leandro: « Apud Hispaniam 
civitatem Hispalim... » ui codices maedis:e nota. Se- 
uitur de Juliano et Euno. Tum : « Eodem die 
lexandrie Abundantii et Formionis. » Melius ha- 


D bent codices supra. « Apud Lugdunum, sancti Bal- 


duneti... » Denique : « Item Fortunati martyris. » 

ÁQUICINCT. ,in fine : « item Alexandrie, Abundan- 
tii et Fortunionis. » Errorem jam novimus. « Et 
sanct:e Honorinz virginis. » 

VicTORIN., ET REG SuEC., signatus num. 30, et 
UGHELLAN : « Item S Alexandri, Abundantii, Fortu- 
nionis. » Est augmentun quod szpe recurrit. 

ManTRIC., CARTHUS ÜLTRAJ. post textum plane mu- 
tilum addit : « [nventio sancti Joannis Baptist: ; » 
ast in margine : « forte Joannis filii Eutropii. » Imo 
verosimiliter neutrius. Vide pretermissos. 

. BicoriaN. Codex signatus P. 5, qui fuit PP. Caele- 
stinorum : « [tem Alexandri, Habundantii, el Fur- 
tunionis. » 

REc. SuEC. signatus 428 : « Ipso die sanctse Ho- 
norinz virginis et martyris. » 

Codex D. pu CuEvaL. signatus B : « Eodem die 
Alexandri Abundantii et Fortunionis. » 


803 


ÜSUARDI MONACHI 806 


VATICAN. num. 5949. : « Alexandri Abundantii et A rum brachia expiravit. Item boati Joannisabbatisin 


Fortunionis et aliorum xxiv. » 

SrR022 ei MEbDIC. : « Item S Januarii. » Án ex so- 
ciis SS. Alexandri, Abundantii, etc. ? 

Editio LuBEco-Cot. post Leandrum hze apponit : 
« Vocatio ad apostolatum sanctorum Petri el Andrez 
apostolorum. » Sequitur de Baldomero. Dcin : « Eo- 
dem die, sanctorum Alexandri Abundantii et For- 
tunionis martyrum. Ipso die beat: Onosim:e vir- 
ginis. » Lege Onesinue, de qua hodie in Actis. — 

GREVEN. : « Thessalonicz, Alexandri, Abundantii, 
Antrogoni, et Fortunionis martyrum. In Africa Diu- 
nisii, Taciani, Dionis martyrum aliorumque xxxiii. » 
Ita jam passim Grevenum accessiones suas ex apo- 
graphis Hieronym, inchoare advertimus. « Onesimze 
virginis. Item Macharii. Castro Conflando, Honorinz 
virginis. Item beati Joannis Monachi, filii Eutropii 
magistri militum urbis Roms. Qui cum in omni 
sanctitate annis septem in monasterio stetisset, Ro- 


Scithi, qui rogatus a fratribus, ut verbum aliquod 
salutar: eis relinqueret respondit : ex quo faetus 
sum monachus, nunquam propriam feci voluntatem 
nec aliquid docui quod non prius ipse fecissem, 
Item alterius Joannis in eremo superioris Thebaidis 
vitam, oribus, et abstinentia preeelari. Joannis etiam 
alterius, qui in deserto Sutric tanta consolationis 
gratia refulsit, ut quantacumque maestitia quis pre- 
meretur, paucis sermonibusejus lzxtitiaet alacritate 
repleretur, » De his tribus synonymis aliis, vide in- 
dicem Pretermissorum. 

MoLAN. : « Eodem die beatz:e Honorinz virginiset 
martyris. » lta in prima editionc. Aliz sic habent : 
« Eodem die in Nortmannia, beat:z? Honorinz virgi- 
nis et martyris. Die vigesima septima saneti patris 
Procopii Decapolitz, confessoris. » Demum minori 
charactere: « Item apud Metaphrastem, sanctorum 
Andronici et Athanasi:z. » [n syllabo Pretermis- 


mam rediit; in domo parentum incognitus permansit p; sorum remittuntur ad ix Octobris. 


et in extremo vil:? parentibus se revelans, inter eo- 


Pridie Kal. 


Die 28. 


In territorio Lugdunensi locis Jurensibus, depositio beati Romani abbatis, qui primus illic vitam hére- 
miticam duxit, et multis virtutibus ac miraculis clarus, plurimorum postea pater extitit monachorum. 


Eodem die, sanctorum Macharii et Rufini. 


NOT £F. 


Sumiturtextus ex Praten., Herinien, Tornacen 
Marchian ei Pulsanen. Concordat. Muaerat, sed 
translationem adjicit S. Augustini. Grevenuscontra 
et Molanusin ultima annuntiatione Macarii et Rufini 


deficiunt. A2£.-Maz., Lubec et passim codices reli- 
dui redundant in Justo et Theophilo. Plura vide in 
bscrvationibus, csetera in Auctariis. 


VARIANTES LECTIONES. 
OBSERVATIONES. 


Null: hic variantes. 


Quidquid de Romano abbate Jurensi in hodierno 
nostro textu ponitur, ex Viennensi sumpsit Usuar- 
dus, et totidem verbis Notkerus (silentibus de eo 
sancto antiquis reliquis Martyrologiis ) rescissa 
utrobique ultima Adonis periodo hac : Venerabile 
ejus corpns situm est $n. finibus Vesontionum ; 
quam in nonnullis codicibus auctioribus resti- 
tutam infra ^exhibebimus. Qu:s vero hic pau- 
cis Ado memorat fuseet diligenter eruderavit Hens- 
chenius, qui ejusdem Aomani Vitam a cozvo scri- 
ptam a Petro Francisco Chiffletio erutam, uon 
minori studio illustravit. Sintne vero in praelata 
Vita interpolationes, quos recentior criticus se de- 

rehendisseautumat in Supplemento examinabitur: 
am dixi abesse hoc die ab antiquis reliquis mart y- 
rologis Romani nomen ; addo hic vacare penitus 
Romanum parvum, ut. nonnunquam in memoriam 
revocem, quam parum verosimiliter opinentur ali- 
qui, brevioris hujus Martyrologii auctorem, Ado- 
nis contractorem esse, ut pote qui hic vel unicum 
sanctum notare neglexerit, quem in Adone exs- 
titisse manifestissimum est. 

De Macario et Rufino, item Justo et TÀheophilo 
agit hoc die laudatus Henschenius, eosque pruden. 
ter duas numerosiores Hieronymianorum turmas 
ad quarum alterutramreferendi videntur ; ultimi 
fortasse ad priorem Alexandrinorum, primi ad al- 
teram. Obscurosesse Hieronymianos textus,legenti 
palam est, nec habuit Florentinius quo classes ac- 
curatius distingueret, aut ad proprias positiones re- 
ducerct. Nobis de sola Usuardi ectione, seu de so- 


lis Macario et Rufttno quaestio est. Mirari autem 
subit Castellanum, pag. 803, tam rotunde asserere 
apud Usuardum eque ac Adonem non alium sancíum 
hoc die signatum reperiri preter solum ARomasum, 
quod nisi vehementer fallor, ex Molani editione 
supponere debuit ; certe percharum sibi codicem 
Pratensem (unc non inspexerat, nec codicum alio- 
rum mss. abHenscheniocitatorum rationem habere 
voluit ; de rei veritate non dubitaturus, si longam 
hic talium seriem consulere potuisset. Variant Hie- 
ronymiana in martyrum nostrorum sexu, iisque 
pressius insistendo, viderentur hi ambo Macarist 
et Rufinus in feminas Lransformandi. Atcum etiam 
Wandalbertus tam clare enuntiet : 


Machario pridie Rufinus jungitur almus; 


ita abillis alicubi inventum fateri necesse est, neque 
nobis ob auctoris nostri sententia deflectere licet. 
Qua porro de causa ab his martyrologis hi duo 
precipue ex tot aliis selecti sint, quis divinet ! 
Credo ego id arbitrarium fuisse, quemadmodum 
apud Rabanum et Notkerum. quatuor aliorum factus 
est delectus : 7x Alevanrdia : sanctorum Celer 
Pugilli,Legici [Notkerus Gaii | S'erapionis, nullaso- 
ciorum servata memoria; ut innumeris locis apt 
duosillos martyrologos usuvenit, et in nostro etiam 
sepius recurrit. Quam recte martyres illos diges- 
serit Galesinius. et ex eo alii, vide in Actis. pag. 723 
De textus nostri germanitate ambigi nequit, gui 
quid Grevenus et Molanus a czterorum codicum 
consensu deflectant. 


AUCTARIA. 


ANTUERP.-M4j. Adonis clausulam restituit, sic an- 
nuntiationem formans : « In territorio Lugdunensi 
locis Jurensibns, beati Romani abbatis, qui primus 
illic heremiticam vitam ducens, et multis virtutibus 
ac miraculis clarus, plurimorum postea pater exti- 
tit monachorum, Venerabile corpus ejus situm est 
in finibus Vesontionum. » Soli duo codices mss. 


Usuardini reperiuntur, hic nempe et Centulensis, 
qni careant Macario et Rufino. 
. RoswEYp- primo et secundoloco refert annuntià- 
tiones duas de Leandro et Baldomero quas in €o 
codice huc male translatas, die praecedenti notavi- 
mus. Sequitur textus hodiernus plenus et purus. 
ANTUERP et Max.-LouBEC secundam annuntiialio- 





805 MARTYROLOGIUM. — MENS. MART. 806 


nem referuntsicutieam Henschenius in Actis posuit: A Dionysii, Claudiani et Theophili. » Unde hic Diony- 
« Eodem die, sanctorum Macharii, Rufini, Justi et — sius acceptus sit, non facile dixeris. 

Theophili. » Atque hi in pluribus codicibus sic con- ViCTOUIN., in fine : « Apud Papiam civitatem, re- 
juncti inveniuntur, procul dubio ex Hieronymianis ^ conditio sancti Patris nostri Augustini episcopi. 
pographis primum accepti, quamvis tres primi, — Eodem die, sanctorum Macarii et Rufini, Justi, et 

aut saltem his synonym, inter Auctariacompareant, "Tneophili martyrum. » 

xi] Februarii. Vide indicem Pratermissorum hoc MaTRiC.-CaRTBRUS.-ULTRAJ. : « Romani abbatis. Ma- 
die. carii et Rufini martyrum. Oswaldi archiepiscopi 

ALBERG. et DANiIC., cum codicibus ejusdem not: — Eboracensis [44 margine, alias, Wigorniensis ] 

mox citandis, textui modicissime mutato nonnulla — magnz sanctitatis viri. » 


de Romano interserunt, qua ex sola nominis cum VaTIC. signatus num. 5949, et UÜGHELLIAN. 
altero Romano cognatione perperam commista sunt, — « Sanctorum Macharii, Rufini, Justi et Theophili. » 
ut invenies in nostro Prztermissorum indice ad no- MUNERAT. : « Ipso die, translatio beati Augustini 
men .$. Romani abbatis de Fontisrogo,etclarius ad — episcopi et confessoris. » 

xxi Maii. Verba illorum omnium codicum sunt : BELIN., sic orditur : « Papi: : translatio saneti 


«Hic beato Benecdictocreditur habitum monachi- — patris Augustini episcopi et confessoris. » In fine 
cum tradidisse,eique ad sonum tintinnabuli victus — autem : « Eodem die sanctorum Macharii et Rufini, 
necessaria ministrasse. »Tuminfineannuntiationem — Justi et Theophili. » 
subdunt, de qua supra : « Eodem die sanctorum Editio LvgEco-Cor. : Romanum etiam confundit 
Macharii, Rufini, Justi et Theophili. » B cum sancti Benedicti ministro, addeus cum Bruxel- 
ANTUERP.- Max., UrTRAJECT., LEYDEN., LOVANIEN.  lensi ex Adone: « Venerabile corpus ejus situm 
et editio UrTnAJ.-BeLc. addunt praeterea: «Item, — esse in finibus Vesontionum. » Sequitur : « Vocatio 
translatio sancti Augustini episcopi el confessoris, — sancti Philippi ad apostolatum. Eodem die ; Macarii 
ab Yppone ad Sardiniam. » Ubi notabis leyden- etc. Ipso die, sanct: Rufinz virginis. » Addere po- 
sem utrumque codicem et Lovaniensem has voces — tuisset Macarie. Vide supra in Observationibus, 
interjicere, Patris nosiri ; ut inde facile colligas, — et in Actis pag. 743. « Translatio beati Augustini 
codices illos ad usum ccenobiorum, vel partheno- — episcopi de Ipona in Sardiniam ; facta anno Domini 
num ordinis sancti Augustini fuisse scriptos. quadringentesimo nonagesimo octavo, temporibus 
CENTULEN., incipit : « Natale sanctorum Publii Symmachi papz et Anastasii imperatoris, ab obitu 
[as non Pupilli ?], Justi, Theophili ct Felicis mar- — ejusdem sancti viri anno sexagesimo secundo. Et 
tyrum. » En delectum alterum ex Hieronym. plane — hzc ipsius translatio dicitur (prima). » Spectat ad 
pro arbitrio factum. De Romano haec duntaxat : — xxvii Augusti. 
« [n territorio Lugdunensi, sancti Romani abba- GREVEN. : « Macharii, Rufini, Justi, Theophili 
tis. » martyrum. Item sanctorum Celeris, Pupilli, Clau- 
BRUXELLEN., de Romano addit, quod habent alii  dionis, Macharii, Gaii, Serapionis. In Britannia, 
supra, adjicitque ex Adone : « Cujus corpus vene- sancti Oswaldiepiscopi Wigorniensiset confessoris 
rabile situm est in finibus Vesontionum. Eodem die, — Symphroniz matronz et martyris. » Vide Prater- 
sanctorum Macharii, Ruphini, Justi, et Theophili. missos. « Pynnosa virginis et martyris. » Rufin 
Et Papiz, reconditio corporis beat; Augustini eccle- » virginis. Translatio prima sancti Augustini episcopi 
siz Yponensis episcopi. » de Ipone Sardiniam, facta anno Domini ccccxcvir, 
HaGENOYEN. adhuc aliquid superaddit iis quie de — ab obitu ejus sexagesimo secundo. Luitberge in- 
Romano superius dicta sunt. Videlicet : «Hic beato — cluse, beate memoriz. Vocatio sancti Philippi 
Benedicto patri nigrorum monachorum et gryseo- — apostoli anno xxx, feria quinta, de qua Joannis 1. » 
rum creditur,etc. » Tum,post ministrasse: «Eodem MOLAN. : « Papiz, translatio S. Patris Augustini 
die, Julii et Juliani confessorum : » Qui, quales, — episcopi et confessoris. Eodem die, sancti Macharii 
aut unde accepti sint, non invenio. Utrum popula- — et Rufini, Justi et Theophili. » In editionibus aliis 
res Alsatici, postea inquiretur. « Item eodem die, — solum adjungitur : «Die vigesima octava, saneti pa- 
sanctorum martyrum Macharii, Ruphini, Justi et — tris el confessoris Basilii, synascetz? sancti Proco- 
Theophili. Eodem die, sancti Donati martyris, qui pii. » nempe Decagolite, de utroque in Actis xxvil 
sub duce Ursacio,et Marcellino tribuno, Carthagine ^ Februarii. Sequitur hic Molanus Grzcorum Horo- 
passus est, » Donati festum praevenitur, vide die —logium, de quo superius locuti sumus. Fasti Graci 
sequenti. non omnimode conveniunt. Maluit Henschenius 
QUICINGT. post sonachorwun, subdit :«Hicetiam — utrumque, die precedenti conjungere ex Menologiis, 
beato Benedictoininitio conversionissuz adjutoret ^ tum illo, quod a Canisio ex Sirleti versione editum 
cooperator exstitit : Eodem die, sanctorum Macarii, — est, tum altero,quod Basilii imperatoris appellatur. 
Rufini, Justi et Theophili.In Alexandria, sanctorum — Plura vide in laudati Henschenii Commentario. 








MENSIS MARTIUS 


HABET DIES XXXI. 


Kalendis. Die 4. 

Roma, sanctorum martyrum ducentorum sexaginta, quos jussit primo Claudius pro Christi nomine 
damnatos arenam fodere. Deinde przcepit, ut foras muros portz Salarie mitterentur, et in amphitheatro 
ejusdem civitatis militum sagiliis interficerentur. Eodem die, sancti Donati martyris, qui sub duce 
Ursacio et Marcellino tribuno Carthagini passus est. Andegavis, sancti Albani [Zoviliart., Albini] cpis- 
copi et confessoris, viri preeclarissims virtutis et. sanctitatis. Civitate Massilia sanctorum Hermetis et 
Adriani. 

NOTE. 


Ea Praten., Tornacen., Pulganen., Munerat., Greven o Molan. 


807 


USUARDI MONACHI 


VARIANTES LECTIONES 
Clodius pro Claudius est error Munerati. Damp- A ad textum, abstineo. Ursacio vel Ursatio habent co- 


hatos, harenametid genusalia, vix notari merentur, 
Amphiteatro scribunt fere omnes, exceptis Greveno 
et Molano; nos postremos secuti sumus, ut antea 
factum est. Nescio cur Grevenus pro Donati legat 
Clone, Fragmentum Marchianensis pro mense Mar- 
tio, habet Done, sed a citandis fragmentis in ordine 


dices promiscue pratuli quod in laterculo est. Car- 
(agini legunt Praten., Tornacen., Pulsanen. et Mu- 
nerat. : servanda fuit ea scribendi ratio. Reliq 

Sunt errores duo codicis Pulsanen., scilicet Mar- 
silia pro Massilia, Abiani pro Adriani. 


OBSERY ATIONES. 


De prima textus nostri anonyma cohorte, ita hoc 
die in Actis pronuntiavit Henschenius Z/ustris Ào- 
rum sanctorum martyrum memoria est conservata 
in variis e( perantiquis Martyrologiis, ac potissi- 
mwnm in Actis S.S. Marii et MartAe conjugum, 
etc. Ex his nimirum primus ipsos in sacros Fastos 
retulit auctor Romani parvi,ita legens : Sanctorum 
martyrum ccux,temporibus Claudii.quivia Salaria 
arenam, fodientes, damnati fuerunt. Auctiorem 
paulo et clar:orem textum ex itisdem Actis reddidit 
Ado, a Notkero descriptum, a Nostro expolituin, 
nec plura de iis martyribus commemorari posse, 
ex prefato Henschenio ostenditur. Una porro et 
sola est Romani parvi et Adonis annuntiatio, ci- 
tere ab Usuardo primum positz? sunt, ex aliquo 
codice Hieronymiano verosimillime aecept:e. 

De Donato aliquo certum est, hoc die meminisse 
apographa Hieronymiana, quorum hoc principium : 

atalis sanctorum Leonis, Donati, etc. In vetustis- 
simo Epternacensi, pal:stra praefigitur: Iz Africa. 
Quasril ur an Donatus hic noster, quem Carttagine 
passum ait Usuardus ; queritur, inquam, an is ipse 
sit, qui apud Hieronymiana aliis immistus est. Post 
longam discussionem, inquit Henschenius, arbitra- 
mur secernendum : opinor, quia diversis notis dis- 
tinguitur. Lubens cedo majorum auctoritati; quaim- 
vis exlonga jamet studiosa Mart yrologioruminter se 
collatione, existimem Usuardum non alium fontem 
prater Hieronymiani habuisse, unde Donatum edu- 


ducis et tribuni nomina Usuardus accersiverit, quis 
conjiciat ? Fateamur notitiam aliunde habuisse, 
quà ad nostra tempora non pervenerit. 

Albinus distinetissimis eharacteristicis in Hiero- 
nymianis di; noscitur. Adjeclitium censuit Acherius, 
quales si solam zetatem spectes, plurimi in iis codi- 
cibus passim occurrunt, qui nempe Eusebio et Ilie- 
ronymo longe posteriores sunt. Ipsescribendi modus 
in utraque Corbeiensis codicis editione, novitatem 
sapit : Andegacis civilale, depositio sancli Albini 
episcopi et confessoris Propius ad veterem stylum 
acecdit, Epternacense : Azdéravis, depositio Albini 
episcopi absque titulo coz fessorís qui per depositio- 
Aem in iis codicibus satis indicatur, nec in Lucensi 
positus est. Et sic ferme habent Rabanus et Notke- 
rus. Usuardi exornatiuncula, si trito sermone uli 
licet, nihil memorat preter Commune sanctorum. 
Plura et operose exquisita dabit Heuschenii Com 
mentarius. 

Circa Hermelem el Adrianum wajor difficultas; 
unde sciliect et qua rationehi duo ab Usuardo Maj- 
8ilie componantur, qui apud Hieronymiani magnis 
terrarum spatiis divisisunt ; Massiliensisalter, altet 
Africanus; sic cnim uno ore codices illi; Zn Africa 
Adriani, Victuri, etc. In Massilia, Hermetis, Gi- 
(hei, etc. Ha2»c pridem ab Henschenio expensa sunt, 
qui gravibus de causis Adrianos distinguendos ani- 
madverltens, suum Africe, Roms suum, suum item 
Massilie vindicavit. Ego hic nihil magnopere In- 


ceret, ex quibus et Wandalbertum hausisse suade- C venio, quod me a solerti magistri discretione re 


tur, dum sequentem proxime A/binum sic cum eo 
corjunxil : Mortis Donatus tenet Albinusque Kalen- 
das. Unde porro agonis locum determinaverit, unde 


vocet, eamque adeoamplector libentius,quod tufan- 
d: salvandzque Usuardi auctoritati magisconducat. 


AUCTARIA. 


HERINIEN. hic e purorum codicum numero exclu- 
ditur, quia post «mitterentur, omisit haec verba : « Et 
in amphitheatro ejusdem civitatis, militum sagittis 
interficerentur. » 

ANTUERP.-M4jJ. in prima annuntiatione Adonem po- 
tius quam Usuardum sequitur. Deinde dc Albino, 
tum de Donato, satis pure. Desunt martyres Massi- 
lienses, adjicitur autem : « Apud urbem Antinoum, 
passio beati Leonidis, qui ab eodem judice quo 
sanctus Asclas, variis suppliciis interemptus est. » 
An hic Leonides, de quo in Actis xxvii Januarii ? 
Vide Pratermissos. 

RoswEvp. in prima satis purus; in secunda, post 
passus est, adjicit : Et aliorum xw; unde patet 

onatum nostrum pro Hieronymiano olim acceptum. 


In tertia et quarta purus est; in fine autem subdit : [ 


« Eodem die,sanctiSuitberti episcopi et confessoris.» 

ANTUERP. et Max.-LunEC., in fine post textum pu- 
rum :-« Passio sancti Leonis martyris. » De hoc 
agunt codices plures infra citandi. Non video alium 
esse posse, quam qui in prima classe Hieronym. 
primo loco ponitur: si enim de Leone Hothoma- 
gensi ageretur, addendus erat episcopi titulus. 

.Mancuns., pro Donato, legit Dome, ut supra 

Üiximus. 

ANTUERP.-Max., UrTRAJ., LEYDEN., ALBERGEN., D4- 
NIC. et. Eporrio UrrnA .-BELG., post textum purum, 
subnectunt : « Apud oppidum imperiale quod Werda 
dicitur, natale sancti Switberti Verdensis episcopi 
et confessoris, qui temporibus Pipini, una cum 
sancto Willebrordo verbum salutis gentibus predi- 


cavit. Hic intercetera infirmitatum genera morbum 
quem physici squinunciam nominant solitus est cu- 
rare. » Convenit LovANIEN., sed praedicationis tem- 
pus et socium intermisit. 


CENTULEN. rursum ab Usuardo recedit : «ome, 
sanctorum martyrum xL qui ad harenam fodiendam 
damnati fuerant pro Christi nomine. Andegav, 
depositio sancti Albini episcopi et confessoris. » 


BROXELLEN. In martyribus cctx, et Donato fere 
purus, tertio loco sic habet : « Apud urbem Anthi- 
noum, passio Leonidis martyris, patris Origenis; 
qui capite pro Christo plexus est. Cum quo € 
filius Origenes etiam occubuisset, si non vestibus 
spoliatus, maternis artibus fuisset przeventus. » De 
Leonidum confusione, vide indicem Pretermisso- 
rum. Sequitur de Hermete et Adriano. Deinde ; * 

Andegavis, sancti Albini episcopi et confessoris, 

cujus vita virtutibus et miraculis plena refulsit. 
Apud Castrum imperiale quod Werda... » ut supra 
in codd. mediz note. « Ipso die sancti Sintheru 
episcopi et confessoris. » Sive .S'intAecius se 
Swithecius scribas, ut ignotus in Actis prstermr 
Ltitur. « Et sancti Senardi abbatis. » Vult dicere 
Siviardi Anisolensis, de quo hodie in Actis. 


HAGENOYEN. In prima annuntiatjone satis purus, 
secundo loco ponit : « In urbe Tuan, in Anglia, 
sancti David ejusdem civitatis episcopi, adinirande 
sanctitatis viri. » Agit, ni fallor, de Davide Mene 
vensi, qui etiam infra memoratur. Sequitur de Al- 
bino, pure. Tum : « Passio sancti Leonis martyris. 

















800 


Civitate Marsilia, sanctorum Hermetis et Juliani. 
Apud oppidum imperiale..... » ut supra. 

AQUICINCT. penullino loco interjicit : « Turonis, 
saneli Simplicii confessoris. » Qux eadem habet 
codex Daveronensis. Addere uterque poterat « epi- 
Scopi, » agitur enim de archiepiscopo Bituricensi. 

VicroniN. et lc. SuEC. 130: « Apud urbem An- 
tinoum, passio beati Leonidis. » 

Marnic.-CanTHUS.-UrTnAJ. incipit : « David epi- 
scopi el confessoris, cujus miri actus describuntur, 
ac discipulorum. » Cietera ex textu, séd mutila 
omnia. 

Codex BicGoriAN., signatus P. 5, CLUNIACENSIS item 
et UGnELLIAN. : « Passio sancti Leonis martyris. » 

ALTEMPSIAN., post Adriani, adjicit : « Juliani. » 
Dein : « Passio sancti Leonis. » 

STROZZ. Cl MEDIC. : « Item passio saneti Leonis mar- 
Lyris. In civitate Perusii, translatio corporis sancti 
Herculani, ejusdem civitatis episcopi et martyris. » 


MARTYROLOGIUM. — MENS. MART. 


810 


A chiepiscopiet confessoris. ITunc nasciturum sanctus 


Patricius Hiberni: patronus, per triginta annos, 
Domino revelante, previdit. Natus vero cum bapti- 
zari deberet, fons aqua subito erupit. Cum ali- 
quando Evangelium sancti Joannis scriberet, et pul- 
sata campana, ad opus Dei, opere suo incompleto, 
festinus exisset, regressus, invenit aureis litteris, 
angelico ministerio consummatum. Obiit Landem 
plenus dierum anno vitz» sux cxLvi. » Vide hac in 
Actis accuratius discussa. « In territorio Montensi, 
oppido imperiali quod Werda dicitur, natale sancti 
Svicberti, episcopi Verdensiset confessoris. Qui, ut 
Beda in gestis Ánglorum refert, tempore sancti 
Willebrordi episcopus ordinatus, verbum salutis 
gentibus przdicavit, et a Pipino rege obtinuit locum 
mansionis in insula Rheni. Ubi monasterio cons- 
(ructo, quod haclenus ejus heredes possident, ali- 
quandiu continentissimam vitam duxit, et quievit 
in pace. Hic inter cetera... Ipso die, Senardii, abba- 


BRUXELLEN. : « Civitate Massilia, sanctorum Iler- p tis. Simplicii confessoris. In Scotia, Monani Levit: 


metis eL Adriani, et passio Leonis martyris. » 

Editio LuBECo-Cor., primo loco : « In territorio 
Montensi, oppido imperiali.... »ut supra. Sequitur 
textus purus; in fine : « Apud urbem Antinoum, 
beati Leonidis martyris. Ipso die, sanctorum Simpli- 
cil et Senardi confessorum. Eodem die, sancti Clonze 
martyris. » Jam diximus Donatum esse. «Item sancti 
David episcopi et confessoris. Ipso die, sancti Mo- 
nani confessoris. » 

BELIN. : « Eodem die apud Perusiam, sancti Her- 
culani episcopi et confessoris. » Secunda ejus editio 
male legit « Herculiani. » 

GREVEN. : « In Africa, Donati et aliorum xiv mar- 
tyrum. Apud urbem Antinoum, sancti Leonidis mar- 
tvris. Item sanctorum Abundii, Leonis, Arcasti, 
Poloeronii. Eodem die, beati David Menevensis ar- 


VI Non. 


et confessoris. Item apud Perusiam, secundum ali- 
quos, passio sancti Herculani episcopi et martyris, 
qui in vri Idus Novembris ponitur. 

MoLAN. dc Albino litteris Italicis interserit : « Cu- 
jus vitam Fortunatus presbyter conscripsit. » Tum 
in fine : « Festivitas sanctorum Anzceloruin eusto- 
dum singulorum hominum. Eodem dic apud Peru- 
siam... Apud urbem Antinoum... Apud oppidum iu- 

eriale...» Et charactere minori : « Eodem die, beati 

avid...» usque ad « przvidit. » In editionibus aliis 
adhuc additur : « Eodem die Massilim, sancti Ada- 
longi episcopi. » In Actispratermittitur. «Dice prima 
sacrosancta martyris Eudoci:e. In territorio Ceno- 
manensi, natale sancti Siviardi abbatis. In Britannia, 
beati David Menevensisarchiepiscopi et confessoris. 
Apud Antinoum urbem, passio beati Leonidis. » 


Die 2. 


Rom via Latina, sanctorum martyrum Jovini et Basilei, qui passi sunt sub Galieno et Valeriano im- 
peratoribus. Item Rom: plurimorum martyrum, quos diu cruciatos, imperator Alexander capitali sen- 


tentia in extremo damnavit. . 


NOTE, 
Ita Praten., Herinien., Tornacen., Pulsanen., Munerat., Greven. et Molan. 


VARIANTES LECTIONES. y 


^ 


N 


Tot:» sumuntur ex Pulsanen, qui pro Jovini scribit Joniani, et pro i3 extremo, posuit in ezilio. 
OBSERVATIONES. aL 
' Quod jam non semel notavimus, et sepius notan- C — Henschenius'ezetera explanans, qux de ipsis me- 


dum recurret, id in memoriam identidem revoca- 
mus ; nimiruin auctorem Martyrologii, quod semper 
Romanum parvum indigitamus, sanctos suosex Hie- 
ronymianis nequaquam mutuare solitum : Adonem 
MM ejus vestigia passim premere, Nostrum ct 

otkerum utriusque, sic tamen ut alios sepissime 
aliunde accersant. Przdictam Adonis, Usuardi, et 
Notkeri ex altero sequelam, manifestissime probat 
hodiernus textus, qui a Romano parvo ita primum 
signatus est : Rome, Jovini et Basilei. Bi plurimo- 
rum marí(yrum sub Alezandro capitali sententia 
damnatorum. Primam annuntiationem sic ampliavit 
Ado, quemadmodum a Nostro et Notkero ad ver- 
bum descripta est. Utriusque sancti notitiam, ex 
Aclis sancti Stephani papa extractam, ostendit 


morizx prodita sunt. De martyribus sub Alexandro 
a$8i8, YIX quidquam reperias, przter ed, qu:e ex 
audato Romano parvo recitavimus, ab Adone du- 
riori phrasi expressa, a quo textum suum nonnihil 
lgvigatum Noster desumpsit, Notkerus ex illo totum 
descripsit, Satis nota est imperatoris Alexandri, 
quanquam ab Adone impius appelletur, in Christum 
et Christianos propensio, qua nihilominus prohi- 
bere non potuit, quominus famosi Ulpiani, aliorum- 
que ejus ministrorum rabies, vel ipso invito, in nos- 
tros debaccharetur, ut docent Acta nostra hic et 
1 Januarii, ubi de sancta Martina. ll:ec pro textu sa- 
tis dicta sint ; alia plane canit Wandalberlus, qua- 
que ad eum nullo modo pertinent. 


AUCTARIA. 
ANTUERP.-MAJ. hic rursus patriam suam indicat, D proxime sequentibus. « In Gandavo, Winuvaloci 


dum textui Usuardino sanctum Anglicanum super- 
addit : « Ipso die, sancti Ceddz episcopi. » Alii scri- 
bunt « Ceaddz, » sed hie forte pronuntiationem 
Anglicam secutus est. 

RoswEyp. et hic textum purum habet, sed alia 
adjicit : « Eodem die, Simplicii v"ape In Caesarea 
Cappadocis. Lucii episcopi. » Vide in codicibus 

PATROL. CXXIII, 


confessoris. » Vide ejus Vitam in Actis die sequenti. 

ANTUERP. el Max.-LuBEC. textui puro in fine supc- 
raddunt : « Item Lucii episcopi, Absalonii, [Max.- 
LuBEC., Absolini] et Lorgii. Hi passim in codicibus 
sub diversa inflexione recurrunt, nescio an satis 
recte inter se conjuncti et ab aliis avulsi. Certe in- 
ter Hieronym. apographa, unde certo accepti sunt, 


26 


811 


USUARDI MONACHI 


812 


Absolonius et Lorgius, seu Georgius cum socio He- A — SrRozz. et MEpic. : « Florentis, translatio brachii 


rolio, in vetustissimo Epternacensi carent positione. 
Lucius diserte Cesare: Cappadociz tribuitur cum 
«Pr:mitivo : Secundolaet Januaria » portui Romano. 
Sed hzc alterius loci sunt, ubi Florentinii animad- 
versa cum Actis no:tris conferri poterunt. 

ANT.-Max.,Lov.,Lgvp.-BELc. et edit. UrTR.-BELG., 
in fine : « Apud Werdam, natale sancti Willeici con- 
fessoris presbiteri sancti Switberti episcopi. » 

ULTRAJEGT., LEYDEN., ALBERGEN. et DaNIC. primo 
loco : « Roms, sancti Simplicii papa. Hic post bea- 
tum Petrum quadragesimus nonus, Acacium Con- 
stantinopolitanum et Petrum Alexandrinum epi- 
scopos, ob Eutychianam heresim damnavit. Qui 
eliam statuit, ut nullus pontifex successorem sibi 
constituat. » Sequitur textus; in fine autem eadem 
habent quas Lovaniensis de « Willeico. » 

CENTULEN. nihil iterum habet ex Usuardo, sed 
Hieronymi sensum melius videtur assecutus, non 
lamem plene. lta habet : « C::sarea Cappadociz, 
sanctorum Lucii episcopi, Primitivi et Secundolz 
martyrum. » Przterea est « Januaria, » cur non et 
« Secundola? » 

BRUXELLEN. textum purum refert, sed praepostero 
ordine. Addit vero in fine : « Adhuc Roma, Simpli- 
cii paps, qui sedit annos quindecim. Item Seddo 
episcopi. Et Lucii episcopi, Absolonii et Largii. 
Item translatio Benedicte et Felicitatis, sanctarum 
martyrum. » Àn e Sodalitio sanctse Ursulz quarum 
corpora in abbatiis Viconiensi, et Marchianensi 
quiescunt? Vide Pretermissos. Ágetur ex professo 
xxI Octobris. 

HAGENOYEN., post textum satis purum, de Sim- 
plicio habet fere ut codd. medis not: supra. Tum : 
« In Anglia, Ceddz» episcopi et confessoris. Item, 
Lucii episcopi, Absolonii et Lorgii. Apud Werdam 
oppidum, sancti Willeyrici presbyteri. et confes- 
soris, capellani sancti Swicberti. » 


AQUINCINET : « ltem sanctorum Lucii episcopi, ( 


Absolonii, Georgii. In Britannia, depositio saneti 
Ceadds episcopi. Romse, Simplicii papae. Hic Aca- 
cium Constantinopolitanum episeopum, et Petrum 
Alexandrinum episcopum Eutychianos damnavit. » 

MARCHIANEN. fragmentum : « [n Britannia, deposi- 
tio sancti Ceaddz: episcopi. » 

MATRICUL1-CARTHUS.-UrTRAJ. : « Simplicii papa. 
Tartrani vel Taurani martyris, ei plurimorum. » 
Si « Ceraunum » mart(yrem Carnotensem indicare 
voluit, col tur is xxvir Maii, ut in Actis videre est : 
« Karoli comitis Flandrie et martyris, qui Brugis 
requiescit. » 

CLUNIACEN. : « Lucii episcopi, Absolonii et Geor- 
gii. » At in Kalendario ejusdem monasterii sic legi- 
tur: « Lucii episcopi, Januarii, Primitivi. » 

Codex D. nv Curvar, signatus C. : «Lncii episcopi, 
Absolonii et Georgii. » 

VATICAN., Signatus num. 5949, primo loco legit : 
« Simplicii papse, 
quindecim. » 

UctirEiLiax. : « Item, Lucii episcopi, Absalonii, et 
Lorgii. » 


V Non. 


qui sedit in episcopatu annis D 


sancti Philippi apostoli in basilica sancti Joannis 
Baptista: annowcciv, pontifice Innocentio lI. » Vide 
historiam hujus translationis in Actis 1 Maii pag. 19. 
Codex. REMEN. ecclesie sanctorum Timothei el 
Apollinaris : « In pago Remensi, passio sanct Ma- 
cre virginis. » De ea egimus cum Usuardo vt Ja- 
nuarii. 
Editio LuBECo-Cor. de Simplieio fere ut supra. 
In fine : « Eodem die, sancti Ceddz episcopi, et 
confessoris. Apud Werdam, natale sancti Willerie 
confessoris, presbyteri sancti Svicbertli. » 
BELIN. : « Item Lucii episcopi, Absolonii [altera 
cditio, Absoloni] et Lorgii. » 
GREVEN. : « Roma, sanctorum Georgii, Eracli, 
Absolonii, Pauli, Januarii, Primitivi, Secundola. » 
Patet confusio. « Karoli comitis Flandri: martyris. 
Tauranni martyris. » De quo supra. Item, marty- 
rum plurimorum numero quadringen orum capti- 
B vorum, de quibus refert Gregorius 3 Dial., cap. 28. 
quod eum a Longobardis urgerentur adorare caput 
capr:e, diabolo consecratum, maxima eorum multi- 
tudo renuens, interfecta est ab ipsis. » De cultu 
mihi hactenus non constat. « Romz Simplieii pape 
et confessoris, qui post beatum Petrum quadragesi- 
mus nonus, sedit annis xv. Hic Agatium [Acacium], 
etc, In Anglia, beati Ceadd:x episcopi gentis Mercio- 
rum, et Liudisfarnorum, cnjus virtutes Beda, lib m 
et iv. Historizx ecclesiasticze, gentis Anglorum com. 
memorans, inter alia virtutum merita, timoris Do- 
mini plenum et novissimorum suorum assidue me- 
morem praedicat. Lucii episcopi Cesareensis ei 
confessoris. » Quidni «et martyris? Leporii episcopi 
et confessoris. » Forte «Horolius » est, Lucii socius. 
«Item Caesarea Cappadocia, natalis sancti Luca epi- 
scopi. » Nomina perperam multiplicata. « Apud Wer 
dam Willerici presbyteri et confessoris, discipuli 
beati Svicberti episcopi. In Hibernia, Tidgnz et Mo- 
nendabbis abbatum, » Hibernisipsis ignotorum, «In 
Gandavo, Winnualoci presbyteri, discipuli beali 
Samsonis Dolensis archiepiscopi, de quo vide in xiv 
Kalend. Novembris. » Vide Acta mi Martii. « ApudDe 
rusiam, saneta memori: /Egidii discipuli sancti 
Francisci. Item Guillelmi presbyteri et confessoris.» 
De utroque consule indicem Pratermissorumn. . 

MoLaN. : «Item Lucii episcopi, A bsoloni et Lorgii. 
Et simplicii papa, qui sedit annos xv. Hie Acacium.. 
In portu Romano, Secundolz, Januariz, et sancto- 
rum Pauli et Heracli. Apud Vuerdam, natale sancti 
Willeici....» Post minori charactere : «Item marly- 
rum plurimorum e numero cCCCC... » ut Greven. «ln 
Anglia, beati Cedds.... Caroli comitis Flandriz, 
martyris beat:? memori:x, Brugis in Cathedrali ec- 
clesia ad sanctum Donatianum quiescentis. » In edi- 
tionibus aliis ita variat : « Item, Lucii episcopi in 
C:esarea Cappadocia. Et sanctorum martyrum, Ab- 
solini, et Lorgii et Heracli. Et Simplicii papz, » ut 
supra. « In portu Romano, Pauli, Secundulz, Js- 
nuarias. » Iterum minoribustypis : « Brugis, obitus 
Caroli martyris, comitis Flandriae. » 


Die. 5. 


Apud Czsaream Palestine, sanctorum martyrum Marini militis et Asterii senatoris, sub persecutione 











Valeriani ; quorum prior cum accusatus fuisset a comilitonibus, quod esset Christianus, et ille Chris- 
tianum se esse clarissima voce testaretur, marlyrii coronam capitis abscisione suscepit. Cumque 
sequens, capite truncatum martyris corpus subjectis humeris et substrata veste, qua induebatur, exci- 
peret, honorem, quein martyri detulit, continuo ipse martyr accepit. Eodem die, natalis sanctorum 
Emotherii et Celedonii, qui primum apud Legionensem Galliciz civitatem milites, exsurgente persecu- 
tionis procella, pro confessione nominis Christi, plurimis atflicti tormentis, Calagurrim usque perducli, 
atque ibi martyrio coronati sunt. 
NOTAE. 


Ex Praten. Hevinien., Rosmeyd., Aníuerp., accedunt codd. Antuerp.-Maz., Ultraj., Leyd., AU 
Maz.- Lubec., Minerat., Belin., Greoén et Molan, — berg., Damic. oi Bdit Ultraj. Bei. ^ 





813 


MARTYROLOGIUM. — MENS. MART. 


811 


VARIANTES LECTIONES. 
Solus Prateusis non inale legit Aszyrii, nos cum A Ado, Emiterii ; Praten., Emitherii ; Herinien., 


Heriniensi, Bclino et Molano ex Romano parvo et 
Adone, Aslerii, non Astíirii ut passim codices alii. 
Munerat. post accusatus omisit fuisset. De abscisio- 
£6, ut scribunt passim codices, et a^cisione, dictum 
est alibi. Reliqui i . textu suójecíis humeris, ut ha- 
bent probatiores codices cum Adone, quamviscum 
Antuerp., Max.-Lubec. et codicibus aliis, legendum 
subvectum humeris. Herinien., Roweyd., Munerat. 
et Greven. ponunt s«5íracia veste, sensusapertein- 
dicat seribendum substra(a, ut estin textu. Qui mar- 
tyrii, pro quemmartyri, Munerati vel ejus typogra- 
phi sphalma est. Rom. parvum legit Zemitherii ; 


Emytherii; Munerat., Enutherii ; Belin., Emitte- 
rii, Greven., Emicherii; Molan., Hiterii,alii ali- 
ter. [n ea codicum discrepantia, eam inflexionem 
secutus sum, quam majores nostri in Actis prae- 
ligendam putaverunt. Rursus Rom. parvum et Ado 
ponunt CAeledonii, quos solus Molanus imitatur. 
Ceteri codices, et quidem probatiores, legunt cum 
Actis Celedonii. Gallie in Munerato, Galatte in 
Rosweyd., Belin. et Molano, ex circumstantiis fa- 
cile corriguntuv. Antuerp., Max.-Lubec. et Belin. 
omittunt onilites. Coronati sunt martyrio in Gre- 
ven. et Molan. nihil in re a textu differt. 


OBSERY ATIONES. 


Martyres in textu commemoratos, ex Romano 
parvo in Adonem, inde in Usuardi laterculum hic 
etiam promanasse, indubitatum videtur. En prioris 
verba,secundo loco relata : Cesaree, Marini militis 
et Asterii senatoris. Nec eos moror, qui ex apogra- 
phis Hieronymianis acceptos contenderent, ea ratio- 
ne ducti, quod synonymialiqui ibi hoc die reperian- 
tur. Non eos moror, inquam ; nam lieet ibi Marinus 
aliquis, imo marini gemini et Ascerius invenian*ur, 
ji tam diversi et disjuncti sunt, ut cum Casariensi- 
bus, ex Rufino evidenter sumptis, nullam prorsus 
habeant affinitatem, ut fatetur ipse Florentinius, et 
Acta nostra supposuisse videntur. Itaque ex Rufini 
lib. vir, cap. 13 eL 14, acceptos esse gloriosissimos 
martyres palamest ; :equecertum indeelogiumsuum 
sumpsisse Adonem ; atqueitem ex hoc descripsisse 
Notkerum, contraxisse Nostrum ; paria in versibus 
infra citandis sentit Wandalbertus; verbo, una est 
ex Rufino et Bomano parvo martyrologorum sen- 
tentia, Asterium vel Astirium, vel Astyrium, que 
ac Marinum martyrii gloriam esse consecutum. Id 
vero, quia in Eusebio non exprimitur, suspectum 
habet Tillemontius tomo IV, a pag. 21, et Ruinar- 
tius Eusebium sccutus, de solo Marino meminit 
inter Selecta, pag. 274. Maneat tantisper sua As- 
terio palma, vel sola Rufini fide ei veudicata. 

Quod de C:esariensibus martyribus prir.cipio dice- 
bam, nempe, non ex llieronymianis, sed aliunde ac- 
ceptos, id de Calagurritanis etiam intellexi : nam 


D 


C 


licet. Emeterii, Emeriti, Meteri, eV Celedonii, 
Cellendonii, Cellidoni, Eceledoni apud Mierony, 
miana nominentur, eos a nostris, nisi inultum fallar- 
plane diversos agnoscet, qui textus inter se con- 
ferre dignabitur. Fateor equidem Henschenium et 
Florentinium pluribus laborare, ut Ga/^gori no- 
men, quod in Hieronymianis ponitur, in civitatis ap- 
pellationem mutent, et corrupta codicum istorum 
nomina cum Mart yrologiorum nostrorum EmetAerio 
et Celedonio concilient ; verum in ea codicum Hie- 
ronymianorum perplexitate, vix reperies, ubi tuto 
liceat. pedem figere.Catterum de hisce nostris ita 
primo loco meminit auctor Romani parvi : S'ancto- 
rum Hemilherii et. Cheledonii, apud Calogurrim 
martyrio coronatorwum. YVta etiam apud Adonem po- 
siti sunt cum longiori elogio, eujus pars prior a 
Nostro ad verbum descripta est preterita altera, 
quam in Auctariis plene invenies. Acta martyrii, 
inquit Henschenius a5 auctoribus codvis consigna- 
(a. scripto fuerunt; qu& rabie ac vi tyrannorum 
periisse deplorat Aurelius Prudentius Clemens cu- 
Jus deligentie debemus omnem horum. martyrum 
nolitiam .Vide ibi ejus hymnum et reliqua ad eos 
martyres spectantia, accurate digesta. Textum nos- 
trum complectuntur duo postremi Wandalberti ver- 
sieuli; quid prior velit non examino : 


. defendit amorc. 
Quinas Marcia (Boll.. Magro : Quidni, Macra ?) pio Nonas 
His et Emitherius, Chelidonius atque Marinus, 

Asteriusque micant effuso sanguine clari. 


AUCTARIA. 


ToRNAGEN. deficit in ea parte elogii, qux» Aste- 
rium tangit, omittens ha:c verba, cumque sequens, 
usque ad oaríyr accepit. An quod codicis descrip- 
tor martyrem non crediderit? 

ANTUERP.-MaJ. magis mutilus est, ita legit: « Na- 
tale sanctorum martyrum Enutherii et Theledonii 
in Hispania, qui primum apud Legionenseim Gallic 
civitatem milites, exurgente procella persecutio- 
nis, pro confessione nominis Christi plurimis 
afflicti tormentis, Calagurrim perducti atque ibi 
martyrio coronati sunt, Aput Cz:esaream Palestinz, 
sanctorum martyrum Maurini militis et Asterii 
senatoris sub persecutione Valeriani. » 

PuLsANEM. et. LOvANIEN. de martyribus Hispanis 
haec solum ponunt : « Eodem die, sanctorum Eme- 
therii et Celedonii, » Puri sunt in aliis. 

CENTULEN. : « [n Africa, sanctorum Gaioli, Feli- 
cis, Nicefori et Claudiani. In Britannia minori, de- 
positio sancti Wigualoci abbatis. » Agit de Wín- 
4/aloco aut Wiwnmaloeo. 

BnuxELL. in Marino eli Asterio tantum modice 
interpolatus, de Galagurritanis martyribus ea ex 
Adone restituit, qua ab Usuardo preterita diximus, 
sic enim post coronati sunt, subjungit : « Quorum 
capita cum lictor incideret ,mirvaculum populis 
magnum apparuit. Nam unius annulus orariumque 
alterius, nube suscepLum et in ccelos evectum est. 
Viderunt hzc omnes qui aderant, et usquequo acies 
oculorum intendere potuit, fulgorem auri cando- 


remque lintei attonito sequebantur intuitu. » Per 
orarium intellige sudariwm. Sequitur : « In ccno- 
bio Monasteriolo, saneti Winnochi abbatis. » Idem 
est qui supra Winalocus. Denique : « Item Mau- 
rini episcopi et martyris; » alibi ignoti. 
HaGENOYEN. tantum non purus, duabus annun- 


tiationibus hanc solam mediam interjicit : « Eodem 


die, Kunegundis iuperatricis. » 

VicrToRIN. et REg. SuEC., signatus num. 130 : 
« Item Simplicii papze, qui sedit Roinze annos xv. 
Hic civitatis Constantinopolitane episcopum, et. 
Petrum Alexandrinum episcopum  Eutychianos 
damnavit. » Plura vide die przcedent i. 

VATICAN , num. 5940 : « Beneventi, sanct: Ar- 
thellays virginis : » Codex Pleschoniensis scribit 
Athelais. 

'Editio LuBECO-Cor. ita incipit : « OrJinatio pon- 
tificatus sancti Annonis, archiepiscopi Coloniensis 
Agrippin: et confessoris. Apud Cesaream Palzsti- 
n2, sanctorum martyrum Marini militis, civis Iliero- 
solymorumet Astirii senatoris Roman: urbis. Quo- 
rum... Eodem die in Hispaniis, natale sanctorum 
Emicherii et Celodinii martyrum... Eodem die, san- 
ct: Kunegundis imperatricis, qu:e fuit filia Pala- 
tini comitis Rheni, et copulata sancto Henrico im- 
peratori, qui ambo virgines fuerunt, et virginitatem 
usque ad finem vitz? servaverunt, et in civitate Ba- 
bemburgensi pariter sepulti requiescunt. » — 

GREVEN. ; « F'elicis et Justi, Fortunati, Floriani, 


819 


USUARDI MONACHI 


816 


Donati, Paule, Gaioli, Julii, Casti, Soli, Marcis, A italicis ex Adone subdit : « Scriptum est in Historia 


Hierotis, Antigoni, Januarii, Tutillze, Gabiani, Qui- 
rioli. Item Winwaloci abbatis et confessoris, secun- 
dum alios die precedenti. Cunegundis virginis im- 
peratricis, filie Palatini comitis Rheni. Hzc cum 
viro suo sancto Henrico, hujus nominis imperatore 
rimo, in virginitate Christo serviens, plena operi- 
Dus bonis quievit in pace. Item, Eufenissz reginz. » 
Inter Przitermissos ut ignota ponitur. « Apud Colo- 
niam Agrippinam, ordinatio episcopatus sancti An- 
nonis archiepiscopi et confessoris. » uL 
MoLAN., post. elogium Marini et Asterii litteris 


IV Non. 


ecclesiastica ;» Et post elogium secundum : « Scri- 
bit hz:c Aurelianus [Ado, Aurelius] Clemensin libro 
coronatorum (A, coronarum], In Blandinio monas- 
terio, Winwaloci abbatis. » Dein typis minutiori- 
bus : « Caluppani presbyteri et eremitz. Item Bam- 
berg, Cunegundis virginis imperatricis... » ut 
Greven. supra. In aliis editionibus, pro Aurelianus, 
melius scribit. Awrelius. « In Blandinio, etc, Ba- 
benberga, sanctz:» Cunegundis virginis, Die tertia, 
sanctorum martyrum Eutropii et comitatus ipsius, 
Cleonici et Basilisci. » 


Die 4. 


Roms via Appia, natalis beati Lucii pap: et martyris, qui persecutione Valeriani et Galieni, ob fldem 
Christi exilio relegatus et postmodum divino nutu ad ecclesiam suam redire permissus, martyrium 
capitis obtruncatione complevit. Item Rom: via Appia, sanctorum martyrum nongentorum, qui sunt 
positi in cimiterio ad sanctam Geciliam. Eodem die, sancti Caii palatini in mare mersi. 

NOTE. 
Ita Praten., Herinien., Tornacen., Rosweyd., Pul- B lum discrepant, quod Caio palatino adjungant so- 


san., Greven. et Molan. Codices alii quatuor A2- 
luerp., Maz.-Lubec., Munerat. et Belinus ineo so- 


cios xxvir, ut dicemus in Auctariis. 


VARIANTES LECTIONES. 


Vix quidquam prebent observatione dignum : 
nam cemeterio, cimiterio, cemiterio ; Ceciliam, 
Gaii, Gagi, Apia, vel sseculi, quod codices redo- 


lent vel librarii vitia sunt, quorum aliqua ex codi- 
cum puriorum auctoritate et hic et alibi sequimur. 
Rosweyd. pro pcccc, male scripsit octoginta. 


OBSERYV ATIONES. 


Textus totus, ut jacet, ex Odone sumptus est, 
cum hac sola differentia, quod Zucitelogium in la- 
terculonostro, media ex parte imminutum sit. Qus 
autem Usuardus praetermisit, infra in Auctariis 
supplebuntur, C:terum Zucits, et nongenti illi Ro- 
mani martyres, in Romano parvo prius positi sunt : 
Lucii pape et martyris. Et martyrum ncccc, qui 
&unt positi in cemeterio ad sanctam Cociliam. Ado- 
nis elogium ex notis pontificum Romanorum tabu- 


junguntur. Alia non minor difficultas Florentinium 
exercet, nempe an Juiius in Hieronymianis codici- 
bus pro Zucio nonsit positus, aut in Romano parvo 
et nostris Zucius pro Julio, Verum ea in Actis ho- 
die satis quoque explanata sunt, et Jtius ille epis- 
copus a Lucio et Julio Romanis Pontificibus segre- 
galus, servata Jwlio pape, non inartyri sed con- 
Jessori, propria die xit Aprilis, ut proprio loco pate- 
bit. Sensit fortasse difficultatem, sed non recte sol- 


lis coaluit, in quo plura sunt ab eruditis non con- (C; vit Rabanus, dum hoc die signat J«Ziwmepiscopum; 


tinuo admittenda. Controversa omnia complanare 
non potuit Henschenius; alia ex S. Cypriani litteris 
inquirunt et dissolvere conantur doctissimi recen- 
tiores, iuter quos Pagius satis fuse de Lucio disse- 
rit ad, annum Christi ccrir, a num. 14, et brevius 
Tiilemontius tomo IV, pag. 18. Ad Lextum nostrum, 
redimus. Caíus et quidem Pa/atinus ex aliquo Hie- 
ronymiano apographo derivatus est, quamvis du- 
bium relinquatur, utrum Pa/atinus, proprium mar- 
tyris nomen d'ci nondebeat. Quis viginti septem 
alios, nonnullis codicibus Usuardinis adjecerit, 
nemo facile divinaverit. 


Aliam rerum faciem aut potius nominum seriem 
exhibent Acta, ubi ex verosimiliori codicum Lucen- 
sis et Blumiani lectione, Caíus ille Palatinus, sive 
unus Sit, sive geminus, long: martyrum cohortis 
antesignanus statuitur; socii autem illi xxvir, non 
eum illo, sed eum Jv/io episcopo, Pofo, ct aliis con- 


sequenti Zwcitm papam ei martyrem. Notkerus 
Adonem przhabuit. Et vero Zucium et Julium pou- 
tifices clare olim distinxerat antiquissimum Kalen- 
darium Bucherianum, dum illum non iv sed ri XNo- 
nas Martii, in Callisti ; hunc, pridie Idus Aprilis, 
in via Awrelia collocaverat. Superest Wandalber- 
tus, qui cum noslris de vero Lucii martyrio non du- 
bitat, sed pro nongentis solum octingentos substi- 
tuit. Henschenius autem, tametsi var(:ant Hierony- 
miana, numerandos censet nongentos et decem; 
non habeo ego unde quid probabilius definiam. In- 
terim ut ut dubia sit rei veritas, de Usuardini tex- 
tus simplicitate abunde constat. Habe modo pr2- 
fati Wandelberti metricum encomium. 


Lucius hinc papa pretiosa morte quaternis, 
Martyrum octogintorum (Molan. in margine, Martyrio et nongez- 
: torum) turba optima fulget. 


AUCTARIA. . 


ANTUERP. el Max.-LusBEC., MuEnaAT. et BELIN. [d 
solum textui puro subnectunt, quod supra insinua- 
vimus ; nimirum : «Et. aliorum viginti septem. » 
Habes alios similer infra. 

ANTUERP.-Maj. De Lucio, post complevit, cx Ado- 
ne inser t : « Positus est autem via Ápia ad S. Six- 
tum. Sedit autem in episcopatu annos tres, men- 
Ses tres, dies tres. » Reliqua textus purasunt. Se- 
quiluür : « Nichomedia, passio sancti Adriani cum 
aliis xxIi. Cujus corpus Romam est translatum at- 
que sepullum vi Idus Septembris, ubi el passio 
notaia est . » Vide eo die. Caeterum in Hierony- 
mianis hoc etiam die ponitur. 

AxTUERv.-Max., LOVANIEN', LEYDEN. , BELG. et edit. 
ULTAAJ.-BELG. idemin fine habent de xxvi. At pre- 


terea de Lucio textui inserunt : « Qui posi bes- 
tum Petrum xxii. » . 

ULLTRAJ., LEYpDEN., Lar., ALBERGEN. et DaANiC. 
idem et hi habent de Lucio, et post complevit, ex 
Adone restituunt, qua ab Usuardo przterita su 
rius diximus. Sic legunt : llic constituit, qnod duo 
presbyteri et duo diaconi in omni loco episcopum 
non desererent, propter ecclesiasticum testmo- 
nium. » Item, post in mare mersi :« Et aliorum 
xxvii Nicomediz, natale sancti Adriani cum aliis 
viginti tribus. Cujus corpus Roma est transla 
tum et sep:iltum vr. Idus Septembris » [ALBERGEN. 
qiale legit Decembris].  - 
. CENTULEN. Hodie solum habet : « Romse, sancu 
Julii episcopi et confessoris. » 














817 


MARTYROLOGIUN. — MENS. MART. 


818 


BROXELLEN. tertio loco; « Apud Nicomediam, A dies in Ecclesia celebrior habetur. Treveris, sancti 


natale beati Adriani cum aliis xxir, qui omnes sub 
Diocletiano, post multa supplicia crucifragio [rut 
dicere crurifragio] martyrium consummarunt. [pso 
die, passio sancti Gagii Palatini, in mare mersi et 
aliorum xxvit. » 

HAGENOYEN. inverso feraje ordine, incipit a non- 
gentis martyribus. Secundo loco de Caio cum sociis. 
Tertio de Lucio, cui auctarium idem adjicit, quod 
supra retulimus. Tum : « Apud Nicomediam, passio 
sancti Adriani, inartyris et militis cum aliis xxt. 
Qui Adrianus a matre propria et uxore ad marty- 
rium instigatus est. Qui omnes post multa supplicia 
carceris et famis, martyrium crurifragio, sub Dio- 
cletliano Auzusto consummaverunt. Decurrentibus 
aliquibus annis, v1 Idus Septembris, corpus beati 
Adriani Rom:e translatum est. Eadem die Lranslatio 
sancti Wentzeselay ducis Boemorum, martyris. » 

AQUICINCT. addit de Lucio ut supra. Quod autem 


scribat cum codice Victorino, éres Diaconi, vel p 


Diacones, pro dto, puto librarii vitio factum, uti 
et quod solus Aquicinctinus ponat ducentorum pro 
wongenlorum ct Agii pro Caii. 

Coprex D. Lr ManE, signatus C, qui fuit PP. Frau- 
ciscanorum: « Item Agape virginis, Gorgonii, Firmi.» 
Unde hi tres hic hodie intrusi sint, nescio, patebit 
postea, speclare ad x Martii. 

UcBELLIAN. cb ALTEMPS. Addunt ut supra de Caio, 
et aliorum xxvi. 

Editio Lvpzco-Cor. de Lucio, preter jam dicta 
adhuc inserit, « Qui post beatum Petrum xxii per- 
secutione, ctc. » De Caio ut jamsspe. « Nicomedis, 
natale sancli Adriani euim aliis triginta tribus. Qui 
omnes post multa supplicia martyrium suum con- 
summaverunt sub Diocletiano Augusto. Decurrenti- 
busautem aliquot anuis corpus beati Adriani Roma 
est translatum et sepultum vi Idus Septembris, quae 


III. Non. 


Basini episcopi et confessoris. Apud Pragam civi- 
tatem Bobemiz, translatio sancti Weuzeslai duciset 
martyris. Item translatio sanctorum martyrum Fe- 
liciis et Adaucti; scilicet capita eorum nunc Colo- 
ni: habentur in ecclesia sanctorum apostolorum. » 

GREVEN. : « Cum hoc Gaio ferentur passi et alii 
xxvit. Nicomedi:, passio, vel utaliis placet, elevatio 
Adriani martyris, Gregorii, Julii eum aliis xxxii, 
quorum solennior celebritas habetur vrldus Septem- 
bris, quando Rom: beatus Adrianus est sepultus 
Basini archiepiscopi Treverensis et confessoris. 
Apud Pragam... Apud Coloniam Agrippinam, trans- 
latio capitum, sanctorum Felicis et Adaucti, In 
Hibernia, saneti Moggrudonis episcopi et confes- 
soris, » hactenus ignoti. « Item sanctz: meinorid 
Bosonis presbyteri et confessoris, Prioris majoris 
Cartusiz, post Brunonem xvrmagnz sanctitatis viri. 
Qui ex casu xdificii collisum hominemet defunctum 
oraticne resuscitavit. Herba ctiam, supra tuimu- 
lum ejus excrescentes, multis prestiterunt et przs- 
tant, Domino glorificante sanctum suum, optat:e 
sanitatis medelam. » In indice Pretermissorum 
dicitur, nullum ei cultum, aut venerationem in 
ipsa Cartusia exhiberi. 

MotAN. : « Et aliorum xxvi Nicomediz, sancti 
Adriani cum aliis xxrir. Cujus corpus Roma transla- 
tum est atque sepultum vr [dus Septembris ; ubi et 
ejus passio notata est. Treberis, sancti Basini epi- 
scopi. » [n editionibus aliis, additur : « Die quarta, 
sancti patris Gerasini, qui fuit in Jordane. » Melius 
scriberet Gerasimi,qui non ad hune, sed ad se- 
quentem diem pertinet. In fine : « [pso die, elevatio 
corporis beati Adriani martyris. » Nempe dum reli- 
qui: ejus dicuntur in Belgium translat:, et novissi- 
me anno «cx ad Gerardi montem, Flandriz:oppidum 
collocatz, ut fusius suo loco erit examinandum. 


Die 5. 


Apud Antiochiam, natalis beati. Focz:e martyris, qui post multas, quas pro nomine Redemptoris est 
passus, injurias, qualiter de antiquo illo serpente triumphaverit, hodieque populis declaratur. Ipso die, 
passio sancti Eusebii palatini et aliorum novem martyrum. 


NOTE. 
Rara codicum prope omnium concordia : Praten., C Antuerp. — Mac., Ultraject., Lovanien., Leyden., 


Herinien., Tornacen., Pulsan., Antuerp., Maz. 
— Lubec., Munerat., Belin., Greven. ek Molan. Adde 


Alberg., Danic. e& Edit. Ultraject. Belg. 


VARIANTES LECTIONES. 


Foce legunt codices omnes, et sic intactum reli- 
qui, Passus est pro est passus, nihil in textu immu- 
tat. Hodiwque gopulis, vera Usuardilectioest : multi 
codices habent simpliciter Aodie lis ; Greven. 
et Molan.,Hodie quoque. Belino phrasim variare 
libuit. Prima ejus editio ponit Zodie populis con- 


cursu declaratur. Altera : Zodíe d concursu 

declarant. Editionem maximam Lubecanam scalere 

erroribus typographicis, dictum est alibi non se- 

mel; eos inter connumerandum puto, quod hodie 

pro Foce legat S'ace&. Pierumque mihi salis est 
ujusmodi lapsus generatim indicare. 


OBSERVATIONES. 


Agit hac die Usuardus fere ut precedenti ; PAoce 
elogium ex Adonedimidiatum exhibet : de Eusebio, 
uod brevior sit sententia, suam facit, neglecta voce 
item, addita, passio. De utroque meminil Rom. par- 
vum, ex quo fontesemper haurit Viennensis mart y- 
rologus, qui Phoc: elogium ex Gregorio Turonensi 
decerpsit, ut in Actis manifestum est PAocas etiam 
aliquis et quidem Aztiochenus memoratur in apo- 
graphis Hieronymianis, ubi et pro Virgine sumptus 
et sancía, Foce ei Focatis inflectitur. Inde, an 
aliunde acceperit auctor Rom, parvi. non ausim pro 
certo affirmare, quamvis in partem negativam magis 
incliner, ob rationes alibi productas. ( 
derat, adeat Florentinium. Non omiserim tamen, 


quod inter Auctaria erit repetendum, codicem ve- 
hoc: ascriberetitulum 

c0gi, hoc modo : Zu» Antiochia, natalis sancti 
Áoce episcopi et martyris, sub. judice Afffcano 


tustissimum Centulensem, 


ui plura desi- 


(Africano). Sed Phocam Synopensem episcopum 
hic eum Antiocheno hodierno confundi, verosimile 
est : vide hic Henscheniumet quz dicturi sumus xiv 
Julii. Eusebio Palatino octo duntaxat socios tri- 
buit Rom. parvum, forte errore librarii; correctius 
apographum Adonem habuisse necesse est. Sunt et 
hodie Ewsebii apud Hieronymum, sunt et PaJa- 
lini, pro sanctis posici in altera classe martyrum 
Africanorum. Magisne Eusebio hac die, quam Caio 
hesterna, conveniat ea Palatini appellatio, aliorum 
estojudicium.CerteNotkerus non male sensum Rom. 
parvi assecutus videtur dum Pa/atinuwm ab Eusebio 
distinguit, legitque : Ewsebit et Palatinietaliorum 
vnr Interim in Actis, Palatinus alter, Petrus, 
Rusticus, Herebus, Mare et alii novem anonymi, 
tanquam cohortis ejusdem pugiles numerantur. 
Plura in eam rem disquirere, aut afferre in medium 
supersedeo, cum ah Henschenio et Florentinio ea 


819 USUARDI MONACH!I 820 


diligentia discussa sint, quz in hujus modi obscu- A rationes morsuum venenatorum, de quibus Greg. 
ris et implexis nominum combinationibus adhiberi — Turon. de gloria Martyrum, lib. 1, cap. 99, et ex eo 
ossit. Nobis sufficiat Usuardi simplicitatem exhi- — Adonis elogium meminit : 
uisse quem ita scripsisse, ut in Adone repererat, 
in confesso esse existimo. Liceat hic attexere Wan- Ternas martyr habet meritorum nominc Phoca» ; 
dalberti versus de S. Phoca, quibus alludit ad cu- Sanguine qui mortem vicit, virtute draconem. 


AUCTARIA. 


ANTUERP. — MAJ. textum in prima annuntiatione — inventum est, Hic qualiter de hoste antiquo trium- 
sic contrahit : « Apud Antiochiam, passio saneti — phavit, hodie populis ad laudem Dei declaratur. » 
Focsx martyris. Item ipso die sancti Eusebii Pala- — De Eusebio puro. 


tini, etc. » AQviciNCT. in fine subdit : «Suessionis depositio 
RoswEVvD., in prima satis purus,alteram amplia- — sancti Drausii episcopi et confessoris. » 
vit hoc modo : « Ipso dic, passio sancti Eusebii et MancHIAN. fragmentum : pro aZiorum nocem, le- 
Palatini, et 4liorum xr martyrum. « Melius legeret — git &zdecim, ut supra. 
cum Notkero : « et aliorum oeto martvrum. » Sus- Marnic. — Canruus. — UrrRAJ. : « Phocze marty- 
picor litteras numerales fuisse transpositas. ris inclyti sub Trajano. » 
CENTULEN. jam diximus ita hodie scribere : « [n ALTEMPS. : « Sancti Kyriani, pro A'ereni ; » vo- 
Antiochia. sancti Foc:e episcopi et martyris, sub ,, catur in Actis Kieramus. 
judice Afficano. » B  Rditio LupEco-Cor. textui superaddit : « In lli- 
BRUXELLEN. textum interpolatum ex Adone, ma- — bernia, sancti Kerani episcopi et. confessoris. » 
gis extendit : « Apud Antiochiam, passiosancti ^oez GREVEN. : «In Afriea, Adriani, Euvoli. lem Vic- 


socii beati Eusebii martyris, maguorum miraculo- toris Pamphili, Siri, Saturnini, Pctri. » Sejuneti 
rum factoris. Qui post multas, quas pro nomine — sunt a sociis, et ferme pro arbitrio efformati. «In 
Christi passus est, injurias, qualiter de antiquo. — Hibernia, Kerani, episcopi et confessoris. Held 
serpente triumphaverit, hodie declaratur populis — abbatis,» potius « Hildz: abbatiss:, » quz ad XXv 
Denique si in queinpiam coluber stringens, morsum — Augusti remittitur. « Terentianz ac quinque filio- 
veneni diffuderit, statim qui percussus cst, ut ja-  rumconversio. » Deea nihilalibi legitur. «Theophili 
nuam basilica Foe: martyris, credens attigerit, — episcopi Ciesarez,qus priusTurris St ratonis diceba- 
evacuata virtute veueni salvatur. Ipso die, sancti  tur;qui ut sanctus Hieronymus libro de Viris illus- 
Eusebii palatini, et aliorum novem martyrum pro — tribus testatur, sub Severo principe. sapientia, et 
Christo decollatorum. Suessionis, sancti Drausii — sanctitate conspicuus emicuit. Translatio sancli 
episcopi et confessoris. » Videri potest dissertatio — Landrade virg nis. » Hocan alio dic ca translatio ac- 
gallica, inseria Ephemeridibus Trivortianis men- — cideritdiceturaddiem vrrJulii, quo Acta reinittunt. 
se Junio anni Mpccxt, qu:& ad saneti Drausii vel MorLaN. : « Ipso die, depositio sancti Drausii ept- 
Draucini cultum spectat. scopi et confessoris. » Additur minori charactere 

HAGENOYEN. novum Phoca elogium proprio fere — S'uessionensis. Tum : « Theophili episcopi C:esa- 
marte concinnavit, his verbis: « Apud Antiochiam, ^ rex, etc.» ex Greveno. In aliis editionibus, sic le- 
natale beati Focz mart yris, qui suspensus est ungu- C git : « Suessionis, sancti Drausii, episcopi et confes- 
lisque laceratus. Post hoc in ignem est missus per — soris. » Rursus typis minoribus : « Ca;ssare:z Pa- 
tres horas, ubi Deum laudavit, et illasus ab igne — lestinz:, sancti Adriani martyris. Qui die feslo, quo 
exivit. Deinde in furno calefacto per triduum est ^ natalia fortunze C:esareensium (sic enim putabatur) 
positus, ubioransexsp'ravit, etcorpusejusinustum . celebrari solent, leoni primum ad discerpendum 
et integrnm, et odore optimo plenum post tres dies — projectus fuit, deinde gladio esl jugulatus. » 


- Pridie Non. Die 6. 

Nicomedia, natalis sanctorum Victoris et Victorini, qui per triennium cum Claudino et Bassa uxore 

ejus, tormentis multis afflicti et retrusi in carcerem, ibidem vitz: sus» cursum impleverunt. Civitate 
Toleto, depositio Juliani episcopi, qui apud ejusdem loci incolas famosissimus habetur. 


NOTE. 


Consentiunt denuo Praten., Herinien., Tornacen — codices Antuerp.-Mav., Uliraject., Leyd., Lovas., 
Rosmeyd., Pulsanen., Antuespien., Maa.-Luber., — Alberg., Danic., e& Edit. Uliraj.-Belg. 
Munerat., Belin., Greven., Molun, ei medis note 


VARIANTES LECTIONES. 


Munerati hallucinatio est, Victoris, Vitalis, Victo- D pleverunt cursum. Danic. omittit suce. Citate inGre- 
rini. Et sic inPulsanen, /riennio pro per triennium, ^ veno, error typograpbiest ; idem for(asse dicendum 
Claudio pro Claudiano, Balsa pro Bassa. Turpiusin — de To//etoapu Belinum:Quidniet Aabebatur pro ka 
Danico, C/aro diacono. Scribit solus Belinus wxore — beturapudeumdem Grevenum, qui forte ita scriptum 
8a. Legunt aliqui cursumcite sue, aliivitesueim- invenit in codice Rosweydino vel potius ei simili? 


OBSERY ATIONES. 


Nicomedie Victorem et Victorinum omnia edita — vet, in aliquo Bedze, ipsius manuscripto reperiri Is 
Martyrologia hac die tribuunt, inquit Florentinius. — tuisse elogium, quod in Adone legitur. Cogor dis- 
Poterat saltem Rabanum excipere. Adonem, ut-:epe — sentire, nam cum Rabanus, Bedam ciligenter expt- 
monui, passim et hic describunt Usuarduset Notke- — lare solitus, horum mullum hodie posuerit, conse- 
rus, Sic tamen ut ei sepe sanctos aliquos superad- — quens esse videtur, ut Adoni soli tribuencum sil 
dant; Ado Rom. parvum presse sequitur, ubi sic — quodcunque de quatuor martyribus Nicoincdiensi- 
reperit : Nicomedie, Victoris et Victorini, quiincar- bus in textu nostro consignalum est. Certc cos m 
cere cursum vile impleverunt; unde nihil mirum, — Romano parvo non invenit, nec eos omissurus erat 
si in his omnibus Victor et Victorinus, uti in pluri- — hujus auctor, si alterum pra oculis habuisset. Wan- 
busrecentioribus, inveniantur. Atuade Claudianus — dalbertus solos duos priores laudat, dum scribil : 
et Bassa his adjuncti sunt? Suspicatus est Hensche- Victorinus ovat pridie Vietorque, retrusi 

nius, dum Bedam genuinum tomo II Martii prefigo- Carcere, qui celso penetrarunt astra volatu. 


* 





821 MARTYROLOGIUM — MENS. MART. 


Utrum vero nuda duorum posteriorum martyrum A Martii, ut ibi in Commentario przvio fusius expli- 


nomina, ex Hieronymiano aliquo acceperit Viennen- 
sis, non satis perspicio, nisi apographum habuerit 
simile Antuerpiensi, quod unicum de Claudiano et 
Bassa, post. Viclorem«t Víclorinum meminit. Solus 
Usuardus ."ulíanum adjecit, antiquioribus incogni- 
tum. Proprius dies videlur esse, non hic, sed viri 


cat Papebrochius, innuens, notatum olim obitus 
diem postridie Nonas, mutatum fortasse in pridie 
Nonas. Satis verosimile est, sancti hujus notitiam 
ab Usuardo ex Ilispania cum multis aliis in Galliam 
allatam, certe ab ipso hoc die signatum, codicum 
consensus dubitare non sinit. 


AUCTARIA. 


ANTUERP.-M4J. textum pro suo arbitrio mutasse 
videtur; ita scribit : «Nichomedia, natale sanctorum 
marivrum Victoris et Vietorini, tempore Claudii 
imperator;s. Civitate Toleto, depositio sancti Juliani 
antistitis, qui apud ejusdem loci incolas, pro excel- 
lenti san:titatis mcrito, famosissiinus habetur.» 

CENTUL. « Nichomedia, sanctorum Victoris et 
Victorini inartyrum. » Nihil preterea. 

BRUXELLEN. in prima annuntiatione non nihil in- 


episcopi et confessoris. » An recte dicatur epífco- 
pus, in Actis discussum inven:es. « Metis, sancti 
Grodegandi episcopi et confessoris. In monte Car- 
melo, beati Cirilli presbyteri et confessoris, cui 
Deus, tamquam fideli amico, de futuro statu mundi 
multa in aurem revelavit. Treveris, sancti Quiriaci 
presbyteri et confessoris. Ipso die, Frindolini ab- 

alis et confessoris. Keneburg:e virginis. Victoria 
matrons. » De hac nihil reperio. « In Gandavo, 


terpolatus, ita habet secundo loco : « Civitate Tho- B sancta; memori» Coletz» monialis, Clarissarum re- 


leto, depositio sancti Juliani episcopi, qui apud 
ejusdeimn loci incolas, pro excellentis sanctitatis 
merito veneratur. » 

HacENOYEN. in martyribus  Nicomediensibus 
Bruxellensi minus purus est. De Juliano, textum 
sequitur, sed subjicil: «Hunc Julianum quidam invo- 
care solent, pro bono hospitio de nocte habendo, » 
Mirum, si auctor hujus Martyrologii Julianos non 
confuderit; certe mclius et rectius quadrare videre- 
tur ea invocatio «pro bono hospitio de nocte ha- 
bendo, » Zenodocho illi Juliano, qui ix Januarii com- 
memoratur. Sequitur: «In Seconia, sancti Trydelini, 
vel Frydelini confessoris.» Fridolinum indicare vo- 
luit, nisi vehementer fallor, abbatem illum Seckinga- 
num jin Germania, de quo in Actis hac die. 

AQquUicINGT. pro C/audiano scribit Claudio, pro 
Juliani, Vigiliani. 

ALTEMPS. : «[n Britannia, depositio sancti Bal- 
teri [Acta leguntBaltheri] presbyteriet confessoris. 
Burgo monasterio, sanctarum Pi d Kynes- 
with: et Tiblz. » Acta habent 7'iboec vel Tilbe. 

R£MEMS. ecclesie, sanctorum Timothei et Apol- 
linaris : « Toleto civitate, depositio beatissimi Ju- 
liani, episcopi et confessoris. » D. 

ABDINCHOFFEN. : « Treberis, sancti Quiriaci pre- 
sbyteri. » 

itio LuBEco-Cor. post textum subdit : «Treve- 
ris, sancti Quiriaci presbyteriet confessoris. Eodem 
die, sancti Cyrilli presbyteri et confessoris, Ordinis 
Carmelitarum. Ipso die, beati Fridolini abbatis et 
confessoris. Item, sancti Baldredi confessoris. » 
Idcm est cum Balthero, dequosupra. 

GREVEN. : «In Nicopoli, sanctorum Papiae, Ale- 
xandri et Jocundi. Nichomediz, sanctorum Satur- 
nini, Cassi, Victoris, cum aliis duobus Papia et 
Nicephoro. » Solita apud Grevenum confusio, dum 
martyres accipit ex apographis Hieronymianis. 


« Apud Terdonam, passio sancti Marciani episcopi p) li:»? Sed Baronio imposuit vitiosa 


et martyris, sub Adriano imperatore, qui eductus 
de carcere, cum post candentes laminas ferreas 
capiti impositas, permansisset illassus, capitis ob- 
truncatione martyrium complcvit. Item, sanctorum 
Diodori, Claudiani, Carisii, Margoli. » Aliud hoc est 
Hieronym. fragmentum, noh satis recte dispositum. 
« Victoris martyris Mosovensis. » Voluit dicere 
Mosomensis, in Gallia Belgica, de quo vide Preter- 
missos et ix Februarii in Actis. « In Scotia, Baldredi 


formatricis prim. » 

MoLAN. sua ex Greveno accepit; agit de Cyrillo, 
Quiriaco, Grodegando, Fridolino et Coleta, Una hzc 
diversitas in Cyrillo, quod ita scribat : « In monte 
Carmelo, beati Cyrilli presbyterj, Carmeli eremicol: 
perdevoti. Cui Deus, etc. » In aliis editionibus de 
Cyrillo et Quiriaco eadem repetit. Tum : « Seckin- 
gi, depositio Fridoliui abbatis et confessoris. Die 
Sexta, sanctorum quadraginta duorum martyrum, 
recenter inventorum in Ammorio. » Dein charac- 
tere minori; « Gandavi, obitus sanct: memori:e 
Coletz:e de Corbeia, anno uccccxuvi, qua instituit 
Clarissas Coletanas. Metis, sancti Grodegaudi ar- 
chi episcopi et confessoris. » 

Non abs re erit hic subnectere quod inter obser- 
vationes mss. superius citatas, scriptum reliquit 
Rosweydus, ad hanc diem vi Martii. Praomittitur 
textus Romani hodierni : « In Cypro, S. Cononis 


C martyris, qui sub Decio imperatore, pedibus clavis 


confixis, ante currum jussus currere, in genua pro- 
cumbens, in oratione reddidit spiritum. » Sequitur 
Baronii Notatio : « Cononis : de eo etiam Graci in 
Menologio hac dieagunt, quem Nazareth oriundum, 
prisclaris certaminibus pro Christo susceptis, no- 
ilitatum ferunt, dum brevi compendio martyrium 
ejus describunt. » 
d Tria hic aniinadvertenda sunt, inquit. Roswey- 
us. 

1. Quomodo Baronius Cononem hunc ponat vi 
Martii , dicatque etiam hac die in Menologio 
de eo agi, cum Menologium eum habeat vir 
Martii. 

2. [In Menologio videntur dies perturbati, nam 
Man:a Cononem habent v Martii (et ita etiam Acta 
posuerunt). 

3. Quomodo Baronius eum in Cypro ponit, cum 
Mensa habeant, eum passum Mandz, urbe Pamphi- 

Menelogii lectio 
vii Martii, quz ita habet : « S. Cononis rou xvmpiov 
ex Nazareth Gallile:e. Ilic sub Decio imperatore 
propter Christian: fldei confessionem, ferreis clavis 
confixis pedibus, ante currum jussus currere, in 
genua procumbens et orans, spiritum Christo Do- 
mino reddidit. » Legendum enim ibi, to» xvm pov, 
id est Zortulani. Quare ita videtur Martyrologii 
Romani textus reformandus. « Mande wurbe Pam- 
pAilie sancti Cononis Hortulani martyris. » 





Noh^i$. 


Die 7. 


[n Mauritania civitate Tuburbitanorum, natalis sanctarum martyrum Perpetu:e et Felicitatis, et cui 
eis Revocati, Saturnini et Secundoli, quorum ultimus in carcere quievit, reliqui omnes ad bestias sunt 


traditi sub Severo principe. 


NOT.£E 


Textus simplicitas sumitur ex Prafen., Herinien. 


Antiwerp., Maz-Lubec., Greven. et Molan. 


, Tornacen., Aniwuerp.-Maj., Rosteyd., Pulsanen., 


893 . 


USUARDI MONACHI 


824 


VARIANTES LECTIONES. 


In tribus primis codicibus nulla. Antuerp.-Maj. 
pro 2aíalis scribit passio. Pulsanen. male legit 
Turbitanortin, ut. habent. apographa Hieronym., 
Greven. ct Molan. in prima editione legunt 7Ziburbi- 
lanorum, quod hie in posterioribus non melius cor- 
rexit per Zhuburbitanorum. Sic utraque Greveni 
editio perperam posuit Mauricania pro Mauritania. 


A Item, sauctorum pro sgnctarn, uti eliam legitur 
in Pulsanen., Antuerp., Max.-Lubec. et Molano. 
Pulsanen. socios transposuit, hoe modo : ef cum eis 
Saturnini et Revocati et Secundoli; sic tradidi 
8uné pro sunt í(raditi. In Antuerp. vero et Max.- 
Lubec. reliqui autem, pro reliqui omues. 


OBSERVATIONES. 


Una Martyrologorum antiquorum omnium con- 
cors sententia est, Perpetue et Felicitatis agonem 

loriosissimum, et tota Ecclesia celebratissimum, 

oc die completum esse, quidquid etiam pridie in 
Hieronymianis apographis recenseantur; cujus re- 
petit:e positionis causam, non satis explicat Floren- 
tinius. Harum vere Christianarum heroidum quam 
late fama ab omni ::vo dispersa fuerit, ostendit Ka- 
lendarium Bucherianum, omnium antiquissimum, 
in quoex Africanis martyribus solz illz? et Cypria- 
nus memorantur; hie proprio suo natali die xvm 
Kal. Octobris, ist: hoc die Nonis Martii Perpetue 
et Felicitatis, Africe. Prietereo Sacramentaria et 
hujusmodi alia; cum Acta ipsa plane incomparabi- 
lia, pretiosissimum sint ecclesiasticz: antiquitatis 
monumentum, vel ipsis a catholicis id fateri coac 
tis: legat qui avitze fortitudinis et catholic: pietatis 
spectaculis delectatur. Thesaurum absconditum diu 
desideratum, diu frustra conquisitum primus felici- 
ter bibliotheca Casinensi eruit V. Cl. Lucas Hols- 
tenius, a Possino, inde a majoribus nostris hoc die 
vulgatum, et ab aliis eruditissimis viris certatim 
novis curis, etiam Oxoniz, editum, et observationi- 
bus illustratum, quorum curiosiores notas collegit 
suasque addidit Ruinartius inter Sinceraet germana 
Acta a pag. 81. Tillemontius vero deductam vitz 
seriem contexuit tomo III, a pag. 136. Consulat lec- 
tor qu: apud citatos scriptores diligentissime dis- 
cussa sunt, dum nos marliyrologorum nostrorum 
sensa seu vera, seu falsa exponimus. In assignandis 
* Sociis non una dictorum martyrologorum est ratio : 


hi in Hieronymianis apographis varie positi el con- 
fusi, a Beda ac proinde a Rabano prxetermissi sunt. 
Nihilo plus dicit Romanum parvum; sola Perpetus 
ei Felicitatis nomina exprimens, non Carthagine, 
ut rectius a Beda legitur, sed, Z2 Mauritania citita- 
ie Tuburbitanorum. Romani parvi vestigiis insistit 
Ado, trestamen socios ex Actis, qu:e etiam Beda vide- 
rat, adjungens, quos Usuarduset Notkerusnon negli- 
gunt, amisso ubique S'aturo, cui secundum prefata 

B Aeta primus, inter viros, locus tribuendus videre- 
tur, unde manifeste patet solum Adonem Usuardo 
preluxisse, cujus elogii partem primam, fere ad 
verbum iranseripsit ; Notkerus, ut solet, totum 
reddidit. Quzstionem de loco martyrii Caríhagine, 
an Z'uburbii, discussam habes in commentario nos- 
iro przevio, apud Florentinium, et recentius in pre- 
via Ruinarti! admonitione, ac notis Tillemontii. 
Sitne autem Lypographi, an Florentinii ipsius inad- 
vertentia, dum pro Zurbitanorum Wicronyimi, res- 
tituendum ait ex Augustino Zuburbinatorum, dubi- 
tare facit, quod continuo subdit, Znsignes martyres 
Perpetuam et Felicitatem TcBURBITANAS dici ; liquet 
igitur melius, vel saltem minus male in textu scrip- 
tun Tuburbitanorum, licet verosimnilius sit Tubur- 
bitanasmarítyres non hasabAugustino aliisqueintel- 
ligi, sed Mazimam et socias, de quibus agitur XIX 
Julii. Wandalbertus cum Romano parvo et Beda, 
solis duabus feminis epinicion canit . 


C 


Nonis Felicitas micat et Perpetua, castam 
Quee Christi vitam felici morte dicarunt. 


AUCTARIA. 


DawIc. textui subnectit : « Apud Valeriam 
provinciam, natale sancti Equitii abbatis, cujus 
meminit beatus Gregorius Dialogorum libro 
primo. » 


Idem habent ANTUERP.-Max., ULTRAJECT., LEYDEN. 
Lovaw. et editio UrrRAJ.-BELG., qui preterea ad- 
jungunt : « Eodem die, depositio sancti Thoma 
confessoris et doctoris :» de quo ALBERnG. hoc mo- 
do : « Eodem die, sancti Thou de Aquino, ordi- 
nis Predicatorum, eximii doctoris, qui suis scri- 
ptis et. doctrinis plurimum profuit religioni Chri- 
stiand. » 

CENTULEN. : « Ápud Africam, civitate Tyburtina, 
passio SS. Perpetu:s et Felicitatis martyrum, et 
cum eis Revocati, Satyri et Secundoli. » 

BRUXELLEN. post principe, subdit in die natalis 
ejus, qu: ex Adone suinpta sunt. Tum : « Apud Va- 
lenciam (pro Valeriam] provinciam, Equitii.. Iteni, 
depositio beati Thomz de Aquino, doctoris sancti 
de ordine Proedicatorum. » 

HacENOYEN. multa hodie comminiscitur de mar- 
tyribus Tuburbitanis et beato Equitio, qua referri 
non merentur. Accurationis specimen habe, in an- 
nuntiatione ultima : « Eodem dic, sancti Thoma, 
doctoris egregii ct episcopi Cantuariensis, de or- 
dine Przdicatorum. » Sic Perpctuam ct Felicitatem 
virgines vocat, etc. 

MarniC.-CanTHUS.-UrTRAJ. Primo loco TAome de 
Aqwino confessoris. Dein Perpeluae et Felicitati 
elogium texuit, hic non describendum. 

STROzz. ei. MEDIC., et jam primo loco : « Natale 
sancti Thoma de Aquino, confessoris, ordinis Prz- 
dieatorum depositio, apud monasterium Fosse 


nova, ordinis Cisterciensis, in Campania ejusdem 
depositio. Obiit autem anno Domini uccuxxiv, vil? 
sus quinquagesimo inchoante. » Unde redundantia 
illa depositionis in textu oriatur, non habeo ex quo 
colligam, nisi forle ex textibus variis unus conflatus 
sit; certe de ejus translatione hic non agi manifes- 
tum est. Plura mox sequentur. 

MuNERAT. Toxtui puro adjicit : « Eodem die, 
depositio beati Thome confessoris, ordinis Praedi- 
catorum, eximii doct^ri*. 

Editio LuBECco-Cor. addit, ut Bruxcllen, die at- 
lalis sui. «Apud Valeriam provinciam, nata!e sancli 
Equicii abbatis, cujus meminit beatus Gregorius 
Dialogorum libro primo. Eodem die in Campania, 
monasterio Foss:& nova, natale saneti Thoina de 
Aquino, ordinis Predicatorum, egregii doctoris 
Ecclesi$ qui suis doctrinis et scripts plurimum 
profuit religioni Christianz. Fertur etiam de eodem 
doctore, quod innocentiam haptismalem nuuiquam 
violaverat, et virginitatem mentis et corporis usque 
in finem vit:e sus servaveral, nec uuquani ipse 
sciente, mortaliter peccaverat. In territorio Mon- 
tensi, oppido imperiali quod Werda dicitur supra 
littus Rheni, natale sancti Willeyci confessoris, 
presbyteri sancti Swicberti episcopi. » Actum de 
eo supra rm Martii. 

BELINI prima cditio : « Eodem die, sancti Thom2 
de Aquino confessoris : » editio altera, « doctoris 
et confessoris, ordinis Praxdicatorum. » EE 

GREVEN. : « [tem sanctorum Silvani, Rogati, Eroi. 
Antiochize Eoci [te Leoci] Saturi, Saturni et alio- 
rum. » S. Thom: elogium idem fere est, quod r€- 
tulimus, cum additione anni obitus, ut supra etiam 








825 


MARTYROLOGIUM — MENS. MART. 


896 . 


positum est. De Willeyco aut Willerico satis dietum A ordinem ingressus est Predicatorum, et litterarum 


est. « In provincia Valeria, sancti Equitii abbatis, 
qui, ut beatus Gregorius primo Dialogorum refert, 
ro vitz: suz:e merito apud omnes illie admirabilis 
abebatur, Vilis erat valde in vestibus,sed tantus 
eum fervor ad colligendas Deo animas accenderat, 
ut sic manasteriis przxeessct,quatenus per ecclesias 
per castra, per vicos, per singulorum quoque flde- 
ium domos circumquaque discurreret, et corda 
audientium ad amorem patriz czlestis excitaret, » 

MorAN. ex Adone hxc textui subjicit ; « die nata- 
lis ejus. Quz:eque dum adhue servarenturin carcere 
et Felicitas, parturirct, omnium sanctorum commi- 
litonum precibus impetratum est ut octavo mense 
pareret. Apud Valeriam, » ut supra in Danico, etc. 
« Eodem die, sancti Thom:e Aquinatis doctoris et 
confessoris, in Terracina Campanis civitate, mona- 
sterio Foss: novi, qui de nobili genere comitum 
Aquinorum claram originem ducens, patre invito, 


VIII Zdus. 


studiis diligenter intendens, sacr: Theologi; ca- 
thedra sublimatus, totum mundum claritate sua 
-Sscientiae illustravit, et anno MCGLXXIV. vitze vero 
«suam quinquagesimo inchoante, diem elausit extre- 
mum. » Deleri possunt verba illa iz Terracina Cam- 
panie civitate. Minutioribus typis : « In Segen- 
berge, sancti, Volkeri martyris. Item Redemptz vir- 
ginis, de qua in homil. B. Gregorius. » H:xec inaliis 
editionibus merito omittitur. Vide indicem Prae- 
termissorum. In his autem additur : « Die septima, 
sacrosanctorum martyrum episcoporum ln Cher- 
sone, Basilei Ephraim, Charitonis, Eugenii eL re- 
liquorum. » De:n charactere minori : « Czesarez Pa- 
lestinze, natalis sancti Eubuli, qui gloriosam pro- 
pietate mortem caduca vite J'eponens, post bes- 
tiarum laniatus, gladio (rucidatus fuit : omniaque 
martyrum certamina, suo sanguine postremus ob- 
signavit. In Segenberge, sancti Volkeri martyris. 


Die 8. 


In civitate Antinoum natalis sanctorum Philemonis et Apolonii diaconi, qui tenti eta judice auditi, 


cum constanter idolissacrificare noluissent, perforatis calcaneis percivitatem horribiliter tracti, novissime 
gladioczsi, martyrium compleverunt. Eodem die apud praefatam urbem, passio Arriani. Theotici et 
aliorum trium ; quos judex submersos inmare necavit, sed obsequio delphini, corpora eorum littori sunt 
restituta. Cartagini saneti Pontii diaconi beati Cypriani episcopi, qui usque ad diem passionis illius cum 
eo exilium sustinens egregium volumen vitz et passionis ipsius reliquit ac clarus passionibus, coronam 
vitz: promeruit. | 
NOT. 


Consonant Praten, Herinien., Tornacen, Antuerp B bus accedunt. Antuer.-Maz., Ultraj, Leyd., Alberg, 
Maz.- Lubec., Munerat., Belin.,Greven Molan.Qui-—| Danic., Edit. Ultraj.-Belg. e(c. terme Hagenoyen. 


VARIANTES LECTIONES. 


In civitate Antineo ponit solus Tornacen., Gre- 
ven., Aníynounm. Idem. Tornacens. Apollinii, pvo 
Apollonii. Belin. legit díaconoruwm, ubi probabilius 
neuter diaconus fuit. Transpositio Greveni et Mo- 
lani,insacrificare idolis, pro idolis sacrificare nota- 
tu digna non est. Quod aliqui Fdolis scribant, alibi 
dictum est. Antuerp. Max.-Lubec., Belin.. Greven., 
Molan. et codicesalii pro Arriani scribunt Adriani, 
cur Acta Aríani przferant, nescio. Sic in Herinien 
et Munerat. TAetíci, in Greven. Teofici melius in 


textu. Munerat, omisit (rium. Codd. medi: not: ad 
delphini,addunt piscis: Antuerp. scribit Kartagini 
Munerat., Car(agine; Belin; Greven. et Molanus., 
Caríhagini; eum antiquioribus antiquam przfero 
scribendi normam. Sensum invertunt Munerat. et 
Belinus, legentes Diaconi et beati Cypriani. Minus 
errat ille in passionis illius, hic in passionis ejus. 
Herinien quod mirere, scribit clari et promeruerunt 
quasi de duobus ageretur. 


OBSERV ATIONES. 
Philemonis, Apollonii et aliorum martyrum An- C Tillemontium in Arríano citavimus cujus articuli 


tinoitarum, primo et secundo loco hic consignato- 
rum memoria antiquioribus martyrologis oinnibus 
aut incognita aut praeterita, dehetur soli Usuardo, 
qui Philemonein Apollonio male pr:eposuit, atque 
ex eorum passione, martyrii locum, diem, ct alias 
circumstantias non satis recte determinavit, ut hoc 
die accuratiusexponit Papebrochius, Acta ex variis 
mss. Latinis cum textu Graxco collatis illustrans 
qua eruditi recentiores hodie passim incessunt et 
repudiant, tanquam a Metaphrasie ferta ct inter- 
polata. Sintne Metaphrastis opus, alia. quzestio est. 
Caeterum ita sentiunt viri illi serupulosiores ipso 
Papebrochio, at non tam facile hodie probaturo, 
qua sub primis studiorum initiis, necdum rerum 
istarum adeo peritus, admisit. Quidquid sit, genuina 
omnino non esse, satis perspiciet, quicunque ea 
conferre voluerit cum narratione Rufini ex vitis 
Patrum cap. non 29, sed 19, pag 476, a Ruinartio 
excerpta et inter Selecta edita pag. 539; quam 
nescio cur majores nostri proferre neglexerint. Iu- 
terim negari non potest, passionem a Papebrochio 
illustratam Metaphraste antiquiorem esse, utpote 
quam Usuardus, qui inde elogium suum excerpsit, 
videre cer(o debuit, isque inter onincs antiquos 
martyrologos solus. ut dicere cepimus in Observa- 
tionibus de sancto Ascla xxi Januarii, quo item die 


duo 4 el 5 legi possunt tomo V, a pag. 300., ubi 
dc hodiernis martyribus agitur ex Rufino etiam et 
Palladio rejectis Actis Usuardinis, qua hunc viii 
Martii diem sanctorum certamini non satis recte 
consecravisse, imo simul omnes male conjunxisse, 
ante ipsum observaverat laudatus Papebrochius 
apud quem vide c:tera. De textus nostri vere 
Usuardini simplicitate, dubii nihil suboriri potest 
in tam singulari codicum prope omnium concordia. 

De Poniio sic legit Romanum parvum : Apud 
Carthaginem sancti Pontiani diaconi beati Cy pria- 
tii, qui Dominum semper in passionibus suis glori- 
Jfcans, coronam viia promeruit. Wec Ado tantillum 
auxit quae a Notkero descripta sunt. Noster casu an 
studiose nescio verbailla exclusit, Dominumsemper 
in, passionibus qlorificans; qu& nihil oberant, quo 
minus intacta relinquerentur, nisi forte de vero 
martyrio intelligenda putaverit, quod subiisse Pon- 


D tium omnino non constat. Hic Cyprianum laudando 


sui memoriam posteris reliquit, nam ex ejus libello 
de gloriosissimi martyris Cypriani vita, commen- 
tarium sunm deduxit Henschenius, Pontium egre- 
gie vindicans a nimium fastuosis Rigaltii suggilla- 
tionibus, ut ibilector videre poterit, et fusius pro- 
bandum erit ad xiv Septembris. Nobis sufficiat, 
Usuardi textum hic etiam genuinum esse. 


827 


USUARDI MONACHI 


n 


AUCTARIA. 


ANTUERP.-MAJ. In prima deest totum elogium; in 
secunda tantum non purusesi : in ter'ia ferme Ado- 
nianus : « Apud Cartaginem, sancti Pontiani dia- 
coni, discipuli beati Cypriani episcopi qui usque ad 
diem passionis ejus cum ipso exilium sustinens, 
egregium volumen vitze et passionis ipsius reliquit 
atque Dominum semper in passionibus suis glorifi- 
cans, coronam vita» promeruit. » 

RoswEYD., in toto textu purus, in fine hzc sub- 
jungit :« In Nicomedia, Quintilli episcopi, martyris. 
liem in Africa, Cyrilli episcopi et martyris.» Accepta 
est utraque annuntiatio ex Hieronymianis. vel ex 
Rabano aut Notkero. Nihil magis ad textum Usuar- 
dinum pertinent hodierni Wandalberti versiculi. 

PuLsaN., deficit in Ariano et sociis. 

LOvANIEN., inter codices medi: notze purior cen- 
seri posset, nisi s:epius Usuardina elogia decur- 
taret. Hic omisit omnia, quie in PAilemonis et 
Apollinis laudem ab Usuardo relata sunt. 

CENTULEN., ab Usuardo jam szpe recessit ; hodie 
solum habet : « Nicomedi2, sanctorum martyrum 
Quintuli episcopi et Capitulini. » Ex aliquo Iliero- 
nymiano apographo, in quibus pro Quintuli, passim 
legitur Quintili, Quintilli, vel Quintilis. 

BRUXELLEN., textui non parum interpolato sub- 
jungit : « Item Rogati et Catilli episcoporum. » Vide 
Acta de Cyrillo episcopo, Rogato. etc. 
| AQuiciNT. : Et. sanctorum Quintoli et Capitu- 
ini. 

VizTORIN., legit quatuor pro (rium. 

MancHiAN. Fragmentum, habet Adriani pro Ar- 
riani, t plures eodices supra. 0. 

MaThiC.-CanTUHS. -UrT:4J. Ita incipit : « Cypriani 
episcopi et Pontii diaconi martyruin. Asclze mar- 
tyris, Apollonii, Philemonis, Arriani, et sociorum 
ejus. » De Ascla actum est xxi Januarii. 

ALTEMPS. : « [pso die, sancti Felicis, Orientalium 
Anglorum qui fu't pricdicator, et episcopus Nor- 
wici, qui inde translatus, nunc cum magna gloria 


VI 7dus. 


A honoratur in monasterio Fameseye [Ramesiz] ubi 
et conditus jacet. « Vide hzc accuratius discussa 
in commentario previo ad cjus Acta. « [n Hiber- 
nia, sancti confessoris et abbatis [imo episcopi] 
Seinavi. » S'enanwm vocant Aeta. 

EpiTi0 Luprco.-Cor. Textui fere puro, subdit: 
« Eodem die, sancti Ducnati [Duthaci] episcopi et 
confessoris. Item sancti Hunfridi episcopi, el con- 
fessoris. » 

GnEvEN. « Nicomedi: beati Quintilli episcopi, et 
martyris. Item Biron:e, Haorenie, Felicitatis, et Ur- 
bani. [In Africa, Cirilli episcopi et martyris. Itemque 
Silvani, Quirilli, Capitullini martyris. » Vides hic 
Ilieronymianos martyres diversos et confusos. « Fc- 
licis episcopi Orientalium Anglorum et confessoris 
Qui de Burgundia egressus, Christum nationi Án- 
glorum Orientalium annuntiavit. Sedem vero epi- 
scopalem in civitate Domnunc, accipiens, annistvil 
in multa sanctitate prasedit, et deiude in pace quie- 

B vit !n Scotia. sancti Duchati episcopi el confesso- 
ris. In Ilibernia, Cenani, Conalli, Crovani, episcopo 
rum et confessorum. » De Conallo et Cronano, non 
Crorano vidc indicem Pr:etermissorum. « Eodem 
die, Hunfridi episcopi et confessoris. Cleopatronisg, 
filia Daciani. » De Cleopatronia nomenclatura vide 
Castellanum in notis mens. Januario pag. 200. 

MOLAN., parvo charactere, de Felice Grevenum 
transcripsit. Tum ; « Item Humfridi episcopi et con- 
fessoris, cujus corpus, post Morinorum per Carolum 
quintum deletionem, translatum est Ipras. » In edi- 
tionibus aliis ita habet: « In pago Tervanensi sancti 
Hunfridi, episcopi ejusdem civitatis, et abbatis Si- 
thiensis, cujus corpus, deletis Morinis, Ipras esi 
translatum. In Anglia, sancti Felicis episcopi, et 
confessoris, qui de Burgundia veniens, nationi Àn- 
glorum Orientalium, Christum annuntiavit. Die 
Octava, sancti patris et confessoris Theophylaeli, 
episcopi Nicomedis. » 


Die 9. 


Apud Nisenam civitatem depositio sancti Gregorii episcopi, fratris beati Basilli Caesariensis tam vila 
quam eloquentia clarissimi. Civitate Barcinona, sanctiPalianiepiscopi qui tempore Theodosii principis, 


optima senectute finem vita sortitus est. 


NOT. 
Soli hac die puri sunt Praten., Herinien., Tornacen., Rosweyd., Greven. et Molan. 


VARIANTES LECTIONES. 
Fere nulla. Scripsi Nisenam ex Herinien., Torna- C cumPraten. et Molano; ut etiam apud eruditos hodie 


cen., Greven. et aliis codicibus passim, tantum ut 
servetur antiqua Usuardi lectio, qu:» etiam talis 
videtur esse in apographo nostro Pratensi. Molan. 
male in prima editione posuit N cenam, quod in po- 
sterioribus bene correxit legendo Nyssenan ut vere 
legendum est. Sic etiam reliqui in textu Cesariensis 


passim invaluit. Tres alii neglectis, ut plerumque 
solent, diphthongis, habent Cesariensis. Scribeu- 
dum esset Paciani,sed in codicibus pro textu citatis, 
aliisque passim ponitur ut est in textu ; Rosweyd. 
tamen male legit Pofiani. 


VARIANTES LECTIONES. 


Textum Usuardi purum et genuinum hic repra- 
sentari minime dubito, ductus non solum auctori- 
tate probatissimorum codicum supra relatorum sed 
ferme quotidiana ratione, quod Romani parvi textum 
evidenter secutus fuerit Ado. paucula adjiciens quse 
Noster fere ad apicem transcripsit ut passim assolet. 
Hac sunt Romani parvi verba deGregorio: 7s Nys- 
&ena civitate sancti Gregorii episcopi fratris Basi- 
lii. Multa accurate de eo collegit Papebrochius in 


sancta Francisc:e Romane, sic tamen ut eorum 
annuntiatio et elogium hoc die ponatur, ut sit de 
sancto Hilario xit: et xiv Januarii; de sancto Henrico 
xiv et xv Julii, et de sancto Didaco xr et xri noverr 
bris, non alia, opinor, ratione quam quz modo assi- 
gnata est, festi nimirum pracellentis. Porro quid 

abanum moverit ut eosdem ipsos xr martyres, el 
quidem ampliori elogio ornatos, rursum ad xi poue- 
ret, ac denuo Ix Septembris, haud equidem persp- 


commentario historicosed multo plura post alios Til- D) eio, nisi de vcro obitus die dubitaverit, aut per tn- 


lemontius tomolX, a pag. 561 ad 616 per 20articulos. 
Hieronymiana apographa, Beda,ejusque descriptor. 
Rabanus et Wanda!bertus, x, martyribus Sebaste- 
nis hoc die agunt, et egit Martyrologium Romanum 
ante tempora lunocentii PP. X, sub quo in diem 
sequentem translati snnt, cedentes officio duplici 


curiam classes martyrum diversas esse pulaveril. 
Molanus in editionibus posterioribus perperam eo$ 
textui hodierno inseruit, cum ex Romano parvo el 
Adone, quo: "'suardus sequitur, referendi sint x! 
Martii, ut feccrat, in editione prima, cseteris longe 
prahabenda, saltem quantum attinet ad eruendam 




















829 


MARTYROLOGIUM — MENS. MART. 


830 


textus Usuardini simplicitatein, quam solam inves- À exhibuisse. De Paciazo solum posuerat Romanum 


tigamnus. Nam si de vero martyrii die instituatur 
guasto, praeferenda forte videbitur Hieronvmi et 

eda positio, ex ipsis Actis confirmata. Unde non 
improbabiliter suspicari licet, in recentiores Usu- 
ardi codices subinde insertos. Nobis sufficiat an- 
tiquam et genuinam martyrologi nostri lectionem- 


parvum : Zarcinone; Paciami episcopi ; cxtera 
Adoniana sunt, etiam a Nolkero fere transumpta. 
Breviter ca Henschenius retulit, qure apud ITierony- 
mum, et alios ccelesiastieos scriptores repererat ; 
nonnulla explicatiora reddidit Tillemontius tomo 
VIII, a pag 537. 


AUCTARIA. 


PUOLSANEN., Textustransposuit,nonam in undecimam 
commutans. Etenim qu:e nos hodie, ut vere Usuar- 
dina retulimus, eadem ipse, quam ob causam ne- 
Scio, xr hujus posuit, martyres autem Seba tenos, 
eosque solos hae die ; sed pure et Usuardi verbis. 

ANTUERP.-MaAJ., in textu non omni: op irusest, cui 
superaddit: « [n Sebasten Armeni:e minoris, nata- 
lis sanctorum quadraginta militum, tempore Lici- 
nii regis sub pr:eside Agricola. Nomina vero horum 
martyrum hzc sunt: Domicianus, Eunoicus, Sisin- 
nius, Eradius, Alexander, Joannes, Claudius cum 
sOCiis suis. Qui omues crurifragio martyrium con- 
summaverunt, Co:busia sunt ivitur sanctorum 
corpora et in fluvium projecta, sed divina dispensa- 
tione reliqui: eorum sunt integri repert:e et ho- 
nore digno condit:e. » Hz:ec Usuardum non sapiunt: 
sequentes couices integrum textum referunt. 

AwvTrUERP. el  Max-LuBEC., MuNERiT, BELIN., 
ANTUERP.-Max., UrvrRAJECT., LEYDEN., LOvANIEN., 
ALBERG., DaNiCc. cet Epiri0 UrrRaj.-BELG., alil 

rimo, alii ultimo loco de martyrihus Sebastenis 
iac die meminerunt, quos nos cum Usuardo dabi- 
mus xr hujus. In ultimo codice deest Gregorius 
Nyssenus. 

CENTULEN. « Passio xL militum tempore Licinii 
regis, sub przside Agricolao. [n Africa, sanctorum 
Felicis et Roga'i. » De toto textu, nec verbum. 

BRuxELLEN. Interpolato nonnihil martyrum Se- 
bastenorum elogio, textum hodiernum fere purum 
subjungit. 

HacENOYEN. Ex martyribus xL classes dupli- 
cando, octoginla confecisse videtur ; turmam aliam 
hodie Cappadocie, aliam x1 « Apud Sebastem Ar- 
meniz » annuntians, quibus diversa aptavit elo- 
gia. Unde vero hodiernum eruerit, nescio ; certe 
referre non meretur. In reliquo textu, parum a 
puritate aberrat. 

AQuicCINCT. Pro Paíiani, scribit. Datiani. Tum 
in fine addit : « In Armenia minore, x, militum, 
sanctorum. Item sanctorum Felicis, Philippi, Ho- 
gau. » 

REc. SuEC., signatus num. 130 : In Sebastem 
Armenia minorem, natalis sanctorum xr militum 
qui passi sunt sub Agricolao preside, tempore 

icinii regis. » 


VI Idus. 


D 


G 


UcHELLIAN. Etiain agit de xr militibus. . 

EpirTio. LuBECo-Cot. « Apud Sebasten Armeniam 
minoris, natale sanctorum quadrazinta militum, qui 
tempore Licinii regis sub praeside Agricolao, post 
vincula et carceres ereberrimos, post c:xesas lapidi- 
bus facies, missi sunt iu stagnum, ubi gelu con- 
stricta corpora ejus (corum) nocte dirumpebantur. 
Mane autem facto, impiissimityranni satellitesinve- 
nerunt clavicularium, connuinerat?m martyribus, 
unde unus pusillanimisceciderat. Et eosdem omnes 
tractos ad litus, baculis crura corum confregerunt, 
et sic demum crurifragio martyrium consummave- 
runt. Quorum nomina sunt : Domicianus, Eunoy- 
cus, Sisinnius, Eraclius, Alexander, Joannes, Clau- 
dius, Athanasius, Valensis, Helianus, Melliton, Hec- 
clieius, Achacius, Jubanus, Helyus, Theodolus, 
Cyrillus, Valerius, Flavius, Severianus, Quirion, 
Theudeon, Sacerdon, Priscus, Euticius, Smarag- 
dus, Philoctimon. Actius, Michallius, Lysimachus, 
Dompnus, Theophilus. Euthychius, Xanctius, Ag- 
gius, Leoncius, Isicius, Gagius, Gorgonius, Candi- 
dus. Erant aurem nobiliores inter eos Quirion et 
Candidus. » Vide hz: c omnia accuratius ab Adone 
enumerata die x1 Martii, ut supra diximus. Sequi- 
tur textus, cui in fine subjungit : « Parisius, depo- 
sitio saneti Draconii abbatis. » In Pritermissis, di- 
eitur idem esse cum sancto Droctoveo abbate, de 
quo Usuardus die sequenti. jl MM 

GnEVEN. : « Ipso die, sanctorum Sici, Philippi, 
Mariani, Concessi, Sebastiani, Juliani, Silvani. 
Nomina sunt ex Hieronym. apographis oscitan- 
ter confusa. » Parisius, Draconii abbatis. Item, se- 
cundum aliquos xi martyrum, qui in quinto Idus 
ponuntur. 2. 

MoL:iN.: « Apud Sebasten Armeni: minoris, na- 
talis sanctorum quadraginta militum, qui tempore 
Licinii regis, post vincula et carccres creberri- 
mos, et post cxsas lapidibus facies, missi sunt in 
stagnum, ubi gelu constricta eorum corpora nocte 
disrumpebantur, et sic demum mane crurifragio 
martyrium consummaverunt. Erant autem inler 
eos nobiliores Quirion et Candidus. » Est Usuardi 
textui exceptis iis qu:» de gelu ex Adone 1nse- 
runtur. 


Die 10. 


Apud Apaniam, natalis sanctorum Alexandri et Gaii martyrum, qui, ut Apollinaris scribit Hierapoli'a- 
nus episcopus, in libro Adversum Catafrigas, persecutione Antonini Veri, glorioso martyrio coronati sunt 
In Perside, sanctorum martyrum num ro quadraginta duorum. Parisius, depositio sancti Droetovei abbatis 
discipuli beati Germani episcopi. [Pouillart addit: Ipso die a sancti Attali abba.is, discipuli saneti 


Columbani.] 


NOT.E 
Solos hodie puros invenio 7Teriniensem et Tornacensem. 
* Hic Pratensem codicem in jus vocat Sollerius, D Usuardi esse confitetur, quitamen et ipsi in eadem 


quod hujus diei sanctisadjungatur sanctus Attalus ; 
cum exarati nanu codices non pauci, iique quanti- 
vis pretii, sanctum illum abbatem ncn memorent, 
aliique alio modo : npn credibile esse a mss. illis ab- 
futuruin, si fons ipse, unde illi ducti rivuli sunt, il- 
lum habuisset : suspicari itaque se verba Pratensis 
esse recentiora. Ut suas ipse ratiunculas refcllat 
unum oro, ut codiceminspectum veniat. Nam quid 
ponderis habent conjectur:e contra id quod revera 
esi? Neque nobis objiciat lituram. Nam et qua- 
draginta duos martyres et Droctoveum abbatem 


litura seribuntur ac Attalus. Nec tamen inficior ad- 
ditum Attalum fuisse, quandoquidem de illo silet 
Dervensis codex. At Usuardo licuit suum, cum lu- 
bebat, et quibus sanetis lubebat, locupletare Mar- 
Lyrologium. Nec necesse fuit ui suum codicem, sta- 
lim atque quidpiam in eo correxerat, quocunque 
transmitteret, aut per litteras notum faceret quid 
adjecissct codici, quid detraxisset. Jam hunc dicm 
esse quo sanctus Attalus aut, Attala commemorari 
debuit, ut probem nihil opus est. Acta ejus om- 
nium versantur manibus, BOUILLART. 





$31 


USUARDI MONACH: ^en 


VARIANTES LECTIONES. 
Apamiai, ut Herinien. vere lectioni magis ac- A ipsi descripti primum sunt, aliqua fuisset memoria. 


cedit, quam Appamiam, ut alter. Uterque scribit 
Gaii. Male Tornacen. Appollinaris. Primus legit Je- 
rapolitanus, secundus JAerapolitanus, correctius 
intextu. Catafrigas et hicodiceset alii passim; pu- 
tavi servari posse vel vitiosum scribendi modum. 
Herinien. posuit Droctotei, Tornacen. DrocAtotei. 
Quidni cm communiori, ut in textu ? praferat 
quisque quod lubet, per me licet. 

Sed quid de Aftalo vel Attala abbate, discipulo 
sancti Columbani ? Refertur hic sub istis fere ter- 
minis a codice Pratensi, an prima, an alia manu 
subinde adjeetus, non satis certum. Equidem non 
existimo codicem illum, utut antiquum primigeniam 
hic Usuardi puritatem referre. Certe Herinien.,Tor- 
nacen., Antuerp.-Maj. Antuerp. et Max Lubec. ac 
Muneratus de eo silent. Abest item hoc die a co- 
dicibus, quos passim medis nolz appellamus, a 
Bruxellensiet multis aliis. Nonest aütum versimile, 
Attalamabillis exclusum iri, si in codicibus, unde 


extui adjunctum, inde etiam evinci videtur, quod 
Grevenus et Molanus aliter proponant, nempe: 
Luaotio monasterio, sancti AtAali (Attalz) ab 
tis. Si enim ex Pratensi codice, quem autograpbum 
multi putant, accep:a esset Affale annuntiatio, 
iisdem, procul dubio, terminis fuisset expressa. 
Suspicari itaque ausim, recentiora esse Pratensis 
verba, ab ipso primo scriptore, vel ab aliquo alio, 
Usuardi textui adjecta, qui Bobiensi Italis: monaste- 
rio, ut recte Notkerus fecerat, Attalam ascriben- 
dum intelligens, positionem, seu depositionis locum 
prudenter omiserit. Litigare non lubet, si urgen- 
tiora momenta produxeris, ut Attalam textui vin- 
dices, ultro cor :entiam, ut pote qui veritatem unice 
inquiro. Inter codices Hieronymianos solus vetus- 
tissimus Antuerpiensis, seu Epternacensis de Af- 
tala meminisse reperitur; si inde erutum, iu codi- 


B ces aliquot Usuardinos fluxisse volueris, non mag- 


nopere refragabor. 


OBSERY ATIONES. 


Alezanderet Caíus, vel potius Caius etAlezander 
nam hic denuo nomina transposita sunt, a Romano 
parvo primum consignantur, his verbis : Apamie, 
Alezandri et Caii de Eumenia : indc ab Adone,ex 
hoc a Nostro et Notkero, ferme cum eodem elogio 
accepti sunt ; etiam in additionibus ad Bedam po- 
siti, ubique cum addito de Ewmenia, pr:eterquam 
in Usuardo. Intellige igitur de Eumenia ex Apol- 
linaris verbis, Eumenia prognati, vel Eumenia 
oriundi,ut vertit Valesius. Porro sanctos Alezaaz- 
drum et Caium ex eorumnumero esse, quos ex Ru- 
fini Eusebio desumpsit auctor Romani parvi,ad ocu- 
lum patobit, si ejus textum conferas cum iis quis in 
Historia eccl. refert laudatusscriptor. lib v, cap. 16, 
sub finem. Ex Apollinare Hieropolitano desumptam 
esse narrationem, ex eodem et proxime przcedenti 
capite, observavit Viennensis. Plura et explicatiora 
videsis in brevi Henschenii commentario. Magnum 
Latinorum martyrologorum consensum in sancto- 


rum xLit mar(yrum natali ad hunc diem assiguando 
agnoscit Henschenius, sic tamen ut «ulla lemporis, 
aut urbis,seu provincie peculiaris, perseculionis, 
aut ullius nominis nolitia suggeratur. Eos nolat 
Romanum parvum ; 72 perside, martyrum numero 
xLH, Et ita ab Adone, ita ex hoc ab Usuardo el 
Notkero translati sunt. Variant in numero apogra- 
pha Hieronymiana, alii xxm, aliis xLvir. seribenti- 

us, quamvis eosdem planeindicare videantur. Dro- 
ctoveus anbas a solo Usuardo superadditus est, ut- 
pote qui Pratensis ipsius cenobii institutor primus 
et moderator fuit. Vitam habes ex mss. ab Hensche- 
nio vulgatamet illustratam, quam noviscuris edidil 
Mabilio seculo r Benedictino a pag. 252. Priores 
duas hodierni nostri laterculi classes sic memorat 


C Wandalbertus : 


Senis Cajus, Alexanderque coluntur. Eisdem 
Quardragena et bina coleret turba cruore, 
Quos pariter sceva celebramus Perside cesos. 


AUCTARIA. 


PnaTEX. Auctarium ejus in Variantibus jam ferme 
indicavi. Sic scribit : « Ipso die, sancti Attali abba- 
tis, discipuli saneti Columbani. 

PULSANEN., pro quadraginta duum ponit. quin- 
quaginta duwm. Yn fine autem : « Luxovio monas- 
terio sancti Attali abbatis. Item sancti Ugonis epis- 
copi, et confessoris. » Rothomagensem, opinor, 
indicat, qui colitur ix Aprilis. » 

ANTUERP.-MAJ. : « Apud Apamiam, natale sancto- 
rum Alexandri et Gaii de Umenia, qui apud Apa- 
miam, persecutione Antonini, glorioso sunt marly- 
rio goronatt. « In altera, purus est. De Droctoveo, 
nihil. 

RoswEYD., in prima et secunda satis purus, in 
* tertia pro Droctocei, scribit Clodovei. Tum : «Ipso 


die, sancti Attali abbatis, discipuli sancti Colum- D 


bani. » 

ANTUERP.-Max., LUBEC., ANTUERP.-Max., UtTRAJ., 
LEYDE., LovAN., ÁLBERG., DaNic.et Eprrio. UrLTRAJ.- 
BELG., deficiunt in Droctoveo, cujus loco substi- 
tuunt : « Ipso die, sanctorum Gorgonii et Firmi. » 
Idem additamentum habet MuNERAT., sed post tex- 
tum integrum, nisi quod pro Apamiam, seribat 
Campaniam. 

BnUXELLEN., de Alexandro et Caio textu inserit, 
quod apud Viennam passi sunt. Tertio loco ponit : 
« Ipso die sanctorum Gorgonii et Firmi. » Sequitur 
de Droctoveo. Abest Attalus. Tum in fine : « Fonta- 
nell:e monasterio, rclatio corporis saneti Ausberti 
(Ansberti] Rothoinagensis ecclesia archiepiscopi, 
qui in monasterio Altimontensi exilio fuerat rele- 


gatus. Et cum finem vitze sua instare sentiret, cor- 
pus suum apad Fontanellam, ubi religionem fuerat 
professus, petiit sepeliri. » Vide de Ausberto Aucta- 
ria ad ix Februarii et Acta eadem die. 

HAGENOYEN., martyres xLi ascribit temporibus 
Saporis regis Persarum. Sequitur de Droctoveo. De 
Attala nihil. In fine: Ipso die, sanctorum marly- 
rum Gorgonii et Firmi. » 


CENTULEN., solum habet : In Italia, monasterio 
Bobio, sancti Attalz abbatis. » 


AQviciNCT., de Attala scribit, ut Pratensis. In 
fine vero subdit : « In Antiochia, santae Agap2 vII- 
ginis et sanctorum Gorgonii et Firmi. » 

VicTORIN REGINE. SuEC., signatus num.130, in 
fine habent ; «Item sant: Agap: virginis, et sat 


ctorum Gorgonii et Firmi. » 


MESSANENSIS. « Ipso die, sancti Heraclii. » As 4 
est qui ex Ilieronym. a Rabanoet Notkero Alexa 
driz tribuitur ? 

PLESGHIONENSIS. « [n Antiochia, sanctz Agape 
In Nicza, sanctorum Gorgonii et Firmini. » 

BicoTnAN., signatus P 5 « Ipso die, sanctorum 
Gorgonii et Firmini. » " e 

CLUNIACEN. : « Item Agape virginis, Gorgoni Si- 
rini, » Omnes conjungit sine loei distinctione. 

VaTICAN., num 5949, omittit Droctoveum, 
Attalam. In fine adjicit: « In Antiochia, sanie 
Agape virgini: In. Nicza, santorum Gorgonil, el 
Formini » . 

UcBELLIAN. Deficit item in Drotroveo Attala. In 





833 


codices alii supra. 

ALTEMPS. : «Apud Alexandriam, natale sanctorum 
Philonii episcopi, Candidi, Valerii aliis xx Cartha- 
gine, sancti Heraclii et aliorum. » Suspicor dierum 
subesse confusionem. 

StROZ. el MEDIC. « Item, sancti Ugonis cpiscopi 
et confessoris. Item, sanctorum martyrum Felicis, 
et Philippl. » 

Editio LuBEco-CoL. , omissis Doctroveo et Attala, 
ponit : « Ipso die, sanctorum Gorgonii et Firini mar- 
tyrum. Eodem die, in Scotia, sancti Kessogi episcopi 
etconfessoris. Item, translatio sancti Viti martyris. » 
Agitur de translatione celebris martyris S. Viti ad 
Corbeiam Saxonicam, de qua vide Pratermissos hac 
die, et ad xv Junii. 

BELiN. male scribit Dorothei, et Dorothonei pro 
Droctovei. De Attala sic habet : « Bobio monasterio 
sancti Attalze abbatis. » 


V Idus. 


MARTYROLOGIUM — MENS. MART. 
fine habet : « Sanctorum Gorgonii et Firmi, » ut A 


834 


GnEVEN. De Altala jam diximus. Sequitur : « Gor- 
goniü, Firmi, Candidi martyrum ac sociorum. 
Ereticie , Criduane virginum et martyrum. » 
Vide Pretermissos. « Polastini martyris [forte Pa- 
latiniJ. [n Seotia, Kessogi episcopi et confessoris. 
Agapit:? virginis. » Nomen denuo corruptum pro 
Agape, Marine virginis. « Translatio sancti Viti 
marivris. » 

MOoLAN., Lypis minoribus. « [n Hibernia, Congelli 
abbatis. In Vissenaken juxta Thenis montem, sancti 
Hünelini confessoris; qui natione Scotus, el beato 
Rumoldo carne propinquus, przfato loco, febre pe- 
stilentiali taetus, diem obiit, mirificante Domino 
obitum ejus multis signiset miraculis. » De Congello 
vide Pralermissos, ubi remittitur ad x Maii; eum 
in posterioribus editionibus expunxit Molanus. Ibi 
vero addit : « Die decima, sanctorum martyrum 
Codrati et sociorum ejus. » De Himelino repetit, 
quas in prioribus dixerat. 


Die 41. 


Apud Sebasten Armeniz minoris, natalis sanctorum quadraginta militum, qui tempore Licinii regis, 
post vincula et carceres creberrimos, post casas lapidibus facies, missi sunt in stagnum, et sic demum 
erurifragio martyrium consummaverunt. Erant autem nobiliores a inter eos, Quirion et Candidus. 


NOTE. 
Puros existimo 2rafen., Herinien., Tornacen., Greven. ei Molan. Addi potest Rosmeyd. 
1 Pratensis codex omisit vocem zobiliores. Observatio est Sollerii. Nulla tamen vox in toto articulo 


quas validius oculos feriat. BourLaAnr. 


VARIANTES LECTIONES. 
In eo solum consistit, quod Grevenus et Molanus B quem Rosweydi voco ; hic tamen post in s(agnum, 


legant, post facies cesas lapidibus : Pratensisautem 
omiserit vocem nobiliores. Puris addidi codicem, 


interserit, «bi corpora eorum gelu dirumpebatur, 
qua ab aliis codicibus absunt. 


OBSERVATIONES. 


Nobilissima acies commilitonum Sebastenorum 
jam supra ad ix Martii occurrit, q: :«1 eo die a Gra- 
eis x:que ac Latinis martyrologis passim celebren- 
tur, iis exceptis, qu seriem nostram constituunt, 
videlicet auctore Romani parvi, Adone, Usuardo et 
Notkero De Rabani triplici annuntiatione, superius 
etiam diximus; itaque primus eos hoc die memorat 
reliquorum primipilus : Apud Sebasten Armenie 
snánoris, xu militum, lempore Licinii regis. Longior 
est Adonis historia ex antiquis Actis desumpta, 
expressis singulorum nominibus, qu: legi possunt 
citato die ix Martii in auctario Greveni. Ex Adonis 


et Adone discrepat, nempe ex hodierno Rabani 
textu accepta et nonnihil interpolata. Illustrissimo- 
rum martyrum gesta, prius salis confusa, egregiis 
dissertationibus evolvit et digessit Henschenius, 
Acla ipsa, ut recte censuit, antiquissima, eadem 
sedulitate illustrans; qua nihilominus sinceris et 
genuinis accensendanon credidit Ruinartius, solam 
Basilii homiliam producens a pag. 583, ubi consuli 
potest praemissa admonitio. Si quid igitur rigidiores 
critici in przefalis Actis carpendum reperiant, ab- 
unde supplebunt illa Basilii aliorumque sanctorum 
Patrum praeconia, ex quibus potissimum sua de- 


textu hinc inde decerpsit Usuardus, quibus elogium C sumpsisse videri voluit Tillemontius tomo V, a pag. 


suum construeret ; nisimavelis Bedam descripsisse, 
quod ex ultimis verbis, erané autem nobiliores inter 
eos Quirionet Candidus, plane sit verisimile; licet de 
esetero, qux Bed: sunt, etiam in Adone reperian- 
tur. Notkerus diem sequitur, at phrasis ejus a Beda 


5618. Huc refero Wandalberti versus, quos superius 
ad ix Martii retulerat : 


Septenis quadrageno sub milite festum 
Armenie recolunt unum sacra templa minoris. 


AUCTARIA. 


PULSANEN. Jam diximus, in hoc codice transpositos 
esse textus, iia ut 1x posuerit, quz ad hunc diem 
pertinent, et hoc die habeat, quz nos cum Usuardo 
Ix die retulimus. 

ANTUERP.-Maj. Et hic et plerique infra codices, 
qui Sebastenos citato die rx signaverunt, ex Hiero- 
nymianis nomina mutuali sunt, quibus vacuum spa- 
tium implerent. In hoc codice ita legitur : « Apud 
Apanam (vide infra), natale sanctoi um Philoni epi- 
scopi, Candidi, Valerii, cum aliis viginti. Cartagine, 
sancti Heraclii.» Vide socios in Auctariis aliis. 
Candido et Valerio quadrat hodiernus Wandalberti 
versiculus : 


Candidus hinc quinas sibi Valeriusque retentant. 


ANTUERP.-MAx. LunEc., solum ponunt : « In Car- 
thagine, Heracli ve Heraclii, Zosemti, Alexandri, 
Candedi, Piperionis et aliorum vigiati. » Quomodo 
etiam plane legit codex UGRELLIAN. Etita ferelegen- 


dum censuit Henschenius. Alii Alezandri nomen 
transformarunt in Alezandrie, positionem dupli- 
cantes qua de re nonnulla est controversia. Horum 
aliquos integros, vel luxatos pridie annuntiavit Ra- 
banus : Notkerus Nicomedienses reliquos hodie re- 
fert. Alii alia, ut in sequentibus Auctariis; qua, nisi 
fallor, ex diversitate apographorum Hieronymiano- 
rum nata sunt. Videantur Acta et Florentinus. Hic 
desunt eliam martyres xL relati supra ix Martii. 
ANTUERP.-Max UrrRAJECT. , LEYDEN. , LOVAN., 
ALBERG., DaNiC. et editio ULTRAJ.-BELG. : a In Car- 
thagine, sanctorum Heraclii, Zosimi, Alexandri, 
Canduli, Piperionis et aliorum viginti. Item Cartha- 
gine, sancti Constantini confessoris, elarissin; v7. 
Apud Alexandriam, natale sanctorum Philomi (Phi- 
lomii, Philonis vel Philonii) episcopi et Valerii cum 
aliis viginti et uno. Luxovio monasterio, sancti Attali 
abbatis, discipuli sancti Columbani abbatis. » Ita 
prorsus et iisdem fere inflexionibus MUNERATUS, qui 


835 


USUARDI MONACHI 


836 


eiiam cum his codicibus ad ix martyres Sebastenos A Herbipolensi, natale sancti Gumberti confessoris. 


retulit. 

BRUXELLEN. : « [n Carthagine, natale sanctoruw 
mariyrum Eraclii, Zozimii, Alexandri, Candidi, 
Piperionis et aliorum viginti. Apud Alexandriam, 
natale sanetorum Philomii episcopi. et Valerii cuim 
aliis viginti et uno. Apud Sebastem Armeni:e mino- 
ris, natale sanctorum quadraginta militum, inter 
quos nobiliores erant Quirion et Candidus. Et in 
Antiochia, Agape virginis, ct Marin:e. Carthagine, 
sancti Constantini confe:soris, clarissimi viri. 
Luxovio monasterio, sancli Athali abbatis, beati 
Columbani abbat's discipuli. » 

HAGENOYEN., primum agit de martyribus Sebastc- 
nis : tum de Carthaginensibus et Alexandrinis. Se- 
quitur. « In monte Panois, beati  enrici imperato- 
ris. » Quid sons Panois et cur hac die referatur 
Henricus, nescio. Si de canonizatione agitur, ea ab 
aliis memoratur die sequenti; vide ibi Praitermis- 
sos. In fine, « Luxovio monasterio, » cte. 

AQUICINCT. textui puro hzec subnectit : «In pago 
Atrebatense, depositio saneli Vindeciani episcopi. 
Item sanctarum Agapitz:? et Marin: virginum. » 

VicTonIN. : «Apud Álexandriam, natalesanctoruimn 
martyrum Philonis episcopi, Candidi, Valerii cum 
aliis viginti. » 

PLESCHIONEN. : «Alexandri:e, sanctorum Caii, Can- 
didi, Alexandri et Neon: diaconi, et aliorum quin- 
decim. Eodem die, natalis sancti Firmiani abbatis. » 

ManculaAN. addit : «In pago Atrebalensi, depositio 
sancti Vindeciani episcopi. » 

Marnic.-CanTHUS.-UtvTRAJ. : « Sanetorum Quirio- 
nis et Candidi eum alis xv militibus mart. » 

CopEx D. Du Cuevar, signatus B, qui fuit PD. 
Auguslinianorum : « Apud Alexandriam, natalis 
saneti Philoromi episcopi, et Valerii eum aliis 
XXI. » 

VaTICAN., num. 5949 : « Carthagine, sanctorum 
Heraelii, Zosimi. Alexandriz, sanclorum Gaii, Can- 
didi, Alexandri et Neon: diaconi et aliorum xv. 
Eodem die, natalis sancti Firiniani abbatis. » 

ALTFMPS. : « Apud Alexandriam, natale sanclo- 
ruui Philonii episcopi, Cand di, Valerii, eum aliis 
xv. Carthagine, sancti Eraclii et aliorum. » 

SrROzZ. €t MEDIC. : «Item, passio aliorum xr mar- 
tyrum (scilicet ob xy Sebastenos, qui ince tamen 
ad ix diem relegati). Vtem, sancti Firmini abbatis, 
maguz sanctitatis viri. » Idem est qui superius Z.7- 
miaaus, quem etiam P'irmanwm vocant. ME 

Epniri0. LvBECO-COL., sic incipit : « In. territorio 


Primum miles Christianissimus fuit et fidelis cui 
administratiototiusepiscopatusHerbipolensis com- 
missa est, quam curam utiliter gessit. Mortuoautem 
episcopo, unanimiter ab omnibus in episcopum est 
electus. Ipse autem indignum se reputans tanto ho- 
nore, a Doinino contrarium postulavit et obtinuit. 
Quia pendente relatione ad papam, ipse feliciter in 
Domino obdormivit. Dumque jam sepultus esset, lit- 
ter: exauditionis publiez sunf allatae. Tunc omnis 
clerus hune tamquam episcopum volens altius ho- 
norare,etossa ipsius in loco honorabiliori collocare, 
inventis est omnibus pontificalibus adornatus, qui 
tamquam miles et laicus fuit sepultus. » De hoc 
sancto agendum erit eo, quo ab ecclesia Herbipo- 
lensi colitur, diexvJulii. Sequitur desanctis Cartha- 
ginensibus, ul supra. « Apud Alexandriam, natale 
sanctorum Philonii episcopi, Candidi, Valerii cum 
alis viginti martyribus. Luxovio, etc. In Scotia, 
sancli Constantini regis et martyris. Eodem die, 
apud Armeniam m:norem, sanctorum Domiciani el 
sociorum ejus martyrum. » Sunt c numero xL Se- 
bastenorum. Vide indicem Przetermissorum. 

DELI. Primo loco de martyribus Carthaginensi- 
bus, ubi pro ZZeraciii e& Zosimi legitur Zeradii et 
Osimi. Tum : «Ipso die, Gorgonis et Firmini. » 
Melius pridic. 

GREVEN. : « Nomina prefatorum martyrum sunt, » 
ete., ut enumeravimus rx hujus. De martyribus 
Carthaginensibus et Alexandrinis, ut supra ex As- 
TUERP.-Max., etc. : « In Seotia, sancti Constantini 
regis « t inartyris. Gumperti episcop! Herbipolensis. 
Hic cum esset miles, etc. In pago Attrabatenci, 
sancti Vindiciani episcopi Cameracensis et confes- 
Soris. In Carthagine, sancti Constantini confessoris, 
clarissimi viri. ftem juxta quosdam, Athali abbatis, 
quem Usuardus ponit die praecedenti. » Vide que 
ibi diximus. 


C  MornaN. : «Horum unus Meliton nomine, cum esset 


etate minor, » et reliqua, qux in Adone sequuntur 
usque ad (inem. De Constantino confessore Cartha- 
ginensi, et martyribus ejusdem urbis, eadem, qug 
jam sepe repelita sunt. «Ipso die, Gorgonii et 
Firmi. [n pago Atrebatensi, » etc. Tum minoribus 
typis. « Gumperti episcopi Herbipolensis. Arvernis, 
Gcorgiw sanctissima virginis. de qua Greg. Turo- 
nensis. » In editionibus aliis vacat textus, litteris 
autein Italicis ponuntur jam dicta omnia, additur- 
que in fine : « Die undecima, sancti patris Sophro- 
nii, patriarche Hierosolymorum. » 





IV ZJdus. 


Die 12. 


Roma, beatorum pontificum Gregorii doetoris, ac apostoli Anglorum, et [nnocentii. Apud Nicomediam, 
passio sancti Petri martyris. Hic cum esset cubicularius Diocletiani principis, et liberius causaretur de 
immensis martyrum suppliciis, jubente eodem, in medium educitur, ac primo suspensus, diutissime 
flagris torquetur, deinde aceto et sale perfusus, ad ultimum in craticula assatur, sicque veri Petri extitit 
et fidei heres et nominis. Item Nicomediz:, sanctorum Egduni presbiteri et aliorum septem, qui diebus 
singulis suffocati sunt, ul c:eteris metus incuteretur. - 


NOT.£ 
Ex Praten., Herinien., Tornacen., Munerat., Greven. e& Molan. 


VARIANTES LECTIONES. 
Gregoris e& Innocentis in Munerato, typothetzw D) nus. Idem hic cum Greveno Egdunii, Muneratus 


errorem puto, attamen in Pratensi et Tornacensi 
etiam 7naocentis invenitur. Nichomediam legunt 
plures, rectius in textu. Vere pro veri habet Mola- 


Egdimi. Aliis etiam modis scribitur, ut in Actis 
videre est. Post aliorum septem, addidit Muneratus 
mariyrum. Ali: minutis alibi satis indicatz sunt. 


OBSERV ATIONES. 


Sanctorum pontificum Gregorii et Innocentii sub 
annuntiatione combinatio, Redi incognita fuit, qui 
de solo Gregorio, ITieronymianis fere verbis, memi- 
nit: Depositio sancti Gregorii pape,beate memorie: 
incognita etiam fuit prefatis Hieronymianis, inter 


qua Lucense pra figit Rome, et pro pape legit 
episc^pi ; Corbeiense abet pape ; EpLernacense vero 
phrasi non ordinaria : S. Grigori pape Romensis : 
in omnibus ultimo loco additus est. Znmocentiss 
vero in medio ferme textu sic annuntiatur : Rome, 


837 MARTYROLOGIUM — MENS. MART. ^. 838 


sancti Innocentii episcopi. Rasi episcopi. De quibus A 


xide Henschenium hic. Rursus praefata cunjunctio 
incogmita est Rabano et Wandalberto; ut proinde 
Romano parvo primum trihuenda sit, ex quo eos 
solito more desumpsit Ado; Noster itidem utrumque 
secutus est, contracto brevi Adonis elogio, quod 
servavit Notkerus, plusculum ei de suo adncctens, 
nisi quis Adoniana esse contendat, quie de Grecorio 
et Innocentio Rosweydus in appendicem rejecit. At- 
que hzc clara est recepta: seriei nostr: sententia, 
quam plane deseruere codices Usuardini recentiores 
magno numero cilandi in Auctariis xxvirm Julii, quo 
die cum hodierno Romano Zznocentium I papam 
referunt, et quidem nonnulli cum adjuncto titulo 
martyris. Sed hzc ad mensem Julii in Actis trac- 
tanda reservamis, ubi una post Florentinium inqui- 
remus, an idem, an ab hoc diversus sit Znnocentius 
ille episcopus, qui in apographis Hieronymianis 
ponitur xxr Decembris, conabimurque i» lucem 
proferre ostensum ab Henschenio fAesuurim, aui 
pag.106 hodiernum Innocentium a papa disting iit 
etc. Proderit Tillemontii lucubratio tomo X, a pag. 
627 ad 606. De Gregorio magno accuratissime dis- 

utavit Henschenius. Pro Vit: auctore certat Ma- 

ilio Analectorum tomo I, a pag. 319. Vit: ali:ze san- 
clissimi pontificis recentius edita sunt, qu: con- 
suli poterunt, quando et mensem Martium supplere 
opere pretium videbitur. Audi nunc Wandalber- 
tum, sic de solo Gregorio hodie canentem : 


B 


Quartum mox [duum finis tuus, alme Crégori, 
Consecrat, eterna colum quo laude petisti. 


Peirus Nicomediensis a praefato Romano parve 
etiam recensetur: Nicomedie Petri martyris Do- 
rotlhei el Gorgonii martyrum sodalis.Societatem il- 
lam cum Dorotheo et Gorgonio indicare non negle- 
xit Ado, Noster ex longiori elogio ea tantummodo 
delibavit, quz instituto suo aptiora videbantur Ex 
RuWno sumpta sunt, legunturque in commentario 
Henschenii, socios martyres plurimos ex Hierony- 
mianis recensentis. Nos de his plura ad tx Septem- 
bris, nehic intra solitos limitesevagemur. E2gunus 
(qui varie effertur) ab Aone annumeratus est, cujus 
verba Usuardus ad apicem descripsit. Unus is, an 
geminus, Migdonus, Migdonius, an Egdonus, qua- 
runt Henscheniuset Florentinius. Dubium mihi non 
videtur quin ad immanem illam Diocletiani Nico- 
mediensem carnificinam omnino spectet. 

Mazimilianum aliquem dis»rte signat Ado, tum 
Mosandri, tum Rosweydi; Mamilianum vocant alii 
corruptum fortasse vel diminutivum a Mazim» ve 
Mazimiano. Hic ab Usuardopr:eteritus est, ab Hen- 
schenio post Baronium Rom ascriptus ; non recte; 
cum ad Africam spectare videatur, siquidem ejus 
Acta sint, quz? post alios edidit Ruinartius inter 
Selecta, pag. 309. Ea autem cum a decessoribus 
nostris visa non fuerint, Supplementum Martii au- 
gere poterunt. 


AUCTARIA. 


IN PULSANEN., deest ultima annuntiatio de Eg- 
duno et sociis. 

ANTUERP.-MAJ., in prima auctior est : « Roma, 
natale sanetorum confessorum, et pontificum Gre- 
gorii, Anglorum apostoli, vita et doctrina celeber- 
rimi ; atque Innocentis, fide et opere przclari. 
Quorum primus sedit annos tresdecim, menses, 
sex dies decein; sequens vero an"os qu'ndecim, 
menses duos, diem unum. Apul  :chomediam, 
passio beati Petri, gloriosissimi mar! yris. Qui fuit 
unus ex Dorothei et Gorgonii martyvum sodalibus, 
qui cubicularii regis erant. » In tertia purus est. 

RoswEYD., lextum satis purum habct, sed in fine 
Angl/cam accessionem subdit : «Ipso die, depositio 
sancti Elfragi Wintoniensis ecclesim episcopi et 
confessoris, qui sanctis virtutibus ornatus beato 
fine quievit, et ibidem condigno honore sepultus 
est. » In Actis vocatur EZphegus. 

ANTUERP., MaAx.-LuBEC. etÜCHELLIAN., in eo solum 
a puritate deficiunt, quod [nnocentium Gregorio 
non conjungant, addentes in flne post textum : 
« Romse, depositio sancti Innocentii episcopi. » 

ANTUERP.-Max., UtTRAJ., LEYDEN., LOVANIEN., ÁL- 
BERG., DaNiC. et EpiTio. ULTRAJ.-BELG., omisso In- 
nocentio, ita primam annuntiationem efformant : 
« Romse, natale beati Gregorii magni, przcipui do- 
ctoris Ecclesie. Hic primus Gregorius et in ordine 
paparum sexagesimus sextus, anno Domini DLXXSV, 
salubriter przfuit Ecclesiz sanct: Dei.» De czetero 
puri sunt. De initio et flne pontificatus, vide Acta. 

CENTULEN. Hic denuo Usuardus ccntractus, mo- 
dice inteepolatus est. Sic habet : « Roin: natale san- 
etorum pontificum Gregorii Anglorum apostoli, vita 
et doctrina celeberrimi ; atque Innocentii, fide et 
opere praeclari. Nicomedi:x, sancti Petri gloriosi 
martyris. Item Nicomedi:e, sancti Ebduni [pro Eg- 
duni] presbyteri et aliorum septem, qui diebussin- 
gulis suffocati sunt uti ceteris timor incuteretur. 

BRUXELLEN., Sc incipit: « Romz, sancti confesso- 
ris et pontificis Gregorii Magni, papi" et Anglorum 
apo toli, viri tam vita quam doctrinis saluberrimi, 
atque Ecelesiz sancte doctoris praecipui. Hic in ca- 

none misse addidit: Diesque nostros in tua pace 
disponas ; Letaniam majorem instituit, et primus 
omnium Romanorum pontificum serv:un servorum 
Dei se scripsit. Item Roms, sancti Innocentii papa, 


C 


D 


fideet opere prezeclari, qui constituit ad missam pacis 
osculum dari,et rexit ecclesiam annos quindecim. 
Sequitur de Petro et Egduno, ut in textu. In fine. 
« Et sancti Maximiliaui martyris. 

HAGENOYEN., primo loco de Petro, tum de Egduno 
gatis pure. Demum ita prosequilur : « Roma eodem 
die, depositio sancti Gregorii papze, et primi doc- 
toris. Hic. vocatur Angelorum [Angloruin] aposto- 
lus. Iste in Sicilia sex monasteria construxit adhue 
laicus existens, et intra urbem Roms, septimum, - 
quibus larga dedit przdia,et in septimo se fecit mo- 
nachum, xir aureos dedit Anglo in tempore naufra- 
gii, et scutellam argenteam. Hic sanctus papa omn:- 
bus pauperibus large ministravit. Thesauros nullos 
post se reliquit. Letanias constituit. Ecclesiastica 
officia ordinavit. Libros multos edidit. Calumnias 
multorum sustinuit patienter €t in pace obiit. » 

AQUICINCT., post ro « Anglorum, » subdit : « Et 
Innocentii, quorum primus in canone auxit : Dies- 

ue nostros in tua pace disponas, atque ab alerna 
damnatione nos eripi, et in electorum jubeas grege 
numerari. Sequens, Pelagium et Calestinum [Cz- 
lestium] bz:reticos damnavit. » 

MarRICUL.-CanTHUS.-ÜrTRAJ. post Gregorium et 
Innocentium ponit : « Sancti Pauli episcopi Leonen- 
sis, confessoris. Petri et Egduni elogia rescindit. 

CAMBERIEN. S. Mari: Conventual : « Apud Niver- 
nensem civitatem, saneti Vincentii presby'eri. » 
CopEx Rec. SuEC., signatus num. 130, eum refert 
die sequenti. Acta, de ejuscultu certiora postulant. 

ALTEMPS. : « Ipso die, depositio sancti Elphegi 
Wentan. [Wintoniensis] episcopi et confessoris, qui 
sanctis virtutibus ornatus, bono fine quievit, et ibi- 
dem cum digno honore sepultus est. » 

SrnOzz. et MEbic. : « Roma, sancti Innocentii 
episcopi et confessoris. Rom:e, sancti Mamiliani 
martyris. » 

BuRpDEGAL. : « Apud Plebem lapidi, sancti Pauli 
confessoris. » Idem est, qui ab aliis ep. Leonensis. 

REMEN. sanclorum Timothei et Apollinaris : 
« Rome, Innocentii papa. » 

Epirio LupEco-Cor. : Roms, natale beati Grego- 
rii papz? magni, confessoris ac pracipui doctoris 
Ecclesi Dei, et Anglorum apostoli. Hic primus Gre- 
gorius et in ordine paparum sexagesimus sextus 
anno Domini pLxxxv (vide Acta), salubriter prsafuit 


830 


USUARDI MONACHI 


840 


Ecclesi: sanct:e Dei annos tredecim, menses sex et A Przfuit Ecclesi» annis xm, mensibus vi, diebus 


dies decem. Hic vita ct scientia in tantum fuit prz- 
ditus,quod terrestris angelus dicebatur. Hic etiam 
addidit in missa : Diesque nostros in tua pace 
disponas ; et multos libros composuit. Hic primus 
pontifex seripsit se servum servorum Dei. lie etiain 
singulis ecclesiis Romans urbis in remissionem 
peccatorum humani generis, singulis diebus Qua- 
dragesimz statuit fieri stationes fidelium, deyote 
celebrandas. » In Petro et Egrduno fere pura est. 
Sequitur : «InBritannia minori, beati Pauli episcopi 
et confessoris. Rom, depositio sancti Innocentii 
pape et confessoris, qui rexi; Ecclesiam annos 
undecim, menses duos, dies viginti unum. Eodem 
ie, S. Maximiliani martyris. 

BELIN., prima editio, incipit a solo Gregorio. Omit- 
tit Egdunum. Addil autem : « Romae, depositio san- 
cti Innocentii episcopi et confessoris. Rom, sancti 
Mamiliani martyris. » Altera incipit, ut habetur in 


x. Obdormivit autem in Domino, anno ejusdem 
pcvi [Voluit dicere nci] Innocentius etiam, hic po- 
situs, hujus nominis primus fuit. Eodem die, beati 
Maximiliani martyris. Pionii martyris ; » de quo1 
Februarii. Forte hoc die ex Floro acceptus est. 
« Ilem Zemmeonis, » mihi hactenus ignoti. « In 
Britannia minori, sancti Pauli episcopi Leonensis 
et confessoris, cujus tanta fides exstitit, ut lapillos 
in littore maris ponens, interdixerit mari ne ultra 
illos terram umquam oecuparet.Quam ejus prohibi- 
tionein mare usque hodie cernitur observare. Item 
secundum aliquos hic Kessogi, qui supra vr. Idus 
ponitur. Item juxta Methis translatio sancti Gorgo- 
nii martyris. » 

MoLAN. : « Romz, saneti Maximiliani martyris. » 
Tum minori charactere : « Eodem die, obiit Rure- 
mond:e Dionysius Richel, cujus vitam et operum 
catalogum eonseripsit Theodoricus a Stratis Car- 


textu. Adduntur, quz jam notavimus, et in fine : [3 tusiensis Coloniz. » In editionibus aliis: « Roma, 


« Item in Nicomedia, sanctorum Egduni, etc. » 
GREVEN. : « Beatissimus Gregorius, hujus nominis 
papa primus, post Petrum sexagesimus secundus, 
secundum vero computationem Martini, LxviI ob 
maximam sanclitatem et  seientiam, terrestris 
angelus dicebatur. Addidit in canone, etc. Ipse 
etiam primus servum, etc. Staliones in urbe Ro- 
mana singulis diebus Quadragesima fieri instituit, 


In dus. 


Mamiliani martyris. Die duodecima, sancti patris et 
confessoris Theophanis. » [nfra typis minutioribus 
additur: « Qui et [saacius dietus est, magnaque 
animiconstantia restitit Inconomacho Leoni. In Bri- 
tannia minori. Pauli Leonensi episcopi, tempore 
Justini Junioris. » Idem jam supra memoratus est. 
Vide Papebrochii commentarium, et Vitam ab eo 
illustratam. 





Die 13. 


Apud Nicomediam, natalis sanctorum martyrum Macedonii presbyteri, Patriciz et Modestze. Nicea civi- 
tate, sanctorum martyrum Theusete, Horris, Theodor», Nimpodorz, Marci, Arabie, qui omnes igni 
traditi sunt. In Thebaide, depositio sanctae Eufrasic virginis. 


NOTE. 
Conveniunt Praíen., Herinien., Tornacen., Pul- C Leyd., Lovanien., Alberg., Danic. e& Bdit. Ultra- 


sanen., Antuerp., Maz.-Lubec., Muneralt., Greven 
et Molan. Quibus accedunt. Antuerp.-Maz. Ultraj. 


Ject.-Beig. 


VARIANTES LECTIONES.. 


NXirhomediam et Nycomediam medii svi errores 
sunt, quos ultra observare operas pretium non est. 
Modestie pre Modeste male legit Greven. Seripsi 
Nícea cum codicibus prope omnibus, quanquam 
lectio Molani Nicea praeferenda videatur. Torna- 
cen. habet Nicena. Singularis est Pulsanen. in Ma- 
chedonii. Variant in ZAeuseíe : pro qua Tornacen., 
Teusete; Antuerp. et Max-Lubecan., 7'Aeosete ; Gre- 


ven., Z'heusece; Molan., Theosele. Theodere in He- 
rinien. et Nempodere in Pulsanen, librarii, ni fal- 
lor, sphalmata sunt, uti et Nim edoi, in Munerato. 
lta et Murcii, pro Marci, in Pulsanen, ac Marci et 
Arabie in Munerato. Ewfrasie scribunt omnes. 
Minutias alias in quinque postremis codicibus no- 
tandas non putavi. 


OBSERVATIONES. 


Mirus et prope insolitus antiquorum omnium 
martyrologorum in referenia prima martyrum 
classe consensus. Hieronymi apographa eos diserte 
exprimunt, cum hae tamen à reliquis discrepantia, 
quod corruptior passim sit scribendi modus, ut hic 
in Mitricia pro Paftricie, etc. Bedze, Rabani, Roma- 


ni parvi, Adonis, Notkeri eadem ferme verba sunt ;: D 


In Nicomedia, vcl, Apud. Nicomediam, nativitas 
Macedonii presbyteri, Patricie uzoris ejus, et fllie 
Modeste. Noster, servatis nominibus, cognationem 
suppressit. ld ex probatissimis codicibusa mecitatis 
colligi manifestumest, quidquid Acta nostra, nescio 
quem, alium codicem indicent, Usuardi genuinum 
in quo praefata eognatio exprimatur. Genuinus is 
codex, quisquis esse potuit, aut commodatus solum 
fuit, aut certe disperiit. Neque enim fas est existi- 
mare, codicem magnum Ulírajectensem S. Maris, 
quem nos jamtotlies Roszteydinum diximus, ut anti- 
quus videatur pro genuino Usuardinoab Henschenio 
acceptum, quiquid Rosweydus in magna sua Mar- 
tyrologiorum collectione, Romani nempe, Grzci, 
Bed: vulgati, Usuardi, Adonis, Rabani et Notkeri, 
eumipsum Ultrajectinum codicem, tanquam Usuardi 

ermanum, describi curaverit, cum caeteris, ni fal- 
or, vulgandum, ut in primo suo Actorum edendo- 


rum schemate anno wpcvii polliceri visus est. Quan- 
(um autem codex ille ab Usuardi germanitate aber- 
rat, jam s:epe patuit el patebit imposterum. Eadem 
annuntiationis forma etiam est in codice illo, quem 
Antuerpiensem majorem semper indigitavi; est et 
in Centulensi, at quam procul uterque absit ab 
Usuardi puritate ex perpetua collatione probe mihi 
compertum est. Porro codex alius multus in nostro 
Museo superest, et si superesset, aliorum auctori- 
tatem non facile elideret. Citatis jam supra marty- 
rologis accedat etiam Wandalbertus, reliquis acci- 
nens : 


Presbyter et ternas Macedonius implet, honesta 
Conjuge Patricia, et nata comitante Modesta. 


Niceni mar(yres, luxatis non nihil nominibus, 
etiam in Hieronymianis apographis consignati in- 
veniuntur,unde eos verosimillime eduxit Ado, so- 
lito ductore destilutus;cum in Romano parvo nulla 
eorum fiat mentio. Adonem hie denuo secutus est 
Noster, secutus est item Notkerus; Rabanus Hiero- 
nymianis verbis pressius inhzsit. De Ewfrasia, qus 
commoratione Zgypítia dici potest, primus Usuar- 
dus locutus est. De JKgyptia inquam, neque enim 


credibile est, eam cum icomediensi alia, de qua 








841 ) MARTYROLOGIUM. — MENS. MART. 342 


Hieronym. textus, ab Usuardo fuisse confusam, aut A consulere poterit ; actum non agimus. Vita, illic ex 
pro synonyma, aut fere synonyma alia acceptam. antiquis mss. cum Graco textu collatis a Papebro- 
uphrasiam, seu potius Eupraziam appellandam — chioillustrata, licet scriptoris plane synchroniesse 
censent Acta, ubi multa in eam rem congeruntur et — non videatur, talis nihilominusest, ut ad critices se- 
erudite discutiunt:ir, que curiosus lector in loco — veriorislapidem Lydium tuto explorari possit. 


AUCTARIA. 
. ANTUERP.-M.). hic denuo plane Adonianus est, ALTEMPS. : « ]pso die, monasterio Cluniaco, san- 
Sic habel primam : « Nicomediz, natale saneto- — etx Consortim. » 
rum Macedonii presbyteri et Patricize uxoris ejus SrROzz. el. MEDIC. : « Item, sancti Leonis papa. 


et filis Modest». Nicea civitate, natale sanctorum — Ipso die, monasterio Cluniaco, translatio sanet;e 
martyrum Theuseta,et Hlorris filii ejus, Theodorz:, ^ Consortis. » 


Nimpodorz, Marci, » etc. Deest annuntiatio tertia, S. RucaLpi. : « Depositio saneti Eldrati abbatis 

quam a solo Usuardo superadditam diximus. Vide — et confessoris. » 

superius in Observationibus. CAUDIACEN. PniORATUS : « Cluniaco monasLerio, 
OSWEYD. sic primam format : « Apud Nico- translatio sanct:e Consorliz virginis. » 

mediam, natale sanctorum martyrum Macedonii Editio LuBECO-COL. « Apud Nicomediam, natale 


presbyteri, Patrici? uxoris ejus et Modesto flic y Sanctorum marlyrum Macedonii presbyteri, Mode- 

ejus, et aliorum xxxi. » Reliqua pura sunt. slim fili; ejus et Patrici:e uxoris ejus. » Cetera 
BRUXELLEN. antiquiori textui proximus est : «In — ferc pura sunt. 

Nicomedia, sanctorum martyrum Macedonii, et Pa- BELIN. : « Apud Nicomediau, natale sanctorum 

wricie uxoris ejus, et filie ipsorum Modesta. Nicea — martyrum Macedonii presbyteri, Patritie uxoris 

civitate, sanctorum mariyrum Theusete et Orris — ejus et filie ejus Modeste. In Nicea civitate, sanc- 

fili& ejus, Theodore, Mimphodorz», Marehi et Arà- — torum martyruin Theosed:e et Horris filii ejus, » etc. 


p—— 


bie. Qui omnes igni traditi sunt. In Thebaida, de- In (ine additur : « Ipso die, monasterio Cluniaco, 
positio sanctae Euphrasiz virginis. Item Macedonii — translatio sanctze Consortiz. » 

et Innocentis episcoporum [a4 mon Innocentii]. GREVEN. : « Donati, Advocati martyrum. » Vide 
Item Leonis papz. » Vide Prx:etermissos. Pritermissos. « Desiderii episcopi et. martyris. » 


HAGENOYEN. : «Rome, ad Ursuin pileatum, natale — Vide ibidem. « Constantini regis protomartyris 
sancti Innocentii papz:e et martyris (poterat hictitu- — Scotiz. De eo agitur xi. « In Hihernia Mochomogi 
lus omitti). Hie multos Catafriras ab ipso inventos, — confessoris Geraldi abbatis. Item Epipodia.» An 
in exilio monasterii religavit. Hie constituit, ut qui — corruptum fortasse nomen ex Epepodo Nicome- 
natus de Christiana esset muliere, denuo statim — diensi martyre, de quo in Actis. Aevocd, potius 
nasci debeat per baptismum, quod negavit Pelagius — KenazocAe virginis. 
haereticus. Hujus festivitas potissimum recolitur v MoLAN. : Ipso die, monasterio Cluniaco, transia- 
Kalendis Augusti. Apud Nicoinediam,natale sancto- — tio sanctz» Consortiz.» Dein, typis ininoribus : « Et 
rum martyrum Macedonii presbyteri, Patrici:& et |. saneti Nicephori patriarchae Constantinopolis. « Edi- 
Modest» virginum. » In reliquis a puritate haud C tiones posteriores. De Consortia, ut supra. « Die 
multum recidit. decima tertia, reportatio reliquiarum sancti Nice- 

VicTORIN. et REG SuEc., num. 130, in fine: « In. phori patriarche Constantinopolis. » Minori cha- 
territorio Nivernensi, sancti Vicentii presbyteri — racterc: « Qui ulilem sacrarum imaginum usum 
et confessoris. » De ejus cultu doceri cupiunt — adversus impietatem defendil. » Veruin est apposi- 
Acta. Vide Practermissos. tum hic breve elogium : verum est, quod celebre- 

PLESCHIONEN. : « Natale sancti Eldradi abbatis.» — tur, non dies natalis, quemadmodum prima editio 

MancaIAN., pro Modeste scribit Modestie, ut — innuere videbatur, sed reportriio reliquiarum, et 
Greven. supra, quidem egetiam re memorabilis hic dies est, quod 

MaTRIC.-CARTHUS.-ÜLTRAJ. : « Eufrasiw virginis. xur. Mar D n pio. done qapeno muciaclus sit 
Petri martyris socii sanctorum Dorothei, et Gorgo- — ^ (orum numero, qui sub Ariano Thebaidis proe 
nii ex die xir, Theusetis cum sociis, martyris. » side (insigni illo postea martyre, ut alibi diximus) 

CLUNIACEN. : «Ipsodie Cluniaco monasterio (rans- passi sunt ; unde verosimiliter accidit, ut Acta ejus 
latio sancta» Consortiz. » Natalis esl xxi Junii. a Lipomano et Surio edita, cum Actis sancle As- 

Vatican., num. 5949, in fine : « Sancti Eldradi cle, qui xxm Januarii colitur, confusa sint, et 
abbatis. Eodem die, sancti Ansimi (Ansovini) epis- propterea a Papebrochio omissa, servatis solis elo- 
copi et confessoris, » giis qua ex Gracorum Fastis aceepta sunt. 


Pridie Idus Die 14. 
Romse, passio sanctorum quadraginta et septem. Hi baptizati sunt a beato Petro apostolo, cum tene- 
retur in custodia Mamertini, cum coapostolo suo Paulo, ubi novem menses detenti sunt; qui omnes sub 
devotissima fldei confessione, Neroniano gladio consumpti sunt. In Africa, sancti Petri martyris. Item 
sancti Eufrosii. | 
NOTE. 


Soli codices Praten., Herinien., Tornacen., Munerat. ei Molan. puri sunt. 
VARIANTES LECTIONES 


Hii in Tornacensi antiquus, sed pravus scribendi [) dus Maertini. Fedei pro tdei in Pratensi, Librarii 
znodus est, ut. Affrica et Aphrica. Herin., Tornac. vitium est. Eufrosii legunt omnes, rectius scribe- 
et Munerat. post Adonemlegunt Mamurtini,;melius — retur Euphrosii cum Molano. 
iPratens., Molan. et communissimus scribendi mo- 


OBSERVATIONES. 


Prztergermanos codices supra citatos, non de- rare fas sit, utpote qui hoc solo discrimine ab 
" sunt plures alii, ut. Antuerp, , Max.-Lubec. et co- — Usuardisimplicitatc recedunt, quod pro quadraginta 
dices mss. octo medie note, quos puris annume- — septem, legant quadraginta novem. Grevenusexclu- 


Parnot. CXXIII, 21 


8&3 


USUARDI MONACIHI 


84k 


dendus plane fuit, cum Zeobinwm  Carnotensem, A an alius quispiam Bed: subinde annexuerit, nibil 


quem Zeoninwm ipse vocat, omnibus Usuardinis 
codicibus nostris incognitum, solus inseruerit, ut 
dicemus in ejus auctario. De czetero lectionem posi- 
tam omnino servandam, ex ipso fonte manifeste 
patet. Fontem appello Rom. parvum, ex quo eos de 
more accepit Ado, aucta nonnihil prioris phrasi. 
Noster porro Adonis elogium integrum et immuta- 
tum refert : Notkerus, quod mirere, ultima parte 
truncavit, ut in Actis etiam notatum invenies. Vix 
dubium est, quin Romani parvi compilator, mar- 
tyres illos ex Actis sanctorum Processi et Marti- 
niani desumpserit, qui nec in Hieronymianis apo- 
graphis, necingenuino Beda memorantur. Florusne, 


attinet hic disquircre; uti nec vacat examinare 
unde orta primum fuerit nuper indicata mutatio 
quadraginta seplem, in quadraginta novem, que 
verosimillime amanuensium oscitantia in recentioz 
res codices irrepserit. Petrus Africanus, atque item 
Euphrosius, vel forte Euphrasius (uterque enim 
hac die colitur) a classibus suis, in Actis ex Hiero- 
nymianis accurate distinctis, avulsi sunt, a nemine, 
Usuardo antiquiore, eo modo consignati, nisi Wan- 
dalbertum excipias, a quo si non accepit, saltem 
accipere potuit, cum hic ita habeat : 


Euphrosius pridie, Petro cum martyre fulget. 


AUCTARIA. 


ANTUERP.-M4AJ. : « Romse, natale sanctorum mar- 
tyrum xLviI qui baptizati sunt a beato Petro apo- 
sLolo. Apud Laodiciam, sancti Sagaris episcopi, qui 


Copex S. RicaLpP) « Carnotis, sancti Leobii 
episcopi et confessoris. » — . 
CopEx MoNris SaNcrI « Metis civitate, in monaste- 


tempore Antonini Veri, sub Sergio proconsulePaulo B riosubteriore, translatio corporis sanct: Glodesin- 


Asi, illustri martyrio coronatus. Relinquo trans- 
positionem utut ineptam. C:eterum Sagaris ille, de 
quo et alii, rejicitur in Actis ad vr Octobris. jl 

RoswEvD. : « [n Nicomedia, Felicissimi, Dativi 
martyrum. » 

PULSANEN., in prima annuntiatione purus, postre- 
mas duas praetermisit. 

CENTULEN. novam comminiscitur numeri muta- 
tionem, ita scribens : « Romz, beatorum martyrum 
quadraginta duorum, qui a beato Petro apostolo in 
carcere baptizati, sub Nerone passi sunt.» De aliis 
duobus non meminit. 

BRUXELLEN. pro quadraginía seplem ponit qua- 
draginta octo. Deindc, secundo loco : « Apud Laodi- 
ceam, sancti Sagaris episcopi, qui tempore Anto- 
nini Veri, sub Sergio Paulo proconsule martyrio 
coronatus est. » [n Petro et Euphrosio purus est. 

HAGENOYEN. numerat xLIx. Tum textui fere puro 


dis virginis. » Colitur xxv Julii. 

Editio LupEco-Cor. cum codicibus supra citatis 
scribit xtix; et secundo loco habet : « Eodem die 
Carnoli, sancti Leonini episcopi et confessoris. » 
Ultimo autem: « Ipso die, sanctorum Innocentii 
episcopi et. Eufrosii confessoris. » De Innocentio 
vide Pretermissos. 

BELiNI utraque editio etiam notat xLix, et post 
textum fere purum subnectit : « Eodem die, Za- 
chari» pontificis, qui sedit Rom: annos x. Item 
Lugduni Gallie, translatio sancti Bonaventure 
cardinalis, episcopi, Albanensis, ordinis Minorum.» 

GREVEN. cum editione Lubeco-Coloniensi, textui 
immiscet : « Eodem die Carnoti, » etc. Textui 
autem superaddit : » Nicomedia, sanctorum Feli- 
cissimi, Dativi, Frontinz. Item in Africa, Alexandri 
martyris. ltem Pionis. Innocentii papze. Apud Lug- 
dunum, translatio sancti Bonaventure, episcopi 


adjungit: « Apud Thessalonicam civitatem, sanctse C Albanensis, ordinis Minorum, Romans Eeclesi-x 


Matrons ancille cujusdam vidus divitis, et mar- 
tyris. Qua» a domina sua super scamnum ligata est 
et percussa, et abangelo soluta est, et orans iterum 
ligata et percussa et ab angelo soluta. Novissime 
robustis tustibus usque ad mortem est czsa, et in 
confessione Christi incorruptum reddidit spiri- 
tum. » Vide diem sequentem. 

AQUICINCT. incipit : « Natalis sanctorum Felicis- 
simi et Dativi. » Et post quadraginta septem, 
interserit, enilitum. 

VicroRiN. et Rec. SuEcLEe., signatus num. 130, 
in fine : « ltem Laodice:, sancti Sagari episcopi 
et martyris. » 

DAvERONEN. : « Dopositio beati Leobini episcopi 
Carnotensis, magnificz: sanctitatis et clarissimi In 
miraculis viri. » Nomen varie efformatur, ut ex 
dictis et dicendis patebit. 


ALTEMPS. : « Apud Laodiceam, sancti Sagaris 
episcopi, qui tempore Antonini Veri, sub Sergio 
Paulo Asi: proconsule, illustri martyrio coronatus 
est. » Exigua est a superioribus differentia. 


STROZZ. el MEbiC. « Boma, sancti Zacharias 
papas.» Vide die sequenti. «Item sancti Alexandri 
martyris. Item Lugduni Galli: translatio sancti, 
Bonaventure cardinalis, episcopi Albanensis ordi- 
nis Minorum. » Colitur xiv Julii. 


Idibus. 


presbyteri cardinalis. Item sanctz:» memoriz Petri 
abbatis Claravallensis, genere et conversatione 
clari. Mathildis sanct: memoriam, matris Ottonis 
imperatoris primi, maximz humilitatis et patien- 
tie matronz. Qus virtuti quoque continuas ora- 
tionis tam studiosa fuit, ut Psalterium totum ante 
matutinas solita fuerit decantare. Tandem spiritu 
prophetico obitum suum przdicens, inigravit ad 


Christum. Metis, translatio sanct: Glodesindis 
virginis » 
OLAN. : « Eodem die, Zacharis pontificis, qui 


sedit Romx annos decem. Item Lugduni Galliz, 
translatio sancti Bouaventur: cardinalis episcopi 
Albanensis. Eodem die Carnoti, sancti Leonini 
episcopi. » Tum, minoribus typis : « Mathildis 
sancli: memoriae, maxime humilitatis et patientiz 
matrona. « [n editionibus aliis de Zacharia, 

annos decem, additur : « Hic quatuor libros Dia- 


p logorum beati Gregorii transtulit in Graecum, et 


per Bonifacium Moguntinum episcopum, Pipinum 

atrem Caroli, in solium regni sublimavit, in 

uessionum civitate. Eodem die Carnoti, sancti 
Leonini episcopi. Et sanctis martyris Alexandri in 
Pydne. » Charactere minori : « [n Quindelingeborg 
monasterio, diccesis: Halberstadiensis, dormitio 
Macthildis regine, matris Ottonis primi impera- 
toris, cujus vita virtutis specular fuit. » 


Die 15. 


In Gesarea Cappadocis, passio sancti Longini, qui latus Domini lancea perforavit, ut in gestis ejusdem 
invenitur. Apud Thessalonicam civitatem, natalis sanctzo Matrona martyris, qux: deprehensa et multipli- 
citer afflicta, novissime robustis fustibus usque ad morlem csxsa, in confessione Christi incorruptum 


Deo spiritum reddidit. 


NOTA. 
Ex Pratensi, Herinien., Tornacen., Pulsanen. , Antuerp. , Max.-Lubec. , Muneralo, Belin. , Greven 


el Molan. 


845 


MARTYROLOGIUM. — MENS. MART. 


VARIANTES LECTIONES. 
Error in principio Greven. incipit Cesarea Cap- A sanem. addidit cieilate. Sic Belinus scripsit ejus pro 


padocie, Vurpius T'ornacen. omittens. 72 Cesarea, 
orditur, Cappadocie ; Cappadotie in Max.-Lubec.; 
Capadocie in Munerato, Belino et Greveno, ac 


hujusmodi minuti:x alie notari non merentur. Pul- 


ejusdem, et in altera editione apposuit oi/ilis uti 
e Matrona, virginis, quod etiam legit Muneratus, 

omittens particulam «wseue. Belin. voces ultimas 

transposuit hac ratione : Deo reddidit spiritum. 


OBSERY ATIONES. 


De Longino Cappadocie maríyre omnia fere tum 
edita twm mss. Marlyrologia hac die agunt. in- 
quit Florentinius; inter quz: Martyrologium Adonis 
perperam connumerat, nempe qui hujus Longini, 
non hodie, sed prima Septembris, post Romanum 
parvum diserte meminit. Nee eum novit Beda 
genuinus, nec Florus, nec Wandalbertus. Vere 

e ipso agunt Rabanus et Notkerus, ille longiori 
exornat elogio, quod ex Actis se ait coneinnasse; 
hic non multum dissimilia, sed compendiosiora 
exhibet, non verbolenus eadem scribens, ut per 
inadvertentiam in Acta nostra irrepsit. Ab eodem 
Notkero repetitur Longinus citata rSeptembris, ubi 
Adonis elogium sequitur. Saliscertum est Zonginum 
aliquem et quidem i» Cappadocia memorari in Hie- 
ronymi apographis ; utrum porro is dici possit, aut 
debeat, qui latus Christilancea transfixisse supponi- 
tur, etymologia non omnino peregrina; item an 
centurio nominetur, an miles; an Latina Acta, 
militis et centurionis personas confuderint; qui 
sint eorum scriptores, et plurima alia ad utriusque 
patriam, gesta, cultum, socios, reliquias, translatio- 
nes, historias confictas, etc., pertinentia, satis fuse 
explicuit Papebrochius toto suo Commentario prz- 
vioa pag. 376 Quam fldem Acta mereantur nusquam 


D 


aperte edisserit; recentiores neutra admittunt. Vi- 
desis Tillemonti censuram tomo jJ, pag. 453. AL 
qualiscunque auctoritatis Acta ipsa censueris, patet 
textus nostri, ex Adone t Septembris verosimiliter 
accepti, Usuardina simplicitas, de qua unie» quz- 
rimus. 

Matronam martyrem, tacito Virginis titulo, pri- 
mus produxit auctor Romani parvi. Ado de more 
elogium composuit, quod integrum a Notkero red- 
ditur : Noster, ut solet, summa duntaxat capita 
contraxit. De Maíronis duabus aliis, Barcinonensi 
et Lusitana, videantur Acta hac die. Occurrit denuo 
casus singula ris, semel atque iterum supra notatus ; 


' nimirum reperiri hodie in Adone Rosweydi ZacAa- 


riam papam, quem Usuardus plane praetermisit. 
Causam explorare nequeo. Caeterum in Mosandri 
editione, cum elogio ponitur pridie Idus, unde mi- 
rum non est id ita a Baronio in notis observatum, 
qui aceuratiorem Rosweydi editionem non vidit, 
nec videre potuit sexennio prius mortuus quam 
ea prodiret in lucem. Fere exciderat notare versi- 
culum, quem de Matrona hac nostra reliquit Wan- 
dalbertus : 


Thessala | lebs Idus Matrona martyre servat. 


AUCTARIA. 
ANTUERP.-Maj., przterito Longino, agit de sola — cujusdam vidu:zeancilla, occulte Christum colens...» 
Matrona, et Adonis elogium contrahit, ipe modo: ut supra, additur autem ex eodem fonte : « Novis- 
« Apud Thessalonicam civitatem, natale sancti ,, sime autem fustibus usque ad mortem czsa, in bona 


Matrona. Qus cum esset utile [superposuit aliquis 
vetula, sed lendwm erat Plautillze] cujusdam 
ancilla, et occulte Christum colens, cotidie furtivis 
orationibus ecclesiam frequentaret, deprehensa a 
domina sua, in scamno extenta et ligata, et pene 
usque ad mortem flagellata, atque ita vineta in sca- 
mno, obsignatis diligentissime januis per noctem 
relicta, ubi die altero divinitus soluta, et cum in- 
genti oris gratia orans inventa est. » 

RoswEvDb. textui puro superaddit : « [n Nicome- 
dia, Lucii episcopi, et martyris. » Qu: verba ex 
Notkero huc traducta videntur, nisi ex Hieronymia- 
nis potius immediate accepta sint. 

ANTUERP.-Max., LovAN., LEYDEN., BELG. et editio 
UrrRaj.-BELG. de Longino, post aperiwit, hec 
adjiciunt : « Hic baptizatus ab apostolis, cum apud 
Cappadociam sanclitate przecipuus degeret, sub 
Octavio praeside comprehensus, post confessionem 
fidei, lingua abscissa, dentibus excussis, capite 


confessione Deo spiritum reddidit. Romz, depositio 
beati Zacharise paps, qui libros Dialogorum beati 
Gregorii transtulit in Grz:cum. » 

HaGENOYEN. de Longino multa comminiseitur, 
qui referre non lubet. De Matrona, ut vidimus, 
egiL pridic. In Zacharia non multum differt ab UL- 
TRAJ. , elc. 

AQviCINCT. consonat in Longino cum ANT.-Max. 
Sequitur : « Rom: Zachari: papze, qui in patriar- 
chio caput sancti Georgii marlyris reperit. » Ma- 
trona vocatur virgo, quo etiam titulo eam supra 
ornavit Belinus. 

VicrORIN. in fine de Zacharia scribit, ut proxime 
facit Aquicinet. addens post reperit, « in capsa re- 
conditum, in qua et epilaphium pariter reperit, 
Gr2cis litteris exaratum ; sepultusque est in eccle- 
sia B. Petri. » Sumpta sunt ex Adone Mosandri 
pridie; qux habentur in Rosweydi appendice. 

Marmnic. -CanTHUS. -ULTRAJ. de Longino. Zacha- 


truncatus est. » Quis primus hoc elogium in codices D ria, et Matrona etiam agit, sed rescissis ferme 


Usuardinos recentiores transtulerit, hactenus igno- 
ro; hoc scio, acceptum esse ex Adone, non hoc die, 
ut supra monui, sed r Septembris, quod iterum di- 
cemdum recurret. 

ULTRA, LEYDEN., ALBERG. et DaNiC. sic inci- 
piunt : « Romz, natale S. Zachari: paps. Hic qua- 
Luor libros Dialogorum beati Gregorii transtulit in 
Graecum, et per beatum Bonifacium Moguntinum 
episcopum, Pipinum patrem Caroli in solium regni 
sublimavit in Suessionum civitate. » De Longino 
eadem habent, qus proxime recitavimus. 

CENTULEN. : « Czsarea Cappadociam, sancti Lon- 
gini militis, qui lancea latus Domini aperuit, et 

Stea baptizatus estet a preside Octavio decolla- 

us est. » 

BRUXxELLEN. de Longino eadem habet quz supra. 
Tum : « Apud Thessalonicam civitatem, natale san- 
€t» Matronae martyris. Qux: cum esset Plautilla 


elogiis. 

REG. SUEC., num. 130: «Item Zacharis pap, » etc. 
Reliqua non adduntur, sed puto eadem esse qus 
Victorinus supra suggessit, cum quo hic codex 
passim concordat. 

Codex D. pU CHEVAL., sighatus C : «Item, Jacobi 
apostoli et Lucii episcopi. » Ex Hieronym. 

VATICAN., signatus num. 5949, omisit Longinum, 
et primo loco scripsit : «Roma, Zacharim pontificis, 
qui sedit in episcopalu annis decem. » 

STRozz. et MEbIC., postquam de Longino ea retule- 
runt, quz» ex ANTUERP.-Max., etc., supra descripsi- 
mus, addunt praeterea etiam ex Adoner Septembris : 
« EL simul cum eo coronatus est B. Aphrodisius 
commentariensis, cui el praeses linguam abscidi 
jusserat : qui post abscissam jussu prasidis linguam. 
Christum tamen ejusque fidem expedita ot clara 
Voce pronuntiabat. » Ado legit Joguebatur. 





847 USUARDI. MONACHI 348 


BURDEGALEN. : « Beatissimi Jacobi apostoli et Lucii X ex martyribus Nicomediensibus. Videantur reliqui 
martyris. » Ex Hieronymianis. socii in Actis. 

Editio LuBECO-COL. : « Romz, natale sancti Za- MoiaN. italicis litteris textui interserit : « Cum 
chari» papse et confessoris. Qui sedit annos de- — esset Plautillae cujusdam vidus ancilla, et occulte 
cem. Hic quatuor libros Dialogorum beati Gregorii — Christum colens, et quotidie furtivis orationibus 
transtulit in Graecum, el per beatum Bonifacium — ecclesiam frequentaret. » De Zacharia eollegit qu:e 
Moguntinum episcopum, Pippinum patrem Karoli in — ex codd. mss. superius posita sunt, ea sola voce 
solium regni sublimavit in Suessionum civitate. Hie — excepta, quod pro epitaphium scripserit pilacium, 
etiam Karolomanum regem Francorum, fratrem Pi- — dequovideejusNotas. Tum, typis minoribus: «Apud 
pini, fecit fleri clericum, et misit eum in Cassinense — Reatem, sancti Probi episcopi : cujus in Dialogis 
monasterium, ut monachus fieret, qui eliam monas- — meminit beatus Gregorius. Castro Divionensi, san- 
terio dona plurima cum privilegiis apostolicis contu- — cti Tranquilli confessoris; de quo beatus Gregorius 
lit. » Qux: de Longino et Matrona fusius deducit, ex — Turonensis. Sancti Speciosi monachi, de quo in 
Adone vel Notkero desumpta sunt. Dialogis Gregorius, lib. iv, cap. 8. Roma, sancto- 

GREVEN. : « Romz, Zacharis papz: et confessoris. — rum monachorum Meruli, et Antonii, de quibus eo- 
Hic quatuor libros Dialogorum beati Gregorii pape — dem libro scribit Gregorius. » Hos omnes in poste- 
in Graecum transtulit; et per sanctum Bonifacium — rioribuseditionibus pretermittit Molanus, in quibus 
Moguntinensem archiepiscopum, Pipinum patrem hoc tantum legitur : « Die decima quinta, saneti 
Karoli magni in solium regni sublimavit. Affrodisii — martyris Agapi! et sociorum ejus. » Hunc Acta re- 
commentariensis cum sancto Longino passi. Lucii B jiciunt in xxiv Martii, ast Merwii et Antonii nec 
episcopi. Item beatze Faust:ze. » Solam hanc excepit — inter Pratermissos meminerunt. 


XVII Kal. Dit 16. 

? Apud Aquileiam, natalis beati Hilarii episcopi et Tatiani diaconi, qui sub Beronio przside, post 
equuleum atque alia tormenta, una cum Felice, Largo, et Dionysio martyrium terminarunt. Romze, passio 
sancti Cyriaci diaconi, qui post longam carceris macerationem, reliquata pice perfusus et in catasta ex- 
tensus, ac tractus, etiam nervis et fustibus cz:esus, ad ultimum cum Largo et Smaragdo et aliis viginti, 
jubente Maximino, capite truncatus est. Horum tamen festivitas sexto Idus Augusti recolitur, quo die 
a beato Marcello papa eorum corpora sunt levata et venerabiliter tumulata. Arvernis, depositio sancti 
Patricii episcopi et confessoris. 


NOTE. 
Puri videntur Pra£en., Rosmeyd., Antuerp.,-Maz.-Lubec., Munerat., Belini editio altera e& Molanus. 


* [n Carolino autographo SS. Hilari et Tatiani —1loco, aut nusquam, sua regula locum habere debuit 
mentio facta nunquam fuit. De illis enim Dervensis — Articulum tamen totum reddit Sollerius : totus 
codex tacet, et a Cyriaco articuli exordium capit. (» Usuardi est, Usuardus merus. De litura ne verbum 
Prztcrea in Pratensi totus hic articulusa capite ad ^ quidem apud censorem; opinor, quia admonitus 
calcem litura laborat, et quo sanctisillis locusesset, ^ est nullam illic esse seripturz dissimilitudinem, el 
minutiori litterarum forma totus exaratus est. Nec — Usuardo !audi dandum esse, quod prrestantium scri- 
etiam sanctos illos memorant lleriniensis et Torna- torum exemplo nec turpem in scriptis putaverit 
censis codices, qui Sollerio plerumque pro norma — lituram, nec metuerit. Cur eadem in causa, non eo- 
fuerunt, ex qua Pratensem zstimaret. Hie Sollerium — dem semper in Pratensem codicem animo fueril 
interrogo qua causa, anteposito Pratensi, asuis de- — Sollerius, ignorare malim, quam de veritatis studio, 
sciverit. In Pratensi litura erat, variabant alii codi- — quoseardere pr:edicat, quidlibet maligne suspicari. 
ces. His duobus tantum argumentis ubique judicavit — BOUILLART. 
interpolatum esse Pratensem codicem. Hoc igitur 


VARIANTES LECTIONES. 


Hilari legunt aliqui cum Pratensi, alii ZZy/arii, —bene legit, eztensus adtractus et jam nervis... Rec- 
Ylarii, etc., purius, ni fallor, in textu : sic etiam — tius, opinor, cum Molano, eztensus actractus, etiam 
melius Zafíani quam Taciani. Munerat. et Belin. — «ervis et... quidquidalii legant attractus etiam ter- 
male Heronio pro Béronio. Dionisio, natale, ecu- — vis. Yn Munerato deest cesus, in Antuerp. et Max.- 
leum, Ciriaci, notari non merentur. Munerat. post — Lubec. esf. Solus Pratens. posuit 7dus Augusias. 
Diaconi, addidit maríyris. Lego terminarunt, alii — Belin. et Molan. Acerais pro Arcernis. Potuissel 
habent ferminaverunt; Belin., consummaverunt. |) omitti utrumque, et Patricius ipse. [n Antuerp. et 
Reliquata passim scribunt codices. Pratens. non — Max.-Lubec. deest sancti. 


OBSERY ATIONES. 


Diserimen inter vetustoscodices Usuardinos eos- — scripta, aut contracta non sint. Hoc Usuardus ex 
que probatiores, hodie non exiguum recurrit. De — ipsorum martyrum passione suo marte composuit, 
Hilario Aquileiensi, et sociis, nec Herinien. nec Tor- uemadmodum fecisse ostendimus in Ascla, XXII 
nacen. nec purior Belinieditioquidquam memorant. — Januarii, et in duabus primis annuntiationibus vil 
Hinc dubitare quis merito poterit, fuerintneilli ab — Martii. Vide qu: de hac rein prefalione dicta sunl. 
Usuardo primigenia manu ascripti, an forte subinde — De Cyriaco inter omnes convenit. Desumi hic po- 
ab alio, vel ab ipsomet auctore, ex aliquo Hierony- — tuit ex Romano parvo, cum Zargo, .Snaragdo, & 
miano codice appositi. Certe Beda, quihodie de Cy- — Crescentiano, quosomnes Adoetiam recitat et elogio 
ríaco, et sociis agit, de Z/i/ario nec verbum profert. — exornat. Crediderim tamen Adonem sua omnia mu- 
Bedam descripsit Rabanus. Silet etiam Ado. Not- — tuasse ex Beda, quem fere verbotenus videtur de- 
kerus solum Zilarii nomenet Aquilegie indicat, ut — scribere, Notkero in hac parte, prieter solitum, mu- 
perspicue intelligas ex Hieronymiano apographo  tilo. Crescentianus ab Usuardo non exprimitur, uli 
accepta. Uteuuqueres habeat, servata est Pratensis — nec S'isinnius, a Beda et Adone in principio nomi- 
et aliorum codicum lectio. Notarijam potuit et toto — natus. Variant codices circa tyranni nomen Sub 
operis decursu observabitur, plane rara esse elogia —quo passi fuerint, aliis Mazimianun, aliis Maainit- 
mere Usuardina, seu quz» ex Beda aut Adone de- — «wm appellántibus. Ad xvi Januarii, ubi de Mar- 





840 


MARTYROLOGIUM. — MENS. MART. 


890 


cello actum est, in cujus Actis qualibuscunque Cy- A ignotusantiquioribus, ab Usuardoexpressissime po- 


riaci et sociorum gesta immiscentur, unde colligitur 
eodem fere tempore et ipsum et Marcellum passos 
esse; ibi, inquam, cum probatissimis codicibus 
(quorum germanam lectionem tametsi vitiosam re- 
ferre tenemur) Maziminun scribendum censuimus 
quem etiam plerique hodie exprimunt cum pratensi; 
quamvis non satis consequenter, nain vii Augusti 

ubi C'yriacus cum sociis iterum recurrit Diocletiani 
tempora (fortecontinuataejus persecutio) designan- 
tur. Satis hic sit germanam Usuardi lectionem ven- 
dicasse. Quid vero legendum sit, quis pugilum nn- 
merus, quis martyriilocus, etc., ad eam vim Augusti 
in Actis nostris ex professo examinabilLur. Pari ra- 
Lioneetiam in textu relinquitur ultima annuntiatio 
de Paíricio Arvernensi, seu Acernensi, qui, licet 


nitur, ex quo in Romanum hodiernum irrepsit tame- 
tsisatis constet mullum unquam fuisse Patricium il- 
lum Avernensem, si a Patricio Hiberno distinguatur. 
Consule indicem Przetermissorum, ubi vitiat:ze lectio 
nis fontem assignatum invenies. Z$icius, Isichius, 
vel Esichius Viennensis ab Adone vulgato positus, 
cur ab Usuardo pratermissus sit, non habeo unde 
colligam, nisi fortea codice Adoniano, quo Usuardus 
usus est, planc abfuerit, ab aliquo populari postea 
adjectus. Liceat hic subjungere Wandalberti versns, 
quibus Cyriaeum et socios celebrat : 


Septima post decimam Aprilis de more Kalendas 
Preecedens, Cyriaci et Largi splendet honore : 
Smaragdique simul pretioso sanguine vernat. 


AUCTARIA. 
Defectum HEniNiEN. et TonwAcEN. jam indiea- D — AQuiciNcr. incipit : « Apud Ilamatieum (ttt di- 


vimus. 

ANTUERP. — MAJ. hie ab Usuardo plane deflectit, 
solam enim et unicam annuntiationein habet de Cy- 
riaco et sociis, ex Adone verbatim descriptam. Tu 
eam require in ipso fonte. 

PULSANEN. purissimus dicendus esset, utpote, 
qui de patritio Avernensi omnino sileat. Omitti ta- 
men debuit, quod ab errante hic Usuardo recedat. 

Exclusus etiam a purorum codicum classe GRE- 
vEN. Propterannuntiationem ejus ultimam, Usuardo 
adjectitiam ; nempe : « Item, depositio [quidni na- 
talis? sancti Heriberti episcopi Coloniensis et con- 
fessoris. » Mirum sane Grevenum non advertisse 
S. Heribertum duobus seculis t suardo esse poste- 
riorem, przsertim si hic Martyrologium suum Ca- 
rolo Magno obtulisse eredatur, quod Grevenus pla- 
ne credidit. 

ANTUERP.-Max. ,ULTRAJ.-LEYDEN., LOVAN., ALBERG., 


DaNic. et Editio UrTRAJ.-BELG., in fine : « Apud Co- (; Gertrudis. » Hxc etiam 


loniam Agrippinam, natalesancti Heriberti,ejusdem 
loci episcopi et confessoris. » Inter hos codices id 
solum discriminisest, quod Lovaniensisintextu non- 
nihil a puritate deflectat: quod tamen scrupulosius 
notare operae pretium non existimo. 

CENTULEN. h:ec solum habet: « Roma, passio san- 
cti Cyriaci diaconi et martyris, qui multasanitatum 
gratia exuberans, Arthemiam filiam Diocletiani im- 
peratoris, et Jobiam filiam regis Persarum a d:emo- 
nio liberavit. » 

BRUXELLEN. incipit a Cyriaco, cujus elogium ex 
Adone interpolavit. Tum de suo pergit: « Eodem 
die,Arthemi:x martyris, fili: Diocletiani, quam Ma- 
ximinus frater ejus, quoniam cultrix Christi fuit 
interfecit. » Vide indicem Praetermissorum. « Apud 
Nicomediam, sauetorum martyrum Eugenii, Pam- 
philiani, Serenis, Castoris et Dionisii. » Confusiono- 
minum in Áctis distinguitur. De Ililario et Tatiano, 
atque item de Patricio, satis pure. Sequitur: « Apud 
Viennam, sancti Esichii episcopi et confessoris. 
Apud Coloniam Agrippinam: depositio sancti Heri- 
bertiejusdem civitatisarchiepiscopi et confessoris, 
qui prope diem quem praedixerat, moriens, magnis 
cepit clarere miraculis. Item sancte Eugenie. vir- 

inis. » Ad classem Nieoinediensem pertinet, nisi 
usebiaui Hamaticensein voluerit dicere. 

HAGENOYEN., in Cyriaco modice interpolatus, sc- 
cundo loco de Patricio agit, tertio de I[ilario. Tum: 
« Apud Coloniam Agrippinam, natale sancti Heri- 
berti episcopi et confessoris ejusdem loei. Corpus 
veroejus requiescit apud Tuicium ultra Rhenum, in 
monasterio quod ipsc fuhdavit, in claustronigrorum 
monachorum. Itein Babilonie, sancti Agricoli epi- 
scopi et confessoris. » Quid sibi velit Babilonie, pa- 
tebit die sequenti, ubi de Agricola Cabilonensi. 


cere Hamagium Prioratum contiguum abbatie 
Marchianensi) depositio sanc(:e Eusebiz. » Correc- 
tio illa, nescio a quo apposita, superflua dici posset 
Hamaticum, non ininus quam Zamagia,promiscue 
dici videntur. 

MariaN., primo loco : « Depositio sanct: Eu- 
sebizx virginis. » 

MarRiIC. — CanTHUS. — ULTRAJ. breviter de Hilario, 
Tatiano et Ileriberto. Dein : « Niretini confessoris 
cum sociis, quorum miri actus leguntur. » Fallor, 
nisi hic Bonsf/acius est, de quo in Actis. 

CAMBERIEN. Conventualium : « Colonix, sancto 
rum Heriberti antistitis, Lucii presulis, et Eugenii 
virginis. » Unde inter hos sanclos talis societas, non- 
intelligo. 

STkOZZ. Cl MEDiIC. : « Apud Ravennam, natalis 
sancti Agapiti archiepiscopi et confessoris, qui no- 
nus rexit el floruit post Apollinarem. Item sancta 
ie sequenti notatur, et 
multo rectius. 

ÀBDINGHOFFEN. : « Apud Aquilegiam civitatem pas- 
sio sancti Felicis martyris. » Hactenus ignotns est. 

Editio LusEco - Cor. incipit : « Apud Coloniam 
Agrippinam, natale sancti Heriberti, ejusdem loci 
archiepiscopi et confessoris, qui sedit aunis viginti 
Lribus, mensibus duobus, et diebus vigenti duobus- 
et sepultus requiescit trans Rhenum 1n monasterio 
Tuiciensi, quod ipse przxsul in vita sua a fundamen- 
tis ejus :edificaverat, et in honore beat: Mari:e vir- 
ginis consecraverat. » [n Hilario pura est, in Cv- 
riaco multum ex Adone interpolata. Sequitur de 
Patricio. Denique : «In Scotia, sancti Bonifacii epi- 
scopi et confessoris. » 

GREVEN. : «[sicii episcopi Viennensis et confes- 
soris. Roma, Alexandriepiscopi. » Vide Przetermis- 
sos. « In Scotia, Bonifacii episcopi. Albani episcopi 
et confessoris. » Sitne hic Abbanus, an Aóbenus, ne- 
8cio. « Item Colloquilli regis. Sancti Kinitimi. » 
Nempe Zonifacii, ni fallor. « Abraha presbyteri et 
anachoritz? et Maris filix fratris ejus, panitentis. In 
Ifibernia, Finiani abbatis et confessoris. Eodein die, 
Eugeniz virginis. » An non Evsebie? 

MoLAN. : « Eodem die natale sancti Heribertiarchi- 
episcopi Coloniensis. Hujusvencrabile corpus in mo- 
nasterio Tuiciensi trans Rhenum honorifice requie- 
scit ; quod idem vir sanctus in honore sanct: Dei 
genitricisa fundamentis crexit. » Tum, charactere 
minori : « Abrahae presbyteri. » etc., ut Grevenus. 
In editionibus aliis, de Ileriberto : « Eodem die, etc. 
Heesx, in territorio Clivensi, festum sancti Dentlini. ^ 
pueri septem amorum. Marcianis, depositio sanct: 
Eusebiz virginis. Diedecima sexta, sanctorum mar- 
Lyruin Sabini et Papae. » De Sabino vide Pratermis- 
Sos. Patricius ad calcem rejicitur. 





XVI Kal. 


Die 17. 


In Scotia, natalis sancti Patricii episcopi et. confessoris, qui primus ibidem Christum evangelizavit. 


891 


USUARDI MONACHI 852 


Eodem die monasterio Nivigella, sanctz» Gertrudis virginis. [Apud Bouillart.... : evangelizavit. Civitate 
Nicomedia, sanetorum martyrum Eugenii, Pamphiliani, Castoris et Sereni ".] 
NOT.E 
Sumitur ex Zerinien., Tornacen., Pulsanen., Antuerp., Mac.-Lubec., Mwunerat., Greven. e& Molan. 
* Ambigit Sollerius corruptumne dicat an muta- A Usuardus. Nec die hesterna actus erat. Sic enimilli, 


tum codicem. Quatuor sancti martyres et male con- 
nexi, e£ perperam huc traducti. Gertrudis suo loco 
extrusa, inepte sanctis diei sequentis inserta, bini 
textus uno errore corrupti. Atque has injurias in li- 
turam unius versus fundit is qui paulo ante totos no- 
vem versus erasos quietoet »quo animotulit. Quid 
ad hxc ego ? Verum est sanctos illos martyres nom 
fuisse in Carolino autographo memoratos, sed aut 
male connexos aut perperam huc traductos fuissc, 
. quo argumento efficiet Sollerius? numquid habet 
Acta, quz p'oferat ? Hieronymianos, sat scio, indi- 
ces nobis obtrudet : sed in vetustissimis eorum co- 
dicibus neunus quidem eorum legitur, de quibushie 


teste Henschenio : Nicomedia, Castori, Dionysii, 
Nonni, Cyriace, Milise, Eugenie, Juliani, Ascie- 
piodott. Alii quidem codices, Castorem, alii Sere- 
num, alii, una ex duabus classibus facta, Pamphilia- 
num adnuntiant. Quid certi ex illa codicum confli- 
ctione extundi potest ? forte Usuardus alios indices 
babuit ; forte uno die utramque Nicomediensium 
martyrum classem conjunxit ; forte Acta vidit. Deni- 
que quidvis potius conjectare mallem, quam, ut 
Sollerius, nullo argumento Codicem minime suspe- 
ctum rcjicere. De S. Gertrude mox in sequenti ar- 
ticulo. BourtLART. 


VARIANTES LECTIONES. 


Pulsanensis, librarii vitio, pro S'eotialegit Cesa- 
yea ; est qui S'cythia scribat. Huc revoca S'cocia in 
Antuerp. et Max.-Lubec. S'cochia apud Muneratum 
apud alios S'ehociía. Deest in Greveno titulus epi- 


$copi ; in Antuerp. et Max.-Lubecana, confessoris. 
In Pulsan. legitur vigelia erasoni. Munerat. Migella, 
Greven. Notigella. Rursus Pulsanen. habet Gere- 
irudis, quod et alii recentiores codices imitantur. 


OBSERY ATIONES. 
De Pafricioagunt Beda et Roman. parvum, phrasi B solum Przetensem excipias, qui, corruptus dicam, an 


non multum dispari. Ado modieum de suo adjecit, 
Noster Adonem verbotenus transcripsit. Rabanus 
hie modo loquendi nonnihil a Beda deflectit, Notke- 
rus ab Adone; quod obiter notasse opere pretium 
duximus. Famosissimi Hiberniz apostoli gestorum 
seriem, ex inordinata rerum congerie, solerter eruit 
et chronotactice digessit Papebrochius, primo suo, 
in opere de Aelis sanctorum conatu, ubi vix quid- 
quam desiderari passus est. Queruntur tamen ali- 

ui, ex tot Palricii Vitis, eam pr:ehabitam, quas a 
ocelino composita, a sancti temporibus maxime ve- 
mota est. Videant illi facti istius rationem in ipso 
commentario pra vio $ 3 et 4 ex quibus id demum 
conficient, quo adhuc superstes emeritus senex 

rofitetur, cam videlicet selectam esse Vitam, qua: 
abulosis portentis minus referta videretur. Apogra- 
phorum Hieronymianorum nulla hodie habita ralio, 
nec ab antiquis aliis, nee a codicibus Usuardinis, si 


mulatus, pro Gertrude, ita habet : Cieitate Nicome- 
dia, sanctorum marí(yrum Eugenii, Pamphiliam, 
Castoris et Sereni, qui et male connexi, et ad hanc 
diem ab imperito aquo perperam tradueti sunt: el 
quidem super erasa Gerírudisannuntiatione inscri- 
pti, ut me inonuit Clar. Castellanus, praetensi auto- 
graphi oculatus inspector, liLteris ad me datis XXXI 
Mait wpccix. Factum ut ipse existimat, ex male de- 
scriptis vel intellectis Virginis Actis, ubi natalis 
differri videretur in xv Kalendas Aprilis, unde e 
inepte ejus diei laterculo inserta est ; binistexlibus 
uno errore depravatis, queinadmodum die sequenti 
iterum apparebit. De Gertrude, vidend:e Henschent 
dissertationes, Vitze przefixze et subjunctz. Textul 
nostro eonsonat metricum Wandalberti elogium : 
Bis octava tua Patrici nomine pollet, 


Scotica gentilem miserate per oppida cultum. 
Mac quoque Ger:rule redduntur vota beate. 


AUCTARIA. 
ANTUERP.-M4J. : « In Scotia, natale sancti Patricii C mortis hora, beatus Ultanus frater sancti Foillani, 


episcopi et confessoris, qui fuit ex discipulis beati 
Germani Antisiodorensis episcopi, primusque genti 
illius Christi Evangelium praedicavit. Alexandriz, 
natale sancti Ambrosii, ejusdem ceclesi: diaconi, 
qui confessionis Domini gloria insignis fuit. Nivi- 
gella monasterio, depositio sanct: Gertrudis virgi- 
nis, cujus praeclara gesta habentur. » 

RoswEvp., secundo loco : « Civitate Nicomeim 
sanctorum martyrum Eugenii, Pamphiliani, Casto- 
ris et Sereni. Ipso die depositio sanctz:e Witburg:e, 
virginis, Niviellas, Gertrudis virginis. » 

ANT.-Max., Urrna:., LEvD., Lov., AuünERG., Da- 
NIC. el Eprrio UrrRAJ.-Brrc. de saneta Gertrude 
post virginis interserunt, ff/ie Pipini ducis, cujus 
gesta habentur. In (inc : « Cabilone, natale saneti 
Agricolz episcopi et confessoris. » 

CENTULEN. : « Alexandriz, sancti Ambrosii diaconi 
et martyris. In Scotia, saneti Patricii episeopi et 


confessoris, a beato Germano Antissiodorensi epi- T) 


Scopo, ordinati et directi. Nivigella monasterio, san- 
ct: Gertrudis virginis. » 

BRUXELLEN. « Apud Nivellaim, depositio sancta 
Gertrudis, Deo car: virginis, filix Pipini ducis, qu:e 
beatam Gudilam, suam neptem, nostram patronam, 
de sacro fonte levavit. Hzc in ipsa exitushora, Tre- 
veris sanctte Modest: moniali apparuit, et cadem 


vidit sanetum Patricium ductorem anima beal2 
virginis Gertrudis affuisse. [n Scotia seu Hibernia, 
saneti Patricii eniecopi et. confessoris. Qui fuit ft- 
lius Conches, sororis sancti Martini Turonensis, ct 
unus ex discipulis beati Germani Antisiodorensis. 
Quem Cielestinus papa illuc misit, quiquc illi genti 
primus Christi Evangelium praedicavit. Sed eum mo- 
dicum fructum faceret, rogavit Deum pro signo, quo 
saltem territi pzeniterent. Et baeulo suo circulum 
magnum designavit, intra quem terra sc aperiens, 
statim puteus maximuset profundissimus apparuit; 
revelatumque est sibi quod ibi esset. quidam locus 
Purgatorii, in quem si quis descenderet, alia sibi 
pro pcecatis pzenitentia non restaret. et sic ipselo- 
tam gentem illius provinci: ad fidem Christi con- 
vertit, et prvefuit illis annis sexaginta, quibus ex- 
plelis obiit, anno sux statis centesimo vicesimo Se 
eundo. Alexaudriz, sancti Ambrosii ejusdem eccle- 
Si:?, » elc ., ut ANTUERP.-MAJ. supra. De Agricola item 
ut dictum est. 

HAGENOYEN. in exornandis Patricio et Gertrude, 
Bruxellensi liberalior est. fanc Caroli magni soro- 
rem facit, de illo talia memorat, ut pretermitti 
mereantur. MN 

AQUICINCT. e£. VicrORIN. in fine : « Cabilonis, 
sancti Agricole episcopi et confessoris. » 





853 


PLESCHIONEN. : 
virginis, et sanct? Victorinse. » Nulla nobis hodie 
nota Victorina, prater eam, qua inter martyres 
Nicomedienses in Actis connumeratur. 

MARCHIANEN. plane legit, ut Pratensis: unde non 
male supra conjectavimus, codicem illum ex prze- 
tenso autographo isto esse desumptum, quod 
magis subinde pateret, si ecgraphum integrum 
majores nostri procurare potuissent. 

ÁLTEMPS. : « Alexandrie, sancti Ambrosii, ejus- 
dem ecclesie diaconi, qui Dominice:e confessionis 
gloria insignis fuit. » 

FLoRENTIN. de Gertrude agunt loco hie suo. « In 
civitate Corduba [codez alteruter videtur legere 
Cordula] passio sanctorum martyrum Olimnpiadis 
el Maximiani, sub Decio imperatore. ut habetur in 
gestis sanctorum Abdon, et Senen. Vitellius autem 
vidarius Decii jussit, ut cuin securibus capita 
eorum tunderentur, et sicemiserunt spiritum. » In 


MARTYROLOGIUM. .— MENS. MART. 
« Eodem die, sanct: Gertrudis, A etiam ut supra. « In Alexandria, sanctorum Collegii 


89 


diaconi, Rogati et Satyri martyrum. » De his et se- 
quentibus, vide Pretermissos. « In Campania, na- 
tale sanctorum Quinti et Luciani, Victoris et Mauri 
martyrum. In Nicomedia, sanctorum Apurilis et 
Servili martyrum. Eodem die, translatio sancti 
Antonii abbatis. » 

BELIN. de Patricio post evangelizavit, subdit : 
« ei maximis miraculis et virtutibus claruit. » 

GnEVEN. de Ambrosio, ut. ANTUERP.-Maj. « Item 
Theodoli, Quiriaci, Dionysii.» Melius distinguuntur 
in Actis. « Marie martyris. » Vide Pretermissos. 
« Nicomedi:s, Eugenii, ete, In Alexandria Collegii... 
In Campania, Quinti... In Nicomedia, Aprilis... 
Cabilone, » etc., ut supra. « In Anglia, Witburgis 
virginis. Translatio sancti Antonii abbatis. 

MoLAN. Posteirginis,filie Pipiniducis,cujus pre- 
clara gesta habetur, sequitur de Ambrosio. Et na- 
tale Maris virginis. H::c cum esset ancilla cujus- 


elencho Pretermissorum aejiciuntur ad xv Aprilis. B dam Tertulli przclari viri, et nollet in natali filii 


RBEMENS. Ecclesie SS. Timothei et Apollinaris : 
« Alexandri», natalis sancti Ambrosii ejusdem 
ecclesie draconi. » 

Editio l.gBECo-Cot. : « In Scotia, natale sancti 
Patricii episcopi et confessoris. Qui fuit unus ex di- 
scipulis beati Germani Autisiodorensis episcopi, et 
dicitur fuisse filius sororis sancti Martini : qui pri- 
mus in Scotia Christum evangelizavit et quasi to- 
tam Hiberniam doctrinis, exeinplis et miraculis ad 
Christum convertit. Monasterio Nivigella, sancte 
Gertrudis virginis fili:e Pippini ducis, cui sanctus 
Amandus episcopus, una cum matresua, sacrum ve- 
lamen imposuit, ac multarum virginum monialium 
(congregationi) pr:efecit, patre suo Pippino jam de- 
functo, quas cum laudabiliter rexisset, xtatis su;e 
tricesimo tertio anno, migravit ad Dominum. 
Alexandris. » etc., ut ANTUERP.-MaJ. « Cabilone...» 


XV Kal. 


ejus, prandiis domini sui interesse, sed magis Chri- 
stianorum more jejuniis operam dare, flagellis atro- 
cibus ab eodem domino suo lacerata est : sed cum 
non posset per hoc ab instantia servitii Christi ad 
idolorum culturam revocari, judici publico ad pu- 
niendum tradita est. » Hoc fere compendium eo- 
rum, qux Rabanus et Notkerus fusiusdeducunt ; in- 
terim cejicitur Saneta ad rNovembris. «Lyrz,trans- 
latio sancti Gummari prsclari confessoris. » Coli- 
tur pr:cipue xr Octobris. De Agricola, typis mino- 
ribus. [n editionibusaliis, post Nivigella, interserit 
litteris italicis (ransitus, csetera, ut supra. Item de 
Ambrosio, Agricola ettrunslationesancti Gummari. 
Demum: « Apud Dononium, elevatio corporis san- 
cta Reginzm. » Spectat ad 1 Julii, quo festum ejus 
agi in Pretermissis dieitur, ubi et alterius Regina 
elevatio apud Flaviacum, ex Saussayo notatur. 


Die 18. 


Natalis beati Alexandri episcopi, qui de Cappadocia, ex propria civitate, sancto desiderio Hierosolimam 
veniens, divina revelatione, ejus dein loci gubernaculum suscepit, et post venerandam senectutem 
ductus Casaream, persecutione Decii ob confessionem Christi martyrium complevit. [Addit Bouillart.: 
* Monasterio Nivigella sanct: Geretrudis virginis. ] 

NOTE. 
Consonant codices multi: Zerinien., Tornacem C, Molan. Adde Antuerp.-Maz., Ultraj. et reliquos 


Antuerp. et Maz-Lubecana,Munerat.,Belin.Greven 


* Verus est hic S. Gertrudis locus. Et miror qui 
falli potuerint Henschenius et alii, qui xvr Kal. hu- 
jus mensis mortem sanctz illius Virginis consigna- 
runt. Usuardus ipse hallucinatus fuerat in Carolino 
autographo; sed commode errorem in suo correxit : 
qua illum Acta deceperant, cadem diligentius pen- 
sitata reduxerunt in viam. Narrat vita scriptor B. 
Gertrudem, coim dies mortis immineret, misisse 
unumex fratribus ad Fossuense monasterium, qui ab 
Ultano sancto ejus loci incola percontaretur quo die 
moritura esset : Ultanum respondisse: Zodíe deci- 
musseztus Kalendas Aprilis est dies. Crastino au- 
tem die inter missarum solennia illa Dei ancilla et 
Cristi virgo decorporeestiigratura : Gertrudem, 
hoc accepto nuntio, totam noctem cum sororibus 


codices medix nota. 


in psalmis et orationibus transegisse, crastina au- 
tem die Dominica reddidisse spiritum. Illa igitur 
dies Dominica erat decima quinta Kalendas Aprilis. 
Non obiit igitur Gertrudis anno 664, ut putat Hen- 
schenius; aut anno 6959, ut v. cl. Bailleto placct: 
sed anno 658, quo l'aseha incidebat in dicm 25 Mar- 
Lii,, cyclo lune 13, solis 23, Littera Dominicali G. 
Cur, inquies, eadem Acta referunt defunctam fuisse 
die Dominica sub diesezto decimo Kalendas Aprilis? 
Id Acta quidem male exseripta referunt ; sed reti- 
nendam esse lectionem, quam ex codice Fuliensi 
duxit Mabilio noster, vel inde perspicuum est, quod 
alioqui sibi non constet vitz? scriptor. Si enim mo- 
ritura esset Gertrudis die post xvi Kal. Apr., quo- 
modo mori potuit xvr Kal. Aprilis ? BouiLLAnT. 


VARIANTES LECTIONES. 
Fere in mendis librariis consistit. Codices aliqui D) additionem esse, tum ex aliquali atramenti diversi- 


proezppropria, legunt etpropria. De Hierosolimam, 
Jherosolymam, Jerusolimam, Capadocia, Cesarea, 
martirium, etc., alibi dietum. Talia fermeetiam sunt 
in Antuc rp. et Max.-Lubec. relatione prorecelatione. 
In Munerato, ditino revelatione, et compleci pro 
compleril. In codice Pratensi adjecta est hesterna 
annuntiatio sanctaeGerl(rudis : MonasterioNivigella, 
sancte Gerirudis Virginis; sic ut facile appareat 


tate, tum ex pressoribus characteribus, ad expri- 
inendam totam annuntiationem eo in spatio quod 
post complevit vacuum remanserat. Nihilominus 
iteram ipsarum efformationem, priori scriptioni 
esse persimilem testatur, qui cz:etera retulit, Clar. 
Castellanus, quod equidem facile credidero. Inte- 
rim e purorum Usuardinorum numero etiam hodie 
codex ille excludendus fuit. 


OBSERVATIONES. 


Ad xxx Jannarii non obiter ostendimus, Alexan- 


drum, eo die auctore Romani parvi consignatum. 





* 


80b 


USUARDI MONACHI 


896 


tali a Viennensi presule exornatum elogio, ut ho- A ctius Hierosolymitanus Alexander vel digito de- 


diernum Hierosolymorum episcopum ex Rufini lib. 
vi, cap. 20, clarissime depinxerit. Est hic igitur 
celeberrimus sanctus, a citato Romani parvi aucto- 
re hoc die positus, et ex eo, ut passim fieri solet, 
acceptus, de quo nec Hieronymiana, nec Beda, aut 
ejus sequaces meminere. Agit de Alexandro Euse- 
bius lib. vt, variis capitibus a Rosweydo, Henschenio 
et Papebrochio citatis, atque ex Eusebio Hierony- 
mus de Scrip. eecles. cap. 62. IT:ec autem hoc die 
Romani parvi verba sunt : Sancti Alezaudri epis- 
copi,qui cum Narcisso Jerosolymilane ecclesia g u- 
gubernaculum suscepit. Non potuit, opinor, distin- 


monstrari ; nec minus clarum est Adonis elogium ex 
laudati Rufini lib. vr, cap. 9 vel ex Eusebio cap. 11, 
quod a Notkero deseriptum est, a nostrosic contra- 
ctum, ut in textu exhibetur. In re tam plana diutius 
non immoramur; vide Ilensechenii commentarium 
historicum, Catalogum epp. Hierosolymitanorum 
pag. 13, item Ruinartium in Sinceris et Selectis a 
pag. 114, quibusaffinia tradit Tillemontius tomo IIT, 
apag. 419. Wandalbertus Alexandrum cum Pigmenio 
conjungit, de quo plura in Auctariis subjictentur. 

Presul Alexander ter quinam possidet, altam 

Presbyter et Romam Pigmenus sanguine lustrat. 


AUCTARIA. 


PULSANEN. lextui puro subnectit : « Eodein die, 
sancti Pigmenii episcopi. » Agit, ni fallor, de Pig- 
menio presbytero et martyre. Vide xxiv hujus. 

ANTUERP.-MaJ. : « Natule beati Alexandri episcopi 
et martyris, qui persecutione Decii cumJam long:evae 
selatis veneranda canitie perfulgeret, ductus Ciesa- 
ream ct elausus earcere ob. confessionem Ghristi 
martyrio coronatus cst.» Additur inmargine eadem 
manu : «Ipsodie, sancti Eduardi regis et martyris.» 

RoswEYyb. post textum : « Roma, Pigmenii pro- 
Sbyteri. Iu Nicomedia, viginti tria millia martyrum.» 
Vide Acta, ubi de decem millibus. Neseio unde in 
hoc codice numerus accreverit. 

CENTULEN. : « Natale beati Alexandri episcopi, et 
martyris, qui cum Cappadocenam gubernaret eecle- 
siam, [ct] inzeloreligiouis sacra loca Jerosol ymorui 
inviseret, voce de ealo lapsa, jussus est Jerosoly- 
mitauam regere ecclesiam. » 

BRUXELLEN. incipit : « Apud Bethaniam, Lazari 
quatriduani resuscitatio. » Colitur xvi Deeceinbris. 
Sequitur elogium Alexandri modice interpolatum. 
Dein : « Et Roma, saneti Pigmenii presbyteri et 
martyris, positi ad sanetos Abdon et Sennen mar- 
tyres. [pso die, sanctornm Rogati, Victoris et 
Luciani. Item, Eduwardi regis Anglis. Qui pro 
Christo limina beatorum Petri ct Pauli Romae tem- 
pore Sergii papz:? peregrinus adiit, atque in eadem 
urbe plenus operibus bonis et eleemosynis, usque ad 
diem mortis consenuit. » Quam h:zec inepte connexa 
sint, in Actis intelliy. s. Denique : « Metis, saneti 
Landrici, Metensis episcopi el confessoris, qui fuit 
filius sanctorum Vincentii et Waldetrudis, ac beat:e 
Gudile patrone nostrae eonsanguineus. » Inter 
Pretermissos rejieitur ad xvi Aprilis. 

HaAGENOYEN. in Alexandro pluribus interpolatus, 
secundo loco sie habet : « In Bethlehem Judz, de- 

ositlio sancti Joseph, sponsi beatze Maria virginis 
matris] Domini nostri Jesu Christi secundum car- 
nem, et nutritoris Doinini, qui multum ab Evangc- 
listis in Evangelio commendatur Hic vir sanetus 
magnam sollicitudinem erga Christum et cjus ma- 
trem habuit. Iste vir sanctus quali morte, et quo 
temporc [obicrit] ac in quo loco sepultus sit, pleris- 
que penitus ignoratur. « Vide in accessionibus diei 
sequentis. 

ÁQUICINCT. : « Item sanctorum Currentii et Ti- 
mothei. » Ex classe martyrum Mauritanorum. 

PLESCHIONEN. et VATICAN. num. 5940. « Alexandrize, 
sanctorum Collegii diaconi, Rogati, et Satyri, » ve! 
:Saturi. 


- 


C 


REG. SuEc., qui fuit principis Ursini a Rosemberg.: 
« [n civitate Mantua, depositio sancti Anselmi, 


. p Lucensis episcopi et confessoris. » 


ManrTRIC.-CanTHUS.-UrTRAJ. : « Alexandri episeopi 
et martyris. Ancelini [eut dicere Anselmi] Lucensis 
episcopi. » 

ALTEMPS. : « Natale sancti Eduardi regis et mar- 
tyris, cujus mortem in conspectu Domini pretiosam 
ercbra miracula testantur. Ipso die, sancti Frigi- 
diani episcopi et confessoris. » Przecipua ojus 
festivitas est translatio xvim Novembris, 

FLonENTIN. : « Natale szneti Anselmi episcopi 
et confessoris. Ipso die, festum gloriosissimi ar- 
ehangeli Gabrielis. » In Actisdiffertur ad xxvrhujus. 

Editio LvpEco-Cor. incipit : « In Hispaniis, me- 
moria sancti Gabrielis archangeli. » Sequitur textus, 
Tum : « [pso die in Britannia sancti Edwardi regis 
et martyris. » 

GREVEN. : « Venerabilis memoria archangeli Ga 
brielis, nostrae redemptionis paranymphi. Pigme- 
nii, Quartini, Samfori, » Confusa ct luxata nomina. 
« In Anglia, saneti Edwardi regis et. martyris. In 
Augusta, beati Narcissi episcopi et martyris. Item 
passio sanctorum Luxorii. Ciselli et Camerini mar- 
tyrum. » In Sardinia passi sunt xxi Augusti. « In 
Mauritania, beatorum Surenti et Timothei : Ipso 
die, reconditio sancti Apiani episcopi et confesso- 
ris. » De hoc Apiano vide Pretermissos. Item 
sancta Specios: virginis. » Colitur xviu Julii. 

MorAx. de Archangelo Gabriele, Apiano, Speciosa, 
Eduardo, fere ut Grevenus. Tum minutiori chara- 
ctere : «[n Augusta, bcati Narcissi episcopi et mar- 
tyris, qui cum apud Rethiam, novam familiam Deo 
lucratus fuisset, post menses novem ad Hispanias 
est profectus, ad civitatem Gerumdam cum Felice 
diacono suo: in qua multum populum Deo lueratus 
est, per tresannos, et palmam martyrii eum Felice 
diacono suo complevit. » In edltionibus aliis Nar- 
cissum Augustar" ^ittit. Textui vero Usuardino, 
post reniens, interseril : « cum Narcissus ejusdem 
urhis episcopus jam senex regeret ecclesiam; » et 
post gubernaculum, ponit cum eo suscepit. De- 
mum prater quatuor supra nominatos, accedit : 
« Die decima octava, saneti patris Cyrilli archi- 
episcopi Hierosolymorum. » Ft minoribus litteris : 
« Qui promptissimus defensor Apostolicor:im dog- 
matum, maximas ab Arianis passus esl perseutio- 
nes. » Plura de Cyrillo, egregio fidei propugnatore 
addi poterant, qu:e videsis omnia fusius et accura- 
tius in Actis explicata. 





XIV Kal. 


Die 19. 


Natalis beati Joannis, magn: sanctitatis viri, qui de Syria oriundus pervenit ad Italiam : ibique apud 
Penarensem urbem constructo monasterio, multorum servorum Dei per quadraginta aunos pater 
existens, multis clarus virtudihus quievit in pace. Eodem die apud Surrentum, sanctorum Quinti, 
Quintilli, Quartillze, Marei, cum aliis novem. Civitate Brixa, sancti Caloceri * martyris. 


NOTE. 
Ex. Praten., Herinien., Toruacea., Pulsanen., Munerat., Greven. et Molan. 


* Non solum nomen C'a/oceri, ut notavit Castel- 


lanus, sed etiam totum illud spatium a sascíormum 





857 


ad finem deletum est. Nec id obstat tamen 
textus Usuardini codicis purus esse Sollerio videa- 
tur. Nec certeinjuria cum eademsil manus. At scitu 
dignum est, qua decausa tantum honoris deferat 
Pratensi codici : nempe quod omnes optime fidei 


MARTYROLOGIUM. — MENS. MART. 


858 


uin A codices concorditer hoc die Calocerum posuerint. 


Argumentandi ordo videbitur fortasse preposterus, 
praesertim cum apud Sollerium Pratensis codex 
vetustatis titulo principatum teneat. Bouillart. 


VARIANTES LECTIONES 


Pulsanen. phrasim non nihil variat, ita scribens: 
Qui de Siria oriundus ceniens Italiam ibi apud 
Pennarensemurbem consíruzitmonasteriummulto- 
rumque servorum Dei,elc. Greven. et Molan. etiam 
scribunt Pennarensem ; Acta nostra Paranensem. 
Erravit Munerat. qui sichabet : ibiquepenes Arimi- 
"ensem trbem, si Spoletinam vocasset condonari po- 


terat. Praten. pro Quintilli legit Quintili, lorte ex 
aliquo apographo Hieronymiano, certe sic in Adone 
non reperit. Munerat. aliam inflexionem sequitur 
dum Quintille femine nomen viro supposuit ; quod 
plures alii faciunt. ría scribunt codices mss. ex- 
cepto. Pulsan., qui habet, cicitale Briziana. Gre- 
ven. et Molan. Zrizia. 


OBSERVATIONES. 


Joannes Peranensis vel Panarensís seu, ut in 
Actis nostris scribitur, Paranensis aliis Pinnensis 
nec Hieronymianis, nec Bed: cognitus cst, nisi quis 
suspicari velit Rabani verba Bedz ascribi posse, Hic 
certe de Joanne agit, sed alio a nostris modo, et 
non satis aecurate. In nostra itaque serie, apud 
Romanum parv:m prinium recurrit: Z2. Penarense 
civitate beali Joannis magne sanctitatisviri. Vitam 
seu potius vit:e compendium, quod superest, vidit 
Ado et ex eo sua eduxit, qux» ab Notkero nonnihil 
abbreviata sunt, a Nostro ad solitam plirasim con- 
tracta. Atque hocordine rem processisse, mihi cer- 
tum videtur, non eo quem recenset Henschenius, 
quasi nimirum diversa singuli elogia ex eodem fonte 
accepissent. Sie eumdem Joannem celebrat Wan- 
dalbertus : 


Bis septena Joanne eremi cultore coruscas. 


Surrentinos mariyres,aut sane affiniaipsisnomi- 
na, memorant Hieronymiana apographa, verum ut in 
textu nostro exprimuntur, ex Romano parvo viden- 
tur accepti, cuin hac diversitate, quod ibi Martia 
scribatur, pro Marci et vin pro ix de Quintiillo, 


supra diximus. De hisce martyribus aliqua notat 
Florentinius sed multo accuratius et scrupulosius 
rem discussit Henschenius, sic tamen ut lustratis 
multis codicibus omnibusque perpensis, cedere 
cogatur martvrologorum nostrorum, intellige Ro- 
mani parvi, Adonis, etc., auctoritati, relieta con- 
fusione, qux: ex Hieronymianis seriem turbaret, 
nomina mutaret, augeret, transponeret. Superest 
Calocerus, ab Usuardo, nescio unde, eductus, forte 
ex przlongo elogio Faustini et Jovit:? xv Februarii 
3 Rosweydo ex editione Adoniana revulso. Certe 
Calocerus non huc proprie, scd ad xvin Aprilis 
pertinere videtur, quo die in hodierno Romanoet in 
Aetis refertur. Studiose observavit Castellanus, no- 
men CaJloceri in pretensoautographo Pratensi super 
inductione seu rasura ante facta inscriptum. Cate- 
rum cum optime fidei codices nostri omnes, atque 
etiam recentiores cum eoconcorden et hae die posue- 
rint, nonest quod de textus Usuardini veritate, tum 
hie, tum in aliis annuntiationibus, ullatenus dubi- 
, tetur. De Calocero aliqua Papebrochio dicenda fuere 
jn Responsionibus ad art. xr, a num. 56. 


hj 


B 


AUCTARIA. 


ANTUERP. el Max.-LupEc. in textu puri sunt, ast 
ei subjungunti : «Item sancti Theodori episcopi. Ipso 
die Apollonii, Leoncii episcopi. » 

Codex PRnaArENsiS, alius a. pratenso autographo, 
habet in margine : « Apud Vizeliacum, translatio 
sancta Marix Magdalen:ie. » Quis translatio etiam 
notatur in pervetusto Kalendario Bizuntino S. Mag- 
dalenz, et in Auctariis infra describendis. 

LovANIEN, in Joanne mutilus est. In Surrentinis 
purus. Tum : « Civitate Brixia, sancti Calocerii mar- 
tyris, quiingressus ante Adrianum, vidensque equu- 
leos vacuos, et ministros torqueri, cum diceret Ma- 
gnus est Deus Christianorum, ab ipso consummatus 
est. Eodem die in Bethleem Jud:e, sancli Joseph 
nutritoris Domini. In C:esarea Cappadociam, natale 
sancti Theodori episcopi. Ipso die, Pollonii et Leoncii 
episcopi.» Vult dicere ApolJonii, ut legunt ANTUERP.- 

AX., ÜLTR JECT., LEYDEN., ALBERGEN., DaAwNIC. et Ebr- 
TIO UrTRAJ.-BELG. qui in hisce Auctariis cum Lova- 
niensi plane conveniunt ; ineo puriores, quod textum 
integrum praemittant. 

CENTULEN. hac habel : « [n Italia, apud Pena- 
rensem urbem, saneti Joannis abbatis, magna san- 
etitatis viri. Eodem die apud Surrentum, sanctorum 
Quinti, Quintilli, Quartillie, Marci cum aliis Ix. » 

ANTUERP.-M4j. a precedenti non multum differt. 

RoswEvp- textui aduectit : « [n Czesarea, Theodori 
presbyteri martyris, Item in Africa, Apollonii marty- 

ris et aliorum quatuordecim. Landoaldi confessoris. 
In Bethleem, Joseph nutritoris Domini. » 

BRUXELLEN., primo loco : « In Bethleem, sancti 
Joseph nutritoris Domini nostri Jesu Christi. Quem 
idem suus alumnus hie interris, duodecim praecipuis 
honoribus decoravit, quos dominus Petrus de Alliaco 
episcopus Cameracensis, postea cardinalis, descrip- 


sit. Apud Penarensem urbem beatiJoannis eremita, 
admirand: sanctitatis viri, qui prophetico spiritu 
plenus, Theodosio imperatori Christianissimo, vic- 
Loriasde tyrannis przedixit » Hocannotasse sufficiat, 
cztera conveniunt. De Surrentinis et Calocero ut 
LovANIEN. Sequitur: «In C:jesarea Cappadociz, sanc- 
ti Theodori episcopi et martyris. Ipso die, Apolli- 
nii, Lcontii et Joannis episcoporum. Etin Gandavo, 
sancti Landoaldi archipresbyteri et confessoris. Qui 
post beatum Amandum, episcopatum Trajectensem 
supra Mosam, novem annisad ministravit. Quo tem- 

reipse sanctum Lambertum, imbuens, in viam Dei 
induxit, ejusque corpus tempore Stephani pap:e 
septimi Gandavum translatum est. » 

HAGENOYEN., in textu purus, de Calocero habet 
auctarium jam descriptum. Deinde :« Item Casa- 

D rea Cappadociz sancti Theodori episcopi et confes- 
soris. Ipso die, Apollonii et Leoncii episcoporum. 
Item Cabilone, sancti Agricola; episcopi ot. confes- 
soris. » Loco non suo. 

AQUICINCT.. post textum purum: « Item sancto- 
rum Theodori episcopi, Apollonii et Léontii epis- 
copi. Et sancti Landoaldi confessoris. » u 

PLESCHIONEM. : « In Africa sanctorum Lucilli, 

Bassi et sancti Leontii episcopi. » 


MATRICULA-CARTHUS. -ÜULTR 1). hiec habet. : « Trans. 
latio beat:: Mari: Magdalene. Joannis confessoris. 
Quinti et sociorum cjus martyrum. S. Joseph nu- 
trii Domini. » 

BicorrAx, signatus P. 5 : « Item saneti Theodori 
episcopi. 

CLuNACIEN. : « Item Theodori episcopi Apollonii, 
Leoncii episcopi. » Servo interpunctionem. 


VATICAN., num. 9940 : «In Cesarea Cappadociz, 


859 USUARDI MONACHI- 


800 


sancti Theodori presbyteri. In. Africa, sanctoruni À e ubi adjungitur. « Item translatio sancto Marig 


Lucilli, Bassi et sancti Leontii episcopi. 

UÜcHELIAN. : « Item sancti Theodori episcopi. Ipso 
die, Apollonii, Leontii episcopi. » Ut supra. 

ALTEMPS. : « Ipso die, Ápollonii et Leontii episco- 
porum. Item, sancti Theodori episcopi. Apud Wez- 
zeliacnm, translatio sanctz:€ Marise Magdalenzs, ab 
Aquensi territorio ab loco qui Inpelliacus dicitur. 
Ubi usque hodie a fidelibus populis condigno ho- 
nore frequentatur. 

STROzZ et MEpic. : « Natale sancti Josephi... Apud 
Surrentum sanctorum martyrum Quinti, Quintilli 
Quartillze et Marci cum aliis octo. Apud Brixiam 
saneti Calocerii martyris. Item, sancti Theodori. 
Apud Verzelliacum, translatio sanctze Mari:e Mag- 
dalenz. Ipso die, sanctorum Apollonii et Leontii 
episcoporum. 

Editio LuBECO-Cor. incipit : «Desponsatio gloriosz 
semper Virginis Mari: matris Dei sancto Joseph. In 


agdalenas. » 

GREVEN. : Desponsatio gloriosz semper Virginis 
Mariz sanctoJoseph. Transitus ejusdem eatiJoseph 
sponsi genitricis Dei, qui et pater nutritiusSalvato- 
ris nostri digne meruit appellari. Ipso die, sancto- 
rum, Apolonti, Bassi, Sorrenti, et. Leoncii episcopi. 
Item, Theodori episcopi C:esarze Cappadocixet con- 
fessoris. In Hibernia, sancti Lactini episcopiet Con- 
fessoris. Landoaldi presbytori et confessoris. Trans- 
latio beat: Maris Magdalenzab Aquitania ad Ver- 
celliacense monasterium. » 

Morax. « Natale beati Joseph, sponsi beatissime 
Virginis Marizx. Ipso die, sanctorum Apollonii et 
Leontii episcoporum. Item translatio sancta Maris 
Magdalena. In C:esarea Cappadociza Theodori prcs- 
byteriet alior :;n septem. Depositio sancti Landoaldi 
episcopi et confessoris. Hic beatum Lambertum 
episcopum in pueritia nutrivit et sucris litteriseru- 


Bethleem Jud:ze, natale sancti Joseph nutritoris Do- B divit. Item, natale sanctorum sociorum ejus qui cum 


mini nostri Jesu Christi. » De Joanne, de Surrentinis 
et Calocero, ut supra : Sequitur : «Monasterio Ver- 
celliaco, translatio corporis beatz:« Mariz Magdalenz 
ab Aquitania. In Cazssarea natale sancti Theodori 
episcopi et martyris. Ipso die, sanctorum Apollonii 
et Leoncii episcoporum et confessoris. Item sancti 
Lactini confessoris. »: 

BELIN., primo loco : « Natale beati Joseph, sponsi 
beatissimz» virginis Maris. » Secundo loco, de Calo- 
cero, quem episcopum facit. Tum de Joanne et Sur- 
rentinis. Demum : «Ipso die, sanctorum Apollonis, 
Leontii episcoporum. » In altera, editione, Apolonii 


XIII Xa. 


eo honorifice quiescunt apudGandavum, in monaste- 
rio sancti Davonis. » In editionibusaliis textui pre- 
fixit «S. Joseph, » sed litteris Italicis. In fine deTheo- 
doro, ut supra. Tum : « In portu Ganda, deposito 
sancti Landoaldiconfessoris et archipresbyteri. Hic 
beatum Lamb. itum. Item natale sanctorum socio- 
rum ejus Amantii, diaconi Adriani internuntii et 
reliquorum, qui cum eo honorifice quiescunt apud 
Gandavum, in ecclesia sancti Bavonis. Ipso die 
sanctorum Apollonii et Leontii episcoporum. Ver- 
celliaco monasterio, translatio sanctze Mariz Mag- 
dalena. » 


Die 90. 


In Asia, natalis sancti Archippi commilitonis beati Pauli, cujus meminit idem Apostolus in epistola sua 
scribens Colossensibus. Apud Britanniam, depositio sancti Chutberti, qui ex anachoreta, ecclesiz Lin- 
disfarnensis antistes totam ab infantia ad senium vitam miraculorum signis inclytam duxit. In Syria, 
sanctorum Pauli, Cyrilli, Eugenii cum aliis quatuor. Ipso die, sancti Vulfrani confessoris. 

NOTE. 
Ex Praien., Herinien., Tornacen., Munerat., Greven. et Molan. 
VARIANTES LECTIONES. 
In mendis ferme librariis aut. typographis con- C ti ; Tornacen Cufberti. De cstero, Siria, Cerilli, 


sistit. Scripsit Colossensibus, licel codices passim 
legant Colosensibus ; pejus Munerat. Collosensibus. 
Sic item posui cum Pratensiazachoreta cum codices 
habeant azacAorita; Tornacon., azacorita. Rursus 
Chutberticum plerisque, melius tamen legendum 
puto Cuthberti; Beda, Gutberti. Rabanus CAudber- 


tota pro £oé(am in Munerato, notanda non suntuli 
nec apud eumdem Au/frauni, pro Vwlfranni ui, 
habent codices omnes, quidquid Pratensis posue- 
rit Vulframni,quo forte modo scribendum est, licel 
nobis magis placeat Wulfranni ; non ita Wifrasai, 
ut alii legunt. 


OBSERVATIONES. 


Archippi memoria reperitur in Romano parvo, 
consueto Adonis ductore, unde et mihi consequens 
videtur, ut in Adone ipsoexstare itidem debeat, ut- 
pote, qui rarissime soleat pretermittere, quos in 
codice Ravenn: descripto invenerit. Visum tamen 
est Mosandro asteriscum appingere, signum videli- 
cet exclusionis agermano Ádonis textu: Roswey- 
duseum secutus, in appendicem rejecit. Recte an se- 
cus id fecerint examinare hujusloci nonest. Firma- 


ipsamet Vita a Beda descripta: quam in Actis nos 
tris invenies. Adonis elogium Usuardus fere totum 
Notkerus plane integrum transumpsit. Aliud Raba- 
nus proprio marte conflavit. Solum Cuthbertum 
canit Wandalbertus : 


Tertia cum decima Cuthberti laude nitentes, 
Anglorum ducit per mystica gaudia plebes. 


Martyres S'yriex aliquo codice Hieronymianopro- 


turinterim conjectura mea ex eo quod, Notkerus Ado- p babilissime ab Usuardo eductisunt, etiam a Notkero 


nis vestigiis presseinh:erere solitus, de Archippo 
etiam meminerit, idque ipsisillis ferme verbis, quz 
Mosander et Rosweydus martyrologo Viennensi ab- 
judicarunt. Hzc sunt Romani parvi verba : ArcAippi 
commilitonis Pauli apostoli. Notkerus adjecit titu- 
lum episcopi, de quo, uti et de martyrii laureaanti- 
quorum testimonia quarit Henschenius. nec reperit 
Tillemontiustomol, psg. 289. Commnilitonem suum 
vocat Paulus ipse ad Philemonem scribens, et de 
ejus ministerioloquiturad Colossenses, unde appo- 
sita esttextus nostri formula. CAutbertus, vel Cuth- 
bertus Lindisfarnensis, a Bedasolo nomine ponitur, 
vocatus Gufbertus, ut supra diximus. Insigne elo- 
gium adjecit Ado, desumptum, ut profitetur, ex 


commemorati,sed alia phrasi, post Eugenii addendo 
Serapionis, Victoriri et aliorum, numero indeler- 
minato. Henschenius in Actis, pr:eter S'erapiouem 
et Victoricum, adjunxit socios alios quinque, Suis 
expressos nominibus sed de eorum gestis nihil repe- 
rit. Wulfrannus Bed:, Romano parvo, Rabano et 
Notkero incognitus, Hlieronymiano Lucensi ascribi- 
tur apud Florcatinium. Verosimillimum est solum 
diem abUsuardo mutatum ; ut qui in Adone ad xxi! 
Aprilis WuZfrannum repererathuc ac propriumobi- 
tus diem, melius transtulerit. Unde motus fuerit, ut 
hunc potissimum diem seligeret, nolim conjectando 
statuere : sed prodit se citatus codex Lucensis, 
olim Fontanellensis seu S. Wandregisili, qui solus 


861 MARTYROLOGIUM. — MENS. MART. 


862 


de Wulfranno agit; uti se Anglicum ostendit anti- A num,sic certum opinor, ut in controversiam venire 


quior codex Epternacensis, dum ad calcem adjicit : 
sancti Cutberii. Si ex priori codice acceptum cul- 
sittus diem volueris,non repugnabo; quamviscertum 


Wulfrannum ad genuina Hieronymiana minime per-, 


Linere, ut fatetur Florentinius. Interim latercu- 
lum, ut a nobis positus est, plane esse Usuardi- 


non possit. Vide Henschenii commentarium et Acta 
ab eo illustrata, cum quibus confer Observationes 
Mabilionis sz::culo mr Benedictino, parte T, a pag. 
355, et, si potes, utriusque sententias compone, 
casque concilia cum altera Cointii, ad annum 
DCCIV. : 


AUCTARIA. 


PULSANEN., in textu non nihil mutilus, subdit in 
fine : « Eodem die, vigiliasancti Benedicti abbatis.» 
Proprium id fuisse nonnullis Italicis monasteriis ex 
Pleschionensi infra patebit. 

ANTUERP.-MAJ. incipit a Cuthberto ex Adone : « [n 
Britannis, natale sancti Cutberti, quiex anachorita, 
ecclesi: Lindisfarnensis antistes, totam ab infantia 
3dsenium Vitam, miraculorum signisinclitam duxit. 
Cujus dum undecim annis maneret corpus huma- 
tum, incorruptum, quasi eadem hora defuncti, 
simul cum veste qua tegebatur, inventum est. Scri- 
bit sanctus Beda presbyter in libello de Vita ipsius. 
Eodem die, sancti Archippi, commilitonis Pauli 
apostoli. In Fontella [Fontenel!a] monasterio, sanc- 
ti Wlfrani episcopi, pr:»eclari in miraculis et doc- 
trina viri. » H»ede Wulfranno habet Ado xxii Apri- 
lis : causam nescio, certe a//wm cjus de hoc sancto 
silentium, non recte incusat Mabilio in Actis Bene- 
dietinis, loco quem in Observationibus citavimus. 

ANTUERP. et Max.-LuBEC. puri sunt, excepta ultima 
annuntiationis formula quam sic legunt: « Mona- 
sterio Fontinellz, sancti Wlfranni episcopi et con- 
fessoris. » 

RoswErD. in hoc solo a puritate eliam deficit. Sic 
habet: «In pago Rotomagensi, sancti Vulframni, 
Senoniez civitatis episcopi. » 

ANTUERP.-Max., UrTRAJ., LEYDEN., LOVANIEN., AL- 
BERGEN., DaANiG. et editio UrTRAJ.-BELG., elogio Cu- 


sanctitatis viri. Coenobio Fontenella, depositio san- 
cti Vulfranni Senonensis quondam archiepiscopi 
et confessoris. » 
AQUICINCT., post. Archippi addit martyris. 
PLESCHIONEN., in fine : « Vigilia samcti Bene- 
dieti. » 
MarniC.-CanTHUS.-UtTRAJ. deficit in martyribus 
de reliquis brevissime. D. 
FLonENTIN. primo loco : « Natale Beati Joachimi, 


B patris gloriose Virginis Mari: et avi Domini nostri 


esu Christi. » 

Codex Mowris Sacri. : « Natale vel passio Gere- 
trudis virginis» Quid codex hic vel:' non satis per- 
Spicio. 

Edit. LupEco-Cor. convenit fere cum textu codi- 
cum medi: notz, sed in fine adjicit : « Eodem die 
sanctorum Sabeaniet Pollionis, sociorumque eorum 
martyrum. » De his videndus index Przetermisso- 
rum. 

BELIN., pro Archippi legit Arcippi. Secundo loco 
agit de martyribus Syris. Deinde : « Monasterio 
Fontenellz, saneti. Vulfrannii confessoris. In Bri- 
tannia, sancti Gutuberti episcopi. » 

GREYEN. Wulfranno subjungit : «Iste Vulfrannus, 
comes et Senonensis episcopus, ad Frisiam trans- 
iens, Christi Evangelium praedicavit. Inde reversus, 
in monasterio Fontanell:e monasticum habitum su- 
mens, in multa sanctitate cursum suum complens, 


thberti hzc ex Adone post duxit interserunt : « Cu- (C? quievit in pace anno Domini pccxx. Eodem die, san- 


jus corpus, sieut scribit Beda presbyter, undecim 
annis humatum, incorruptum cum veste, qua tege- 
batur, inventum est. » Tum in fine : « Monasterio 
Fontinell:, sancti Vulfranni (variant in modo scri- 
bendi) episcopi et confessoris. » 

BRUXELLEN. nova producit, ita incipit : 1 Prima 
dies seculi, et principium temporis, in quo Deus 
celum et terram creavit. Et ea die Josue, sicco 
vestigio cum Hebraeis Jordanem tranaivit. Hac die 
fuit Dominica in ramis palmarum, qua Christus ven- 
dentes eliminavit deteinplo. » Sequitur de Archippo 
et martyribus Syris, ut in textu. De Cuthberto fere 
ut codd. medizx notze, praeterquam quod paulo pres- 
sius verbis Adonis inhzreat. In fine : « Fontanelle 
monasterio, sancti Wulfranni archiepiscopi et con- 
fessoris. Cujus corpus postea in Blandinio transla- 
tum est. » 

HAGENOYEN. parum admodum differt a codicibus 


ctorum Joseph et Claudii.» Quam apte hi duo con- 
jungantur, vide in Actis. «Methis, sancti Urbicii epi- 
&copi et confessoris. Senonis, Guerici et Ebbonis, 
episcoporum et confessorum. » Vide Prztermissos. 
« Heriberti presbyteri et confessoris. Cui cum san- 
ctus Cuthbertus episcopus diceret, se mignaturum 
e seculo ; ille pedibus ejusadvolutus rogavit, ut sibi 
a Domino impetraret, quatenus secum ad gaudia 
eterna transire posset : factumque est ut petierat. 
Item secundum aliquoshic, translatio est beatae Ma- 
ria Magdalene.» De quain Auctariis XIX. — — 
MoraAN. de Wulfranno : « Senonum archiepiscopi, 
in Blandinio monasterio. Sancti Joachim confessoris, 
patris beatze Mari: Virginis. » [n posterioribus edi- 
tionibus, mutatur Wulfranni annuntiatio. De Joa- 
chim, ut jam dictum. « Die vigesima sanctorum, qui 
nominantur patres in monasterio sancti Sabz inle- 
remptorum.» Demum typis minoribus ; « Coloniz 


medis note. Omittit Bed: titulum, presbyter; et p) ad gradus, obitus Rixz, regin: Hungaris, neptis 


pro Welfrazni inflectit WoIfframi. 


CENTULEN., hec stylo suo: «In Britanniis, depositio 


beati Cuthberti episcopi et confessoris, admirandz 


XII Xa. 


saneti Annonis episcopi. Cujus, non canonizatz, 
corpus patet in magnis festis.» De ea agilur inter 
Pretermissos hoc die et xix hujus. 


Die 3. 


Apud Cassinum castrum, natalis sancti Benedicti abbatis, hujus vitam virtutibus et miraculis glorio- 
sam, beatus papa scribit Gregorius. Alexandriz, beati Serapionis anachoretz, magnarum virtutum viri. 
In territorio Lugdunensi, sancti Lupicini abbatis, cujus vita sanctitatis, eL miraculorum gloria illustris 


fuit. 


NOTE. 
"Conveniunt Praten., Herinien., Tornacen., Rosmeyd., Antuerp., Mac-Lubec., Munerat., Greven. et 


Molan. Vix quidquam differunt codices mediz nota. 


VARIANTES LECTIONES. 


In una alterave transpositione consistunt. Textus 
habet: Beaíus papa scribit Gregorius; Munerat., 
Gregorius scribit. Sic pro éiluséris fuit, ponit Tor- 


nacen. fuit illustris. In Antuerp. et. Max.-Lubec. 
deest sancti, ante Lupicini. De anachorite et 
anacorete dictum abunde est. 


863 . USUARDI MONAGHI 86k 


- OBSERVATIONES. 
Celeberrimum magni nigrorum monachorum pa- A S'erapionis monachi, Josippi, etc. Hic. martyrem 


tris Benedicti nomen ab antiquis martyrologis om- 
nibus hoc die celebratur. Ejus meminerunt Hierony- 
miana apographa, ut Epternacense ad finem latereuli 
subtexens: Ef sancti Benedicti abbatis, Corbeiense 
ad calcem etiam : E depositio B. Benedicti abbatis; 
qua in Lucensi primo loco posita sunt. Beda non 
minus simpliciter : sancti Benedicti abbatis, ad qua 
videri potest breve Flori elogiuma nostro diversum. 
romanum parvum: Z2 Cassino castro, Benedicti ab- 
batis. Ado non longa oratione sanetum ornavit, cu- 
jus potiorem partem mutuavit Noster, Notkerus to- 
tam sumpsit et aliquid addidit, non satis apte Casi- 
«wm Casiírum cum Benevantana civitate connec- 
tens. Rabano satis fuit dicere, quod regulam mona- 
chorum scripserit cum magna discretione. De sanc- 
tissimi patriarcha: rebus gestis, translationibus et 
miraculis fusissime tractavit Henschenius, qua si 
non sufficiunt, videsis Acta Benedictinorum variis 
locis a Mabilione designatis. Superest Wandzlberti 
encomiastiea versificatio : 


Tum duodena fide Benedicti et nomine fulget ; 
Conobiale decus, duce quo laetatur in orbe 


Qui hie secundo loco notatur S'eragion, mihi non 
adeo obvius est, quam pluribus visus fuerit : nec 
plane liquet, utrum ex Hieronymanís primum pro- 
fluxerit. Ex variis Martyrologiorum efferendi modis 
faxo id colligas. In przefatis Hieronymanis, deccm. 
circiter sociis przfigitur, hoc modo: Zn Alezandríia, 


recoli, dubitari haudquaquam potest. Jam Romani 
parvi textum accipe: E S'erapionis anachorele.ln 
eamdem sententiam loquitur Ado: Eodem, die beati 
"Serapionis anachoriie. Ego hic confessorem intel- 
ligo, Adoni solo nomine cognitum, sine ulla patris, 
setatis, aut habitationis distinctione, ut, quem inter 
plures Serapiones indicent auctores illi, prorsus 
ignores. Nec tencbras dissipant Rabanus et NotKe- 
rus; hie Alezandriam signans, sie ioquitur, ut Hiero- 
nymiana secutus videatur,tametsi in Rabano legisset 
depositio S'eragionis. Quid noster? Alezandriam 
quoque legit, fateor, atex toto sensu patet, S'erapio- 
nem aliquem confessorem indigitari. Quem obsecro- 
An Arsinoitem? An Sidonium? An episcopum Ti- 
queos, de qui.us hoc die Henschenius? An qui ex 
Baronii mente, ab Arianis exsilium passus est? Án 
S'indoneum vel Sindonitem, qui a Bollando xxu 
Januarii pag. 508, col. 2, indicatus, nescio quo casu, 


B in Actis nostris hactenus prz:eteritus est? Multa hic 


quzero, quz& ad xxr Octobris, operosioris disquisi- 
tionis materiam praebere poterunt. Vide Hensche- 
nium hic, ac paucis Tillemontium tomoVIII, pag.618 
et alibi Zupici^wm primus consignavit Ado, brevi 
contentus elogio, quod Usuardus altera parte trun- 
cavit. Notkerus multa de suo addidit ex ipsa, ni 
fallor, Vita, quze a coz vo scripta in Actis reprodu. 
citur. Pro textus Usuardini germana simplicitate 
abunde sufficiant citati codices tum mss. tum im- 
pressi. 


AUCTARIA. 


PULSAN., pro Singulari, opinor, in patriarcham 
reverentia, ita de Benedicto enuntiíat : » Apud ca- 
strum Casinum, sanctissimi Benedicti confessoris 
atque abbatis. » 

BEguiNcvs item in hoe solum a puritate deficit, quod 
scribat beatissimi. 


scripsit. Discretionem immundorum nimiam accepit 
a Domino. Abbas factus, durus secundum regulam 
fratribus dissolutis erat, unde vitreum vas cum ve 
neno sibi ab eis oblatum, signo crucis confregit; el 
ad locum solitudinis su: perrexit, ubi postinodum 
multis elaruit virtutibus, ob quas multiad eum quo- 


ANTUERP.-Max., ULTRAJ., LEYDEN., LOvANIEN., AL- C tidieveniebant,etideo ibidem duodecim monasteria 


BERGEN., DaNiC., Eprri0., ÜtTRAJ.-BELG., puri etiam 
sunt, paucissimis exceptis, iis nempe verbis, qua 
adjiciunt, « in Dialogorum libro secundo beatus 
scribit, etc. » 

CENTULEN. de Benedicto jam dieta verba .etiam 
interjicit. In. Serapione purus est. Breve Lupicini 
elogium rescindit. Tum in fine proprium loci : «Co- 
nobio Centula translatio sancti Vigoris episcopi 
[Bajocensis] et confessoris. » Vide Praetermissos, 
ubi rejicitur ad 1 Novembris. 

ANTUERP.-M4j. de Benedicto addit in Dialogorum 
libris, ut scripsit Ado. De Serapione cum textu. 
« Et in territorio Lugdumensi, sancti Lupicini abba- 
tis Virensium (Jurensium), cujus vita sanctiatis, et 
miraculorum gloria illustris fuit. Corpus ejus in 
finibus Vecsontionum, apud Latonense monasterium 
celebratur. » Hz: est altera encomii Adoniani pars 
ab Usuardo rescissa, in qua tamen legitur Laocenese 


construebat. Hic etiam prz:terea in contemplationis 
gratia singularis erat, et etiam visiones spirituales 
videbat, hoc est animam sororis sux Scholatiz el 
Germani episcopi Capuani ab angelis in ccelum ferr 
vidit. Diem etiam sut exitus ante annum sibi Domr 
nus revelavit, quemet fratribus non abscondit. Anle 
sextum vero diemsui obitus febribus languere capit 
et sexto die in oratorium se portari fecit, ct sepul- 
chrum sibi aperiri, et tune communionem accepit, 
et inter discipulorum manus,erectis in celum ma 
nibus, ultimum spiritum inter verba orationis ef- 
flavit. » |. 

AMBIAN. : « Ipso die, translatio sancti Firmin 
episcopi et confessoris. » Colitur xxv Septembris. 

MATRIC.- CARTHUS.-ULTRAJ. : « Benedicti abbatis. 
Serapionis anachoretx. Lupicini abbatis, fralris 
sancti Romani abbatis. » 

Editio LuBEco-CoL. vix quidquam differt a codi- 


alii scribunt Zauconense; Mosander Zacionense. [) cibus medix nota». 


Videantur Acta. 

BRUXELLEN. in Benedicto convenit cum codicibus 
medis notzx In Serapione purus,sic de Lupicino :«In 
territorio Lugdunensi saneti Lupicini abbatis Viren- 
sium magnifici. Cujus Vita. Et corpus ejus in finibus 
Vesontionum in Laocensi monasterio celebratur. » 

BHAGENOYEN. hoc peculiare habet, quod totam 
fere sancti Benedicti vitam non longa laudatione 
complectatur, hisce verbis : « Hic cum foret juve- 
nis scholas seculares reliquit et scholis divinis 
se tradidit. Et cum tentationes sentiret inter urti- 
cas eti vepres se projecit, et curatus est. Hunc 
solus Roman:s in specu latitantem per tres annos 
solus scivit, cui et ille victum ministravit. Hic 
spiritu propheti: claruit et monachorum regulas 


XI Xal. 


GREVEN. : « Josephi, Ammonis, » Ex Ilieronym. 
« In Hibernia, Endei abbatis. Amos eremit:z et con 
fessoris. » Inter pratermissos rejicitur ad iv Octo- 
bris. «Rome, felicitatis vidue. » Ad xxi Novem- 
bris. « Hic fecit Deus luminaria rerum. Item beat 
Benedicti monachi, de quo Gregorius refert 3 Dia- 
log. quod ztate juvenis, sed moribus grandzvus, a 
Gothis in clibanum succensum projectus et inclu- 
sus, altera die illzesus penitus inventus sit. » Hic 
remittendus est ad diem xxm Martii. 

MoLaN. agit de solo hoc Benedicto, expressius 
designans Grc 'orii locum, nempe 3 Dialog., cap 18. 
In aliis editionibus : « Die vigesima prima, sanc 
patris el confessoris Jacobi episcopi. » De ipso 
videnda sunt Acta nostra. 


- 


Die 32. 


Apud Septimaniam civitate Biterris, depositio sancti Afrodisii episcopi et confessoris. Hic a beato Paulo 











866 


MARTYROLOGIUM — MENS. MART. 


866 


Narbonensi episcopo eidem urbi ordinatus antistes, fidei documentis preclarus virtutumque meritis 


ornatus, quievit in pace. 


NOTE. 
Sumitur ex Praten., Herinien., Tornacen., Muneralt., Greven et Molan. 


VARIANTES LECTIONES 
Ad paucissima redit. Pro civitate legunt Heri- A disii ; Munerat., Afrodisii, quodlegit etiam Greven. 


nien. et Muneratus civitatem. Praten., Byterris; 
pejus Tornacen., Bilernis. Superest varia Afrodisii 
efiormatio pro quaPraten. Afrodisii ; Herinien Ajra- 


Optime, ni fallor, Molan. Ap/rodisit, servata nihilo- 
minus manuscriptorum codieum fere omnium scri- 
bendi ratio, quam et in Actis prahabitam video. 


OBSERVYV ATIONES. 


Aprodisius seu Afrodisius, utcunque demum 
Scripseris, nomen non explico. /Egyptius is Graecus 
an Romanus fuerit, nusquam traditur. Hoc comper- 
tum, a solo Usuardo primum inventum atque in sa- 
cris Fastis consignatum esse : opinor ex Actis san- 
cti Pauli Narbonensis, ubi cursim dicitur, in hujus 
locum Biterrisordinatusut ab Henschenio hic osten- 
ditur, ubi monet, Aec/ere omnia esse, que de sancto 
Afrodisio dici secure queunt, cum alue narrationes 
230^ careant mendis: quales non unas ex Maurolyco, 
Galesinio et aliis merito rejiciendas existimat. Por- 
ro antiquiores omnes martyrologi Hieronym., Rom. 
parvum. Florus et Ado : Rabanus item, 
tus, Notkerus et post eos recentiores alii, de Paulo 
ipso, non de Afrodisio hac die meminerunt. In Actis 
nostris longa fit enumeratio Martyrologiorum, in 
quibus hac die, et aliorum in quibu.: Paulus xir De- 
cembris refertur, at nisi vehementer fallor tota dif- 
ferentis causa, soli et uni Usuardo imputanda est, a 

uo ferme calteri acceperunt, qui xir Decembris 
aulum consignant. Pauli elogium Ado inter Festivi- 
tates apostolorum retulit, Notkerus totumtransum- 


andalber- B 


psit,pauculis de suo adjectis.Caterum Usuardi auc- 
toritas a Baronio sociisque Romani moderni emen- 
datoribus, aut contempta aut neglecta est, expun- 
cto plane ex toto Martyrologio A/frodisii Biter- 
rensis nomine, restitutoque Paulo Narbonensi ex 
Hieronymianorum apographorum, Romani parvi, 
Adonis, reliquorumque consensu. Nolim cum Matri- 
cula Cartusia Ultrajectensis suspicari, dubitatum 
a Baronio Afrodisiusne pro EpagArodito fuerit ab 
Usuardo suppositus; nam distinctis utriusque cha- 
racteribus, diserimen apparet manifestissimum. In- 
terim excluso Afrodisio Bitlerrensi, locum occu- 

vit EpapAhrodiius Terracinensis. Nobis de vera 

suardi lectione nulla prorsus videtur subesse pos- 
se controversia, codicibus omnibus cum laterculo 
convenientibus. Et quamvis ad hodiernum Usuardi 
textum minime spectet laudatus Paulus Narbonen- 
sis, hic tamen visum est, Wandalberti de eo disti- 
chon subjicere : 


Undecima antistes tribuit pia lumina Paulus. 
Quo jure exultat proprio Narbona magistro, 


AUCTARIA. 


PuLsaNEn. textu puro subdit : «It«in sancti Pauli 
confessoris : » praterito episcopi t.;ulo ut faciunt 
codices alii, presertim Hieronymiani. 

ANTUERP.-Maj. : « In Galliis civitate Narbonniz 
natale sancti Pauli episcopi et confessoris, quem 
beati Apostoliordinatum urbiNarbonniz episcopum 


miserunt. Apud Chorinthum, beati Dionysiiepiscopi, C — PLESGHIONEN. 


cujuseruditione et gratia, quam habuit in verbo Dei, 
multi fruuntur usque hodie. » Dionysius hic Corin- 
thiacus, de quo etiam alii codices agunt, spectat ad 
viii Aprilis. Sequitur in codice : «Civitate Bitteris, 
depositio sancti Afrodisii episcopi et confessoris. » 
NTUERP. Max.-LusEc. etUcHELLIAN.a reliquis 
codicibus Usuardinis dissident; ita enim legunt : «In 
Galiiscivitate Narbonz, natalesancti Pauli episcopi, 
discipuli apostolorum, qu a beato Paulo baptizatus, 
in Gallias directus, apud Narbonam episcopali digni- 
tate donatus est. In Africa Saturnini et aliorum no- 
vem. » Abest totus Usuardi textus. 
RoswEYD., post textum : « In Africa, Saturnini 
martyris et aliorum novem. Alexiani diaconi. » 
ANTUERP.-Max., ULTrRAJ., LEYDEN., LOVANIEN., ÁL' 
BERG., DANIC. et Epnirio ULTRAJ.-BELG., primo loco 
cum tribus supra citatis ponunt : «In. Galliis civi- 
tate Narbona, natale sancti Pauli episcopi, disci- 


nysium, ut supra, Denique : « In Africa, beati Sa- 
turnini et aliorum novem. » . 

HAGENOYEN., de Paulo, ut ANTUERP., supra. Sequi- 
tur Afrodisius, ut in textu. Tertio loco de Saturnino 
et sociis. Demum : « Item Fidelis martyris. Colitur 
hic die sequenti. 

: «In Africa, sanctorum Fidelis, 
Saturnini et aliorum novem. » 

MaTRiIC.-CARTHUS.-ÜLTRAJ. : « Afradisii episcopi et 
confessoris. » Notat deinde ad inarginem, in Ro- 
mano Martyrologio Epaphroditum pro Afrodisic 
positum. 

VATICAN., signatus num. 5949, omisso textu sic 
legit : « Natale sancti Pauli episcopi, qui a beato 
Pauloapostolo, cum ad Hispanias przdicandi gratia 
pergeret apud urbem Narbonam relictus, przdica- 
Lionis officio non segniter impleto, clarus miraculis 
coronatus quievit. » Vide qua dicentur xii Decem- 
bris : Sequitur : « In Africa, sanctorum Fidelis, 
Saturnini et aliorum novem. 

FLoRENTIN., in fine : « Apud praedictam Narbo- 
nam, sancti Pauli episcopi et confessoris. In Africa 
sanctorum martyrum Saturnini, et aliorum no- 
vem. » 

Editio LuBECo-Cor. incipit : « In Galliis etc. » ut 


puliapostolorum quia beato Paulo baptizatus. » etc. T) ANTUERP. supra. Sequitur : «In Africa, beati Satur- 


Secundo, de beato Saturnino martyre et sociis 
novem. Tertio ac ultimo, textum Usuardinum pu- 
rum subjiciunt. 

CENTULEN. hzec babet : «In Galliis civitate Narbo- 
na, sancti Pauli episcopi et confessoris, quem bea- 
tus Paulus apostolus ordinavit et ibidem direxit. 
Apud Chorinthum,beatiDionysii episcopi cujus eru- 
ditione et gratia, quam habuit in verbo Dei, multi 
fruuntur usque hodie. Civitate Biterris, sancti Afro- 
disii episcopi et confessoris. » 

BRUXELLEN. Incipit eliam a Paulo, cujus elogium 
ex Adone nonnihil interpolavit. Af-odisium habet 
secundo loco, etin eo purus est. Tertio refert Dio- 


nini et aliorum novem martyrum, qui pro nomine 
Christi occisi sunt. » Tertio loco textus purus sub- 
jungitur. — 

BELINI prima editio eadem plane habet, qua ex 
ANTUERP. Superius. descripsimus ; at in altera, tex- 
tus superadditus est hoc modo : « Apud Septivia- 
viam [Septimaniam] civitate Bituris, etc. » 

GREVEN. : « In Africa Saturnini, Dieroni c: al .- 
rum octo martyrum, Item Arionis. » De his consule 
Florentiniumet Acta hoc die. «Thom comitis Lan- 
castrim et martyris. » Vide qu: de eo dicuntur in 
indice Pretermissorum. « Alexiani diaconi, Roma, 
Theodul: martyris. » Quz ut ignota pretermittur. 


807 


". USUARDI MONACHI 808 


« [tem secundum aliquos hic, natale sancti Pauli A banus VI. Divioni. sancti confessoris Hilarii, ltem 


Narbonensis episcopi, qui in pridie Idus Decembris 
onitur. Catherine vidua et virginis. » Miror inter 
rs:termissos non esse notatam, quandoquidem in 

Romano hac die expresse ponatur. Vide Acta xxiv 

Martii. 

MoLaN. idem habet dePaulo Narbonensi auctarium 
quod ex ANTUERP. dedimus cui prxeterea subjungit: 
« Eodem die, monasterio quod Eike dicitur, sancta- 
rum virginum Herlindis et Relindis germanarum, et 
religiosarum, gloriosarum in miraeulis.Trecas depo- 
sitio sancti Cameliani antistitis. » Dein typis minu- 
tioribus : « Lie vidue, de qua beatus Hieronymus 
scribit, quod viro defuncto conversa est, et mona- 
sterii princepset virginum mater effecta. Catharina 
vidus, filia beatz Birgittz:, quam canonizavit Ur- 


X Kal. 


Carthagine Octaviani archidiaconi, martyris, eum 
multis millibus virorum et mulierum, de quibus 
Gregorius Turon. lib. rn Hist. Fran., cap. 3, in fine.» 
De Cameliano et Hilario vide Przixermissos. In Poste- 
rioribus omittitur Paulus. De Saturnino ut reliqui. 
De Cameliano, ut in prima. Sequitur : « Die vige- 
sima secunda, sancti hieromartyris Basilei, presby- 
teri Ancyrana ecclesiz. In monasterio quod Eike 
dicitur, translatio sanctarum virginum Herlindis et 
Relindis germanarum. » Dein aliis lilteris : « Par- 
thenopoli civitate (Magdeburgi Saxonum), heats 
Margareto, quz consecrata dicitur, virginis multa 
patientis de cujus vita liber exstat. » In Actis pre- 
termitLitur. 


Die 23. 


In Africa, sanctorum martyrum Victoriani, Frumentii et alterius Frumentii et duorum germanorum. 
qui persecutione Wandalica, ut scribit Victor Africanus episcopus, sub Hunerico rege, pro constantia c&- 
tholicz confessionis immanissimis suppliciis exeruciati, egregio martyrio coronati sunt. In Antiochia, 
sancti Theodori presbyteri. Civitate Cxsarea, sancti Juliani. 


NOT&. 
Ita Praten., Herinien., Tornacen., Pulsanen., Rosmeyd., Munerat., Belin., Greven et Molan. 
VARIANTES LECTIONES. 
In codice Rosweydi legitur Frumentii et Fru- B Greven., Honerico. Evidens est agi hic de Hww- 


smentii expuncta voce alterius. Lego Wandalica, 
ut omnino scríbendum, et legendum est, efforma- 
tione et pronuntiatione nobis Germanis, aliisque 
affinibus propria, de qua nil opus est plura notare. 
Praten.,Pulsanen.,Muneratus et alii seribunt Vuaa- 
dalica ; Tornacen., Vandalica ; Belinus, Vandalica. 
Munerat. pro episcopus posuit apostolus. Codex Ro- 
sweydi male ponit Zonerifíco; non multo melius 
Pulsanen., Zonorio Belin, Honorico; Munerat, et 


Tíco, vel HTunneríco, ut promiscue scribitur. Mune 
rati transpositio, coronati sunt martyrio, nihil in 
sensu immutat. Solus Belinus pro ZAeodori habet 
TÀeodoli, atque hinc Baronii ZAeodulum prodiisse 
verosimile est. Grevenus et Molanus. 5 civilale, 
redundat praepositio. Affrica, Aphrica, martirum, 
supplitiis, Cesarea, menda sunt passim obvia. 
Codex Rosweydi deficit in voce penultima sascít. 


OBSERY ATIONES. 


Illustris Africanorum martyrum classis plane 
abest ab Hieronymianis apographis, Beda genuino, 
Wandalbertoet Rabano. Primus eamconsignasse re- 
peritur auctor Romani parvi distincte et clare: « In 
Africa, martyrum Victoriani. Frumentii, item Fru- 
mentii, et duorum germapnorum Wandalica perse- 
cutione,sub Hunnerico rege passorum. » Hinceadem 
classis ab Adone eruta, brevi elogio exornata est. 
Adonis sequaces et descriptores esse Usuardum et 
Notkerum, jam sx pe dictum et demonstratum est. 
Hic prefatum elogium fereimmutatum transumpsit; 
Noster paucula inseruit, nempe, « ut scribit Victor 
Africanus episcopus. » Catera ab Adone accepta 
esse, nimis quam manifestum existimo. Plura in 
Actiscirca hosce martyres annotata et illustrata in- 
venies. Atque inter alia, correetas variorum hallu- 
cinationes circa horum sanctorum martyrum veram 
patriam, palzstram, ztatem ; qu: omnia ex ipsis 

loriosorum martyriorum Actis ex Victore Vitensi 
illic productis, egregie confirmantur. Ex Hierony- 
mianis apographis ab Usuardo educti sunt Zeodo- 


T$ presbyter Antiochenus et Julianus Casarensis: 
ille satis distincte positus,atque iisdem plane verbis 
a Notkero expressus : hic autem ex aliqua cohorte 
abstractus, qus Florentinium et Henschenium not 

arumexercuit, tum ut veranomina, tum ut martyri 


C locum (siquidem omnes martyres vere fuerunt, ui 


in hiscecodicibus supponitur) accurate designarent. 
Ea discutere cum hujus loci non sit, citatos auctores 
consulat, cujus plura scire interfuerit. Interim Nos 
ter prudenter lauream reticuit. Unde vero con/et- 
sorem duntaxat fuisse Juwlianwm certo discere De- 
ronius potuerit, equidem explorare nequeo. Salis 
nobis etabunde sit, textus Usuardini fontem, et ger- 
manitatem comprobasse. Satis mira est Wanda 
bertina combinatio, dum Felicem Africanwm cum 
Theodoro Anthiocheno ei Juliano C«esariensi dis- 
ticho suo ita videtur innectere, ac si eodem tem- 
pore, eodem loco et eodem martyrio coronati fuit 
Sent; quamvis et alibi hoc recurrat. Sic canit : 
Felix hinc decimum, et Theodorus cum Juliano, 
Ornant, eximia virtutum laude ferendi, 


; AUCTARIA. 
ANTUERPIEN., Max.-LusEC , UGHELLIAN., et codi- D immanissimis] supplicii cruciati, gloriose corontti 


ces octo alii, quos mediz nota appellare solemus, 
in prima annuntiatione purissimi omnes, in dua- 
bus ultimis, TAeodori et Juliani deficiunt. 

ANTUERP.-M4Jj. cum prioribus fere convenit, sed 
legit cum. CENTULEN. Vicíorini, et addit in flne : 
« Ápud Africam, beati Imdelis, » voluit dicere Fi- 
deits, socii Felicis. 

CENTULEN. sic habet : « [n Africa, sanctorum mar- 
tyrum Victorini, Frurmentii, et alterius Frumentii, 
et duorum germanorum, qui in magissimis [iege 


sunt. [n Africa, beati Fidelis martyris. » 

BRUXELLEN. in Victoriano et sociis fere purusest. 
Sequitur : « Adhuc in Africa, natale sancti Felicis 
martyris. Item in Antiochia, sancti Theodori pres- 
byteri et martyris.» Civitate Caesarea, sanctiJuliani. 
EL sanctae Fidis martyris. Videtur haec Fiédes esse, 
que vi Octobris colitur, u& habes in catalogo 

ratermissorum. 

HAGENOYEN. purus item in Victoriano et sociis, sé 
cundo loco sic scribit: « In Antiochia, sancti Theo 











800 


MARTYROLOGIUM. — MENS. MART. 


870 


dorici [ZAeodori] presbyteri ct martyris, qui alapis A — BURDEGALEN : « Inventio sancti Lupi Andegavensis 


multis est ez:sus. Super scampnum ligatus in tantum 
extenditur, ut octo pedum longus videretur. Post 
hzc duz lampades ardentes, ejus lateri sunt appo- 
sitze, tandem occisus est gladio. » Videndum, an hic 
non indicetur ZAeodoricus, vel T'heodoritus Antio- 
tiochiz sub Juliano apostata passus, de quo eum 
Usuardo agimus xxu Octobris. Sequitur in codice 
ultima annuntiatio pura : «Civitate Czesarea saneti 
Juliani. » 

PLESCHIONEN. et VaTICAN, signatus num. 5949 : 
« In Antiochia, sancti Theodori presbyteri, Pauli, 
Juliani, Sabini. » Vide Acta, ubi hos male cunjun- 
ctos observabis. 

ALTEMPS. : « In monasterio Berkingensi, san- 
cte Hilda abbatissz : Et die sequenti. » Imo vero 


episcopi. » Inter Pr:ztermissos remittitur ad diem 
natalem, xvii Octobris. 

Editio LuBECOo-CoL. antepenultimo loco interserit : 
« Apud Africam, natale sancti Fidelis martyris. » 
Castra satis pura est. 

GREVEN. : « [n Africa, beati Fidélis martyris. Item 
Piomoli [aZií Thiomoli ez Hieronym), Felicis. Theo- 
derici martyris. » Inter Prztermissos rejicitur ad 
xxiii Octobris, ubi male citatur editio LuBECO-Cot. 
qua de eo non meminit. « Hilari: vidus.» An haec 
mater S. Afra», an alia fuerit, divinari necdum po- 
test. Vide etiam Preetermissos. 

MOoLAN. : « In Africa, natale Felicis et aliorum 
viginti. » Ita prima editio. In aliis sic habet : « Die 
vigesima tertia, sacrosancti martyris Niconis, et 


die sequenti colitur, vocaturque ab aliis « Hilde- B ministrorum discipulorum ejus, cum ipso marty- 


litha. » 
IX Kal. 


rizatorum. Bergis, elevatio sancti Winoci abbatis. » 





Die 24. 


Romz, passio beati Pigmenii presbiteri. Hic Julianum apostatam a puero nutrivit et sacris litteris 
erudivit, a quo ipse postea in Tyberim pro fide Christi necatus est. In Mauritania, natalls sanctorum 
Romuli et Secundoli fratrum, qui pro Christo nati sunt. Apud Syriam, sancti Seleuci. Item in Phrygia, 


sancti Agapiti. 


NOTE. 


Ex Praten., Herinien., Tornacem., Pulsanen., Rosmeyd., Antuerp., Maa.-Lubec., Munerat., Greven. 
et Moian. Addi possent omnes codices medisx notz, ut infra patebit. 


VARIANTES LECTIONES. 


Antuerp. et Max.-Lubec pro Pigmenii presbyteri 
male ponunt episcopi : Pulsanen. nullam dignitatem 
adjungit. Rursus Antuerp. et Max.-Lubec. proauéri- 
vtié habent enutrivit. Litteris sacris in Greven. et 
Molan. perinde est. Fratrum omnescodices legunt, 
exceptis Antuerp. et Max.-Lubec. Hi etiam scribunt 
Siriam cum Tornacensi. Restitui PÀyrgia cum 


Molano, tametsi codices plerique, ut Herinien., Tor- 
nacen., Pulsanen., Antuerp., Max.-Lubec., Mune- 
rat; et Greven. legant Frigia; Praten., PÁrigia. 
Rosweyd., Frygia. Fere execiderat monere, solum 
Muneratum pro S'ecundoli, legere S'ecnadi, ut est in 
Romano moderno. Grevenus et Molanus ab aliis in 
eo discrepant, quod Agapitum Seleuco anteponant. 


OBSERV ATIONES. 
Pigmenium hic denuo ignorant citati pridie mar- C decerpere potuit, ita Romulum et S'ecundolum con- 


tyrologi apographa, llieronymiana, Tteda, Florus, 
Rabanus, Wandalbertus; memorant alii, quorum 
semper antesignanus auctor Romani parvi, a quo 
primum nominatuset relatus est, his verbis: Rome; 
Pigmenii presbyteri et martyris, sepulti ina ce- 
meterio Pontiani. His non contentus Ado, longum 
elogium contexuit, probabiliter ex Actis sancta Bi- 
bianz, in hac parte ut minimum valde depravatis. 
Viderat ea olim Bollandus notaveratque iv Januarii 
in Dafrosa ; hujus Flaviani, Pigmeneii, Bibiane, 
et aliorum Acta permista esse, et ejusmodi, ut haud 
levi emendatione egerent. Henschenius vero hoc 
die, discussis cum Baronio przfatorum Actorum 
fictionibus, iisque presertim, quas in Adonis elogio 
continentur, indigna planecensuit quz operi nostro 
insererentur. Quid si igitur placeat Tillemontii con- 
jectura tomo V a pag. 119 et pag. 633 de Epigmenio 
et Pigmenio, qui ambo hoc die in Romano moderno 


jungunt, ut vel populares esse -ideantur, quamvis 
utrumque nomen exprimant. Romulus avulsusest ab 
insigni manipulo martyrum, quicum 7Z'imoíao in C&- 
sarea Palestind coronatusest, ut ex Eusebio in Actis 
refertur. S'ecundolus vero ad aliam plane classem 

erlinet, que i» Mauritania triuinphavit. Potuit 
ortasse Wandalbertum vidisse Usuardus, ubi hunc 
versiculum legerit : 


Romulus et nonam pariterque Secundolus implet. 


Interim qualiscunque lectio Usuardi genuina est, 
atque in omnibus codicibus tum manuscriptis, tum 
excusis plane conformis, eliam in Centulensi, qui, 
ut in Auctariis patebit, sola phrasi a textu discre- 
pat, fratris tamen titulo abstinens. Quid Baronium 
moverit, ut pro Secundolo, S'ecundum supponeret, 
nec hic divino. S'eleucus item et Agapitus ex Hie- 
ronymianis apographis profluunt, unde a Nostro et 


referuntur, in unum conflandis? Cert: sic manebit p in Actis positi absque ullo titulo, quidquid Seleucum 


vera rei substantia, rescissis falsis circumstantiis. 
Hzc examinanda remittimus ad Acta xiv Septem- 
bris, ubi agetur de Crescentio pue;o, a praedicto 
JEpigmenio baptizato. Interim totam Adonis histo- 
riamtransumpsit Notkerus : Noster ita contraxit, ut 
cum brevitate sua, non item cum veritate conve- 
niat. Atque hzc hactenus pro textu satis clara et 
Jana sunt. 

At non aque pervium est Romulum cum Secun- 
dolo connectere, et quidem fralernitatis vinculo ut 
facit Usuardus, verosimillime a vero aberrans pri- 
mus ipse talis confusionis artifex queinadmodum ex 
Actis nostris manifeste colligitur. Neque enim ulli 
Hieronymiani codices ex quibus solis eos Noster 


confessorem faciat Baronius, Agapitum episcopum. 
Nam si de eo Agapito agitur, qui in Hieronymianis 
eliam sub Agapt nomine occurrit, is vere Timolai 
socius fuit, adeoque martyr Cesariensis. Án forte 
aliunde sumptus, et S'ynade episcopus fuerit. non 
satis perspicio : tacet Florentínius; Castellanus in 
Martyrologio universali ab Henschenio dissentit. De 
c:xtero certa nobis et indubitata videtur Usuardi 
lectio in laterculo proposita, quamvis fortasse sola 
penultima annunciatio vera dici possit, ut pole in om- 
nibus Hieronymianis primo loco disertissime posita, 
ubi si quis titulus; non confessoris cerle, seu na; - 
Lyris apponendus videtur. 


AUCTARIA. 


In ZyAerim necatus est dicunt omnes, protex- 


tus puritate citati. Melius Ado, de pone precipi- 


871 USUARDI MONACHI $12 


fatus est, idque imitati sunt codices ANTUERP.-Max., A « Pigmenii presbyteri et martyris Romuli et. Se- 
UrLTRAJECT., LEYDEN., LOVANIEN., ALBERGEN., DaNiC. — cundoli fratrum martyrum. » 


et Editio ULTRAJ.-BELG., in quo solum ab Usuardina VATICAN., num. 5949: « In Syria, sancti Seleuci. 
simplicitate deficiunt. In Africa, sancti Agapiti, Romuli et Rogati. » 
ANTUERP.-Max., hic mutilus est, sic legens : « Ro- Codex SrRozz: Apud Praesidem [Persidem] 


ma, natale sancti Pigmenii presbyteri. HicJulianum — sancti Simeonis archiepiscopi. » De quo plura in 
apostatamatque impium a puero nutrivit,et litteris — Prztermissis. 


eliam sacris erudivit. [n Siria, natale sancti Eleuci. Editio LupEco-CoL., de Pygmenio pure usque ad 
Ipso die, sanctorum Romuli et Seeunduli, quiapud — erudivit. Subdit deinde : « A quo 1pse postea in 
auritaniam pro Christo passi sunt. » Tiberim pro fide Christi de ponte prazcipitalus est, 


CENTULEN., modo suo : « Roma, sancti Pigmenii — Cujus corpus inventum et collectum, sepultum est 
resbyteri et martyris. In Syria, sancti Selenci. In in cimiterio Ponciani, non longe a sancti Abdon et 
Fri ia, saneti Agapiti. Ipso die sanctorum Romuli —Sennen. In Mauritania, sanctorum Romuli et Se 
et Secundoli, qui apud Mauritaniam pro Christo ^ cundoli fratrum, qui pro Christo et fide catholica 
passi sunt. » assi sunt. Apud Syriam, sancti Seleuci confessoris, 
BTUXELLEN. Pigmeniielogium ex Adone non parum  Ín Phrygia, sancti Agapiti martyris. Opido Triden- 
interpolatum representat. Dein cum textu: « [n — tino, passio sancti Simeonis pueri et martyris. » 
Mauritania, sanctorum Romuliet Secundoli fratrum Belin., in textu non omnino purus, addit in fine: 
et martyrum, qui pro Christo passi sunt. Apud  « Apud Persidem, sancti Symeonis archiepiscopi. » 
Syriam sancti Seleucii [vw/£ dicere Seleuci.] In p Est is qui colitur xxr Aprilis. — 
Frigia, sancti Agapiti. Ilem sancti Lini martyris. » Greven. : « Saturnini, Cirini martyrum. Apud 
De quo vide Pratermissos. Tridentinum, beati Symeonis pueri, novi martyris, 
HAGENOYEN., alia de Pigmenio commentus est, ut — anno Domini wccccLxxv in hebdomada sancta a Ju- 
facile fabulosis fabulosa exornantur. Sed iis repe- — dais crudeliter occisi. Cujus sanctitati Deus per 
tendis non immoramur. In Romulo et Secundolo crebra miracula testimonium praebuit. Hanini con- 
purus est, nisi quod pro Romuli scribat RemanH. fessoris. Jobie virginis, filie regis Persarum. » 
equitur : « Apud Syriam, sancti Seleucii martyris. — Vide catalogum Pratermissorum. — — 
Item in Frigia, sancti Agapiti martyris. » Molan. : « Apud Persidem, sancti Simeonis ar- 
In AourciNcTINI oollatione cum Üsuardo Molani  chiepiscopi. » Sequitur typis minoribus : Apud 
secundz editionis facta, sic habetur: «Post sancti — Tridentum, passio beati Simeonis pueri, nov! mar- 
Agapiti addidit : Item sanctorum Agapiti, Romuli — tyris, anno Domini uccccuxxv, in hebdomada sancta 
(vel forte Romici, nec enim potest commode legi) aJudzis crudeliter occisi. Daventris, obiit Floren- 
et Rogati. » tius presbyter, qui fratres de communi vita insti- 
VicToRIN et REG. SuEC., signatus num. 130, adji- tuit: cujus Vitam Thomas a Kempis scripsit. Hac 
ciunt : « Eodem die, sanctorum Victoris et Coro- prima editio. Alix: « Tridenti, passio beati Simo- 
nz. » Proprium diem invenies in Pretermissis, nis pueri. In monasterio Wasteno, sanctis Catha- 
nempe xiv Maii. rinz abbatissz, filie beate Birgittze. Die vigesima 
PLESCHIONEN. convenit cum Aquicinctino, clarius — quarta, przefestum Evangelismi. » Dein aliis litie- 
exprimens : « [n Africa, sancti Agapiti Romuli, ( ris : « Caesare, sanctorum octo martyrum, Timolai, 
Rogati. » Quamapta sit ea conjunctio, vide in Actis, " Dionysii, Romuli, Pause, Alexandri, Alexandri, 
ubi melius suis locistribuuntur. Acapii et Dionysii, Daventriz, » etc. De martyribus 
MaATBRIC.-CARTHUS.-ÜLTRAJECT., solita brevitate : — Caesariensibus videantur Acta. 





VIII Kai. Die 25. 

Apud Nazareth civitatem Galilz:x, Annuntiatio Dominica. In Sirmio, passio beati Hirenei episcopi, 
tempore Maximiani imperatoris, qui primo tormentis acerrimis vexatus, dein diebus plurimis in carcere 
cruciatus, novissime abscisso capite consummatus est. Romz, sancti Cyrini martyris. qui a rege Claudio, 
post facultatum amissionem, post carceris squalorem, post multorum verberum afflictionem gladio inter- 
fectus est. Nicomediz, natalis Dulze cujusdam militis ancilla, quz pro castitate occisa est. In Antro insula 
sancti Hermelandi abbatis, cujus gloriosa conversatio miraculorum collaudatur praeconio. 


* : NOT. 


Codicem Usuardinum ex omni parte genuinum et — saluíat. Qus verba ex aliquo Beda ms. Torna 
purum nullum hodie reperio. Ex omni inquam, p €ensi, inter Bedz& Auctaria, etiam connumerata in- 
parte; nan multi in paucissimis deficiunt eaque ^ venies, In Tornacensi Usuardo deest solum Zreseí 
ratione viam satis commodam textui eruendo ape- — elogium : In Pulsanensi expunctus Zermelandst. 
riunt. Sic Belinus sola transpositione aberrat, Cyri- — Atque item in Antuerp, et Max-Lubec.. ubi et Cy- 
4?wmn anteponens Zremeo; qua in re cum solus et — rini elogium praetermissum est. Muneratus pluri- 
unicus sit, ab omnimoda puritate certo excluditur. bus mendis, opinor typographicis, deformis est, 
Pratensis nzvo infectus est, cum pro.Duiz scribat — sed precipuus error, quod post anawnliatio De 
Theole, in quo licet tres alios codices Aquicincti- —^minica, adjungat que alio nomine dicitur Incar- 
num Marchianensem et Rosweydinum consentien-  2atio Domini nosirá Jesu Christi. Sic Grevenusel 
tes habeat, nihilo magis simplicitatem Usuardinam — Molanus excludendi quia soli incipiunt hoc modo : 
opreesentat : et quidem Rosweydi codex puruses- Jesus Christus Dominus noster passus est. Codi- 
Set nisi tertio loco inepte immisceret : ifem natale — cum aliorum accessiones suoloco exhibebimus. In- 
sanctornm nongentorum. WHeriniensis item a puri- terim ex jam citatis citandisque, germana Usuardi 
tate deficit primam annuntiationem sic exprimens: simplicitas ea ratione elicita, quod in laterculi sen- 
Apud. Nazareth civitate Galilee, ut fides catholi- tentiam pleriqne omnes conspirent, ut collatis de- 
ca, credit, adorat et praedicat; Virginem Mariam — fectibus excessibusque facillime datur intelligi. His 
Dominum  parituram Gabriel angelus venerando — positis. 


VARIANTES LECTIONES. 


Superest fontes indicare, ex quibus Usuardum Hieronymianorum omnium concors hodierna com. 
9ua hausisse credimus. Ac primo quidem, hec et — memoratio : Hierosolymis Dominus Jesus Crisi 








873 


erucifizus 
lione aut Conceptione, qux in Epternacensi plane de- 
sideratur. !!:ec in Beda brevissime ponitur : A2::42- 
liatio Dominica. Rabanusseripsit : Anz«ntiatio Do- 
mániceincarnationis; Romanum parvum, Azauntia- 
tio Dominica et Cruciflzio. Xdoautem, rescissacru- 
cifixione, nec Hieronymiana nec Romanum parvum 
ex toto seeutus. Bedam nonnihil auxit, przíixa 
nempe cieitate Nazare(A,in qua mysterium peractum 
est ; ea plane phrasi, quamex ipso Nosterin latereu- 
lum suum transtulit. Adonem hic Rosweydi intel- 
ligo, non qualis a Mosandro editus est, in quo ct 
erucifixio, et Jacobi apostoli martyrium, cum 
immolatione Isaac aliisque Christi typis hoe die con- 
junguntur. Notkerus Bedz, Rabani et Adonis verba 
in unum commiscuit. De hac solemnitate nihil est 
quod Henschenii Commentario magnopere supe- 
raddi possit au debeat. Audi modo Wandalbertum. 


Angelus octava venturum nuntiat Agnum. 
Agnus et ipsc cruce mundi pro mort» levatur. 


Qui hic secundo loco est, sic quarto etultimo me- 
moratur in Romano parvo: Apud Sirmium, Irendi, 
episcopi et martyris, quo etiam ordine refertur ab 
Adone cum elogio, quod totum in Notkerum transiit 
a Nostro modice attemperatum, sic tamen, ut nihil 
non ex eodem acceperit. rendi Sirmiensis Acta pro- 
cul dubio olim vidit Ado, qux multis szculis neg- 
lecta, a Joanne Gainansio nostro primum erutasunt, 
a Papebrochio edita et illustrata, Grzece etiam flori- 
diori oratione, ad voluminis calcem adjecta. Latina 


MARTYROLOGIUM. — MENS. MART. 
est. AL nonitaeonveniunt inejusAnawntia- A Variant Martyrologia. Ego SirmiensienIreneum in 


B ancil 


ipsa, inter Sincera et Selecta merito a Ruinartio com-. 


putata sunt a pag. 432, de quibus videri etiam po- 
test Tillemontius tomo V,a pag. 250 Quod vero Z7re- 
9?4£?Ws in Actis editis passus dicatur vim Zdws seu 
vi Aprilis, potuit olim lectum esse vm Ka/. Aprilis. 


874 


Hieronymianis vi Aprilis nullus deprehendo : fa- 
teor in Floro et Rabano signari, imo a Notkero 
utroque die; servandam tamen ne quidquam im- 
inutandam antiquam Martyrologorum nostrorum 
lectionem, plane censeo. 

Cyrinus, alis Qwirinus, in Romano parvo ct 
Adone tertium locum obtinet. Hie ex Beda, atque 
iisdem verbis sumpsere Rabanus et Notkerus, qua 
ex Aelis sancli Valentini, seu Marii, Martha et 
Abachum, de eo paucis recitant. Adonem nihilo- 
ininus deserit Usuardus aliam phrasim ex eodem 
fonte substituens. De prxfatis Actis satis alibi dic- 
tum est, vide Henschenii commentarium, et alia, 
qua reeentius de Cyrino ibi tradita sunt, quorum 
compendium habet Tillemontius tomoIV, pag. 677. 
Dula ex Wieronymianis reperitur : Z2 Nicomedia, 
natale Dule. Romanum parvum : Ncomedie, Dule 
martyris. Beda et ex eo. Rabanus : Naíale Dule, 
militis, que pro castitate occisa est. Ado 
utrumque textum conjunxit, quem ex ipso sibi 
vendicarunt Usuardus et Notkerus. Nec eorum 
quisquam est, qui ZAeodolam Hieronymianorum 
cum Dua, quà fortea conditione nomen traxit, eam- 
dem esse putaverit, quod tamen visum est Castel- 
lano in brevi notula ad Martyrologium universale, 
inde, meo quidem judicio, expungenda, reposito in 
textu non Z'^eole, sed Duie nomine, quod in ipso 
Romano legitur. Zermelandusantiquioribus omni- 
bus ignotus, ab Usuardo primum productus est; ot 
recte in Az£ro Ligeris insula modo fluminis aquis 
absorpta, non in Azdro, tot terrarum spatiis divisa, 
quemadmodum male legit codex maximus Ultra- 
jectinus, quem adaliorum distinetionem, Ros;eydi, 
seu ARosmeydinum nuncupare solemus. 


AUCTARIA. 


ANTUERP.-MaJ. : « In Nazareth civitate Galilez 
Annuntiatio Dominica, quando missus est Gabriel 
angelus a Deo in civitatem Galilee ad beatam 
Mariam virginem, et dixit ei : Ave, Maria, gratia 

lena, Dominus tecum, benedicta tu in mulieribus. 
psa, ut vidit eum, mota est in introitu ejus, et 
cogitabat qualis esset ista salutatio. Et ait eiange- 
lus: Ne timeas, Maria, invenisti enim gratiam apud 
Deum; ecce concipies in utero et paries filium, et 
vocabis nomen ejus Jesum. Quis tanto nuntio 
clarificata, Spiritu sancto foecundata, ab illo, qui 
de illa carnem sumere dignatus est, pre omnibus 
sublimata in :&ternum venerabiliter est benedicta. 
Apud Sirmium, natale sancti Hirenei episcopi et 
martyris, sub Maximiano imperatore. Romze, sancti 
Cirini martyris. » [n duabus ultimis purus est. Pro 
Aníro insula, videtur legere Azfico, sed pejus in 
margine corrigitur, in Aadro insula. 

ANTUERP.-Max., ULTRAJ., LEYDEN., LovAN., ÁLBER: 
GEN., DaNIC. et Eprri0. Urrnaj.-BELG post Domi- 
A4ica, subdunt : « Eodem die, Dominus noster Je- 
sus Christus Hierosolymis crucifixus est et Isaac 
immolatus. » Item post Rome, legunt, « in cceme- 
terio Pontiani. Deficiunt omnes 1n annuntiatione 
ultima. 

CENTULEN. : In. Nazaret civitate Galyle2, An- 
nuntiatio Dominica, quando angelo annuntiante et 
virtute Altissimi superveniente, Virgo intemerata 
Filium Dei vivi paritura concepit. Eodem die Jero- 
solymis, idem Deus Dei Filius crucifixus est a 
Judzis. In Sirmio, sancti Herenei episcopi et mar- 
tyris. Roms, sancti Cirini martyris. Nicomediz, 
sancte Dulle martyris. In Antro insula, sancti 
Ereulandi abbatis. » Habes supra verum no- 
men. 

BRUXELLEN., Solito auctior, multa hic congerit : 
« Apud Nazarelh civitatem Galilee, Annuntiatio 
beate Marie semper Virginis. Eadem die, plasma- 
tio Adz et ejectio ejus de paradyso. Apud agrum 


ParnoL. CXXIII, 


C 


D 


Damasenum, Abel primus martyr pro justitia occi- 
sus est. Quem Christusin Evangelio laudat, etquem 
nos in canone misse quotidie nominamus. Eadem 
die, Melchisedech primussacerdos, Abrah:x panem 
et vinum in figura sacramenti Eucharistiz immola- 
vit. Et hie Melchisedech etiam canoni misssinscri- 
ptus est. Ipso die, Abraham filium suum Isaacsuper 
altare obtulit Deo in flgura Dominice passionis. 
Adhuc ipso die, transitus filiorum Israel per mare 
Rubrum. Eadem die, decollatus est beatusJoannes 
Baptista. Apud Jerosolymam, Dominus noster Jesus 
Christus pro redemptione mundi crucifixus est. Et 
sanctus Jacobus apostolus, frater Domini, ea die 
occisus est. Et sanctus Petrus de carcere Herodis 
per angelum liberatus. Roms, sancti Cyrini marty- 
ris, qui post multorum verberum afflictionem inter- 
fectus a Claudio, et in Tybrim jactatus, in insula 
Licaoni: inventus, in cimiterio Pontiani sepultus 
est, ut scribiturin passione sancti Valentini. Apud 
Smyrnum [Sirmium] sancti Hyrenei episcopi et 
martyris, qui tempore Maximiani imperatoris sub 
przside Probo, post acerrima tormenta capitis ab- 
Scissione martyrium consummavit. In Nicomedia, 
sancte Dulie ancilla... Et depositio sancti Ermo- 
lendi abbatis et confessoris, cujus gloriosa con- 
versatio, preconio laudatur miraculorum. » 
HAGENOYEN. : « Apud Nazaret Galilee, Annuntia- 
tio Dominica. Nota quod in hac die multa mira- 
bilia facta sunt, qu: notantur in his versibus: » 


Salve, festa dies, qux vulnera nostra coerces. 

Angelus est missus. Est Christus in cruce passus. 

Est Adam íactus et codem corpore (alías, tempore) Iapsus 

Ob meritum decim: cadit Abel fratris ab ense. 

Offert Melchisedech. Isaac supponitur aris. 

Est decollatus Baptista Christi Joannes (alías, Christi Baptista 

beatus), 

Est Petrus ereptus, Jacobus sub Herode peremptus. 

Corpora sanctorum cum Christo multa resurgunt. 

Latro dulce tamen cum Christo (alias, per Christum) suscipit 
. . amen 


29 


878 USUARDI MONACHI 86 


« Qui latro cum Christo eruciflgitur, ubi Christum 4 clarificata, Spiritu sancto fecundata, qui de illa 
verum Deum confitetur et veniam postulat et iin-  caruem sumere dignatus est, ab illo pre omnibus 
petrat, et confraetis cruribus in cruce spiritum — sublimata, in :ternum venerabiliter benedieta. » 
reddidit Creatori. In Syrimo [Sirmio] passio beati — Sequitur de crucifixione, de Isaac, de Hyreneo, 
Hyrenei episcopi et martyris, elc., » eum textu. — de Cyrino, de Dula, fere ut in BRUXELLEN, supra. 


Pro Aníro insula, legit Nutro. «In Antro insula, saneti Hermelandi... » ut in 
Vicronr. addit : « Eodem die, sanctorum textu. mE 

Taraci, Probi et Andronici. » Spectant ad v Oc- GREVEN. : « Passio sancti Jacobi Majoris apostoli. 

tobris. ltem Josi:* scribe et martyris cum beato Jacobo 


M TnIC.-CaRTHUS.-ULTRAJECT. : « Annuntiatio Do- — decollati. » Vide Pr:eterimnissos. «In Nicea, Victo 
minicz Incarnationis. Romz, Cirini martyris. Her — rini, Alexandri, Eufratz», Castul», Nicostrati, Lu- 
melandi abbatis. » cilla et aliorum quadringentorum martyrum. 

REc. SuECLE. signatus num. 130 : « Eodem die, —Immolatio Isaac filii Abrahz patriarcha. Item Abel 
sanctorum Taraci , Probi et Andronici. Apud Smir- — justi, Veteris Testamenti protomartyris. Transitus 
nam, beati Trasez: episcopi et martyris. » Remitti- filiorum Israel per mare Rubrum. Vietoria beati 
tur ad xv Octobris. Michaelis contra draconem. Item, Symeonis abba- 

FLORENTIN. : « Ipso die, consecratio cathedralis — tis. » Vide Praetermissos. « In Altona castro comi- 
ecclesi: Florentinz, saneta Mari: Floris, per sum- — tatusde Marka, sancti Eynardi eremitz et confesso- 
mum  pontilieem Eugenium IV, anno Domini ris. Veronicz:? sanctz? matrona, cui Dominus imagi- 
MCCCCXXXVI. » Quze sequuntur obscura sunt : Anno B nem faciei sue sudario impressam reliquit. » 
vero MCCCCLXXXI Sixtus IV pontifex jubileum hoe — hac vera icone consulePraztermissos, Responsiones 
a [puto dicere velle hoc est] plenariam indulgen- —Papebrochii variis locis, et alios ab ipso ci- 
tiam concessit, et Innocentius VIII suecessor,  tatos. 


primo anno pontificatus confirmavit. » Morax. litteris Italicis, post gladio interfectus 
DivioNEN. S. Benigni: « Bajoeas, sancti Ragno- est, inserit ex Beda: « Scriptum est in passione 
berti episcopiet confessoris. Ad xvi Mai'. sancti Valentini. » Aliz editionesa Jjungunt : «Item 


EpiTri0 LuBECO-COL. : « [In Nazareth civitate Gali- ipso die, depositio sanctissimi Humberti, episcop 
lez, incarnatio Filii Dei . Et annuntiatio beate — et confessoris Christi, virtutibus et miraculis glo- 
virginis Marie, quando missus est Gabriel angelus —riosi. Eodem die, genesis mundi. » Tum de Isaac, 
ad eam, et dixit ei: Ave gratia plena, Dominus — de transitu maris Rubri, et victoria Michaelis. 
tecum, benedicta tuin mulieribus. Quz: tanto nuntio 


VII Kai Die 26. 

Apud Pentapolim Libiz, natalis sanctorum Theodori episcopi, Hirenei Diaconi, Serapionis et Annnonii 
lectorum. Roma via Lavieana, sancti Castoli martyris, qui, ut in gestis beati Sebastiani legitur, a per- 
secutoribus tertio appensus, tertio auditus, in confessione Domini perseverans, missus est in foveam, 
et dimissa super eum inassa arenaria, martyrio migravit ad Christum. In Sirmio, sanctorum Montani 


presbyteri et Maximi in mare mersorum. 
NOTE. 


Conveniunt hodie Prafen., Herinien., Tornacen., Pulsanen., Antuerp., Maz.-Lubec., Munerat., Gre- 


ven ct Molan. 
VARIANTES LECTIONES. 


Penthapolim habent Munerat. et Greven. Sciole- (; possumus. Atqui ita exprimunt Praten., Herinien., 
gendum Zibye, ast in consensu codicum omnino ornacen., Pulsanen., Munerat. et Grevenus, quos 
omnium, solo Molano excepto, putavi eorum hie sequimur, etiam errantes. Pulsanen. forte ad 
lectionem in textu servandam. Sic iidem omnes  najorem einphasim addit, fer£io i» confessione : 
habent Hirezi vel Hyrenci. Pretuli nodum prio- atque item martyrio coronatus migravit. Turpiter 
rem, quod ita legant Praten., Herinien., Tornacen., labitur in fine, scribens: Z4 S'irmia, sancli Vi 
et Grevenus, quidquidalibi legam Zrenei. Greven. — centi presbiteri el. Maimi. Weliqus variantes 
et Molau. pro Ammonii male ponunt Awumonis. lectiones, mera sunt librariorum sphalmata. Sic 
Pracipua difflcultas in nomine Castoli velCastuli. | Munerat. Macime in Mazime in mare, etc. 
Certum est, antiquosomnes legere Castuli. Verum — frustra repetito nomiue Mazime. Sic fertio, M- 
eque certum videtur Usuardum legisse Castoli, si — renaria, S'yriio, Smyrnia, etc. 
vetustiorum nostrorum codicum auctoritate nili 


OBSERY ATIONES. 


Prima martyrum Pentapolitanorum classis non — /atii. Hisce superadditum ab Adone elogium ex 
obscure signatur in apographis Hieronymianis, sed — Actis sancti Sebastiani, apud nos cap. 22, num. 89, 
luxatis hinc indenominibnus ettacita positione seu — verbatim desumptum. Quod hie lectorem monitum 
loco certaminis, quiin solo Epternaeensi clarissime — volui, ne forte Fiori elogium legeus, existimet, 
exprimitur: 72 Pentapoli Libie, Theodori episcopi, D alterum alteri unquam fuisse cognitum ea nempe 
Herenei, eic. Romanum parvum socios non novit, ' causa, quod in plerisque hic ambo conveniant. 
aut certe studiose exclusit,ita legens: Apud Pen- Dicam quod res est, uterque ex eodem fonte 
lapolim. Libye, Theodori episcopi. in Adone tota — eadem hausit atque eatenus belle concordant, at 
nostra annuntiatio ad verbum posita est, quam ex — ex solis reliquis constare potest, roprio singulos 
Ipso Notkerus quoque deduxit. Nec quidquam pr&e- — marte sua disposuisse. Notkerus de more Adonem 
terea de his sanctis memoratu dignum reperitur, secutus est; Noster solita compendii ratione uti- 
nis! Cul adlubeat ex Dextrinis aut id genus com- tur ; Rabanus ex aliquo codice Il leronymiano pat 
mentis, speciosas fabellas degustare. cula sua deseripsit. 

Casíulus in laudatis codicidus Hieronymianis In Montano e& Maxima consignandis, przeunt 
primo loco ponitur, cum ea diversitate seu nominis, — denuo Hieronymiana, concordes sunt reliqui marty- 
seu loci sepulturz' qui? ab Henschenio et Florenti- — rologi omnes, solo Romauo parvo excepto. Dcipsis 
njo abunde explicatur. Primo item loco est in Ro- — et quadraginta eorum sociis agunt Heuschenius el 
mano parvo: &ome, sancti Castuli Zelarii pa- — Florentinius, Beda sic notat : Za S'érinio, Montani 





877 


MARTYROLOGIUM. — MENS. MART. 


878 


esbyteri, mazime uzoris ejus et aliorum xi. Ra- A civitatemesse plane mediterraneam, eum ignorasse 


anus ultinam clausulam expunxit, qu: a Nostro 
quoque omissa est, servataaceteris. Imo conjuges 
fuisse tradunt preter Bedam, Hioronymiana, Ado, 
Rabanus. Notkerus, Wandalbertus et recentiores 
plurimi. Curid Usuardus reticuerit, fateor me haud 
satis conjicere. Minus etiam intelligo, quid eum 
movere potuerit ut, neglectis Adonis verbis, qui 
eos in/fuvcium precigitatos disertissime asserit, ma- 
luerit ipsescribere, i2nare mersorum. An Sirmium 


dicemus ? Id fatendum arbitror, cum et alibi geogra- 
phis nonsatis peritum fuisse Usuardum, satisosten- 
deribus. Nulla etiam de his sanctis Acta supersunt: 
neque enim Pirmium, vel Firmum alie, aut 
S'ecii Firmium Hispante, salva veritate, eos trans- 
feri! posse existimainus. Sit etiam loeus sacris 
Wandalberti Musis : 


Septima Montanum inemorat cum conjuge sancta, 
Atque simul quadrageno eum martyre passum. 


AUCTARIA. ' 


ANTUERP., Max..UrTRAJECT, LEvbEN. LovAN., 
ALBERG., DaNiC. EpiTiO UtTRAJ.-BELG. post textum 

urum subdunt : « Eodem die, natale sancti Lugderi 

uidgeri, Lutgeri, Luidegeri) Monasteriensis epi- 
scopi et confessoris. » Addit pr:eterea ALBERGEN. 
« Qui verbum vitz longelateque disseminans multis 
claruit virtutibus et miraculis. Nam in ejus felici 
transitu cirea medium noctis, lux de czlo veniens, 
totam illustravit provinciam. Floruit temporibus 
Caroli Magni, qui et ipsum primum Monasteriensi 
praefecit ecclesi. Sepultus quiescit in Werdena.» 

RoswEYb., tertio loco: « Eodem die, sancti Luit- 
ceri episcopi el confessoris. In Syrmio, sanctorum 

ontani presbyteri el. Maxima uxoris cjus, [qui] 
comprhensi missi sunt in fluvium. Et aliorum qua- 
draginta martyrum. » 

ANTUERP.-MaJ. et. CENTULEN incipiunt : « Romae 

assio sancti Castuli martyris. Eodem die, apud 

entapolim.....» pure. « Apud Cyrinium [Sirmium] 
sancti Montani presbyteri et Maxim uxoris ejus, in 
mare mersorum. » 

BRUXELLEN. : « Septima dies seculi, in qua per- 
fectisunt cz:elum et terra, et omnisornaluseorum, et 
in qua Deus cessavitab omni opcre quod patrarat. 
Unde et ea die Christus quievitin sepulero. Roma 
via Lavicana, in cemeterio ejusdem, sancti Castuli 
martyris. Qui cum esset Zecharius palacii ethospes 
sanctorum, ut in gestis sancti Sebastiani legitur, a 
persecutoribus tentus et cruciatus, dumin confes- 
sione DominiJesu persisteret, missusestin foveam, 
et super eum massa arenaria dimissa. Et sic cum 
palma martyrii migravit ad Dominum. Apud Syri- 
nium natale sanctorum Montani presbyteri et Maxi- 
mia uxoris ejus, in mare inersorum. Et depositio 
sancti Lutgheri episcopi et confessoris. » 

HAGENOYEN., in prima et secunda annuntiatione 
satis purus, de Castulo post »igravitad Dominum, 
addit, quod satis legere nequeo, nec usquam alibi 
reperio: «Hic veroa manu est translatus in Messbg. » 
De Montano et Maxima cum textu. Sequitur: « Eo- 
dem die in monasterio Westphalizx civitate, depo- 
sitio sancti Lugderi ejusdem civitatis episcopi, qui 
legitur fuisse Capellanus Karoli Magni et socius 
sancti Mullibrordi [Willebrordi]. Hic aucas [anseres] 
silvestres in domum suam, pro damno sibi ab eis 
illato, agitavit. Ex quibusunam mortuam restituit, 
et omnibus interdixit ut numquam in hereditate 
ejus damnum facerent, quod adhuc durat. » De mi- 
raculi veritate et duratione alibi inquierendum. 

AQviCINCT. post « Castuli martyris, » habetur : 
» Zetarii palatii. » 

PLESCHIONEN. VaAiICAN., nnm. 5940, adjiciunt : 
» Sancti Longini martyris. » Vide supra, xv. 

MarRiIC. CARTHUS.-ULTRAJ., C2eleris omissis, ita ha- 
bet : « Ludgeri episcopi et confessoris, patroni 
ecclesiz in nen, quifuit de sociis beati Gregorii 
Trajectensis episcopi. » 

ALTEMPS. . « In Africa, Victoris, Saturnini, Soluto- 
riset aliorum duodecim. In Sebastia, sancti Petri 
episcopi. In Eracleo, Martialisepiscopi. In Antiochia 
Thimo?hei, Theogenis et Macharii. » Similia habet 
Belinus infra. Consule Acta et Pretermissos. . 

Editio LuBEco-Cor. incipit : «Colonia Agrippina, 
in ecclesia sancti Augustini, memoria sancti Con- 
stantii martyris, qui fuit de societatate sanctorum 


Maurorum unus. «Án ex Thebazis ? vide Pratermis- 
sos. De Theodoro et sociis pure. In. Castulo quem 
Palatiioratorem facit non multum differta a BnuxeL- 
LENSI. Item in Sirmiensibus, nisi quod addat : « Cor- 

ora eorum nonlongeaburbe inventa sunt. Treveris 
beati Felicis vicesimi primi ejusdem loci episcopi et 
confessoris. In monasterio Verdensi, depositio san- 
cti | uthgeri primi Monasteriensi episcopi et con- 
fessoris. Eodem die, sancti Mohallok episcopi et 
confessoris. » 


BELIN. prima cditio proximead puritatem accedit ; 
in secunda hzc immiscentur : « In Sebaslia civitate, 
Petri episcopi. In Aracleo, sancti Martialisepiscopi. 
In Celer, sancti Cassiau) episcobi In Antiochia 
Timothei, Diogenis, Macharii, et Maximi el Theodori 
episcopi. In Africa, Victoris, Saturnini, Solutoris et 
aliorum duodecim. » Dixi jam supra, de hisce consu- 
lenda Acta et Pra:xtermissos. 


GREVEN. : «Serotini martyris. Item Petri, Martiani. 
Capini, Kyliani. » Vide indicem Prztermissorum. 
» Rome, sancti Quirini martyris, tempore Claudii 
pro Christo gladio interfecti : An Cyrini, de quo xxv 

elicis secundi, archiepiscopi Treverensis etconfes- 
soris. In monasterio Verdensi, depositio sancti Luth- 
geri, primi episcopi ecclesiz€ monasteriensis et 
confessoris. Qui eruditus ab Alcuino abbate, viro 


C doctissimo, Eboraci diaconus, Colonis vero presby- 


ter ordinatus, genti Saxonum et Frisonum Christi 
Evangelium annuntiavit, vitaqueet miraculisclarus 
quievit in pace. Item sancti Mohallock episcopi et 
confessoris. In Hibernia, Mottelogi abbatiset confes- 
soris. » Mochellocumsive Kellenuwm unum admittunt 
Acta, sive is episcopus, sive abba fuerit. « Apud 
Coloniam Agrippinam, iun ecclesia heremitarum san- 
cti Augustini, commemoratio Constantini martyris, 
de societate sanctorum Maurorum. » Vocatur hic 
supra Constantius in Actis przetermissus. 


MoLaN. de Castulo in textu litteris Italicis ex 
Adone ponit : « Cum esset Zetarius palatii et hospes 
sanctorum.» Tum in fine: « Item in Uverdena, 
depositio sancti Ludgeri episcopi et confessoris, 
qui fuit episcopus primus monasteriensis, tem- 
pore Caroli Magni imperatoris. Eo tempore Carolus 
predictus inorabatur in Aquis palatio, dum sanctus 

udgerus migravit ab hoe seculo. Qui eadem hora 


D progrediens foras cum ab aliquo, nomine Aquo, 


astrologii, ut cognitionem perciperet stellarum, in- 
spectione intentus maneret, vidit splendorcm ignis 
magnum de czlo venientem, et totam provinciam 
illustravit : et etiamin oculistotiusterrz Francis, 
lumen apparuit visu mirabili. Verum aliquauto 
tempore elapso, contigit Grifridum, nepotem sancti 
Ludgeri, qui in exequiis sancti viri interfuit, ad pa- 
latium regis venire. Quem cum rex de sancti viri 
transitu interrogasset, et diem et horam requisisset 
et ille cuncta per ordinem retulisset, agnovit rex 
eodem momento suum amatorem ad Dominun mi- 
grasse, et quod ipsum lumen ei fuisset a Domino 
caslitus ostensum. Proinde intelligi datur, quam 
clara ejusanima inconspectu Dominivenerit. Eadem 
die, beati Felicis episcopi Treberensis. In Laubaco 
cenobio, elevatio corporis sancti Ursmari episcopi 
et confessoris. » In editionibus aliis de Ludgero, 
paucis. Ad Felicis Treverensis, additur secundis. 





879 


USUARDI MONACHI 


880 


Demum : « Lobus, elevatio sancti Ursmari episcopi A Baptistae. » Melius haec ad diem matalem, qui cele- 


qui agitur Dominica ante natalem sancti Joannis 


VI Kal. 


bratur xvii Aprilis. 


Die 97. 


In Egypto, depositio beali Joannis heremitz, qui inter czxtera virtutum insignia, etiam prophetico 
spiritu plenus, Theodosio imperatori Christianissimo victorias de tyranno pr:dixit. In Pannonia, sancti 
Alexandri martyris. [Addit Bouillart, : * Ipso die sancti Eucherii Turonensis episcopi.] 


NOTE. 


Magna codicum consentio Zerénien., Tornacen., 
Pulsanen., Anfuespien., Mac. Lubec. Munerat. Be- 
lin., Greven. eti Molan. Quibus accedunt An£uerp.- 


v IIoc die sanctum Eucherium debuisse ab Usuar- 
do collocari, non male negant Castellanus et Solle 
rius. Sed collocatum fuisse, nemo nisi pertinax, aut 


Maz., Ultraject. den., Lovanien., Alberg., 
Danic. et Edit. ura] -Beij. 


in dijudicandis scripturis plane hospes, negaverit. 
Si peccavit Usuardus, suo Periculo. BOUILLART. 


VARIANTES LECTIONES. 
Parumsuggerit notatudignum. Joannis primi le- B solumin litterisad me datis, sed expressis terminis, 


git Max.-Lubecana, errore, opinor, typographi. Ze- 
remite scribunt passimcodices omnes quorum etiam 
sphalmata,nimis fortasse scrupulose, sectamur. Be- 
linus transposita nonnihil phrasi, posuit prophetico 
plenum spiritu In Antuerpiensi ante Alezandri, 
deest sazcti. Fere exciderat monere codices aliquos, 
pro eictorías, scribere ticloriam. De Egypto, Egyto 
Liranni, marliris et hujusmodi minutiis dictum est 
alibi plusquam satis. Est in Pratensi augmentum, et 
male expressum et perperam hoc depositum, his 
verbis Ipso die,sancti Eucherii Turonensis episcopi 
Fatetur ipse Castellanus additamentum esse non 


in primo suo Bimestri ad xx Februarii. Fatetur item 
annuntiationem non efformatam, cum Eucheriusnon 
Turonensis, sed Aurelianensis episcopus fuerit, u* 
recte habent Auctaria nostra, ad citatam diem xx 
Februarii. Quod si supradicta verba ad verum sen- 
sum reducere volueris, pro 7Zuronensis, scribe Tr&- 
donensis;unde intelligi dabitur, FucAherium Aurelia- 
nensem episcopum, a loco exsilii aliquando Z7rsdo- 
Qensem fuisse nuncupatum, addita post Zr«udonen- 
$i$, virgula, hoc pacto : 7pso die, sancti Eucherii 
Tudonensts, episcopi, etc. 


OBSERVATIONES. 


JoaAanes, patria et anachoresi Zycopolila, cogno- 
mento propheta, alibi abbas, hic eremita diclus, 
absolutissimum obedientiz, ut a S. P. N. Ignatio ad 
vivum depingitur, ceterarumque proinde virtutum 


Adoni z:que et Notkero atque ipsorum duci ignoto ; 
ut nec divinando satis explorare queam, unde de- 
mum Usuardus eum acecersere potucrit. Huc facit 
apposita Henschenii observatio, quae pluribus aliis 


exemplar etspeculum, ut toto Christianoorbe notis- C syuonymis sanctis aptari potest. Mwili, inquit, s0- 


simusfuit,ita sanctos Patres propeomneslaudatores 
habuit. Nihilominus primus eum cx Rufino suo, 
libro ult., cap. 19et 32, hoc die, nescio an satis 
proprie, in saeros Fastos retulit auctor Romani 
parvi : Apud Egyptum, Joannis eremite, p ophetici 
spiritus ciri. Ado Paulo clarius ex laudata Historia 
locutus es! ; cujus non quidem verba, sed sensum 
reddiderunt Usuardus et Notkerus. Vita ejus vulga- 
tissima est, nec, ut puto, Origenismisuspecta, quam 
illustravit Papebrochius : Galliee eontexta a Tille- 
montio tomo X a pag. 9. Ceterum, ut jam innue- 
bam, de tam illustri sanclo, nihil habent apographa 
Hiieronymiana, Beda, Florus, Rabanus, aut Wan- 
dalbertus. 

Nec item quidquam de Alezandro isto Pannonio, 


mine Alexandri insigniti coronam marígrii obtinwe- 
TUM, el aliquamsacris tabulis confusionem pepere- 
runt. Subinde unus idemque est, quamvis diversis 
diebus quasi a se ipso distinctus foret, reperiatur 
Fastis anscriptus. Nonnunquam unus idemque sta- 
luitur,cumreipsaplures ezstiterint,ad diversosdies 
referendi quod ullimum huic Alezandro evenisse 
glane arbitramur. Pergit id ostendere in compara- 
tione Alexandri hujus cum altero,qui colitur xim Maii 
Qusrimus nos quibus monumentis Paauauoniu» pro- 
duxerit Usuardus, sed frustra. Certissimum tamen 
manet, nihil nisi Usuardum a nobis in laterculo posi- 
tum, ut evidenter ostendunt tam excusi quam mss. 
codices nostri, de quocunque demum Alexandro 
verba ejus accipienda eensueris. 


AUCTARIA 
ANTUERP.-Max. Ádonianus esl : « Aput Egyptum, I) Martiani episcopi, spectat ad vr Martii. Ruotberti 


natale beati Joannis heremitz, admirandz sanctita- 
tis viri, qui etiam prophetico spiritu plenus, Theo- 
dosio imperatori Christianissimo victorias de tyran- 
nis przedixit. » Deest Alexander. Sequitur : « Apud 
Sinirnam, natale beati Trasz [Thraseze] episcopi el 
martyris, cujus meminit quintus liber ecclesiasti- 
cus. » In tabula Pratermissorum remittitur ad v 
Octobris quia eo die recolitur in Martyrologio Ro- 
mano, quod sequimur. 

RoswEYb. incipit : « Resurreciio Domini nostri 
Jesu Christi. » De qua sola meminit Wandalbertus 
hoc unico suo versiculo : 


Agni surgentis resplendet sexta triumpho. 


De Joanne, ut textus. Sequitur : «In pago Hasbanio, 
saneti Eucherii Turonensis episcopi el confessoris. » 
Hie in variis codicibus recurrit sub eadem illa for- 
mula Z'uronensis episcopi, de qua su perius in Varian- 
tibus abunde diximus. De Alexandro, recte. Tum: 


egiscopi et confessoris.Intelligit Rudbertwum sive Re- 
pertum Salisburgensem. Vide Papebrochii commen- 
tarium et Vitamab eo ilIustratam. 

CENTULEN. : « Jerosolymis, resurrectio Domini 
nostri Jesu Christi secundum carnem. In A&gypto, 
saneti Joannis monachi, magna sanctitatis et pro- 
phetiei spiritus viri. Apud Zmirnam, beati Trases 
episcopi et. martyris, cujus meminit quintus liber 
ecclesiasticus. » Remnissus est superius ad diem 
natalem v Octobris. 

BRUXELLEN. : « Jerosolymis, resurrectio Domini 
nostri Jesu Christi. » De Joanne, ut textus. Sequitur 
de Thrasea, ut supra. Tum de Theodoro, et sociis 
Pentapolitanis, heri ab ipso omissis. De Alexandro 
benc. «Item alibi, sanctorum Pastoris et Romuli. » 
llic est martyrum Afrorum antesignanus. De Pas- 
lore vide Przttermissos. 

HAGENOYEN. deJoanne brevem, sed preter morem, 
salis exactam vitz» synopsim, hoc modo recensuit : 


X 





881 


MARTYROLOGIUM. — MENS. MART. 


882 


« Apud /Egyptum, beati Joanis eremita, qui, ut in A Africa, Romuli, Acuti, Morali, Succresse, Matutinz», 


Vitis Patrum legitur, Theodosio imperatori de ty- 
ranno vietoriam pr:dixit, et eumdem non longe 
post propria morteesse moriendum. Cujus monaste- 
rium a quadraginta z:etatis su: anno usque ad no- 
nagesimum nullus intravit. Advenientibus autem 
viris, raro et certis temporibus per fenestram soe 
videndum zdificationis velconsolationis gratia prz- 
bebat. Mulier vero nulla ad ejus conspectum acces- 
sit. Cellam hospitalem pro adventantibus e longin- 
quo habuit, sed ipse intrinsecus soli Deo vacabat : 
quanto namque se magis ab humanis curis et collo- 
quiis sequestrabat, tanto vicinior illi Deus erat. Hic 
propter jugcm consuetudinem, jam cibum recipere 
nisi in vespere non poterat, et hunc exiguum. Ca- 
pilli ejus et barba rari erant et tenues, utpote quem 
nullus cibus sufficiens nutriret. Observabat etiam 
idem, cum nonagenariam ipse ageret vitam, ut 
nullum paratum sumeret cibum. Obitus autem ejus 


Donati, Saturnini. » Hzc in Actis paulo distinctius. 
« Roma, sancti Calixti papaz. » Colitur xiv Octo- 
bris. « Apud Smyrnam, beati Thrases episcopi et 
martyris. » 

FLonRENTIN. : « Item sancti Martini episcopi, et 
martyris. » Annon Martíanwm indicat, de quo in 
Actis vi Martii? 

Editio LupEco-Cor. Post textum subdit : « Apud 
Smyrnam, beati Thrasec episcopi et martyris, cujus 
meminit quintus. liber ecclesiasticus. Castro Con- 
flando, sanct:e Honorinz virginis. » In Actisest xxvitt 
Februarii. « Eodem die, sancti Ruperti episcopi in 
Wormacia et confessoris. » Idem est, qui S'alisbur- 
gensis supradicitur, dequo vide eruditum Papebro- 
chii commentarium in Actis hoc dic. 

GREVEN. : « Resurrectio Domini, Apud Smyrnam 
Trase:e episcopi et martyris, cujus meminit quin- 
tus liber ecclesiastic; Historia. Item Aguti, Missis, 


taliserat, ut,pertriduum, nullum ad se introire per- B Romuli. » Nomina sunt a Greveno, uti passim solet, 


mitteret, ct positus in oratione spiritum reddidit. 
In timitio [cemeterio] Pontiani Rom:e, sancti Cy- 
rini, » de quo ad xxv hujus. « In Pannonia, sancti 
Alexandri martyris. In episcopatu Zaltzburgensi, 
sancti Ruperti episcopi el confessoris. » Vide quz 
de illustri hoc przsule inter hodierna Auctaria 
jam non semel diximus : ubi alii Salisburgensi, alii 
Wormatiensi ecclesix ascribunt. 

VICTORIN., in fine : « Apud Smirnam, beati Tra- 
sez, » etc., ut supra, in ANTUERP.-MAJ., ubi notavi- 
mus hunc sanctum pertinere ad v Octobris. 

PLESCHIONEN. «In África, sanctorum Romuli, Do- 
nati, Saturnini. » Jam dixi Romulum turmz Afri- 
cane antesignanum : Donatus ordine septimus est, 
Saturninus ultimus : vide novem alios in Actis 
nostris, suis nominibus expressos. 

MARCHIANEN. addit : « In pago Hispanis [Hasba- 
nio] sancti Eucherii Turonensis episcopi. » 

MarRIC.-CaRTHUS.-ÜLTRAJECT. : «Joanniseremitz, 
qui ut refert Augustinus, claruit spiritu prophe- 
tige. » Ad marginem Aesurrectio Domini. 

VATICAN. num. 5949 : adjicit « In Africa, sancto- 
rum Romuli, Donati, Saturnini. » 

ALTEMPS : « Sancti Eustachii abbatis. » Videtur 
esse « Eustasius Luxoviensis, » de quo in Actis xxix 
Martii. Videat lector quz: ibi de praefato Eustasio in 
Observationibus nostris dicturi sumus. « In pago 
Hasbanio, sancti Eucherii Turonensis episcopi. In 


V Kal. 


inale transposita ct efformata: «Ananix presbyteri, 
et Petri ac aliorum septem militum sub Diocletiano 
submersorum. » Acta passionis ipsorum data sunt 
xxv Februarii. « In Africa, sanctorum Romuli, Ma- 
roli ct Successi. » Multa confusa de quibus vide in 
Actis. « Derthona, saneti Marciani episcopi et mar- 
tyris. Eucherii episcopi et confessoris. » In priori 
editione upxv addebatur Zwronensis. « Ruperti 
episcopi civitatis Vangionum, qua nunc Wormacia 
dicitur, et confessoris. Eustachii abbatis et confes- 
soris. Castro Constando, saneta; Honorinz virginis. » 
De his vide dicta superius. « Item Neminiz virgi- 
nis, et Cyriaci diaconi ;» inter Pretermissos. « Item 
Joannis monachi mir: obedientim viri. Qui jussu 
abbatis sui lignum aridum anno integro sine inter- 
missione irrigavit, non dijudicans senioris prace- 
ptum. » De quo in textu. 

MorLaN. « Hierosolyms, resurrectio Domini no- 


QC stri Jesu Christi. » De Marciano, ut Grevenus. De 


Thrasea, ut editio LuBECOo-Cor. De Ruperto, ut Gre- 
venus, sed litteris minoribus. In editionibus aliis, 
de Resurrectione, et Marciani nihil immutatum. 
« Wormaciz, sancti Ruperti, episcopi et confesso- 
ris. Qui temporibus Childeberti, in Bavaria, Austria, 
Styria, et toto Norico, doctrinam Christi propaga- 
vit.» Tum typis minutis; Constantinopoli, sancti Isaa- 
cii, Viri Dei. » Vide Pretermissos. « Perside, novem 
martyrum. » Eorum nomina in Áctis exprimuntur. 


Die 28. 


In Cesarea Palestine, sanctorum marliyrum Prisci, Malchi, Alexandri, qui persecutione Valeriani, 
divino fidei calore succensi, ultro judicem adeuntes, de szvitia in piorum sanguinem objurgant; quos 
Hle continuo pro Christi nomine bestiis tradidit devorandos. Apud urbem Cabilonensium, depositio 
sancti Guntramni regis, qui ila se spiritalibus actionibus mancipavit, ut relictis seculi pompis, thesauros 
suos ecclesiis et pauperibus erogaret. Tharso Ciliciz, Castoris et Dorothei. 


NOTE. 
Textus sumitur ex Praéen., Herinien., Torna- D) Molan. Adde Antuerp.-Maz., Leyden,-Belg., Lova- 


cen., Antuerp., Maa.-Lubec., Munerat., Greven. et 


nien. ei Edit.|Uitraj.-Beig. 


VARIANTES LECTIONES. 


Greven. et Molan. omittunt copulam inter Malchi 
et Alexandri. Przcipua hic difficultas utrum Usuar- 
dus, Adonis lectionem secutus sit, in hisce verbis, 
cur (lantum, in sanguinem piorum deseviret, ut ha- 
bent Antuerp., Lovan., Max.-Lubec., Greven. et Mo- 
lan. Prztuli ego antiquiorum codicum auctoritatem, 
nempe Praten., Herinien., Tornacen. et Munerati, 
ex quibus textum composui, licet Herinien. aliquan- 
tulum differat, legens, piorum sanguinem funden- 
£ium, et Tornacen. scriptorio sphalmate, impiorum 
8a24tine. Sic, inquam, Usuardum posuisse plane exi- 
stimo. Antuerp. et Max.-Lubec. cummultis recentio- 
ribus, habent Cabilonensem, prevalent alii, hic 
Adoni conformes, in Cabilonentium. In Lovan. est. 


Cabulonensem; in Herinien., Calonem. Reliqui in 
textu Guniramni, tametsiantiquus scribendi modus 
postulet Gunthramni. Interim Herinien., Tornacen., 
AnLuerp., Greven. et Molan. legunt Guniraami, Max.- 
Lubec. pejus G«néramii. Rursus, in textu est spira- 
talibus cum Pratensi, Max.-Lubec., Munerat. et Gre- 
ven., quamvis non parum dubitem, an przhabenda 
non sit aliorum cum Adone lectio. Utrum prztuleris 
sus deque habebo. Tornacen. pro actionibus, habet 
actibus. Herinien. repetit particulam ef, hoc modo, 
et ecclesiis et pauperibus. Tharso scribunt omnes, 
exceptis Herinien., Antuerp.-Max.,etc.,et Munerato, 
ubi Zarsoet melius legitur ; turbam sequi cogimur : 
Max.-Lubevc., pessime TAerso. Inter recentiores sunt 


883 


USUARDI MONACHI 


886 


qui scribant S'icilie, Catera, ut Cesarea, sevicia, A quia universim codices omnes ita efformant, excepto 


martirum, Dorotei e' similia negligenda sunt. Non 
omiserim tamen dicere, intexturelictum Palestine, 


solo Molano. 


OBSERV ATIONES. 


, Hac etiam die Romano parvo ex Rufini lib. vit, 
cap. 11, debentur, qui primam in laterculo classem 
constituunt martyres Palzstini, persecutione Vale- 
rianibestiis traditi. Quamrem paulo diffusius Ruüni 
ferme verbis exposuit Ado, et qui hunc secutus est, 
Notkerus : Noster stylo breviori, sed qui eamdem 
sententiam, et eadem ferme verba, nonnullis praete- 
ritis, referat. De his jam supra egimus in Varian- 
tium lectionum examinc. Nec plura in Actis reperit 
Henschenius. Inter Sincera autem et Selecta, pag. 
252, sola Eusebii verba descripsit Ruinartius, qua 
Gallice reddita sunt a Tillemontio tomo IV, pag. 17. 


Wandalbertus disticho suo primas nostras duas an- B 


nuntiationes sic metrice exprimit : 


Quinta Priscus, Alexander,,Malchusque coluntur. 
Hane quoque Guntramgus migrans rex optimus ornat. 


Porro rex sanctus Gunéhramntus ab Adone primum 


consignatus est, iis verbis, quz? minus scrupulose a 
Nostro quam a Notkero transcribuntur discrimine 
tamen perexiguo. Scio equidem in aliquo Hierony- 
miano apographo, inventum : Canillonno, depositio 
Guntheranni regis, at vero id plane adjectitium 
esse, rectecensuit Florentinius. Deoptimo regenihil 
dicendum reliquit Henschenii Commentarius pra- 
vius, et Vita per Gregorium Turonensem scripta, 
abeo illustrata, cum appendice Fredegarii. Rectene 
Castor ei Dorotheus Tarsi conjungantur, statucre 
non usque adeo promptum, uti nec ex quo apogra- 
pho Hieronymiano, et quidem seorsim, accepti sint. 
Id si discutere tua interest, consule Actorum com- 
mentarium. At cur S'izíus vel Xistus sive Xysfus, 
istius nominis Papa IfI ab Usuardo pr:etermissus, 
quem tam clarein Adone expressum reperit? OEdipo 
opus est. C:eterum Usuardini textus veram simpli- 
'citatem constare existimo. 


AUCTARIA. 


BELIN. in re purus est, sed exclusus ob transposi- 
tionem, et quia pro Doro(hei legit Theodori. 

PULSANEN, czlera ferme purus, plane deficit in 
annuntiatione ultima. 

UrrRAJECT., LEYDEN., ALBERGEN. et DaNic. inci- 
piunt : «Rom:e, natale beati Sixti III papse, qui sedit 
annisocto.Hic incriminatus a quodam,nomine Basso, 
expurgavit se cum quinquaginta sex episcopis; 
criminatorem vero suum, postea mortuum, propriis 
manibuscum linteaminibus, et aromatibus sepelivit. 
Hic constituit, ut nullus episcopus in parochia alte- 
rius ordinare praesumat. » Reliqua pura sunt. 

CEN 'ULEN. : « Apud Caesaream Palestine, sancto- 
rum martyrum Prisci, Malchi et Alexandri. Tarso 
Cilicie, Castoris et Dorothei. Cabillone, sancti Gun- 
thramni regis, qui relicta funditus mundi pompa, 
Domini servitio se ex integro mancipavit. » 

ANTUERP.-Maj. in prima classe, ut CENTULEN.: 


« Apud urbem Canillonensem, dompni Gutrandi... ». 


recte; omisso in fine Castore et Dorotheo. 

BRUXELLEN. : « Apud Caesaream Palestinz, natale 
sanctorum martyrum Prisci, Malchi et Alexandri. 
Qui sub persecutione Valeriani, cum sanctos Dei 
martyrizari conspicerent, divino fidei calore suc- 
censi, ultro judicem adeuntes, cur tantum in 
sanguine piorum s:viret, objurgarunt. Quos ille 
continuo pro Christi nomine, bestiis tradidit devo- 
randos; et sicipsi martyrium compleverunt. Roma, 
beati Sixti tertii, pap: et martyris. Qui constituit, 
ut nullus episcopus in parochia alterius ordinare 

resumat. 

abilonensium, depositio sancti Guntranni regis 
Francorum religiosi. Qui ita se spiritualibus actio- 
nibus mancipavit, ut relictis seculi pompis, thesau- 
ros 8uo8 ecclesiis el pauperibus erogaret. Quique 
dum aliquando venando fessus juxta rivum aqu:e 
dormiret, vidit armiger ejus parvum animal de ore 
ejus exire et properare ad rivum. Cuiille ad itum, 
et reditum gladium imposuit. Expergefactus autem 
rex dixit, se per somnum pontem ferreum transisse 
et in monte invenisse thesauros. Quos ipse armigeri 
8ui ductu reperiens, ecclesiis dedit. » 

HAGENOYEN., in prima annuniiatione satis purus, 
secundo loco de Sixto, fere ut ULTRA), etc. De 
Gunthramno, recte; pro Doroftheo, scribit TAoro- 
teo. In fine : « Colonia Agrippina, sancti Eugisli 
episcopi et confeasoris. » Vide iníra. 


IV Kai. 


arso, » ete., ut in textu. « Apud urbem D 


MARCHIAN., in fine : « Civitate Nicomediz, passio 
sanctorum Pastoris et Victorini. » Vide xxix. 

MaTnicULA-CAnTHUS.-UtTRAJ. 5s0la nomina textus 
refert, Gunthramnum primo loco, Casarienses ul- 
timo. 

VATICAN., signatus num. 5049, adjicit : « Roms, 
sancti Xisti papse, qui sedit in episcopatu annis 
octo. » De Castore et Dorotheo, nihil. 

In ALTEMPs. ad Castoris et Dorothei, subnectitur 
Adatucte. Vide in Actis commentarium. 

FLORENTIN. : « Roma, sancti Sixti papae. » 

Editio LuBECOo-Cor. incipit : « Apud Coloniam 
Agrippinam, translatio sancti Evergisli, archiepi- 
Scopi et inartyris, de civitate Tongerensi, per domi- 
num Brunonem Coloniensis civitatis archiepisco- 
pum, ad ecclesiam sanct:e Ceeciliz virginis. Roms, 
natale sancti Sixti..... » ut ULTAJECT., nisi quod in 
finc addatur post presumat, « et ut nullus clericus, 
[in] parochia alterius episcopi, ordinationes acci- 
piat. » Rursus de C:sariensibusin fine additur, post 
devorastdos : « Quorum anim ab angelis sunt rece- 
pt», ut in ecclesiastica scribitur Historia. Apud 
urbem Cabilonensem, depositio sancti Guntraninimi 
[(Gunthramni], regis francorum, viri religiosi 
qui..... » Reliqua pure. 

GREVEN. : « Item, sanctorum Audacti, Castoris. » 
Ea connexio in Actis explicata est. « Roma, beati 
Sixti..... » ut ULTRAJECT., sed post presumat, sic 
habetur : « Nec clericus in parochia aliena ; ordi- 
Bationes accipere. » Melius editio prima, « alterius 
ordinationes accipiat. Felicis, episcopi Treverensis 
et confessoris. » Deeo actum xxvi Martii. «Rogate 
virginis. » An Rogati? Vide Prz»termissos. De beato 
Evergislo, fere ut proxime dictum. 

MoiaN. : « Romae, Sixti papse, qui sedit Rome 
annis octo. Et in castro Monte, depositio sancte 
Waldetrudis. » Remittenda ad ix Aprilis. Et quidem 
in editionibus aliis omittitur, ubi ita habetur: 
« Apud Naxum, sive Nesum, Cicilise [Sicilie] oppi- 
dum, sancti Cononis, Basiliani monachi, abstinen- 
tia et sanctitate clari; tempestate Rogerii secundi, 
anno millesimo ducentesimo trigesimo sexto. Die 
vigesima octava, sancti Stephani thaumaturgi, et 
sancti Hilarionis junioris. » De hoc in Actis hac die, 
de illo xxv hujus. « Roma, Sixti papse, qui sedit 
annos octo. Coloniz, ex Tungris transportatio cor- 
poris sancti Evergisli episcopi. » 


Die 29. 


Apud Africam, natalis sanctorum confessorum Armogasti, Archinimi et Satyri, qui tempore Wandalicz 
persecutionis, sub Geiserico rege, pro confessione veritatis multa et gravia perpessi supplicia atque oppro- 








888 


MARTYROLOGIUM. — MENS. MART. 


886 


bría, cursum gloriosi certaminis impleverunt. Ipso die, depositio Eustasii ahbatis monasterii Luxoviensis, 
qui Pater ferme sexcentorum extitit monachorum et vitze sanctitate conspicuus, etiam miraculis claruit. 
[Bouillart., posl murtyres Africanos : * Civitate Nicomedia, passio sanctorum Pastoris et Victorini.] 


NOTE. 


Ex Herinien., Tornacen., Pulsanen., Antuerpien., Maz.-Lubec., Munerat., Greven. et Molan. 


8 Postrema hzc sanctorum Pastoris et Victorini A solus Pratensis in vftio est. Preetereo quod addit, 


commemoratio inlitura seribitur eadem manu, qua 
reliquus articulus: postea spatium duorum versuum 
cum dimidio relinquitur omni scriptura vaeuuin, 
imo ita scalpello rasum, ut nullum ullius literulze 
vestigium vel lyncei oculi subsentire possint. Alii 
codices carent Pastoreet Victorino, et Africanis con- 
fessoribus longam subjiciunt S. Eustasii commmemo- 
ratiouem. Hine Sollerii querel:e, Pastorem et Vi- 
ctorinum additos, expulsum S. Eustasium fuisse, 
adeoque depravatum fuisse codicem. Si mutatum 
dixisset, nihil reprehenderem ; nam ultro fateor 
Car»lino autographo Nicomendienses martyres de- 
fuisse, adfuisse S. Eustasium. At ideirco codicem 
fuisse depravatum qui probaret Sollerius? An quod, 
ut ait, Pastor et Victorinus a majori cohorte sunt 
avulsi? sed ex eodicibus, quos magno numero citat, 
vix duo sunt, qui de illa cohorte secum : invicem 
consentiant, ut ipsi Sollerio numerus pro arbitrio 
mutari videatur. Nimirum alii codices impune po- 
tuerunt pro arbitrio augere et minuere cohortem ; 


duos illos martyres ab aliis codicibus preetermitti. 
Nam id primo falsum est ; illos enim referunt inter 
alios Rosweydinus et Aquicinetinus, quos optimse 
not: censet esse Sollerius. Refert etiam Gellonense 
martyrologium a nostro Dacherio juris publieifa- 
ctum. Pratensia exempla non adjungo : numerus 
esset, non auctoritas. Illos habent praterea Matri- 
eula. Carthus-Ultraject et editio Galesiniana. Deinde 
licet in omnibus Codicibus desiderarentur, nihil 
tamen inde contra Pratensem. Correctio est, de qua 
aut admonitze non fuerunt ali: Ecclesiz, aut quam 
admonite neglexerunt. S. Eustasium non dubito 

uin justis de causis Usuardus in secundam Aprilis 

iem reservaverit : quamvis illum hoc die Ado 
Viennensis posuerit. Acta procul dubio vidit qus 
nunc exciderunt. Forte etiam ad id inductus fuit 
Hieronymianis indicibus, quorum codex veterrimus 
quem pra oculis habeo, Eustasium hodie silet, 


B secunda Aprilis memorat. BOUILLART. 


VARIANTES LECTIONES. 


Armogasti pro Armogastis leguat codices Usuar- 
dini omnes. In ArcAinimi; non ita conveniunt, nam 
Pulsanen., Munerat, e: Molan, habent ArcAimini; 
Greven., Archimini. In Greven. et Molan. est .S'a- 
Gri. Sequor alios, Romano parvo et Adoni confor- 
mes. De Wandaliceet Guandalice, vide qux fusius 
explicabimus ad xxii Maii. In Geiserico concordes 
sunt codices passim omnes. Sunt'qui malint Geznse- 
rico vel Gensericho, ut Molanus; non Gersecrico,ut 
Munerat., multo minus ZZonerico, ut errat Pulsanem 
Obpropria medii ::vi orthographiam redolet, quam 
exhibent lleriniensis, Tornacen, Antuerpien., Max.- 
Lubecana et Greven., licet alibivarient. Putavieam 
in textu non incongrue servari posse. Complecerunt 
pro impleceruni habet solus Pulsanensis ; qui et 
Heustasii, pro Eustasii. Quaerituran Usuardus no- 
men sancti prieposuerit ? Id non habet Ado, non 
habent Herinien. et Muneratus. Neque ego adjun- 
gendum credidi. Male omisit Munerat. particulam 

Jerme; pejus Antuerp. et Max.-Lubecana, pro sez- 
centorum, legunt ducentorum: imo postremuscodex 


vitio, opinor typographi, caret vocibus ezstitit mo- 
nachorwn. Isque, mendoconsimili, pro confessorum 
in principio habet conversorum. Phrasim sibi aliam 
efformavit Pulsanen. Sic legens : Qwi pater ferme 
sezcentorum monachorum existens, Vita et sancti- 
late conspicuus, elc. Variatiunculasalias in scriben- 
di modo, consulto negligimus. 

Pratensem codicem praetense autographum, ra- 
tione non una hac die depravatum manifestissime 
ostendunt additi martyres Nicomodienses Pastor et 
Victorinus, a majori cohorte perperam avilsi, nec 
in ullis aliis codicibus positi, preterquam in Belin. 


B Rosweyd. Aquicinct. et Florentin, qui certe medio- 


eris notae seriem non transcendunt. Expuncta prao- 
terea est el plane erasa tota Eustasii Lucoviensis 
annuntiatio, ut in apographo nostro observavit 
Sirmondus, et recentius per titlteras superius non 
semel citatas, mihi indicavit Clar, Castellanus. Nos 
textum vere Usuardinum, sed preter eum nihi! 

enuinum hodieagnoscimus. De Eustasio, ad 11 Apri- 

is inprafato Pratensi codice translato, dicetur ibi. 


OBSERY ATIONES. 


Nobilissima trium Africanorum coa fessorum (ita 
singularititulo decorantur) classis, a Romano parvo 
rursus procedit, tacentibus Hieronymianis, Beda et 
ejus sequacibus. Breve sed inagnificum elogium iis 
tribuit Ado, sequente Notkero. Ejus medullam 
Noster resecuit, c:etera ad. verbum servavit. Jam 
supra diximus quem nomina efformandi modum ex 
codicibus Usuardinis praferamus ; quis porro reipsa 
praferendus sit, in Ilenschenii commentario latius 


exponit'ir, ubi circa secundum nomen nonnulla dif- I) 


fieultates explanantur. Habes illie totam martyrii 


historiamex Victore Vitensicjusque accuratiori Pe- 
tri Franscisci Chiffletii editione desumpta. De Eusta- 
8io abbate Luxoviensi nemmoanteAdonem locutusest. 
Ipsissimis ejus verbis, non tamen praecise omnibus, 
utitur Usuardus, et fere etiam Notkerus. Primas so- 
lum voces Noster transposuit, alter et caput et cau- 
dam mutavit. Videet hic Henschenii commentarium 
cum duplici Vitaabeo diligentissime illustrata. Eus- 
tasii laudes nitide exsequitur Wandalbertus. 

Eustathius quarta v.rtutis laude coruscat, 

Abba Columbano vituit qui rite magistro. 


AUCTAHRIA. 


De PnaTENSI et. RoswEvp. jamsatis dictum est ; 
de Belino et aliis infra. 

ANTUErP.-Max., UrrRAJ,  LEYDEN., LOVANIEN., 
ALBERGEN., DaNiC., et EprrTio UrTRA).- DELG. parum 
admodum a puritate recedunt, addertes Eustasio 
titulum ab Adone expressum, discipuli sancti Co- 
iuwbaniet prosezcentorum scribentes ducentorum. 


CENTULEN. : « Ápud Africam, sanetorum Armoga- 
sti, Archimini et Satiri. Ipso die, depositio beati 
Eustasii abbatis, discipuli sancti Columbaui. » 

ANTUERP.-MaJ. de Eustasio fere textum refert. 
Martyres Africanos solo nomine appellat. | 

DRUXELLEN. : « Nicomedie, sanctorum martyrum 
Victoris, Victorini, Pastoris, Saturnini, Juliani et 


887 


USUARDI MONACIHI 


888 


aliorum quator. Apud Africam, sanctorum marty- A eremitz nonaginta annorum, qui ita abstinentiz de- 


rum Armogasti, Archimini et Satiri. Qui tempore 
Wandalicz persecutionis, sub Geyserico, rege, pro 
confessione veritatis multa et gravia perpessi sup- 

licia, cursum gloriosi certaminis compleverunt. 
Ipso die, depositio sancti Eufragii, abbatis monas- 
terii Luxoviensis. discipuli sancti Columbani, viri 
Dei. Qui pater ferme sexcentorum extitit inonacho- 
rum, et vit: e sanctitateconspicuus, etiam miraculis 
claruit. Rom:e, ordinatio beati Gregorii papa. » 
De quacunque S. Gregorii memoria hic agitur, redi 
ad xir Martii. 

HAGENOYEN. a textus puritate non multum differt, 
navos ejus pratermittimus. 

AQUICINCT. post àmplevcerunt textui inserit : « Ci- 
vitate Nicomedie, passio sanctorum Pastoris, et 
Victorini. » 

ManrRIC.-CAnTHUS.-ÜLTRA)J. : «Pastoris et Victoris. 
Eustachii abbatis. Achacii episcopi et confessoris. » 


Ad marginem corrigitur Victorini, Eustasii : addun- B 


turque hzc verba : Usuardus scribit Achacium mar- 
(yrem. Non hac saltem die; an sequenti? ibi videb:- 
tur. Colitur proprie xxxi Martii, ut videre est in 
Pratermissis. 

PLESCHIONEN. ei, VATICAN. , Signatus num : 5949: 
« Nicomedie, sanctorum Pastoris, Victorini, Ju- 
liani. » Numerus pro arbitrio mutari videtur. 

UcHELLIAN. pro sezcentorum, habet ducentorum. 
In quo convenit cum duobus solitis sociis ANTUERP. 
et Max.-LuBEC. 

ALTEMPS : « In Antiochia, Theodori presbyteri, 
Juliane et Acacia. » 

FLORENTIN. : « Nicomedia, passio sanctorum Pa- 
storis et Victorini. » 

Editio LuBECOo CoL. : « ápud Africam, sancto- 
rum Armogasti, Archinimi, Satyri confessorum. 
Qui cum essent lucidissima inembra Ecclesi Chri- 
sli... » Adonis bac postrema verba sunt, cetera 
pure. De Eustasio scribit, ducento?um. Tum : « Ni- 
comedia, sanctorum Victorini, Pastoris, Saturnini, 
Juliani et aliorum quatuor. Eodem die, beati. Or, 


ditus, quod nullum terrenum, sicut de eo legitur, 
triennio integro sumpsit cibum, Qui plantario arbo- 
rum conserens, ne olio torperet, silvam fratribus 
nutriebat.» Vide indicem Prztermissorum, ubi ejus 
acta ad alios dies exeutienda remittuntur. « Item 
sancli: Sophie virginis et martyris. Etiam sancti 
Macovalli abbatis. » De utroque agitur inter Prze- 
termissos. 

BEuiN. pro Zuzoviensis scribit Zugdunensis : pro 
sezcentorum, ducentorum. Additque in fine: «Civi- 
tate Nicomediz, passio sanetorum Pastoriset Victo- 
rini. » Ita prima editio. In altera aecedunt : « Sa- 
turnini, Julianz, et aliorum quatuor. » Videantur 
Aeta, ubi dubius numerus determinatur. 

GREVEN. : « Nicomedis, sanctorum Victorini, Pa- 
Storis, Saturni, Juliani et aliorum quatuor. Natale 
beati Achacii martyris, cujus passio habetur. » De 
eo supra, « Stephani papz IX. » Vide Pr:etermissos. 
« Item Gregorii episcopi : » An Naz.anzeni? « Maco- 
vallz: abbatis. Eodem die, beati Or, eremitz, qui 
tant:ze abstinentize fuit, utintraintegrum triennium, 
nullum terrenum sumpsisse cibum legatur. Ne an- 
tem otio torperet, plantaria arborum eonserens, 
silvam fratribus nutriebat. Romz, sancta Sophize 
virginis et martyris. » De his dictum est, « Item 
Dol2, Julian:e virginis. » An forte Nicomediensis? 
Sed loca salis disparata sunt. 

MoLAN. : « Nieomediz... » ut altera Belini editio. 
« Et passio sancti Archartii. » Tum alio charactere, 
« cujus passio habetur. Eodem die, sanctorum Jonzx 
et Barachisii martyrum, sub Saporio Persarum rege. 
Quorum historiam concripsit Esaias Adami filius, 
eques regis Saporii et auditor atque spectator eo- 
rum qua ficbant. Eedem die, sancti Bertholdi con- 
fessoris, ordinis Carmeli. In editionibus aliis, de 
Nicomediensibus et Bertholdo, ut supra. Sequitur: 


C «Die vigesima nona, sancti patris Marci episcopi 


Arethusii. Et Cyrilli diaconi et aliorum qui sub Ju- 
liano tyranno certaverunt. » De Jona et Barachisio, 
paulo brevius, et aliis litteris. 





Iti Kat 


Die30. 


Roma via Appia, passio beati Quirini tribuni et martyris, qui sub Aureliano imperatore, post linguz: 


abseisionem et equulei suspensionem, manuumque ac pedum detruncationem, agonem martyriigladio con- 
summavil. Thessalonicz, natalis sanctorum Domnini, et Victoris. [Douillart.* Thessalonicz, natalis 
sanctorum Domnini, Filopoli et Achaici, sequentia, omittens.] Apud castrum Silvanectensium, depositio 
sancti Reguli episcopi et confessoris. 


NOTE. 


Puri sunt Zerenien., Tornacen., Pulsanen., Munerat., Greven. eX Molan. 


? Plerique codices Domnino comitem addunt Vi- 
ctorem, qui nunquam Domnini comes fuit. Noster 
rimus, quem seeuti sunt Roswoeyd., Marchian., 
Pratenses B, D, E, et Conchensis, veros comites 
indicavit, nempe Filopolum en Achaicum. Sed nescio 


Usuardus, nescio quem illie poneret; postea vero 
nova notitia instructus, illo excluso, duobus aliis 
locum dederit. Atque hoc satis est Sollerio, ut Pra- 
tensem codicem e purorum albo ex»ungat, Usuardi- 
num sensum evanuisse affirmet, cet sciolo quidam 
correctionem aseribat. Frustra manum camdem 
ostenderis : sui codices Viciorenm referunt. Filopo- 


lus igitur et Achai«7non sunt Usuardi. Itaque Pra- 
tensis codex autographi titulo excederit,quodUsuar- 
dus, ubi primum quidpiam emendaverat, id non 
curavit omnibus omnium urbium, compitis affigen- 


1pi | D dum, ut quod ipse correxerat, alii etiam corrige- 
quo fato accidit, ut eos primum non cognoscens - rent. 
l 


Nec id solum in hoc articulo vitium reprehendit 
Sollerius. Id etiam stomachatur erasum fuisse S. Rc- 
gulum. Silvanectensem episcopum. Erasus est certe 
et rejeetus in rx Kal. Maii, qua die depositionem 
ejus colit Silvanectensis Ecclesia. Qua eausa com- 
memorationis locum Usuardius mutaverit, ibidem 


' dicetur. BOUILLART. 


VARIANTES LECTIONES. " 


. Martyris et tribuni legunt Greven. ct Molan: pe- 
jus Muneratus pro eí martyris posuit martyrum. 


diximus. In Pulsanensi deest g adio, et pro Domnini 
legitur Domnii, quod Munerat. sic eiformat, Domi: 


Abscisionem habent passim omnes. Quodalibi, hic — anni. 
pariformiter servandum fuit. Dc eculeo alibi etiam 
OBSERY ATIONES, 


Romani papviauctor beatum martyrem Quirinum 
hodie pr«dicat his verbis : &ome, Quirina, bribuni 


et martyris, pairis saucte Balbine. Ado prolixius 
elogium ex Aclis S. Alexandri pap: concinnavit, 











n 


830 


MARTYROLOGIUM. — MENS. MART. 


890 


quod apud Notkerum est hac die, et in vulgato Beda A fuere. At vero conjunctionem illam Domnini et 


ad xxx Aprilis refertur. Lego in Actis pag. 811, 
num. 4, hzc verba : n xxx Aprilis in Beda excuso, 
desumpto elogio ez Adone,quod seculo xautxm fa- 
chum est, posíquam corpus sancli Quirini, Nove- 
sium, wt infra dicetur, fuisset translatum. Hzc ita 
velim intelligas, ut non elogium Adonianum tunc 
factum suspicemur, quod esset absonum ; sed eo 
circiter tempore accidisse, ut festumtranslatumsit 
in eum diem, quem Beda vulgatus notavit. Quod ad 
rem nostram proprius spectat, Usuardussummatim 
ex Adone decerpsit, qux» ad martyris laudem puta- 
vit sufficere, servata temporis designatione, qu: ab 
Henschenio hie corrigitur : de qua ad rir Maii denuo 
recurret sermo, ubi loco proprio dici poterit, quid 
de sancti Alexandri Actis sentiendum existimemus. 
Ceterum in prima hac laterculi nostri parte, summa 
est codicum omnino omnium consensio. Non ita in 
sequenti classe martyrum Thessalonicensium, ubi 


Victoris Usuardinam esse, eamque antiquissimam, 
probat etiam versiculus Wandalberti pro hac die: 


Tertia Domnino, comite et Victore refulget. 


Mutationem jam dictam agnovit Castellanus in 
litteris s:epe alibi recitatis. Jam expunctio alia no- 
vum in Pratensi codice vitium ostendit. Quippe 
erasa est tota Reguliannuntiatio, qus in codicibus 
etiam omnibus, saltem alicujus notz, Rosweydino 
duntaxat et Marchianensi exceptis, clarissime expri- 
mitur ; sic ut de vera Usuardi lectione controverti 
minime possit. Notavit in apographo nostro Pra- 
tensi Sirmondus, expunctam rursus esse lineam, 
sed distinctius asserit Castellanus erasa esse omnia, 
qua ad Regulum Silvanectensem spectabant. Est 
ergo Regulus ab Usuardo primum adjunctus ut pote 
qui in antiquioribus, aut ei synchronis non invenia- 
tur. H::c ad probandam gerinanam laterculi nostri 


Pratensis denuo dorruptus cst, vel si mavis, ab ali- B simplicitatem dicta sintsatis. De Regulo iterum re- 


quo, qui nimium sapere voluit, ita correctus, ut 
Usuardinus sensus plane disparuerit. Fateor equi- 
dem me prorsus non capere, qua ratione Usuardus 
Domninwum ex Thessalonieensium numero unum, 
cum Ficiore, qui in Hieronym. apographis diserte 
alibi ponitur, conjunxerit, quod tamen ab eo facti- 
tatum, codices nostri manifeste evineunt. Atquehoc 
est, quod dicebam ab aliquo sciolo observatum, in 
Pratensi codice, subinde perperam restitum esse; 
eraso nempe Victoris nomine, ascriptisque Pilopoli 
et Achaici qui vere Domnini, vel Dominici socii 


curret sermo xxrir Aprilis, ad quam diem in Pra- 
tensi translatus legitur, sed, Castellano teste, manu 
non valde antiqua ascriptus : unde etian evincitur 
additionem 7i/opoli et Achaici, diu post Usuardi 
tempora factam fuissc. Multa de Regulo valde 
dubia et implexa dissolvere conatur Henschenius, 
genuinas Vitas proferens, qua a Tillemontio et 
recentioribus aliis plane rejiciuntur. Distinguit 
hie Arelatensem Regulum a Silvanectensi, aliaque 
salis eritice exagitat tomo IV variis locis verbo 
Reguins e Ricule, de quibus alibi. 


AUCTARIA. 


PRATEN. Excessum ejus et defectum jam satis 
indicavimus. Cumeo iterum omnimodeconvenit eo- 
dex Rosweydi, ut s:zpius in decursu ostendemus : 

ANTUERP. ei Max.-LuBEC. textui superaddunt : 
« Aurelianis Pastoris episcopi palatini. » 

ANTUERP.-Max., UrTnAL,  LEYDEN.,  LOVANIEN., 
ALBERG., DaNic. et editio ULTRAJ.-BELG. de Regulo 
scribunt : « ejusdem loci episcopi. » Quam hoc sil 
verisimile, vide in Actis. Deinde adjungunt : « Au- 
relianis, saneti Pastorisepiscopi palatini, vel palen- 
tini. » Utrum s^ligas perinde est, etiam Valentini, 
si ita volueris. Error, est recentioribus Usuardi 
codicibus communis, quique etiam in Hieronymia- 
nis apographis aliisque reperitur. Error inquam, 
nam Aurelianis nec Pastor quisquam, nec Palatinus, 
nec Palentinus episcopus. Vide de hac re accura- 
tum in Actis Commentarium, pag. 829. 

ANTUERP.-MAJ., in prima mutilus, sic seribit : 
« Roma, sancti Quirini tribuni, martyrum [pro 
martyris] sub Trajano. » Secunda deest. De Regulo, 
in fine addit, « primi civitatis ipsius. » 

CENTULEN. « Roma, sancti Quirini martyris, sub 
Trajano imperatore. Thessalonice, sanctorum Do- 
mini et Victoris. In Francia, civitate Silvanectis, 
sancti Reguli episcopi et confessoris. » 

BRUXELLEN. Quirini elogium, Usuardino longius, 
fermeex Adone accepit. De Thessalonicensibus satis 
pure. Sequitur: « Aurelianis civitate, sancti Pasto- 
ris archepresulis palatini. Apud castrum Silvane- 
ctensium, depositio sancti Reguli episcopi et con- 
fessoris. Ilem sancti Quintini. Item, sancta; Eulaliz 
virginis. » Crediderim nomina hzc ex martyribus 
Hieronymianis levigata. Qwinfinus colitur xxxi 
Octobris. De Eulalia egimus xir Februari: alia Eme- 
ritensis colitur x Decembris. 

HAGENOYEN.. in elogio Quirini nihil magnopere 
babet, quod non melius in Adone legatur. De Thes- 
salonicensibus purus est. Sequitur: « In civitate 
Astensi, passio sancti Secundi, qui fuit miles stre- 
nuus, athleta Dei egregius, et martyr gloriosus. Ilic 
a beato Calocero fidem Christi edoctus est, et tes- 
monioangelico multipl citer est commendatus, et an 
gelico ministerio per Faustinum et Jovitam de nube 
prabente aquam baptizatus est, qui cum sepelisset 


C 


D 


beatum Marcianum, tentus est a Sapricio przside, 
et vestibus nudatus et equuleo tortus, et a Domino 
sanatus, et demum incarceratus, et ab angelo solu- 
tus ; apparente sibi Domino confortatus, et ad Calo- 
cerum est abangclo deductus. Demum prieses pices 
et resinam super capita eorum et corpora fundi jus- 
sit bullientem et [ex] eodem fecit eos bibere. Et 
tunc Secundus est. decollatus, et ab angelis vene- 
rabiliter sepultus. Calocerus vero apud Abyganum 
mittitur el ibi punitur. » Vide Acta. 

AQUICINCT. Pratensi similis est in Domnino, Phi- 
lopolo et Achaico, in fine autem addit : « Aurelia- 
nis, sancti Pastoris episcopi palatini. » 

PLESCHIONEN. et VaTICAN. num. 5949 : « Thessa- 
loniee, sanctorum Domnini et Victoris, Marcelli et 
sancti Reguli. » Inepta est horum omnium conjun- 
ctio, ut in Actis videre est. » 

MARCHIANEN., in (ine : « Sanctorum Domnini, 
Philopoli et Achaici. » 

DovERONEN UcHELLIAN. ei, BURDEGALEN. 
lianis, Pastoris episcopi palatini. » 

MiaTRIC.-CARTHUS.-ULTRAJECT. : « Roma, Quirini 
tribuni et martyris. Secundi militis et martyris. 
Veroniconfessoris ; Reguli episcopi et confessoris. » 

AvTEMPS. post Domaini, addit : « Philopii et 
Achaici et Victoris. Aurelianis, Pastoris episcopi 
palatini. Eodem die, passio sanctorum Acescam:e 
et Eulali&e. » Nomina sunt male, ni fallor, effor- 
mata. « Apud Orientales Anglos translatio sancti 
Edmundi regis et martyris, in basilica sanctae 
Maris Virginis. » Remittitur ad diem natalem 
xxNovembris. 

StROZzZ. : « Aurelianis, sancti Pastoris palatini. » 
Mediczus interjicit, episcopi. ! 

Editio Luggco-Cor. De Quirino pleraque habet 
ex Adone: qua vero de lingua accipitri exhibita, 
de sex paribus boum, etc., superaddit, in Actis di- 
scussa invenies. « Thessalonicz, natale sanctorum 
Domnini et Victoris martyris, Apud Castrum Silva- 
nectensium, depositio sancti Reguli ejusdem loci 
episcopi et confessoris. Aurelianis sancti Pastoris 
episcopi et confessoris palatini. Eodem die, beati 
Aebharii episcopi et confessoris. » 

BELIN. penultimo loco: « Apud civitatem Asten- 


: « AÁure- 


$91 


USUARDI MONACHI 892 


sem, sancti Secundoli martyris: » in utraque edi- A Germani Antisiodorensis, confessoris. » Ad xx Apri. 


tione pro .S'ecuzdi. In fine autem prima editio ha- 
bet: « Aureliani, Pastoris episcopi. » Editio 
altera : « Aurelianis civitate, depositio beati 
Pastoris episcopi. » 

GREVEN. : Civitate Astensi, beati Secundi militis 
ei martyris, tempore Adriani imperatoris. Qui post 
picem cum resina liquatam super caput atque os 
ejus fusam, capitis obtruncatione martyrium com- 
plens ab angelis est sepultus. Pastoris, Victorini et 
aliorum quatuor depositio. In Alexandria, Pastoris 
episcopi et aliorum viginti quatuor ignibus com- 
bustorum. » De his duabus classibus vide Prater- 
missos.» Item Filipoli, Eulaliz virginis ct aliorum 
sexcentorum et unius. » Vide Acta in cohorte mart y- 
rum, cujus dux est Victor. « Aurelianis, Pastorisopi- 
scopi Palatini et confessoris. Acharii episcopi et 
confessoris. Mamertini abbatis monasterii saneti 


Pridie Kal. 


'interjicitur, « Conite utriusque militia 


lis. « Veronis confessoris. » Potius Veroti. 

Mora. : « Aurelianis, Pastoris episcopi. Eodem 
die, passio beati Simonis pueri de Tridente ; » de 
quo superius xxiv. « Apud civitatem Astensem, 
sancti Secundi martyris. Et depositio sancti Veroni 
confessoris : » Tum litteris minoribus : « Eodem die 
natalis sanct:: Maxenti:e viduz, matris saricti Vigilii 
episcopi Tridentini. » Spectat ad xxx Aprilis, Ita 
editio prima. Inaliis, post Aurel:ano, litteris Italicis 
et Trajano.» 
In fine : « [In pazo Brachbantensi, villa Lembecz, 
transitussancti Veroni. Apud civitatem Astensem,» 
ut supra. « Eodem «die, natalis sanctas Maxentie vi- 
du:, matris sancti Vigilii. Aurelianis, Pastoris 
episcopi. Die trigesima, sancti patris Joannis, «ai 
seripsit Seal::3; hoe est Climaei. » 


Die 3. 


Amos prophet:, quem Ozias, rex Israel, vecte per tempora transfixum necavit, ac postea semivivus 
patriam devectus ibique sepultus est. Rom:e, sanctze Balbinz virginis, fllite Quirini martyris, qua post 
devietum szculi hujus cursum, sepelitur via Appia juxta patrem suum. In Africa, sanctorum Diodoli et 


Anesi. 


NOTE. 
Ita Praten., Herinien., Tornacen., Rosweyd., Munerat., Greven. et Molan. 
VARIANTES LECTIONES. 
Vix quidquam prabet notatu dignum. Timpora in B transftzum legunt confizum. Codex Rosweydi pro 


Herinien. et Greven. puto esse mendum librarii. 
Patriam devectus, omissa propositione ad legunt 
omnes, exceptis Greveno et Molano; qui etiam pro 


Anesi scribit, Anesii. Munerat. nomen truncavit, 
habet enim Ani. 


ORSERYV ATIONES. 


Brevi commentario in Actis nostris expediuntur, 
que de Amos propheta, quem hic primo loco Usuar- 
us nominat, dici potuere ubi necisauctorem clarius 
distinctum invenies. Certum est, nullum antiquorum 
martyrologorum, ut sunt Hicronymus, Deda, Florus, 
Auctor Romani parvi, Ado, Rabanus, Notkerus, 
Wandalbertus, de eo meminisse. Verosimile est 
Usuardum ex Isidoro, in Actis citato, ea sumpsisse, 
qua bac die de propheta memorat. Eum subinde se- 
culi sunt recentiores cum hodierno Romano. Za/bi- 
fiam accepit Ado ex Romanoparvo, historiam ampli- 
ficans, quam Notkerus nonnihil contraxit, Noster 
brevissime coimnp,exusest. Desanctze Balbinz rebus 
gestis, idem quod de S. Alexandri Actis judicium fe- 
rendum est. Caetera qui ad ipsam attinent, dabit 
ITensehenii commentarius. De Diodolo (quem Baro- 
nius TAeodulum dicere maluit) et Azeso disputat|Flo- 


rentinius, disputat in Actis laudatus Henschenius: 
non usquequaque conveniunt. Variant martyrologi 
alii. Nec hujus loci est de numero aut serie Africa- 
norum istorum martyrum disquirere. Mihi dubium 
non est, quin Usuardus ex aliquo Ilieronymiano 
apographo eos primum acceperit, vel solos, vel 
aliis conjunctos, non solitus examinare, rectene an 
secus seligeret. Certe lectionem ejus qualemcunque 
ex unanimi codicum consensu talem existimo, ut 
clarior haberi non possit. Wandalbertus hic denuo 
suffragatur, ita scribens: 


Diodoli;pridie emicat Anesusque beati. 


Porro ex recentioribus Usuardi codicibus, Dio- 
doli et Anesi socios, non eodem ubique ordine ent 
meratos, statim dabimus. 


AUCTARIA. 


PULSANEN., ca2etera purus, deficit iterum in ultima 
annuntiatione Déodoli ct Anesi. 

ANTUERPIEN., MAx-LUBEC., incipiunt : « Amos pro- 
phetz, » resecto toto elogio. Finiunt: « [n Africa, 
sanctorum Diodoli, Anesi, Felicis, Cornelia et Vale- 
ri$, Porti et Abdz. » Atque hi socii sunt, quos nu- 
perrime dicebam iu apographis Ilieronymianis repe- 
riri, mutato hinc inde nominum ordine. Suspicari 
liceat socios illos ab aliquo sciolo fuisse restitutos, 
sic tamen, ut Usuardo perperam attribuantur. In 
ANTUERP. pro Jalbine est Babille. Et sic etiam. 

, ANTUERP.-M4J. : « Roma, natale saneta Babille 
virginis, filia Quirini martyris. Eodem die, natale 
Amos prophetz, quem Ozias rex Israel vecte trans- 
fixo per tempora necavit, ac postea semivivus pa- 
triam devectus, ibique sepultus est. » Hz» duz an- 
nuntiationes, si nomcn Babille excipias, satis pura 
sunt; deest omnino tertia de Diodelo, ete. 

ANTUERP.-Max., ULTRA, LEYDEN., LovANIEN., 
ALBERGEN. et DaNic. in Amos et Balbina puri, sic 
pergunt : « In Africa, sanctorum Dyodoli, Anesi, 


Felicis, Corneli:e, Valerie, Porti et Abdz. » Apud 
« Coloniam Agrippinam, natale sancti Agilolphi, 
ejusdem civitatis episcopi et martyris. » lecurri 
etiam infra, sed ut semel dicam remittendus est 
ad ix Julii. 
CENTULEN. : «Natalis Amos propheta, quem Orias 
rex Juda, vecte per tempora transfixo, necavit. Ro 
ma, sanct: Balbinz virginis, filie Quirini martyris 
In África, sanctorum Diodoli, et Anesi. » 
BRUXELLEN., purus in Amos, sic pergit: « Roma, 
sanct: Balbinz virginis, fili: sancti Quirini marly- 
ris. Quz: postquam a beato Alexandro papa sanata, 
baptizata et instructa est, plena operibus bouis 10 
virginitate permansit; et hujus seculi cursu peracto, 
sepelitur juxt:: »atremsuum via Appia, inczmeterio 
Preetextati.In Africa,sanctorum Diodoli,Anesi,Feti- 
licis, Corneliz, Valeris, Porti et Abdze. Apud Colo- 
niam Agrippinam, natale sancti Agilolfi, ejusdem 
civitatis archiepiscopi. Quem Rarolus Martellus, 
avus Karo:i Magni, misit causa pacis tractanda, ubi 
crudeliter peremptus et martyrio coronatus, mullis 








893 


MARTYROLOGIUM. — MENS. APRIL. 


806 


elaruit miraculis. Et Romani monachi. » De hoc vide A Anesi, Felicis, Corneliz, Valeriz, Porti et Abdsm 


Pretermissos. 

. HaAGENOYEN. novi aliquid profert: «Apud Sama- 
riam, Amos prophetz, quem Iheroboam rex Israel, 
quoniam male ei prophetavit, propter ydolatriam 
quam exercuit, vecte ferreo per tempora transflxit, 
ac postea semivivus ad patriam suam devectus, 
ibique a suis honorifice sepultus est. Roms, sanctae 
Balbinz virginis, filio Quirini militis et martyris, 
quam Alexander papa a morbo struim:e curaverat, 

uz virginitatem Deo vovit. Qu: post devictum ete. 
[n Afríca, sanctorum martyrum Diodoli et. Anesii, 
Felicis et Cornelie, Uleri:, Porti et Abda. Apud 
Coloniam Agrippinz, natale beati Agillolfi, ejusdem 
civitatis episcopi et martyris. » 

AQuICINCT. in fije addit : «In Britannia, sancti 
Adelmi episcopi et confessoris.» (Ad xxv Mai.) 

PLESCHIONEN. : In Africa, sanctorum Felicis, Ane- 

sii et Diodoti. | 


martyrum. Apud Niceam Bithynis, sancti Ársacii 
confessoris, ex milite heremitz», qui demoniacum 
curavit et draconem interfecit. » Est hic, opinor, 
qu jam non semel AcAarius, Achalius, etoc., 

ictus est, forte Acacius Melitenensis, de quo 
videndus Ilenschenii commentarius. 

BELIN., in texlu non plane correctus, tertio loco 
inserit : « Eodem die, Felicis pape et martyris. » 
Et pro Diodoli scribit T'Àeodoli. De Felice papa 
agitur xxx Maii. 

GnEVEN. : « In Africa, Felicis, Corneli: et Vale- 
ri:&, Porti et Andz. Natale beati Agilolphi, Agrippi- 
nensis Coloni: archiepiscopi et martyris. In Spira, 
Guidonis abbatis. Parisius, Catullamatronz.» Vide 
Pretermissos. « Apud Niceam Bithiniz, Arsacii mi- 
litis, heremitze et confessoris. Item Amos abbatis in 
deserto Scythi, patris quingentorum ferme mona- 
chorum. Ammonii abbatis, quiad se pro conversione 


MARCHIASNEN., in fine : « In Britannia, dormitio B venientibus, cellulas non modo diligenti cura zedifi- 


sancti Adelmi episcopi ct confessoris. » 


care verum etiam propriam cellulam, eum omnibus 


MarTnIC.-CaRTHUS.-ÜLTRAJEC. : « Amos prophetam. 
Balbinz virginis, qu: fuit filia Quirini martyris, 
tribuni suprascripti sepulta apud eumdem. » 

Codex D. pu Cnutvar. signatus B. : « Apud Colo- 
niam Agrippinam, natalis sancti Agilolfi ejusdem 
civitatis episcopi et martyris, » 

VATICAN. : « África. sanctorum Anesi, Felicis ct 
Diodoli. » Vide qu: supra de sociis Diodoli et 
Anesi diximus, ad auctarium secundum. 

UcHELLIAN. Post Azesi, addit : Felicis, Cornelis 
et Valeri», Porti et Abdz:, » Ut supra. 

ALTEMPS. : « Apud coenobium Fontinellensium, 
translatio sanctorum Wandregisili, Wulframni, An- 
sSberti, a beato Babino episcopo, in ecclesia sancti 
Petri apostoli. » Ad diem natalem proprium sin- 
guli remittuntur, in indice Pr:termissorum. « Die trigesima prima, sancti et miraculis clari Hy- 

FLonENTIN. : « Nalale sancti Juiii pap: et confes- — patii, episcopi Ancyrz. » In indice Przetermissorum 
soris. Tamen festivitas ejus habctur pridie idus C vocatur Gaazgrensis episcopus, rejiciturque ad xtv 
Aprilis. » Vide ibi Usuardi textum, etc. Novembris. Est et alter Zygatius, de quo vide ibi, : 

Editio LusEco-Cor. incipit a Balbina, elogium — « Eodem die, Felicis paps et martyris. In Blandinio, 
texens Hagenoyensi non multum absimile. Sequitur — elevatio et translatio, etc. » 
de Amos, pure. «In Africa, sanctorum Diodoli, 


quis in ipsa erant, relinquere frequenter solebat. 
Beat:e memoría Bauduini,prioris majoris Cartusiae. 
Qui unus ex sociis sancti Brunonis fuit, atque post 
eum przfatam domum regem, a schismaticis carceri 
mancipatus quievit. » De tribus hisce ultimis etiam 
agiLur in indice Przxtermissorum. 

MoLAN., de Agilolfo habet, ut HTAGENOYEN. De Fe- 
lice, ut BELIN. Tum : « Elevatio et translatio sancto- 
rum Wandregisili abbatis, et Ansberti atque Wul- 
franni archiprzssulum. » Vide supra. Postea minori 
charactere : In Spira Guidonis abbatis primi Pon- 
pose monasterii. Cujus corpus, non integrum an- 
num defuncti, plurimis glorificatum miraculis, de 
Parmensis civitate magno honore Spiram transtulit 
Henricus imperator. » Alie editiones sit legunt : 





MENSIS APRILIS 


HABET DIES XXX. 





Kalendis Die 4. 
Rom:ze, passio beatissim:» Theodor, sororis illustrissimi martyris Hermetis. Hzc sub Aureliano prin- 
cipe martyrizata, sepulta est juxta fratrem via Salaria, non longe ab urbe Roma. Eodem die, sancti Ve- 
nantii episcopi et martyris. [n Egypto sanctorum Victoris et Stephani. 
NOTE. 
Pro textu sunt Praten., Herinien., Tornacen., Munerat. Belini prima editio et Molan. 


VARIANTES LECTIONES. 


Munerat. et Belin. pro beatissime, legunt simpli- D die ex purorum numero excusimus, quia textui ad- 
citer sancte. Idem Belinushabet sepultaque, et post nectit : Gratianopoli, beati Hugonis episcopi eícon- 
Jratrem addit suum, quod etiam facit Molan. ; ab — fessoris, pr:figendo signum LL, quod et alibi recur- 


urbe Kom pro Roma posuit Tornacen. De czetero, 
"Bgipto, Egypto, Rhoma, Venancii, Martiris, minu- 
ti: sunt. Verbum superest de Greveno quem hoc 


rit, ut v et xx Augusti, etc. Debuit ea annuntiatio 
inter Auctaria relegari, ubi plura de eodem sancto 
invenies. 


OBSERY ATIONES. 


Romanum parvum hunc mensem sic auspicatur : 
Rome, Theodore, sororis martyris Hermetis, que 
aub Aureliano martyrizavit, sepulia via Salaria. 
Ado sanctam brevi sed insigni ornavit encomio,ex 
quo, qua in textu dicuntur, ab Usuardo desumpta 
sunt; Notkerus immutatum transcripsit. Vides hic 
tribus successive diebus Acta sancti Alexandri auc- 
tori Romani parvi, et iis qui eum sequuntur, pra- 


luxisse, nam et TAeodora hxc inde accepta est tota- 
que Adoniani elogii materia. In hoc vero 1d prz:eipue 
mirandum occurrit, quod ubi locis aliis, eadem 
Alexandri papa Acta referens,semper notat Trajani 
tempora, hic expresse asserat, sub Aureliano impe- 
ratore martyrizavisse. Vide qu: dicimus imi Maii. De 
Theodora tacent Hieronymiana, Beda, et qui in ejus 
serie sunt, etiam Wandalbertus, qui omnes boc die 


895 


agunt de Agapeet Chionia, seorsimabaltera sorore, 
qu:? cum duabus illis, in Actis conjungitur rur Apri- 
lis quando de iisdem meminere martyrologi nostri, 
ut ibi dicemus ; nisi fortasse divers: sint hodiern:ze 
Chionia, Agape, etc., et in numero Heracleensium 
nominandze, quod in ambiguo relinquimus. Venaz- 
fius pure Adonianus est, episcopict martyris titulis 
honoratus, cum iz£erimnusquam ezplicetur, inquit 
Henschenius, cujus sedis fuerit episcopus,quo per- 
J'*actus martyrio, uum ei àmmortuus, an superstes, 
«i propterea etiam confessor dicatur, ut patebit in 
Auctariis. Usuardus et Notkerus, nihil ultra inda- 
gantes, salishabuerunt Adonis verba transcribere. 
Utrum ex Istria vel Dalmatia Venantii hujus corpus 
translatum fuerit Romam, examinat Henschenius, 
sed episcopatum Tolentanum inter fictorum Chroni- 


USUARDI MONACHI 


896 


A corum fabellas merito computat. Victoret Stepha- 
14$ ex Hieronymianis ab Usuardo solo accepti sunt, 
diversi, ut recte censuit Baronius, a Victore et Co- 
TORO, de quibus agitur xtv Maii, sed quorum nuda 
ferme supersunt nomina. Walericum hoc die posuit 
Ado, tum Mosandri, tum Rosweydi; posuil ex eo 
Notkerus, Noster rejecit ad xir Decembris, in quo 
probatiores co*ices protexlu citati, aliique conve- 
niunt. Dissentiunt alii, quos inter Pulsanen. quem, 
utIilustre Martyrologium membranaceum ez Italia 
allatwmn, hic pra: dicat Henschenius, uter duorum 
verus obitus dies fuerit, satis accurate examinans. 
Sunt inter codices, ut Centulen. et Ambianen. qui 
hodie translationem astruant. Plura si cupis, Ilen- 
schenium consule, nobis sat est evicisse, primzvam 
hanc Usuardi fuisse lectionem. 


AUCTARIA. 


Iu HERINIENSI codice, reeentiori manu ad margi- 
nem ascriptum : « Civitate Gratianopolitana, depo- 
sitio beati Hugonis episcopi et confessoris. » Satis 
certum est hec ab aliquo Cartusiano monachio 
addita fuisse. 

PuLSANEN., secundo loco : «In pago Vinimausuper 
maris transitum, beati Gualerici[Walerici] abbatis 
et confessoris. Ilic in puerili xtate reliquit patrem 
suum terrenum, et adhaesit militaturus regi celesti, 
Cumque esset senex et plenus dierum, heremiticam 
vitam diligens, finivit in Domino. » In reliquis plane 
est purus. 

AÁNTUERPIEN. et Max.-LusEc. textui subjungunt : 
« Eodem die, sancti Walerici abbatis. » Male scribit 
Max.-Lubec. Valeriti. 

.ALBERGEN., post textum etiam purum : « In pago 
Vinacensi super mare, beati Walerici abbatis et con- 
fessoris. » In LovANIEN. accedit : « Hic puerili zetate 
reliquit patrem terrenum, et adhssit militaturus 
regi c:lestj. » ANTUERP. Max., UtTRAJ., LEYDEN., 
DaNic. et. EpiTio UrTnj.-BELG. supradictis addunt. 
cum PULSANEN. : « Cumque esset senex et plenus 
dierum, heremiticam vitam diligens, finitur in Do- 
mino. » Posteriores codices scribunt : Vimma- 
censi,, etc. ) 

,CENTULEN. « Roma, sanctissim:e Theodor virgi- 
nis et martyris, sororis sancti Hermetis, Urbis 

rifecti. In pago Vimacensi, translatio sancti Wa- 
eriei abbatis mir:e sanctitatis viri. Thessalonicz, 
sanctarum virginum etmartyrum [Agapís, que in- 
ferius alia manu apposita est] et Chioni: sororum 
In£gypto, sanctorum Victoris et Stephani. In Sar- 
dinia, beati Meritonis episcopi, cujus actus inter 
homines celeberrimi extiterunt. Eodem die, sancti 
Venantii episcopi et, confessoris. » Duo hodie in 
Actis Venantii, sed uterque martyr. Vide Observa- 

iones. 

ANTUERP.-Maj. in nonnullis CENTULEN. siiilis, in 
eo differt, quod de Walerico, Venantio, Victore et 
Stephano sileat. 

BRUXELLEN. de Theodora, textui interserit : 
« Quam Alexander papa instruxit. baptizavit, atque 
fidcm Christi docuit. In Sardinia, beati Meritonis 
episcopi, cujus actus inter homines celeberrimi ex- 
titerunt. » Cujus fuerit Meriton, vel potius Meli- 
(on, vide in Actis. Sequitur : « In /Egypto... » 
Tum Venantii, etc., « In pago Vinimacensi super 
mare, etc., » ut supra :sed pro /nieit, vcl nitur. 

onit obdormivit. « ltem, beati Hugonis, de ordine 
«artusiensium, episcopi et confessoris. » Vide 

cta. 

, HAGENOYEN., in textu nonnihil interpolatus, addit 
in fine: «Item conversio beatz Marix Magdalenz. 
In pego Vimmacensi, etc., » ut ANTUERP.-MAX., etc. ; 
sed pro militaturus, absone scribit, eeilitericiis. 
« Apud Castrum Silvanectensium, depositio sancti 
Reguli episcopi et coufessoris. Aurelianis, depositio 
Pastoris episcopi et confessoris civitatis ejusdem.» 
Perperam hzc posita sunt. Vide dicta superius. 


RoswEYD., in Theodora purus, in ceteris ab 

Usuardo recedit. Secundo loco habet ex Beda : «In 
B Thessalonia, Agapis et Chionix, qux sub Diocle- 
Liano, post carcerem, in ignem missa sunt, sed non 
lesa, post orationem spiritum reddiderunt, » Se- 
quitur de Venantio. Tum : « Natale saneti Quinti- 
niani et Anastasii. Item Walerici abbatis. In /Egy- 
pto., etc. In T';iessalonia, saneti Agapiti, Quirini 
martyrum, » Ex Hieronymianis. 

AQUICINCT. in fine addit: « Sancti Walerici eon- 
fessoris. » Vide qux hic non semel dicuntur. 

VicTORIN. : « Initium praedicationis Christi. » 

AMBIANEN. : « In pago Vimacensi, translatio sancti 
Walarici. » Plures natalem ponunt. 

MarniC.-CanTHUS.-ULTRAJECT. incipit : « Hugonis 
episcopi et confessoris. Theodor: virginiset marty. 
ris, sororis sancti Hermetis martyris. Venantii epi- 
scopi et martyris. Walerici abbatis. » u 

CawBERIEN. S. Mari» : In Sardinia, beati Mili- 
tonis przssulis et Valerici abbatis. » Recta diei qui- 
dem, sed non item loci conjunctio. 

In VaTICAN., sign. num. 5949, desunt Victor el 
Stephanus. Adjicitur : « In Thessalonica, natalis 
sancta Ethioniz, sub Diocletiano imperatore, qua 
primo in carcere macerata, posteain ignem tnissa 
ibi oratione fusa perrexit ad Dominum, » Puto hic 
indicari CAioniam. [. 

UGHELLIAN., in fine: «Eodem die, sancti Valerici 
abbatis. » Vides omnium ferme codicum esse. . 

ALTEXPS. « [n Arm. [Armenia] Partini, Quintia- 
ni, Victoris, Secundi. Thessal. Ingeniani, Salurniti, 
Pattinii, Dionysii, Partenii, Alexandri. » Vide no- 
mina melius in Actis efformata. « Civitate Gratiano- 
politana, sancti Hugonis episcopi confessoris. » 

FLORENTIN. : « Transitus sancti Wallarici abba- 
tis e confessoris. » Alia hzec est annuntiandi for- 
mula. | 

Editio LuBECo-Cor., in Theodora modicum inter 
polata, in Venantio pura, de Stephano et Victore 
silet. Sequitur : «In Pago Vimmacensi super mare, 
D beati Wallerici abbatis et confessoris, cujus sepul- 

erum crebris miraculis illustratur. Ipso die, sancli 

llugonis episcopi et confessoris, ordinis Carlusien- 
sium. In Sardinia, bcati Militonis episcopi el con 
fessoris, cujus actus intra homines celeberrimi er 
titerunt. In territorio Trecassino, sancti Leuthontl 
episcopietconfessoris» In Actis vocatur Leucontu. 

BeLLINI editio altera. textui puro subjicit : «ln 
Armenia, natale beati Partini, Quinciani, Vicloris, 
Secundi. In Eraclea civitate, Victoris, Chionim, 
Agapa et Hyrenz, In Thessalonica, Ingemana, Se- 
turnini, Paterni, Dionysii, Panterii, Alexandri.» 
Hieronym. accepti sunt, in Actis omnes melius el 
distinctius expressi. 

GREYEN. post signum LL, et supra citata verba, 
« Gratianopoli, beati, Hugonisepiscopiet confesso- 
ris ; » adjungit: «Hugo iste vir sanctissimus, vidit In 
solitudine -'artusie Deum dignationi sux habitacula 
construentem, septemque stellas ducatum sibi ili" 





897 


MARTYROLOGIUM. — MENS. MART. 


898 


neris przstantes: post quam visionem statim affuit A gore micabat. Gilberti episcopi Cathanensis et con- 


Bruno cum sex sociis, locum qu:rens heremiticze 
vitze congruum. Quos Hugo susceptos in Jocum sibi 
divinitus ostensum duxit ; consiliis et auxiliis fovit, 
ac inter eos velut unus ex eis conversabatur. Tan- 
dem plenus dierum et sanctitatis quievit in pace. 
Quintiani martyris. In Armenia, Partini, Victoris. 
[n Sardinia, beati Militonis, episcopi et confessoris. 
In pago Vimmacensi super mare, sancti Walerici 
abbatis, discipuli beati Columbani. Hujus vitam san- 
ctissimam Vincentius lib. xxiv, cap. 21, perstrin- 

ens, dicit inter alia quod cjus benignitas et humi- 
litas modum excedebat. Intantum divina compun- 
ctione et gratia plenus erat, ut quotiens discipulis 
praedicaret, vel Deo psallens czlum aspiceret, to- 
tiens lachrymas effunderet. Facies quoque ejus pal- 
lida et macie confecta, cum per eum Dominus lan- 
guentibus curam conferebat, vel futura praedicebat, 
aut, occulta revelabat, roseo colore nimioque ful- 


IV Non. 


fessoris. Item beatze. memorie Hugonis archiepi- 
scopi Vienna, qui ex monacho Cartusiz, sancto 
Hugoni in episcopatu Gratianopolitano primo, ipso 
vivente successit, ac postea ob vit:e sus meritum, 
Viennensis archiepiscopus factus quievit in pace.» 
Est inter Prz:etermissos. «Ipso die, bon: memoria 
Hugonisabbatis Boanz Vallis, ordinis Cisterciensis.» 
Item «beat»: Gertrudis.» An Geneírudis : Vide Prz 
termissos. 

MOLANUS : « Gratianopoli, beati Hugonis episcopi 
et confessoris, qui anachoreticam vitam exegit mul- 
tis annis et miraculorum gloria clarus migravit ad 
Christum. Ipso die, sancti Valerici confessoris. » In 
editionibus aliis, de Hugone eadem, de Walerico 
autem : « Ipso die, translatio sancti Vualerici con- 
fessoris, cujussepulcrum crebris miraculis illustra- 
tur. » Jam notavi ab aliis natalem scribi, uti hodie 
in Actis refertur. Vide Henschenium. 


Die 2. 


Apud Caesaream Cappadociz, passio sanctze Theodosis virginis, quz Diocletiani tempore ultro se con- 
fessoribus in custodia socians, tenta et nichilominus in equuleo cruciata, Dei virtute post de vinculis, 
aquis, bestiis eruta, novissime martyrium capitis 'abscisione complevit. Eodem die, natalis beati Nicetii 
Lugdunensis episcopi, eujus vita miraculis claruit, et pretiosa mors nichilominus miraculis commenda- 
tur. Apud Palestinam, * sanci: Mari: JEgyptiace, qu:» peccatrix appellatur. [Addit Bovillart. : ltem 
sancti Eustasii abbatis monasterii Luxoviensis.] 


NOTE. 


Ita Tornacen., Pulsanen., Antuerpien., Maz.-Lu B ject., Leyden., Lovanien. , Albergen., Danic. etedit. 
bec., Munerat., Greven. ct Molan. Accedunt Ullra — Ultraj. Belg. 


& Sirmondus olim legerat Mariam ;Egyptiacam 
tertio loco. quarto autem S. Eustasium. Postea Ca- 
stellanusad Sollerium scripsit, Mariain /Egyptiacam 
expunctam esse et Eustasium ejus loco positum. 
zquidem doleo vicem auctoris, qui alienis oculis 
utitur. Nam quo pacto hxc concili?ri possunt? si 
Mariam JEgyptiacam legit Sirmondus, quomodo ex- 

uncta est? si expuncta est, quomodo Sirmondus 
egit ? Ego enimvero, si loco Sollerii fuissem, vel 


hoc solum fecisset, yt aullam Castellani oculis ha- 


berem fidem. Jam Sollerium doceo,quomodo habeat 
codex hoc loco. Dux ultimz syllabe verbi commen- 
datur, tota Marie /Egypliac:e commemoratio, et 
haec verba, item sancti ustasti inlitura versantur: 
existis autem, abbatis monasterii Luzoviensis, pri- 
mum in marginem interiorem excurrit, reliqua duo 
in inferiori margine. Omnia eadem manu, sed alio 
atramento; alio autem, quia ut opinor, primum fu- 
gerc incipiebat. BOUILLART. 


VARIANTES LECTIONES. 


Nichilominus in hoc textu bis repetitur immista 
utrobique littera c quam exprimunt Tornacen., Pul- 
sanen., Antuerpien., Max. Lubec., Munerat. et alii. 
Quam scribendi rationem, ut ut vitiosam, minutia- 
rum hujusmodi antiquarum curiosis servandam pu- 
tavimus. Greven. et Molan. legunt vinculis et bestits, 
omissa voce aquis. Reliquimus etiam aóscisione, ut 
habent codices fere omnes, non aóciscone ut Greven. 
et Molan. In Munerato pro Nicetii est Nececii, ar- 
chiepiscopi, pro episcopi. ltem Munerat. et Molan. 
repetunt particulam e£, majoris quasi emphasis gra- 
tia, cujus el vita: ut in Adone legitur. Tornacen. 
omittit a»niraculis ante commendatur, in quo tamen 
vis aliqua esse videlur. 72 Pales(ina scribunt aliqui, 
plerique tamen, Apud Palestinam. Munerat. omisit 
sancta, Greven. et Molan, legunt ?eete. De mendis 
scriptoriis alibi dictum est. Pulestisam scripsi ut 
habent codices omnes. His prz»missis, superest Va- 
riatio precipua. 

Etenim de celebri peccatrice 9gypliaca dubitari 


posset, utrumne ipsa ab Usuardoipso hoc die sacris 
astis primum ascripta fuerit, nisi codices saltem 
plerique, tum ex antiquis, tum ex recentioribus in 
1d magno consensu conspirarent. Interim in apo- 
grapho nostro Pratensi mira hodie lectio; nempe 
tertio loco Zgyptiaca Maria, et quarto Eustasius 
Lucoviensis. Sirinondiaciem, dum praefatum ecgra- 
phum recenseret, aliquid effugisse necesseest; nam, 
qui in mei graliam pratensum autographum non 
semel studiose lustravit Glar.Castellanus inductam 
Mariam, novissime testatur his vertis, ex Gallico 
Latine redditis : S'ecunda Aprilis,sancía Maria &- 
gypliaca ezpunctia, et sanctus Eustasius, ejus loco 
positus. In Herinien, Rosweyd, el Antuerp.-Max. 
nulla hodie ZEgyptiace memoria,in 1x Aprilis trans- 
lata, ut ibi dicemus. Atque ex his aliisque codicibus 

rofluere potest dubitatio, nontamen ita fundata, ut 

aterculi germanitatem evertat, quam veram cense- 
mus esse et simplicem. 


OBSERY ATIONES. 
Egregium prz::conem habuit Z/eodosia, Eusebium D lebrant Hieronymiana omnia a Florentinio edita : 


ipsum Cesariensem, lib. de MM. Palestinz, cap. 7 
cujus breve encomium Actis Latinis omnibus prz- 
tulit Henschenius, apud quem plura exstant ex Me- 
nseis aliisque Grzecis monumentis, quamvis non eo- 
dem die, desumpta. Ex his autem minime dubium 
relinquitur, quin 7Aeodosia acerbis atque horrendis 

is ezeruciata tuerit Cesarec,non Cappado- 
cic, sed Palestine, ut sequenti die clarissime ce- 


Cesaree Palestine,natalis sancte Theodosie vir- 
ginis; ubi videri potest laudati Florentinii notatio, 
ex qua forté solvi poterit difficultas ab Henschenio 
proposita de Dominica Resurrectionis,in qua Secun- 
dum Eusebium, Theodosia nostra martyrium sub- 
iisse dicitur, sed qux cum expresso persecutionis 
Diocletianz a420 quinto, nec r ncc ir Aprilis coa- 
lescere potuit, ut etiam expendit Tillemontius tomo 


899 


V, pag. 85. Interim textus noster aliunde profluxisse 
videtur;nam auctor Romani parvi ita primus lo- 
eutus est * Apud Caesaream Cappadocie, sancte 
TAeodosie virginiset martyris,capitis cese. Varia 
tormentorum genera ab Adone enumerantur, et ex 
hoc a Notkero : Noster non omnia complexus est, 
illudque imprimis recte cavit, ne CGsaream Cappa- 

cie, urbem maritimam faceret ; studio id an casu, 
non divino, certe in tota nostra Maryrologorum 
serie signatur ea positio, quz? nec in ipsis Actis La- 
tinis reperitur,in quibus aqu: ac in Eusebio, pa- 
lastra vere dicitur Cesarea Palesíing. Rabanus, 
dum die sequenti cum longiori historia Theodosiam 
recolit, simpliciter legit Ceesaream, ac si dubitaret, 
ad quam Caesaream virgo revocanda sit. Wandal- 
bertus etiam die sequenti, Evagrioet Benigno Theo- 
dosiam subjunxit 


Atque pari fulget Theodosta virgo nitore. 


Nicetius Lugdunensis, Beda et Rabano przteri- 
Lus, abest etiama Romano parvo. Certum tamen est, 
reperiri inomnibus Hieronymianis apographis apud 
Florentinium, ultimo vel penultimo loco signatum. 
In Adone primo loco ponitur, sub vulgari lauda- 
tionis formula, ab Usuardo et Notkero ad verbum 
translata. Alia phrasi a Floro ornatus est, neinpe ; 
Qui vir totius sanctitatis,conversationis castissima 
charitatis eximia vilaperfunctus est; ut hic denuo 


USUARDI MONACHI 


900 


A perspicias, quantum et re et stylo Florus ille ab 
suardo nostro remotus sit. Cietera vide apud Hen- 
schenium, cum Vita ex Greg. Turonensi ab eo re- 
censita. Wandalbertus, haud dubie metri gratia, 
ex Nicelio format Nicelum, solum ipsum ita hoc 
die celebrans : 


Lugduni quartis Nonis sacer urbe Nicetus. 


Latinis martyrologis ignota fuisse videtur, de 
catero notissima, Maria AEgypliaca, a nemine 
Usuardo antiquiore aut :xquali, in sacros Fastos 
relata. Quod enim nomen ejus 1n Adone Mosandri 
legatur 1x Aprilis, recte, mea quidem sententia, a 
Rosweydo rejectum est ; idque vel ea ratione mthi 
probatur, quod a Notkero, fideli passim Adonis 
assecla, omnino inscriptum non fuerit. liaque 
Usuardosoli tribuenda est prefata Maria cum pecca- 
(ricis titulo, nescio unde deducta, nescio qua causa 
hujus diei laterculo inserta, cum a Grzcis, Zosima 
presbyteromonackoconjuncta, diversimode colatur, 
imo necipsi quidem codices Usuardini sibi satis con- 
stent, quemadmodum in Variantibus dictum est, " 
tebitque deincepsex Auetariis [x ApriliseL alibi. De 
hae sancta egregie meritus est Papebrochius, variis 
dissertationibns z:etatem ejus eatenus male subduc- 
tam, aliaque ad ipsam spectantia feliciter eruens- 
curiose digerenset copiose illustrans. Hzc pro nos- 
tro instituto abunde sufficiunt. 


B 


AUCTARIA. 


à DE PnATENSI et HEkniNIENSI nihil ultra dicen- 
um. 

RoswEYvDb. immiscet secundo loco: « In Africa, 
Amphiani et Vietoris martyrum, et aliorum mar- 
tyrum decem. » Quidni quatuordecim, ut diserte 
legunt Hieronymiana, ex quibus priores duo ac- 
cepti sunt. Sequitur Nécefiá pure. Et in fide; « Item 
sancli Eustachii abbatis monasterii Luxuviensis. » 
Intelligit Eustasium, de quo jam szpe; sed omit- 
tit annuntiationem terliam de Maria /Egyptiaca, 
qua cliam deest in codice ANTUERP.-MAX. ; Czetera 
puro. 

CENTULEN:« Natale saneti Nicetii Lugdunensis 
episcopi. In Achaia civitateThomis, sanetorum Eva- 
gri et Benigni. » Achaiam pro Scy(^ia posuit, et 

oc die perperam retulit, quod ad sequentem spec- 
tat, uti Theodosiam in erastinum differt, qua: hodie 
consignanda est. 

ANTUERP.-MAJ. : « Natale sancti Nicetii, Lugdu- 
nensis episcopi et confessoris. Apud Palestinam, 
depositio beatze Maris JEgyptiacs, qua peccatrix 
appellatur ; cujus actus valde mirabiles et omni 
laude digni inveniuntur. » De Theodosia etiam die 
sequenti. 

. BRUXELLEN., in Theodosia et Nicetio satis purus, 
in fine addit : « Et sancti Eustachii abbatis. Item 
Urbani episcopi. » Lingonensis, opinor, de quo vide 


Herenei episcopi, Andochii presbyteri, Benigni pres- 
byteri, Tyrsi Diaconi, Felicis negotiatoris. » . 
DAVERONEN. : « Turonis, translatio beati Antoni 
confessoris. » Vide Prztermissos. Colitur i Maii. 
MaAThnucC.-CARTHUS.-ÜLTAJECT. : « Nicetii Lugdunen- 
sis episcopi. » Nihil praterea. 
ALTEMPS, : « Turonis, beati Antonii confessoris. 
Item sancti Eustasii abbatis Luxoviensis. » 
C  FrLonENTIN. : «Item sancti Niceti Lugdunense spi- 
Scopi, cujus vita virtutibus et miraculis claruit. Item 
apud Comum, sancti Abundii episcopi et confes- 
soris. » Hic in impresso deest. 
Editio LuBEco-Cor. Adonis elogium de Theodosta, 
scd valde interpolatum exhibet. In Nicetio puraest. 
« Apud urbem Palestinam, depositio sancte Mz 
ri$, » etc. 
BELIN. [n utraque editione de Maria JEgyptiaca 
agit secundo loco. Tum : « Eodem die, natale Nice 
[4 2 Niceni ] Lugdunensis episcopi. » In prior! : 
« Item sancti Abundii episcopi et confessoris. »1n 
posteriori : « Item apud Comum, » etc. . 
GREVEN. : « Amphiani, Victoris, Urbani, Nierti 
martyrum. » Disparatorum conjunctio. « Barlaam 
heremita et confessoris. » Ignotus est, nisi is Sil, 
qui cum Josaphat colitur xxvii Novembris. 
MoLAN. de Maria Egyptiaca immediate subdit : 
« Cujus actus valde mirabiles et omni laude dignis 


Auctaria xxii Januarii. Adjectum porro recentiori D simiinveniuntur. Itemapud Comum, sancti Abundii 


manu ad primum locum asteriscoremissum, ut se- 
uitur : « Apud Palestinam, depositio beat: Maris 
gypliacem, cujus, primo peecatricis, conversio 
mira ilis fuit, penitentia strenua et Deo valde ac- 
cepta. » 

AGENOYEN. In Theodosia utcumque purus, de 
Maria JEgyptiaca longiorem historiam, ut aliislocis 
ex singulari pietate solet, seu vitze compendium. 
attexit, sed quod hic non videtur describendum. 
Tum : « Eodem die, sancti Nixecii Lugdunensisepi- 
8COpi, cujus vita miraculis claruit et virtutibus in- 
signis [fuit]. » 

AQUICINCT. ex eorum numero est, qui Mariam 
Agyptiacam differunt ad ix Aprilis. 

ICTORIN. e& REG. SuEcLe, signatus num. 130. 
Nescio quos hic sanctos in unum congregent, quibus 
in indice Pretermissorum proprius singulis dies as- 
signatur. Ita habentin fine : «Eodem die, sanctorum 


episcopi et confessoris. Commemoratio venerabi- 
lium Christi confessorum Ursmari et Ermini, quando 
a Hungris liberati sunt Laubienses .» Sequitur mi- 
noribus litteris : « Eodem die, sancti confessoris 
Francisci de Paula, ordinis Fratrum Minimorum 
initiatoris : qui inter ceteros Christi athletas suis 
meritis et exemplis, divina cooperante gratia, san- 
ctam Ecclesiam multipliciter decoravit, presen 
tisquetemporiscaliginem su: lampadis fulgorem 
rabiliter illustravit, quiqueinnumeris in vita pariter 
et post mortem miraculis claruit. Hunc Lco X sat 
ctorumcatalogo ascripsit. Sanctte Muss virginis, de 
gua in Dialogis Gregorius. Hoc die obiit Nodgerus 

odiensis episcopus, cujus gesta przclara habet 
tur.» Vide indicem Przetermissorum. Posteriores 
editiones de Maria et Abundio, ut supra. Dein: «In 
Gallia agro Turonensi, sancti Francisci de Pault, 
Calabri& oppido, ordinis Minimorum fundatoris. 











901 


MARTYROLOGIUM. — MENS. APRIL. 


902 


Lobiis, commemoratio meritorum venerabilium A ginis Tyri: ; quam libro octavo scribit Eusebius 


Christi confessorum Ursmari et Ermini, quando a 
Hungris liberatisunt Laubienses,per merita eorum.» 
Rursus typis minoribus : « Lingonis sancti Urbani 
episcopiet confessoris, magnarum virtutum viri, qui 
vineas precibus suis s: pius conservavit. Apud Cz- 
saream Palestine, passio alterius Theodosix, vir- 


III Noa. 


Caesariensis. Hoc dietransitus viri Dei Nodgeriepis- 
copi Leodiensis, cujus preclara gesta habentur. » 
Non alia est ista Theodosia, ab ea quz in textu re- 
fertur. Fefellit Molanum diversa positio, seu locus 
martyrii. De variis personis sub Nofgerii nomine 
confusis, vide Preetermissos x Aprilis. 


Die. 3 


In Scithia civitate Thomis, natalis sanctorum Evagrii et Benigni. Thessalonie:, passio sanctarum vir- 
ginum Agapis et Chioniz sub Diocletiano, qux primo in carcere macerata, post in ignem missa, sed 
intactz a flammis, post orationem ad Dominum fusam, animas reddiderunt. Apud Tauromenium Siciliz, 


beati Pancratii. 


NOTE. 
Ex Praten., Herinien., Pulsanen., Antuerp, Maz- B Leyden., Lovanien., Danicus, et edit. Ultraj.-Beig. 


Lubec., Munerat., Belin. prima editione, Creven. 
et Molan. Accedunt Antuerpien.-Maz., Uliraject. 


Deficit Albergen. in solo Pancratio. 


VARIANTES LECTIONES. 


S'cithia scribunt probatissimi codices Pratens., 
Herinien., Pulsanen., Munerat., Greven. et alii. Mo- 
lan. habet.ScAylia ; Belin.,Schifia; Antuorp., S'cicia 
aliorum modi suut varii, nullus recte legit S'cAytía. 
Priores codices in textu secuti sumus. Item in 7Ao- 
mis, qualiter scribunt omnes. Munerat. pro Evagri- 
posuit Evagii: Come. pro Chionie ; Pulsan., Cyo- 
tii ; Greven., S'cionie. Major defectusin AnLuerp.et 
Max.-Lubec. ubi sic legitur :.$u6 Diocletiano in ig- 


Aem eic., mediis vocibusomninoprsteritis. Contra 
Pulsanem. Excedit dum post a fammis, interjicit. 
permanentes. Fusas pro fusam,in munerato typo- 
graphi, fallor, vitiumest, sicutin Max.-Lubec. 7Aa&- 
romenium, pro Tauromenium ut habent codices. 
Hieronymiani. Iidem ipsi pro Pancratii habent Pan- 
cracii ;Pulsanen., PancAratii : altera Belin. editio 
addit., Pancratii martyris. 


OBSERY ATIONES. 


Tota Evagrii et Benigni distinctior notitia exMar- 
tyrologiis nostris promanat. Sic hodie secundo loco 
legit Romanum parvuin: Tomis, Evagriiet Benigni. 
Textus Usuardinus, non multo amplior, ex Adone 
desumptus est, et iisdem ferme verbis a Notkero 
quoque descriptus. Nihil de ipsis Beda, Florusaut 

abanus. In Ilieronymianis vero magna perplexitas, 
qua non facile sese expedit Florentinius. En textus 
varios. Epternacence ponit: 7n S'ícitia,natale Eva- 

ri, Benigni... sex alii nominatim exponuntur. Cor- 

eiense : /a,Sicilia, natale sacctorum Thome Eva- 
(i Benigne, et rursus aliorum sex. Lucense: 772 

icea,naíalis sanctorum Thome, Bcagri, Benigni; 
adde commilitones quinque. H:ec, si possis, apte 
concilia. Et quidem hectenus primo loco. At quid 
sibi modo vult in iisdem codicibus, quod in fine le- 
gitur Thewmis, vel Eumis,vel Hewmnisiter; Evagri 
et Benigni? Àn iidem illi, ana primo ioco appellatis 
diversi? Postremum censet Fiorentinius; primum 
Henschenius: tu cui volueris accede; nobis certum 
est, nostros legisse, ut in textu retulimus; quibus 
accinit Wandalbertus. 


Evagrius ternis splendet martyrque Benignus. 
In Eraciea civitate, Victoris, Chionie, Agape et 


Herenei, legunt Hieronymiana r Aprilis, : etejusdem [) 


mensis v Z4 T'hessalonica,natalis sauctarum virgi- 
num Chionie, Herene et Agape; utro die melius, 
Florentinii arbitrio relinquo. Dictum est in Observa- 
tionibusrAprilis,dubitari posse, an utrobique de iis- 
dem agatur, quod hic examinare non libet, dum alia 
expendenda supersunt. A Romano parvo sic hodie 
primo locoscribitur: Z'Aessalonice virginum Agapes 
et CAionic.Beda ad r. Aprilisrectius fortassetitulum 
virginis omiserat, inquoeum presse secutus est Ra- 
banus. Bed: verba descripsere Ado, ex hoc Usuar- 
dus et Notkerus, qui cum pracursore, tírginis, vel 
potiuscirginum appellationem rctinent,imo ultimus 
Jrenem adjunxit, quam rursus cum longiori elogio 
repetit v Aprilis, ut ibi ex nostris sero iterum re- 
curret. Id jam precipue attendendum est, Bed: ho- 


diernum, et illud Notkeri elogium, quod v Aprilis 
ponitur, exiis Actis desumpta esse, quz? olim pro- 
consularibusipsis supposita, usque adeo Henschenio 
placuere, ut illa hisce prz:tulerit, contra Sirleti, Li- 
pomani, Surii et Baroniijudicium, qui omnes Graeca 
ipsa ex codice Cryptaz-ferrat:e Latine reddita since- 


C riora, imo unice authentica existimaverant. Habuit 


harum rerum longe peritissimus arbiter magister 
noster rationes suas cur ita statueret lego et ex- 
pendo, nec tamen tales invenio, ut non potius Sirle- 
tiana prehabenda censeam, adeoque cum doctis- 
simis recentioribus fateri cogar hac saltem vice, 
virum alias perspicacissimuin nonnihil dormitasse. 
Projudiciis non agimur, veritatem unice sectamur, 
eique reperize ultro cedimus, ultroquo hie cum Ba- 
ronio ad annum ccciv, a num. 40, aliisque citatis, 
prefatorum Actorum proconsularium germanitatem 
agnoscimus ; de qua vide erudite tractantem Rui- 
nartium inter Sincera et Selecta a pag. 4I9 et Tille- 
montium tomo V. a pag. 240. Porro insignium harum 
martyrumcertaminis diem, ex laudatis Actis sic de- 
finienduin putamus, ut rene v: Aprilis coronata 
fueritali:diebusaliquotcitius, proindequeexeunte 
Martio. Expressusautem dies Kalendarum Aprilium, 
antiquiores mart yrologos induxerit ut omneseodem 
die consignarent, quos secutus est Wandalbertus, 
de solis duabus prioribus expressius loquens, et 
forte tertiam per verbum socia iudicans : 


Virgineo insignes Agape et Chionia serte 
Aprilis socia sacraut sibi jure Kalendas. 


Tertiaitem nostra, Hieronymianorum annuntiatio 
est: Apud Thauromeniumin Sicilias natalis sancti 
Pancratii; et hoc ferme modo, absque ulteriori elo- 
gio, imo brevius ponitur a Romano parvo, Adone, 
Usuardo et Notkero ; reliquis martyrologis aut ig- 
notus, aut preteritus. Primum fuisse Siculorum 
apostolorum, recepta opinioest : vide qu:e de co di- 
ligenter collegit et ab apocryphis discrevit Hensche- 
nius. Satis nobis sit, ipsum, eque ac reliquos in 
textu relatos, vere Usuardinum esse. 


AUCTARIA. 


Habet hic TonNAcENsiS codex peculiare auctarium 
ceteris omnibus, preterquam Mola::o incognitum. 
Sic seribit : «In monasterio Altovillari, translatio 


corporis sancti Madelupi sacerdotis. » Videqua in 
indice Pr:termissorum observata sunt. Caetera di-' 
centur xx Decembris, 


903 


RoswzYb. in Evagrio et Benigno, atque item Pan, 
cratio fures est. De Agape et Chionia egit 1 hujus, 
ut ibi diximus. 

CENTULEN. : « Caesarea Cappadocia, sanct: Theo- 
dosis virginis. Apud Tauromenium Siciliz, beati 
Pancratii martyris. Turonis, sancti Antonii confes- 
soris. » Vide Auctaria die praecedenti. 

ANTUERP.-Ma4J. agit de sola Theodosia cum elogio 
ferme ex Adone desumpto. 

BnuxELLEn. puritati hodie proximus est. Incipit 
ab Agape et Chionia. Tum de Evagrio et Benigno : 
« Apud Tauromenium civitatem Sicilie sancti Pan- 
cratii martyris. » 

HAGENOYEN. in prima, et secunda annuntiatione 
urus, tertio loco habet de Nicetio, ut nos pridie. 
Sequitur de Pancratio, pure. Tum : « Itemin Anglia, 

Richardi episcopi. In Alsatia, sancti Florentii epis- 
copi et confessoris. » Inter Pretermissos remititur 
ad vr Novembris. 

VICTORIN. et. REG. SuEC. 
addunt: «In Cssarea Pal 
gia. » 

MARTRIC.-CARTHUS. -ULTRAJ. : « Theodosi:s virginis 
et martyris gloriosz, cujus varia tormenta et victo- 
rie leguntur. Agapes et Chioniz virginum et soro- 
rum martyrum. » 

VATICAN., Signatus num. 5949, in fine : « Nico- 
medizs, sancti Donati. » Vide Acta. 

Editio LusBEGO-COL. in prima annuntiatione pura 
est, tum sic pergit : « Thessalonicz, passio saneta- 
rum yirginum Agapis et Chioniz, sub Diocletiano 
imperatore, Comite Sisinnio ; qua erant sorores 


I] Non 


sign. num. 130, in fine 
estinz, sancta? Theodo- 


USUARDI MONACHI 


904 


A sancti Hzrenis virginis, et primo in carcere per varia 

tormenta macerata, deinde in ignem missa, sed 
intacta? permanentes a flammis, post orationem ad 
Dominum fusam, animas celo reddiderunt. Apud 
Thauromenium civitatem Sicilie, sancti Paneratii 
episcopi et confessoris [Melius dizisset martyris). 
Eodem die, sancti Richardi episcopi et confes. 
Soris. » 

GREVEN. : « Nicomedis, sancti Donati. Item san- 
ctorum Sixti, Benigni, Rufi, Patricii. In Anglia, 
sancti Richardi episcopi Cicestrensiset confessoris, 
Burgundofore abbatisse et virginis. » De hac et 
Sixto cum sociis, vide Pretermissos. 

MOLAN., litteris parvis : « In Anglia, sancti Ri- 
chardi episcopi Cicestriensis et confessoris.Burgun- 
dofor:e abbatissa: et virginis. Saneti patris ac con- 
fessorisNicete,in quemorationem funebrem scripsit 
Theosterictus, illius beatissimi viri discipulus. » In 
editionibus aliis post Pazcratii, litteris Italicisim- 
mediate subdit ; «episcopi, ab Archagano pagano 
interfecti, cujus Vitam scripsit Evagrius ejus disci- 

ulus. » Sed quas passim ut fabulosa repudiatur. 

ide Henschenium hic et Tillemontium tomo], 
pag. 190. « In Anglia, Richardi, » etc, ut supra. 
«In monasterio Altovillari, translatio corporis 
beati Madelupi sacerdotis. Die tertia, sancti patris 
Nicetz:, ducis monasterii Medini. » Rursus cha 
ractere alio : «Item depositio beatze Burdegunde- 
fore virginis et abbatissa Evoriacensis, de qua it 
Vita beati Columbani abbatis. » Jam diximus con- 
sulendum catalogum Pretermissorum, in quo 
remittitur ad virt Decembris. 


B 


D.t. k. 


Mediolani, depositio beati Ambrosii episcopi et confessoris, cujus studio inter caetera doctrinz et mi- 
raculorum insignia, tempore Arriax perfidim, tota Italia ad catholicam fldem conversa est. Apud His 


palim, depositio sancti Isidori antistitis. 


Ex Praten., Herinien., Tornacen., Pulsanen., 
Antuerp. Maz.-Lubec., Munerat., Belin., Greven. et 


NOTE. 


Molan. Adde Aniuerp.-Maj. et codices omnes me- 
die nota, de quibus iníra. 


VARIANTES LECTIONES. 


Antuerp. et Max.-Lubec. scribunt Medialano. uta 
Beda et aliis factnm subinde patebit. Arriane legunt 
omnes, malim Aría4d, sed codiees secutus sum. 
Greven, voces transposuit ad fidem Catholicam. 
Pejus Molanus Ca£Ao icamomisit. In Pulsanensiest 


C Hyspalim, pro Hispali, et Hysidori pro Zsidori Tor- 
nacen., Antuerpien., Max.-Lubec. et Muneratus ha- 
bent Ysidori. Greven. et Molan. pro sancti, ponunt 
beati, pro antistitis, episcopi, quod postremum 
etiam habet Belinus. 


OBSERYV ATIONES. 


Quo vere anno, quo die consignandus sit magni 
Patris Ambrosii obitus, inter eruditos controverti- 
tur; et quamvis hoc die in Actis, Ambrosiana omnia 
remissa sint ad virt Decembris quo per totam Eccle- 
siam festivius recolitur inelytissimi Doctoris memo- 
ria; voluit tamen Henschenius exercitatione sin- 
gulari, ante tomum I. Aprilis pag. 38, disputationi 
quodammodo proludere opinionem suam «£ alii, 
inquit, polius suam ferant sententiam) previe ex- 
ponens, qua ex Marcellini Comitis Chronico, cum 
expressa Consulum nota pluribusque aliis monu- 
mentis, presertim Mediolanensibus, evincere cona- 
tur, Ambrosii obitum, nonadiv Aprilisanni cccxvirut 
contraantiquissimam Mediolanensium traditionem 
statuerat Baronius, sed ad xvir Aprilisannicccxcvirrt 
referendum. Contra Henschenium stat major recen- 
tiorum numerus, quos inter tonodecretorio Pagius, 
ad annum cccxcvii, a num. 19, et modestior Tille- 
moniius tomo X, nota $0, a pag. 761, pro Baronii 
sententia, ex ipsa etiam martyrologorum nostrorum 
auctoritate, acrius decertant. Video militareutrim- 
que gravia rationum momenta, graviora fortasse, 
qua favent Martyrologiis: sed de ultimo librationis 
scrupulo judicium ferent, qui mensem Decembrem 
de Actis elaborabunt successores nostri ; nos hic in 
Martyrologiorum cancellis herebimus. Inter Hiero- 


nymiana, solus codex Corbeiensis, in fine laterculi 
attexuit, quod litterisaliis, tanquam purum addita- 
mentum, distinxit Acherius : Mediolano, depositio 
8ancti Ambrosii episcopiet confessoris. Hoc certius 
est, notari Ambrosiwm in Hieronymianis omnibus 
xxx Novembris, sub hac fere formula : Z4 Mediolauw, 
sancti Ambrosii episcopi, de perceptione baptisim 
Et in solo Lucensiapographo, nir Decembris : N8 
sancti Ambrosii. At verodie vir ejusdem mensis De 
cembris, nullus eorum eodicum Aznbrosiwm nominal 
Ad diem obitus accedamus. Ven. Beda primus hoc 
die iv Aprilis Ambrosii solemnitatem celebrat : Me- 
D diolano, depositio sancti Ambrosii confessoris; ubi 
ne mireris, titulum episcopi reticeri, nam id Bed£ 
satis familiare esse, ex non uno deinceps loco co 
gnosces. Florus de suo addidit : Qui inge 
doctrinis coruscavit et virtutibus. Rabanus legit : 
Mediolano depositio beati Ambrosii episcopi eco 
fessoris cujus vita et doctrina insignis preawam 
Ecclesia. Sed et hic Ambrosium ex Hieronymianis 
repetit xxx Novembris; nulla baptismi facta met- 
tione. Sic autem in serie nostra habet Romanum 
parvum : Mediolani, beati Ambrosii episcopi ed co 
Jessoris. Breve, sed elegans Adonis elogium, ex Hie 
FOnymO acceptum, a Baronio iv Aprilis et rursus 
vi Decembris, in notationibus ad Martyrologium 


90! 


MARTYROLOGIUM. -» MENS. APRIL, 


906 


explicatum, in textunostro ad verbum describitur ; A post eruditas Baronii, Hermantii, Tillemontii, PP- 


Notkero, preter morem, Viennensis phrasim mul- 
tum amplificante. Atque hi omnes Ambrosi natalem 
hoc die unanimiter collocant, suffragante etiam 
Wandalberti versiculo : 


Ainbrosius pridie (Nonas) eethereum penetravit honore. 


De Ordinatione vero, VII Decembris, nullus est, 
qui vel verbo meminerit. Quzro primam solemnio- 
ris illius festi in universa Ecclesia institutionem, 
verum nec apud Baronium, nec alibi satis certa 
primz ejus originis vestigia hactenus deprehendo, 
prater ea, qu:e subobscure ab Henschenio in lau- 
data exercitatione cursim indicantur. Plura scru- 
tari, hujus loci non est, remitti commode possunt 
ad predictam diem VII Decembris, ubi in Actis, 


enedictinorum S. Mauri, aliorumque de incom- 
parabili fldei Zelatore lucubrationes, totius vitz 
series operosius et accuratius digeretur. 

Nullus antiquorum martyrologorum Zeidori His- 
palensis meminit, unde verosimillimum est, eum 
ab Usuardo ex llispania, quo ad procurandas 
sancti Vincentii reliquias profectum novimus, in 
Gallias primum allatum, cum aliis tum confessori- 
bus, tum martyribus, praesertim Cordubensibus, 
ut suis locis observare non negligimus. Reliqua 
ex Áctis require, ubi Henschenius diligentissime 
contulit, quidquid de nobilissimi antistitis sancti- 
tate, cultuet doctrina Nicolaus Antonius,aut scripto- 
res alii Hispani melioris not:» suggerere potuerunt, 
quibusjungenda appendix in eodem tomo, pag. 900. 


AUCTARIA. 
ANTUERP.- MAJ., ANTUERP.-Max., ULTRAJ., LEYyDEN., B MaATRIC-CARTHUS.-ÜLTRAJECT. : « Isidori Hispalen- 


LOovANIEN., ALBRRGEN., DaNwic. et Epiri0 ÜUnTRAJ- 
BELG. puris omnes codicibus annumerari possent : 
etenim de Isidoro Hispalensi hac solum textui puro 
superaddunt : « Fide et doctrina praecipui. » 

OSWEYD. lta legit : « Mediolanis, depositio beati 
Ambrosii episcopi et confessoris, qui delaico, Aria- 
nis simul et Christianis conclamantibus, electus est 
episcopus, cujus studio... » Caetera pura sunt usque 
ad finem laterculi. 

CENTULEN. : « Mediolano, depositio beati Ambro- 
sii ejusdem civitatis archiepiscopi, cujus studio, » 
etc., pure. « In Hispaniis civitate Hispali, sancti 
Ysidori episcopi el confessoris, vita et doctrina 
. illustris viri. » 

BRUXELLEN. : « Mediolani, depositio sancti Am- 
brosii archiepiscopi et confessoris. Qui praeses exi- 
stens, nondum baptizatus, consensu totius populiin 
archiepiscopum electus, a'inuenteet jubente Valen- 


sis episcopi et doctoris, eximii, qui multos ededit 
libros, quorum quidam sunt satis noti. » 

In VATICAN. , signatus num. 5949, deest rsidorus. 
Adjectum : « In Syria, sanctorum Taraci, Andro- 
nici et Probi. » De his etiam alibi; remituntur ad 
xi Octobris. —— 

ALTEMPS. addit : « Ipso die, depositio sancti Se- 
nerthi episcopi. » In Actis pratermittitur, curioso 
indagatori propositus. 

Editio LuBECOo-Cor. in elogio Ambrosii post cot- 
fessoris inseritur. « ac doctoris Ecclesi» catolicse 
precipui, cujus studio... Apud Hispalim, depositio 
sancti Isidori antistitis, viri fide el. doctrina pre- 
cipui, fratris beati Leandri, ad quem [Leandrum] 
beatus Gregorius sacram expositionem super li- 
brum Job scripsit. » | 

GREVEN. : « In Thessalonica, sanctorum Agatho- 
nis diaconi, Theodoli, Pauli, Matutini et Orbani. 


tiniano imperatore, gratiam Baptismatis simul et (Y Item, beati Suecessi, » Lacinis ex Hieronymianis 


episcopatus dignitatem percepit. Cujus studio, tem- 
pore Arriane perfidie, tota Atalia ad catholicam 
idem conversa est. Hujus Vitam beatus Paulinus 
Nolanus episcopus ad beatum scripsit Augustinum 
[recenti manu, episcopum]. Apud Hispalim, deposi- 
tio sancti Ysidori Ilispalensis, insignis episcopi, 
fide et doctrina praecipui. Qui intercetera sua opus- 
cula, librum naturalis historie, quem Ethimologia- 
rum nominat, ordinans, seculi states diligenter 
distinxit. » Quenam Chronici Isidoriani et libri Ety- 
mologiarum affinitas sit, vide in Dissertationibus 
historicis Labbei tomo 1, pag. 649. 

HAGENOYEN. longum nimis pro instituto nostro de 
sancto Ambrosio sermonem texit, ubi inter alia 
non satis probata immiscet, quod Valentiniano im- 

eratori restilerit, elingresesum ecclesi? illi prohi- 

uerit, qux: ad Theodosium referenda, vulgo notum 
est. Hxc et similia, pratermittenda censuiinus. 
Tum : » [n Hispania, apud civitatem Hispalem, de- 
positio sancti Ysidori episcopi et confessoris, fide 
et doctrina precipul. » 


bene, vel male consut2. « In Hibernia, Beghani ab- 
batis. Item Ambrosii diaconi, qui ut Hieronymus de 
viris illustribus refert, primum Marcionites fuit, 
sed ab Origine correctus, confessionis Doinini glo- 
ria insignis fuit. In Scotia, Tigernagi episcopi et 
confessoris, secundum alios die sequenti. » De his 
agitur in indice Pretermissorum. 

MoLNa. : « Eodom die, translatio sanctorum con- 
fessorum Ulgisi, Amulguini, Theodulphi, Abel, atque 
Hildulphi. » Vide Praetermissos. Sequitur minoribus 
typis : « In Perside, sancti Benjamin gloriosi mar- 
tyris : Tripartitze lib. 1, c. 33. Item Ambrosii diaconi,» 
elc., ut Grevenus. In editionibus aliis, solum addi- 
Lur : « Die quarta, sanctorum patrum Joseph hym- 
nographi, et Georgii, qui fuit in Malzo. » De hoc 
Georgio non multa in hodiernis Actis collegit Hen- 
schenius. JosepA vero die precedenti relatus est, 
ubi longior Vito traditur, et reliquaad eum spectan- 
tia diligenti operaa Papebrochio explanantur. Satis 
est hxc indicasse, videat ibi lector extera. 





Nonis. 


De 9. 


Apud JEgyptum, natalis sanctorum martyrum Martianz, Nicanoris, et Apolonii. Thessaloniez, sancte 
Hirenis virginis, quz? post tolerantiam carceris, sagitta percussa est a Sisinnio comite, subquo et soro- 
res ejus simul Agapes et Chionia martyrizaverunt. Apud Czsaream Licize, sancti Amphiani. 


NOTE. 


Ex Pralen.,Herimen., Tornacen., Antwerp., Maz- 


Lubec., Munerat., Belin. edit. prima, Greven. et 


Molan Quibus accedit Autuerp.-Maz., Leyden.- 
Belg., Lovanien. ex edit. Uitraj.-Belg. 9 


VARIANTES LECTIONES 


Prima difficultas in propriorum nominum scri- 
bendi ratione occurrit. Codex Prateusis legit Mar- 
tiani, Nicandri, ubi reliqui omnes, solis Molanoet 
Lovan. exceptis, diserte ponunt Martiana, Nicano- 
ris vel Nichanoris. Atque ita scripsisse Usuardum, 


ParRoL. CXXIII, 


certo mihi persuado, nisi propria auctoritate ducto- 
res suos Romanum parvum et Adonem deseruerit. 
Appollonii, Appolonii, Apolonii, male scribuntcodi- 
ces aliqui, melius in textu cum Pravensi, Heri- 
niensi, etc. Non minor in virginis nomine variatio, 


907 . 


USUARPI MONACHI 


908 


tn Hieronym. est Herene ;in Romano parvo et A formatur Zirenis, licet nos aliterscribere solegmus, 


Adone, Zrene, quo modo scribendum existimo. De 
Usuardina lectione queritur. Praten. habet Hírenie, 
reliqui omnes Hirenis vel lIyrenis, Solus Munerat. 
scribit Herenis. Pro prima ratione st:nt Herinien., 
Tornacen., Antuerp. el Max.-Lubec. quam nos, ut 
vers proximiorem, preetulimus. Munerat, post vir- 
ginis, addit e£ martyris, contra ceterorum Lor- 
rentem. Jam supra ex codicum inflexione in textu 
posuimus Agapts, a recto Agapes, uL hivab Hérenes 


Solus Belinus posuit $'£ssinio, aL queitempasse suat: 
pleriqueomnes martyrizate sunt, Herinien. marty. 
rizarunt, Pratensis »artyrizaverunt, quod Adoni 
satis frequens est, quem cum tam presse hodie seco- 
tus sit Usuardus, nihil mirum videatur, si et hoc 
transumpsisse supponamus. In Molano rectelegitur 
Lycie, csteri habent Lcid, ut in textu reliquimus, 
Licinie, error est in Heriniensi; Cilicie, in Be. 
ino. 


OBSERVATIONES. 


Satis mirum et insolitum est, quod nullus ex prz- 
misso laterculo sanctus, hoc die Actis referatur. 
Non martyres &gylii, quia ab alliis, et prsertim 
Romano hodierno consignantur v Junii, ad quem 
diem ab Henschenio remissi sunt, tanquam iidem, 

ui utriusque Nonis, tum Aprilis, tum Junii, sub 
iisdem ferine nominibus recolantur, ut ibi ipse con- 
tra Floreutinium censet. Et vero in nonnullis Hiero- 
nymianis iidem utroque die signari videntur. Sic 
habent hoc die secundo loco codices Lucensis, et 
Corbeiensis Acherii : Z2 Zgypto, natalis sauctorum 
Marciane, Nichanoris, Appollonii. In Epternacensi 
solum legitur : Zn Jgypío Marciani. De ipsis nihil 
in serie Bedz:? ;at in Romano parvo, Adone et Usuar- 
do, iidem tres eteodem modo annuntiantur, Notkero 
Martiani, pro Martiane, substituente, ut est etiam 
in nonnullis nostris codicibus czetera Usuardinis. 
Reliqua ad supradietum diem v Junii dabuntur, ubi 
de ternorum istorum duplici classe identificanda, 
an distinguenda disputabilur. 

Neque de Zreze seorsim in opere nostro agitur, 
quod cum sororibus Agage et Chionia. memorata sit 
i1 Aprilis, utpote quarum Acta communia sunt, uti 
ibidem abunde diximus. In llieronymianis Sorores 
tres hoc quoque die repetuntur. Romanum parvum 
legit : Thessalonice, sancte Irenes virginis. Adonis 
el proinde Nostri elogium ex Beda descriptum est, 
modice a Rabano auctum, fusea Notkero: quorum 
omnium sententia ex Actis proconsularibus paulo 
severiusevigendaest, expunclo percussione sagitte 
quod miror Baronium, reliqua bene corrigentem, 
intextu suo reliquisse. Wandalbertus Bedam, ni 
fallor, secutus est : 


Nonis virgo pia de morte refulget Hyrenis. 


Demum nec Amphiantus in hodiernis Actis locum 
occupat, expresse tamen in Hieronymianis notatus: 
In Cesarea, vel Cesaría Licie vel Lucie, Amphiasi 
Alius ibidem Amphianus in Africa legitur, i, alius 


D i& Nicomedia, n1 Aprilis. Non dubitant Baronius, 


Henschenius et Florentinius, quin hic indicetur oti- 
cula innocens, dicinus martyr, portentose fortitudi- 
nisintrepidus,admirandus, sanctissimus et bealis- 
simus juvenis Apphianus, cujus gloriosam delyron- 
no victoriam accurate descripsit Eusebius,durissimi 
certaminis occulatustestis, ex quo relati Lituliacce- 
ptisunt, librode Martyribus Palzestinz, cap. &, quod 
totum in Actis, totum a Ruinartio reproducitur a 
pag. 334. Gallica series exstat apud Tillemontium 
tomo V, pag. 386, qui in nota pag. 737. Eusebii 
chronotaxim componere conatur, ut ad ulteriorem 
dísquisitionem eruditis proposuerat. Henschenius 
pag. 59, litt. F. Quod Noster hic Cesareamin Lycia 
perperam collocet, non tam ipsi quam Adoni vitio 
vertendum est, imoimperitis librariis, qui Hierony- 
mianum transcribentes, aliquid detraxerint, addide- 
rint, aut multaverint. Utrum vera Hieronymianum 
textum bene restituat Florentinius, per 7s Cosarea 


C et Lycia, respiciendo ad martyris patriam et cultum 


aliis expendendum relinquo. De Zdesio Apphiani 
fratre, cum non agant hic martyrologi, ad Nostrum 
cliam nihil attinet : satisest, genuinumexomni parle 
ejustextum exhibuisse. Vide de Aesio Romanum 
hodiernum, viir Aprilis, et ibi Acta nostra, quz ex 
Eusebio martyrium ejus referunt. 


AUCTARIA. 


PuLsANEN. Deest ultima annuntiatio, in reliquis 
purus est. DEN 
. Roswrvb. post AmpAiani, adjicit. « et aliorum.» 
Tum : « Claudiani martyris. » Ex Hieronymianis. 
ULTRAJECT., LEYDEN.-LAT. ALBERGEN. et DaNic. 
textui cetera puro subjiciunt : « In Scotia, sancti 
Tygermagi episcopi et confessoris, » 
CENTOLEN. : « Àpud Thessalonicam, sancta He- 
renez virginis et martyris. In Egypto, sanctorum 
Nichanoris et Apollonii, martyrum. Caesarea Liciz, 
sancti Ainphiani. » 
ANTUERP.-MAJ. » : Thessalonica, natale sanct:e Hi- 
renes virginis et martyris. Apud /Egyptum, natale 
sanctorum Marcianz, Nichanoris, et Apollonii, quo- 
rum gesta habentur. » " 
BRUXELLEN. de martyribus A&gyptiis et Amphiano 
nihil. In [rene satis purus est. Sequitur : « Apud 
Scotiam, saucti Tygernagi episcop! et confessoris. 
Item Marin: virginis. Et sancli Vincentii de Valen- , 
tia, doctoris de ordine Predicatorum, qui tam in 
vita, quam post mortem miraculis claruit. » Qua 
Marina hic indicetur, 1gnoro. 
HaGENOYEN. textui hodie puro, solum addit : « Ipso 
die, iu Scotia, depositiosancti Tygerilagi [Tigernagi] 
episcopi etconfessoris. » . 
VicTOnIN. et REc. SuEcLe, num. 1306, in fine : 
» [tem Carthagine, sancti Pontiani diaconi. » Nullus 
hodie apud alios Pontianus, ne inter Prat. rmissos 
quidem notus. Multum fallor, si nonindicetur Pon- 


Vs 


tius sancti Cypriani diaconus, de quo superius actum 
est vim Martii. 

MATRIC.-CARTHUS.-ULTRAJECT. : « Hyrenis virginis 
et martyris, sororis Agapes et Chionisz. Didim: 
Alexandrini confessoris, cujus meminit Hierony- 
mus. » Estne forte martyr, de quo in Actis ? 

Srnozz. « Natale sancti Vincentii, ordinis Predi- 
catorum, patria Valentiniet preedicatoris clarissimi, 
[qui] in Britanniis urbe Venetensi recubuit, cujus 
sanctitatem crebra miracula protestantur. » 

REMENS. sanctorum Timothei et Apollinaris : «Ca- 
talaunis, depositio Arulfi episcopi. » In indice Pr& 
Lermissorum omittitur tanquam ignotus. ! 

Editio LusEco-Cor. primolocoagit de sancto Vin- 
centio, sed elogium habet alicubi mutilum, quod- 
infra ex Greveno correctius dabimus. De Agyptus 
addit, « quorum gesta habentur. » Cetera utn 
lextu. Infine: « 1n Scotia, sancti Tigérnagii episcop! 
el confessoris. » 

BELiNI editio altera in fine subdit : « Ttem apud 
civitatem Venetensem Britanis, beati Vincentii con- 
fessoris, ordinis predicatorum, sanctitate, doctrina 
miraculisque clarissimi. » 

GREVEN. : « Nicomediz, natalis sancti Claudiani 
confessoris. » Cur non ezaríyris ? «Ttem, Didimi 
confessoris. Martiani, Quinti. » Indicat, ni fallor, 
Alexandrinos martyres. «In Britannia minori, civi- 
tate Venetensi, natale beati Vincentii presbyteri et 
confessoris, ordinis Praedicatorum, Qui Valentinus 


* 


909 


MARTYROLOGIUM. — MENS. APRIL. 


910 


origine, angelica vita, et salutari doctrina przeful- A dium de monte Cornelion, obiit Juliana virgo et 


gens, diu singulos Hispanis et Galli populos divini 
verbialimento refecit, et supra viginti millia Judzo- 
rum et Maurorum ad Christum convertit. Omnium 
denique signorum genere clarus, in numero sancto- 
rum referri etamplissimo canonizationis honore de- 
corari promeruit. » 

MoLaN. : « Item apud Venetiam Britannix, beati 
Vincentii Valentini, cognomento Ferrarii [Ferrerji], 
confessoris, ordinis Prz»dicatorum, sanctitate, do: 
ctrina, miraculisque clarissimi. Hic super viginti 
millia Judsorum, ac Maurorum ad Christum con- 
vertit. Lauduno Clavato, prima translatio sancta 
Celinis, matrissancti Remigii episcopi. » Vide Prze- 
termissos. «In Seotia, sancti Tigernasi episcopi et 
confessoris. » Dein minoribus typis : « Apud Leo- 


VIII 7dus. 


priorissa ejusdem loci, et translata quiescit in mo- 
nasterio Vilariensi, ubi et Vita ejus habetur. » In 
editionibusaliis, de Vincentio ut supra. « In Scotia, 
saneti Tigernaci, ete. Dic quiuta, sanctoruin marty- 
rum Theoduli et Agathapodis. » De iis in Actis IV 
Aprilis. « Lauduno Clavato, » etc. Tum minoribus 
litteris : «Eodem die, sanctorum martyrum, sancta 
Thermes cum sorore et ancilla. » Inter Pr:etermis- 
sos remittitur ad xxir Aprilis. « Apud Leodium in 
monte Cornelion, obiit Juliana virgo, et prefecta 
ejusdemloci, qua tertio obitus suidie ad c:enobium 
Villariense translata, illic inter corpora sacra est 
sepulta. Ubi et ejus Vita habetur. » Data in Actis et 
ab Henschenio egregie illustrata est. 


Die 6. 


Roms, natalis beati Sixti papse et martyris, qui temporibus Adriani, ut sibi Christum lucrifaceret, 
libenter mortem sustinuit temporalem. In Macedonia, sanctorum Timothei et Diogenis. 


NOTE. 


Ita Praíen., Werinien., Tornacen., Autuerp.-Maj- 
Antuerpien., Maz.- Lubec., Munerat. Greven. et Mo- 


lan. Quibus proximi sunt Anéuerp.-Maz., Leyden- 
Belg., Lovanien. et edit. Ultraj-Beig. 


VARIANTES LECTIONES. 


In solis Sixti et Timothei nominibus consistunt. D 


De postremo satis certum est, male legere Herinien- 
sem et Edit. Lubecanam maximam, Z7'imothei. Pro 
Xysto vel Xísto stare videtur scribendi modus anti- 
quior apud Hieronym. et Romanum parvum. Et 


quidem Pratensis, Xysíi posuit. At cum caeteri co- 
ices omnino omnes legant, S'ízti, cum Adone, eam 
scribendi rationem hic censuimus przferendam : sí 
alibi altera pravaleat, ea ibi uti licebit. 


OBSERY ATIONES. 


Binos hoc die .$'izíos vel Xistos nominant aliqua 
Hieronymiana apographa ; de Papa tamen, istius 
nominis grímo, non agere, probant martyrum classes 
quibus immisti sunt, loco et verosimiliter tempore, 
a Sixto hoc nostro multum disjuncta. Itaque, qui 
in laterculo annuntiatur, is a Romano parvo acce- 
ptus est, cujus nze sunt verba : Xysti pape etmar- 
tyris, temporibus Adriani passi. Breve est Adonis 

osweydini elogium quod multo auctius reddidit 
Notkerus ; nisi praeéhabenda sit Mosandri editio, in 
qua penead verbum reperiuntur, qu:e Notkeri pro- 
pria esse, facile quissibi persuaserit. Noster Adonis 


[dibus Octavis Xixtus martyrque sacerque 
Presminet, Adriano mortem sub Cesare passus. 


Conveniunt hoc die Hieronymiana in annuntia- 
tione nostra ultima de Timotheo et Diogene, quam 
éx aliquo hujusmodi codice certo extraxisse censen- 
dus est Usuardus, quandoquidem martyrologisaliis, 
tum antiquioribus, tum synchronis plane ignoti sint, 
si Notkerum excipias, qui eosdem codices male de- 
scripsit, pro Macedonia Nicomedia legens Theoge- 
sem pro Diogene, in quoab IIenschenio et Florenti- 
nio recte corrigitur. Synonymi duo martyres 7ímo- 
heus et Diogenes, sinon iidem sint; in Hieronymia- 


phrasim, ut in Rosweydo est, contraxit et nonnihil ( nis illis Fastis die sequenti leguntur, cuim hac diffe- 


emollivit. Ex libro pontificali primam Sixti notitiam 
a Romano parvo desumptam credimus, qui utnar- 
tyr colitur, quidquid nonnulli deeo titulo duhitent- 

xpressiora habet Florüsad im Aprilis, quz in nos- 
tra Bedaoeditione, et hoc diein Actis proferuntur, 
ubi de ejus cultu, xtate, Actis, sepultura, transla- 
tioneelLinventione collegit Henschenius distinxit- 
que omnia, quz: de Sixto I diei possunt, aliis res 
ejus gestas vixobiter tangentibus, ut in Alexan- 
dro Tillemontius tomo II, pag. 238 et240. Hoc eum 
disticho celebravit Wandalbertus. 


rentia, quod hic dicantur passi22 Macedonia neque 
uli jungantur soc i ; at sequenti die cum sociis 
duobusaut tribus dicunturíz Antiochia Syrie mar- 
Lyrium subiisse. Unde Maurolyco occurrit certa no- 
strorum martyrum palzstra 7 Ailippi, nescio,nec sa- 
tis patet, an utraque ea classis confundi debeat. 
Latent Acta, e qvibus inquit Henschenius, cer£ziora 
possemus proferreeosque (nempe houiernos) a sar- 
tyribus Anttochenis solidiori argumento secernere. 
Nihilo plus clar.tatis suggerent notz Florentinii, 
utroque die. Quz: Usuardina sunt, integre dedimus. 


AUCTARtA. 


PULSANEN., in Sixto purus, Timotehum,et Diogo- 
nem przterit, quorum loco sie habet: « Eodem dic, 
sancti Ceelestini papa. » Indicat Coelestinum I. de 
quo sampius infra, et in Actis hoc dic. 


rus est. Tum seeundo loco : « In Nicomedia, Firmi, 
episcopi martyris, et aliorum viginti octo. » An re- 
cle Firmotiribuatur episcopi dignitas, quotve ejus 
fuerint socii, accurate in Actis examinavit Hen- 


ANTUERP.-Max., LEYDEN., BrELcic., LovawrEs., et D schenius. «In Africa, Epiphanii episcopi et aliorum 


EpiTI0 ULTEAJECT.-BELG. textum sic augent : « Ro- 
ma, natale sancti Sixti primi, papam et martyris, 
qui post beatum Petrum sextus, temporis Adria- 
ni, » etc. 

UrTRAJEGT., LEYDEN., ALBERGEN, et DaNic. idem 
habent, sed praterea, post temporalem adjiciunt: 
« Hic constituit ut sacra mysteria non (ractentur 
nisi a sacris. » 

CENTULEN. Textum contrahit hoc modo : « Roma, 
passio beati Sixti papze et martyris, tempore Adriani 
imperatoris. [n Macedonia, » etc., pure. 

O8WEYD. cowteris omnibus auctior, in Sixto pu- 


uatuordecim. » De hae classe cuin Usuardo agemus 

ie sequenti. «Hem, Colestin: virginis eum aliis 
octingentis. » Hujus fere codicis auctoritate pre- 
clara hzec turma in Aetis ponitur. « In Nicomedia, 
sanctorum Timothei et Diogenis. » 

BnRUXELLEN. huc rejicit magnam hesterni textus 
partem. Primo loco agit de Martiano, Nicanore, et 
Apollonio. Tum de Amphiano. Sequitur de Sixto, 
ubi post textum puruin subjicit : « Hic constituit, 
ut Sanctus, Sanctus, Sanctus Dominus Deus Sa- 
baoth, in missa diceretur. » «In Macedonia. » etc, 
pure. «Item beati Florentii martyris. » Estne hic 


911 USUARDI MONACHI 912 


Florentinus ex numero martyrum Sirmiensium ? À rexit Ecclesiam annos decem, menses duos, diem 
Hactenus non satis liquet. unum : et ut sibi Christum lucrifaceret, libenter su 

HAGENOYEN. : « Roms, natale beati Sixti primi, — stinuit mortem temporalem. Hic constituit, ut sa- 
pap: et martyris, qui post beatum Petrum sextus — crata mysteria non (ractarentur, nisi a sacris mini- 
erat, et temporibus Adriani imperatoris, postquam — stris, et ut corporale altaris non fieret de serico, 
sedem apostolicam rexerat annis novem et mensi- sed dc purissimo lino contexto, non tincto. Hic 
bus quinque, ut sibi Christum luerifiearet, libenter — etiam constituit, ut ter diceretur Sanctus, Sanctus 
sustinuit mortem temporalem. Ilic constituit, ut — Sanctus Dominus Deus Sabaoth in missa. Hic apud 
sacra misteria non tractarentur, nisi a sacris mini- ortam Appiam decollatus, ubi Dominus apparuit 


Slr18. » 

. «Item ipso die, natale sancti HIyrenei Syrmien- 
sium episcopi et martyris. Hic multis diebus in 
carcere marceratus, tandem gladio occiditur et cor- 


pus ejus in flumen projicitur. » Inter Sirmienses 


martyres nullus hodie Zreneus, nedum episcopus. 
Nicomediensium antesignanus est Pirmus, quem 
turpi lapsu in Sirmium iransformavit Rabanus, 


primunque Firmi socium Zreneum, alias episco- 


pum, ejusdem loci antistitem fecil, uL ante me ob- 


eato Petro quando dicebat : Domine, quo vadis? 
In Macedonia, » ete., pure. «Trecas, saneti Prudentii 
episcopi et confessoris. » De quo vide plura in Prz- 
lermissis.« Eodem die), beati Vermebandi abbatis. » 
Lege Winebaudi; alis Winobaudi. 
Bru ulraque editio, in flne subjicit : « Item 
sancti Coelestini papae. » De quo jam toties supra. 
GREVEN. : « Firmini episcopi et martyris.» (de hoc 
et sequenlibus consule Acta et Przetermissos, ut cr- 
rores et confusionem distinguas « et sociorum ejus. - 


servavit Florentinius, id Notkero tribuens, qui Ra- B xxv. Apud Syrmium, sanctarum Rufinz, Moderalz, 


bano junior, ex hoc verosimiliterepiscopatum illum 
acceperit. Potuit HlAGENOYENSIS scriptor hune ex 
alterutroerrorem haussisse, nisi forte Florum vidit, 
qui de Irenzo illo hodie meminit, aliud elogium 
ei tribuens. Tu delrenzo Sirmiensi vide xxv Martii. 
Sequitur : « In Macedonia, sanctorum Thymotei et 
Dyogenis. » 

VicroRIN et. REG. SuEc., signatus num. 130, in 
fine subjiciunt : «a Tracas, sancti Winobaudi presby- 
teri. » Alii aliter efferunt, ut mox patebit. 

MATRIC.-CARTHUS.-ÜLTRAJECT. : «Hyreneiepiscopi, 
et martyris, Timothei et Diogenis. Sixti papa et 
martyris. » 

VATICAN., Signatus num. 95949, de Timotheo et 
Diogene silet. In fine subdit : «Sancti Coelestinipapae 
qui sedit Romz.annis octo. » 

SrROzz. : « ltein sancti Coelestini papas. » 

REMENS. sanctorum Timothei et Appollinaris : 


Maximz, et Machariz. Item, sanctorum Herennei, 
Romani, Donati, Clusii, Quiriaci, Ilyrenei episcopi 
Smyrnensis. Coelestinz virginis et aliorum Lxxx 
maytyrum. Luci: vidus et martyris. Anegra Gala- 
tie, beati Théodori episcopi, sapientia et sanctitate 
insignis. In Dacia, Wilhelmi abbatis et confessoris. 
Trecas, Prudentii episcopi et. confessoris. Verme- 
bandi abbatis. » 

MozAN. : « Item, sancti Coelestini abbatis.» Àn nou 
pape? » Et beati Wermebandi abbatis. » Dein typis 
minoribus :« In Hybernia, sancti Celsi Ardinar- 
chensis archiepiscopi et confessoris. De quo B. Ber- 
nardus in Vita Malachiz. Constantinopoli, natalis 
magni et beati patris nostri Eutychii, patriarche 
Constantinopolitani, cujus Vita et miracula conscri- 
pta sunt ab Eustachio humili presbytero. » Hactenu. 
prima editio. In aliis brevius : « Item, sancti Coele- 
stini papa. Et beati Wermebàndi abbatis. In Dacia, 


« Trecas, sancti Winobaudi presbyter! et confes- (; Wilhelmi abbatis Roschildensis et confessoris. Di« 


Soris. » 

Editio LuBECO-COL. : « Romse, natale sancti Sixti 
primi, pape et martyris, qui post beatum Petrum 
apostolum sextus, temporibus Adrianiimperatoris, 


VII Zdus. 


sexta, sancti patris Eutychii archiepiscopi Constlan- 
tinopolitani. » Omittitur elogium, quod in prima 
editione appositum erat. Vide caetera in Actis. 





Die '. 


Apud Africam, natalis sanctorum Epiphanii episcopi, Donati et aliorum tredecim. Eodem die, Egesippi 
Viri sanclissimi, qui vicinus Apostolorum temporum, omnes a passione Domini usque ad.suam statem 
ecclesiasticorum actum textuit historías, ut quorum vitam sectabatur, dicendi quoque exprimeret ca- 


racterem. In Alexandria, sancti Pelusii presbiteri. 


. 


NOT. 


Puri suntPraten.,Herinien., Tornacen., Antuerp, 
Maza.-Lubec., Munerat., Creven., et Molan. Adde 
Antuerp.-Mac., Ultrajeci., Leyden. wirunque, Lo- 


canien et edit Uliraj.-Belg. Accedit item Belisus in 
eo solum discrepans, quod Pelusium Hegesippo an- 
Leposuerit. 


VARIANTES LECTIONES. | 
Pro /redecim sociis Epiphanii et Donati, codices [) bene descripserat, eicimus Apostolorum Lemporsa 


non pauci ponunt guatuordecim, ut Antuerp., May, - 
Lubec., codd. mediz nota, etc. Standumne pro nu- 
mero textus, vide in Aclis; certum putamus ita 
scripsisse Usuardum, ut patet ex codicibus proba- 
tioribus. Zegesippi legendum plane assentior, uti 
posuit solus codex Tornacensis, inale Praten. Zeje- 
sippii, non inelius Herinien. Eiesippi. Reliqui inte- 
rim in textu cuin codicibus omnibus aliis, post Ado- 
nem in utraque editione, Egesippi Eusippi in Mu- 
nerato typographi vitio tribuenduin. Tornacen. et 
Max.-Lubec. et codices inediz: notz;, pro Apostolo- 
TWm temporum, nitidius legunt Apostolorum tempo- 
ribus. Coteri omnes ut in textu; in quo Usuardus 
ductoreu non recte secutus est, qui ex Hieronymo 


Sequitur in codicibus omnibus vox om2^es, a Gre- 
veno et Molano praetermissa, qui ambo cum aliis 
inediz notae codd. adjiciunt, sermone simplici, ex 
Adone potius quam ex Usuardo sumptum. Caractere 
scripsit Munerat. quem easum servat Romanum 
inodernum. At quotquot vidi codices omnesutuntur 
aceusativo, el iidem oinnes legunt, ut in textu scr- 
vatum est, si nimis serupulose, per me licet, corri- 
gatur. Ubinam Greven. Peleusippi invenerit, nescio: 
Molan. praiert Peleusii, cum Antuerp, et Max.-Lu- 
bec. Nobis pr:eplacet communior scribendi ratioiu 
textu expressa. Menda scriptoria satis est indicassu, 
uL Africam, Aphricam, historias, etc. 


OBSRRVATIONES. 


De Epiphanio et sociis brevem, sed accuratum 
Commentarium elaboravit Henschenius,in quo vario- 


rum Martyrologiorum sententias, circa certaminis 
diem et sociorum numerum relatas invenies. Ea hic 


913 


mum videri Usuardum, qui eam classem martyrum 
hac die collocavit, cum Hieronymiana passim vin 
Idus annuntient, uti Notkerus etiam posuit. Beda 
vero, Romanum parvum, Ado et Rabanus neutro dio 
de ea meminerunt. Hegesippus a Romgno parvo pri- 
mum memoratus, tamquam ticinus apostolicorum 
lemporum, ab Adone insigni encomio exornatur, 
quod ferme ex sancti Hieronymi libro de Script. ec- 
cles. acceptum, Noster in pauciora contraxit, ils pru- 
denter omissis, qua propius ad sanctum Justinum 
pertinere recte in Actisobservavit Henschenius.Not- 
kerus in elogio Hegesippi, solito etiam brevior est, 
rescissa controversa periodo, qua Ádo verba illa, 
qu:e plene habes in auctario Greveni: Nam e ego 
ps6, sectis Platonicis institutus, audiens infamari 
Aristianos el videns eos impavidos, elc. Hegesippo 
perperam tribuit, cum Justino ascribenda esse, hic 
paucis insinuet Henschenius, fusius id probans ad 
xm Aprilis :qui hoc die plura ad Hegesippum spe- 
ctantia ex variis Eusebii locis componit, quz histo- 
rice deducta sunt a Tillemontio tomo ii pag. 47 
. Pelusius vel Peleusius Romano parvo et Adoni 
ignotus, ex Hieronymiano aliquo, ubi Pélusus voca- 


MARTYROLOGIUM. — MENS. APRIL. ! 
repetere supervacaneum esset.Hoc notandum, pri- A tur, haud dubie profluxit 


B 


914 


Inde ab Usuardo excerp- 
tus. Pilosum nominat Rabanus, alii aliter efferunt. 
Wandalberti versiculus exHieronymianorum sensu 
procedere videtur, ubi Diogenes et Thimotkeus 
etiam hodie ponuntur. Ita sonat : 


Diogenes septenis Peleusiusque feruntur. 


Censuit tantisper Henschenius, nonidem par marty- 
rum esse,quod in hesternolaterculo Macedonic, ho- 
die ab Hieronymianis An£iochie Syrie tribuitur.Sed 
de hissatis die pr:ecedenti. Pro textus veritatedicta 
sufficiunt. Serupulus, qui Henschenium vexat, num 
Peleusius, Peleusus, Pelensius, Pelusus, eic., inter 
tot nomina etiam C/usius dicatur in antiquis Mart y- 
rologii Hieronymianiapographis ad diem przeceden- 
tem; item,anunusidemque sit Eleusiuset Peleusius 
summa ea difficultate involvitur, qua tot alii marty- 
res ex iis codicibus accepti; quorum cum nulla ulte- 
rior notitia alicunde acquiri possit, vix tantum nobis 
velinquunt, ut vel probabili aliqua conjectura unum 
ab altero satis secure distinguamus.[d mihi vide- 
tur tutissimum, tandiu marlyrologiorum nostro- 
rum vestigia premere, donec certius aliquid eluces- 
cat. 


AUCTARIA. 


PUuLSAN. sic hodieloquitur : « Apud Africam, san- 
cLorum Epiphanii diaconi, Donati et aliorum trede- 
cim. Zn Alezandria, sancti Pelusii presbyteri. Ipso 
die, sancti Victoris. » Quis hie sit, nescio, nisi inter 
Libycos martyres connumeretur. 

ALBERGEN. et DANic. ita incipiunt :«Rom,natale 
sancti Celestini papz, quiconstituit ut psalmi David 
cL ante sacrificium antiphonatim eanerentur, nam 
antea Epistola tantum et Evangelium recitabantur.» 
Similia habet Ado Mosandri, unde plane sit verosi- 
mile, ex aliquo Adonis apographohuc transisse. De 
eietero purit sunt citati codices. 

CENTULEN. : « Egesippi viri sanctissimi, tempori- 
husapostolorum vicini. In Alexandria, sancti Pelusii 
presbyteri. In Africo, sanctorum Epiphanii episcopi, 
Donati et aliorum. » 

RoswEYb. : « Apud Africam, sanctorum Epiphanii 
et Donati martyrum. » Sequitur de Hegesippo salis 
pure. Tum : «In Antiochia Syrize, Timothei marty- 
ris cum aliiss x. In Alexandria, Pelusii episcopi. » 
In textu melius est presbyteri. 

ANTUERP.-M4)j. Hegesippum primo loco refert cum 
longiori elogio, ferme ex done descripto. De Epi- 
phanio pure: de Pelusio nihil. 

BRUXELLEN. multa habet quzecurioso lectore digna 
existimavi. Incipit : « Egesippi confessoris, viri san- 
etissimi. Qui vicinus apostolorum temporibus, om- 
nes a passione Domini usque ad suam ztatem eecle- 
siasticorum actuum texens historias, multaque ad 
utilitatem legentiuin pertinentia, hinc inde congre- 
gans, quinque libroscomposuit sermone simplici, ut 
quorum vitam scctabatur, dicendi quoque exprime- 
ret caracterem. » lfactenus ex Adone : qux sequun- 
tur, de suo addidit: « Romz, beati Celestini papa. 
Qui rexit Ecclesiam annos octo. Hic constituit ut 
psalmus Jwdica ante introitum missa: dicatur. Et ex 
ejus instituto Introitus, Gradualia, et Offertoria, 
quz in missa ante sacrificium dicuntur, de Psalmis 
extracta sunt, Sub ipso etiam tertia synodus Ephe- 
sina Nestorium hzreticum condemnavit. Hic etiam 
papa Celestinus sanctum Patricium filium Conches, 
sororis beati Martini Turonensis, misit in Yberniam, 
qui omnes ibidem ad fidem Christi convertit. » In 
Epiphanio et Pelusio purus est. Additur in fine: 
«ltem sancti Macharii monachi. » Pretermittitur. 

HAGENOYEN. ia textu, prater morem, tantum non 
purus est, de Celestino eadem habet, quz superius 
ex ALBERG. et DaNic. recitavi. 

R£c. SuEC. qui fuit principis Ursini in Bohemia: 
« Romse, » sancti Czelestini papa. Qui post beatum 


Petrum constituit, ut psalmi David cL ante saerifis- 
cium antiphonatim canerentur, nam antea Epistola 
tantum et sanctum Evangelium recitabantur. » 

MaTRIC.-CARTHUS.-ÜUtLTRAJECT. : « Egesippi confes- 
Soris, virisanctissimi, qui scripsit historiasa passio- 
ne Domini usque ad suam etatem. Peleusii presby- 
teri et confessoris. » Cur non maríyris? 

VATICAN., Signatus num. 5949, przeterit Pelusium; 
addit autem : «In Antiochia Syrie, sanctorum Ti- 
mothei et Diogenis. » 

Editio LuBECo-Cor. : «Romse, sancti Celestini papse 
et confessoris, qui rexit Ecclesiam annos octo. » 
Sequuntur qux? ex LovANIEN. supra dedimus. Tum : 
« Hic etiam constituit ut psalmus Judica me, Deus, 
ct dicerne causam mean, ante Introitum missa di- 
veretur. » In Africanis satis pura est. De Hegesippo 
eadem fere habet, qux Bruxellensis. In fine : « In 
Alexandria, saneti Peleusii presbyteri et, confes- 
Soris. » 

GREVEN. : Prz:dicatus Egesippus in librissuis hec 
refert. Nam et ego in sectis Platonis institutus, au- 
diens infamari Christianos et videns eos impavidos 
ad suscipiendam mortem atque omne supplicium 
Lolerandum, considerabam quod impossibile esset in 
malitia eos et libidine conversari. » Hc ex Adone 
desumpta sunt, sed qux Hegesippo abjudicanda di- 
ximus. « In Anglia, Salvatoris martyris. » Anglis 
ipsis ignotus cst. «Item Eleusi, Machariz, Phili- 
berti. » Quid de hac conjunctione dicendum, vide in 
indice Pratermissorum. « Celestini papa et confes- 
soris, qui rexit Ecclesiam annis octo. Hic, » etc., ut 
ALBERGEN. «Alii ponunteum, » inquit «diesequenti.» 
Imo diebus variis. « Brandani episcopi et confesso- 
ris. Translatio sancti Timothei apostoli et martyris.» 
De his vide Prztermissos. «Item in Eyflia, monaste- 
rio Steynfelt. sanctse memorie Hermanni, qui et 
Joseph propter simplicitatem dictus est. » 

MoLAN. Llypis parvis de Hermanno habet jam 
dicta: « Eodem die, sancti Aiberti monachi et pres- 
byteri Crispiniensis monasterii, cujus vitam scripsit 
quidam archidiaconus Austromandis. » Aligeditio- 
nes adjungunt : «Die septima, sancti patris Georgii 
episcopi Melitines. » Melius Mity/ene. Minori de- 
nuocharactere: « Crispinii, obiit Dominus Aibertus 
inclusus, cujus memoriam facit Crispinium in Lita- 
niis monasterii. Festum vero in sacella vicino, 1a 
quo quiescit, postridie dedicationis ejus oratorti, 
quod est secunda die Maii. Pompeiopoli, sancti Cal- 
liopii martyris. In Eiflia, monasterio Steiufelt, san- 
cta memori, etc., » ut supra. 


015 
VI 7dus. 


USUARDI MONACHI 


916 
Die 8. 


Apud Corinthum, beati Dionisii episcopi, cujus eruditione et gratia, quam habuit in verbo Dei, multi 


fruuntur usque hodie. Claruit autem item Christi 


electus temporibus Marci Antonini et. Lucii Aurelii. 


Turonis, sancti Perpetui episcopi, admiranda sanctitatis viri. 
NOT.E. 


Ex Praten., Herinien., Tornacen., Munerat., 
Greven .e& Molan. Adde Antuerp.-Maac., Ultra- 


A Ject., Leyden., Lovanien., Albergen., DaMic. et 
edit. Uliraj.-Beig. 


VARIANTES LECTIONES 
In paucissimis differunt codices, iisque vix obser- — quamvis Dionysii seribi debeat. Thwronis male 


vatu dignis. Corintum scribit solus IIerimen. Alii 
avlo aliter, plerique ul in textu et benc. Ones 
egunt Dionisii,et nos ita legendum putavimus, 


habent Greven. et Molan. Sic ammirande in solo 
Greveno. 


OBSERY ATIONES. 


De Dionysio Corinthiorum episcopo, descriptis ab 
co epistolis, deque ejus sacri corporis ad Sandiony- 
sianum canobiuim faeta sub Innocentio papa Ill 
translatione, azunt hodie Acta nostra ubi Martyro- 
logia nonnulla citantur, in quibus liac die festivitas 
Dionysii recolitur. Ast ea inter nullum Usuardo an- 
tiquius, nullum ei synchronum reperire est. Wan- 
dalberti versus a textu recedit longissime : 


Maximus ct senas Idus tenet atque Solutor. 


Qui duo sancti ex solis ITieronymianis proccdere 
possunt. Est crgo Usuardi tam propria hiec annun- 
tiatio, quam certum est eam a nullo superiore mar- 
tvrologo acceptam. Nihil in elogio peculiare tradit 
Usuardus, quod non de antiquis omnibus Ecclesi: 
scripLoribus dici queat, ut ex dictis perspectum est, 
et magis ex dicendis patebit. Poterat certeex Euse- 
bio proferrealiqua, huic soli Dionysio magis acco;n- 
modata, ut in Actis ordine exhibentur, ab iis expur- 
gata, quz illi non debite ascribi solebant. Hensche- 
nium pra2 oculis habuit Tillemontius tomo If, a pag. 
A48. Porro qui? de prefato corpore, in Sandiony- 
siano coenobio quiescente, sitne Areopagita Athc- 
niensium, an hujus Corinthiorum episcopi, contro- 


verti solent, ad przssentem institutionem non per- 
tinent. 

De Perpetuo meminit Romanum parvum et post 
eum Ado, ex quo id tantum desumpsit Usuardus, 
quod pluribus aliis sanctiscommune supra vidimus, 
is rescissis, qne in solum Perpetuum privatim qua- 
drabant. Fidelius sua prestitit Notkerus, et quidem 
Adonis dicla, angelica demonstratione ampliavit. 
Adonis textum tantum non integrum dabunt Aucta- 
ria codicum Bruxellensis et Hagenoyensis infra. 
Hactenus pro nostro Usuardo, qui hic, ut passim 
solet, Adoni adhaesit. Aliter scribunt Hieronymiana 
aliqua apud Florentinium, in quibus ad xxx Decem- 
bris ultimo loco legitur : Troas, Perpetui epi- 
scopi et confessoris. Addidit Rabanus eodem : Qui 
sancti Mar(ini ecclesiam. aedificavit. Plusculum 
dixerat Florus, quem videsis aut in fonte, aut in 
Aclis. Quod autem de Perpetuo in Adonis codici 
busrepertum est, recte,me quidem judice, Mosander 
et Itosweydus pro additamento habuere. Uter dies 

referendus sit, non facile statues, cum Gregorius : 

uronensis,ex quo Perpetui vita sumitur, eum, qui 
ipsi ultimus in terra fuitet natalis in coelo, indicare 
neglexerit. Cretera vide apud Ilenschenium. 


D 


AUCTAR!A. 


PuLSANEN., AÁNTUERPIEN.-Max., LusnrEc. et DELIN. 
puris codicibus annumoerari possunt, a quibus in eo 
solum d.ficiunt, quod brevissimum Perpetui Turo- 
nensis elogium omittant, ita scribentes : « Turonis, 
sancti Perpetui episcopi. » 

RoswEYb. ctiam purus esset, nisi inter Dionysium 
et Perpetuum insereret sequentia: « 'n África, Ma- 
charii mart yris ct aliorum novein. » Unde sociorum 
precise novem manipulum codicis hujus seriptor 
eruere potuerit, doceri cupio. 

CENTULEN. : « Apud Tolosam, beati Exuperii epi- 
scopi et confessoris.Qui beatus vir, fuit valde parcus 

opinor subin(elligi sibi] et indigentibus extitit 
largus] et pius.» II:*c melius ex Usuardo tradit AN- 
TUERP.-MaAJ. statimreferendus, sed quie spectant ad 
xxvii Septembris. Sequitur in CENTULEN. : « Apud 
Corinthum, beati Dionysii episcopi. Turonis, sancti 
Perpetui episcopi et confessoris. » 

ANTCERP-M4j., omissis Dionysio et Perpetuo, 
Exuperii elogium supplet hoc inodo : « Apud Tolo- 
sam, sancti Exuperii episcopi et comfessoris. Qui 
beatus vir quantumsibi extitit parcus, quantumque 
aliis largus, sanctus [lieronym:s memorabili pro- 
secutus est relatu. » 

, BnuxELLEs. de Dionysio ea fere refert, quse nos 
In lextu, sed inverso paululum ordine. Sequitur do 
Exuperio, ut codex proxiine superior. Tum : eItein 
Roma, Calixti papze et martyris, cujus prineipalius 
festum cadit i Idus Octobris. » Unde erzo festum 
hoc minus principale, aliis incognitum? Anex aliqua 
translatione! Vide Pratermissos, ubi rejicitur ad 
dictam diem xiv Octobris : « Turonis, saneti Perpe- 
tui episcopi, admirande sanctitatis viri, cujus ope 


C templum, super ossa beati Martini cpiscopi per- 
fcctum est, et eo ipsius corpus translatum est. » 
lloc ex Adone, sed non ad verbum desumpta 
sunt. 

HAcENOYEN. in Dionysio etiam ferme purus est. 
he Perpetuo, post vír?, subdit : « Qui ecclesiam 1n 
honore beati Martini episcopi redificavit, el ossa 
beati Martini transferri fecit, et iu eadem ecclesia, 
illa honorifice, ut decuit, collocavit. Tandem 
multis perpetra''s virtutibus, ipse obiit in pace 
tranquilla. » 

AQUICINT. in fine post veiri, addit : Roma sanc 
Cxelcstini papas. Hic constituit, ut psalmi David ante 
sacrifieium antiphonatim canerentur, nam antea 
Epistola tantum recitabatur, et sanctum Evange- 
lium. » Vides, verum esse, quod diximus, nempe 
variis diebus hunc sanctum referri. 

MaTnuG.-CanTHUS.-UrTnajJECT. : « Dionysii ep 
scopi Corinthiorum. Perpetui episcopi Turonen- 

D 8is. » . 

In VaTICAN., sign. num. 05949, adjectum est! : 

« In Africa, sanctorum Macarii, Connexi, con. 

cessi et Maxima. » Ex llieronymianis accepli 

gunt. 

ALTEMPS. : « Item Concessi, Ammonii et Suc 
cessi. » Ex eodem fponte. Vide in Actis recte con- 
juncta. 

FLORENTIN, : « Roma in cosmeterio sanct Pri& 
cille, via Salaria, natale sancti Caelestini primi, 
papa et martyris. » 

Editio LupECco-Cor. in Dionysio pura est. De per- 
petuo sic habet: «Turonis, sancti Perpetui episcopi, 
admiranda sanctitatis viri. Cujusope templum super 





917 


MARTYROLOGIUM. — MENS. APRILI. 


918 


reverenda ossa beati Martini episcopi perfectum A burga, Grevenum transeripsit. Sequitur : « Depo- 


est, et plurimarum aliarum extitit fundator eccle- 
siarum. » 

GREVEN. : « Apud Africam, natalis sanctorum Ti- 
mori, Macharii, Connexi et Maxima et aliorum. 
ltem Concessi, Salutaris [quidni Solutoris], Succes- 
si. Januarii, Pinnarii martyrum. » Ex diversis Hiero- 
nyini apographis. » Celestini pape, secundumalios 
die pra:cedenti. Exuperii episcopi Tholosensis et 
confessoris, qui ponitur infra xxvim Septembris. 
Gemmari abbatis et confessoris. » An Cenemari? 
Putat Henschenius esse « Geremarum » abbatem Fla- 
viacensem, qui colitur, vel saltem ab aliis refertur 
xxiv Septembris. « Sexburgis reginz et abbatissz, 
eujus Beda imneminit lib. iv Historiz: gentis Anyglo- 
rum. » Dies natalis est vi Julii. 

MoLaN. typis minoribus, de Sexburge vel Sex- 


V Idus. 





sitio beati Redempti, Ferentins civitatis episcopi 
et confessoris, de quo in Dialogis Gregorius. » 
Hactenus editio prima. In aliis : « Item, beati Al- 
berti, patris ordinis Carmeli, episcopi et confes- 
soris Hierosolymitanza ecclesie. Marchianis, ele- 
vatio sancti Jonati, confessoris Christi. » Rejicitur 
ad 1r AugusUi. « Die octava, sanctorum apostolo- 
rum. Herodianis, Agalii, Rufi et sociorum. » Ita a 
Grxcis et simul, hac die coluntur; conjuncti etiam 
in Kalendario Moscovitieo : a. Latinis seorsim, ut 
videre est in indice Pretermissorum. Sequitur 
aliis litteris. « Item, sancii Bademi archimandritze 
et martyris, cujus martyrium habet Metaphrastes 
Simeon. » [nter Pratermissos remittitur ad diem 
sequentem, ubi et Badimus vocatur. 


Die 9. 


Natalis beati Procori, qui fuit unus e septem primis diaconibus : hic fide et miraculis przeclarus apud 
Antiochiam martyrio consummatus est. In Sirmio, passio sanctarum septem virginum, quz? dato simul 


pretio sanguinis, vitam mercat:x sunt zternam. 


NOT. 
Ex Praten., Tornacen., Pulsanen., Antuerp., Maz B Maz., Ultraject., Leyden., Albergen., Danic. et 


Zubec., Munerat., Greven. e Molan. Adde Antuerp.- 


edit. Ultraj.-B?ig. 


VARIANTES LECTIONES. 


Plerique codices legunt Procori, quos secutus 
sui : veram lectionem habent Pulsanem. et Molan. 
Munerat. omisit vocem Sepfe», ante primis diaconi- 
bus. Greven. et Molan. malunt scribere, diaconibus 
primis. Pulsanen. propreciarus, solum posuit. c/a- 
rus. InPratensi cst $yrmio, melius cum reliquis in 


textu. In Pulsanen. deest septem, ante virginum. 
Caute sane, si id consulto factum est, u'* ex di- 
cendis patebit. Solus Muneratus post virginum, 
addit et ma» tyrum, dyaconibus, martirio, »iercata 
eternam, etatem redolent qua seripta sunt. 


OBSERVATIONES. 


Adx lanuarii diaconosillos quatuor de primisno- 
minatim retulimus, quos ab aliis omnibus martyro- 
logis preteritos, a solo Romani parvi auctore certis 
diebus atfixos fuisseexistimamus. Inter hos, ordine 
tertius ProcAore«s, hunc sibi sacrum diem obtinet, 
ita ibi signatus : Antiochie, Prochori diaconi, qui 


rum a/ibi notata, etiam cum singulari in nonnullis 
codicibus charasteristica, cum titulo nempe Caso- 
nicarum, intellige sacrarum virginum, ut recte, nisi 
fallor, conjectat Florentinius, cujus notationem con- 
sulat curiosus lector. Interim tamen et Beda, et 
Rom. parvum,et Ado tosweydi,quos Usuardus secu- 


«nus est deszptem. Adoin Martyrologio non diseve- C tusest,diserte cirgines numero septem Sirmio ascri- 


pat, nisi quoy secundo loco posuerit. Breve enco- 
mium inter festivitates apostolorum ita refertur : 
Beati Prochoridiaconi, praclarissimi flde e mira- 
culis cirí, apu Antiochiam martyrio consimmati, 
ibique quiescentis.Haceadem phrasi usus est Notko- 
rus,quam nesciocur Noster immulaverit. Ipsam co- 
dices aliqui in Auctariis citandi, integram retinent. 
Undesua Adoeruerit,minimeconstat; nec quidquam 
satis certi de Prochoro traditur, prater ejus ad dia- 
conatum electionem ex Actorum cap. 6. Nec auctor 
dici potest libelli apocryphi, fabulis mendaciisque 
referti, de Vila, miraculis etassunptioneS. Joannis 
evangelisie. Ceterum de Prochoro inter martyro- 
logos nostros eorumque sequaces satis convenit. 

De septem virginibus major est controversia. In 
apographis llieronymianis distinctissime expri- 
muntur classes virginum bina, et prima quidein, 
qua S'iírmii,vol in Syrmia collocatur, non septem, 


sed solas quinque complectitur,guarumnomina Do- ] 


pinus novit, vel Deusscit; cohorte altera scptena- 


bunt, ut faciunt etiam Rabanus et Notkerus. In quo 
martyrologi passim omnes, eliam revisores Romani 
hodierni. Usuardi vestigia unanimiter premunt. 
Male, opinor, nisi quis vetustissimos Hieronymianos 
codices, inter se plane consentientes, recentioribus 
aliis posthabendos contenderit, quod nemini harum 
rerum perito, probatum iri existimo. Mosandri Ado- 
niana editio a citata plurimum differt, utpote qua 
utrumque virginum numerum, servato positionis er- 
rore expriinat, variaque confundat, ab Adone Ros- 
wcydi suis locis discreta. Plura de his in Actis et 
apud laudatum Florentinium ; nobis sat est, fontem 
vel fontes indicasse, unde sua Noster acceperit, ne 
is primus errasse censeatur. De ecetero genuinum 
ejus textum in laterculo referri plane persuasum 
habeo. Superest ex Wandalberto adjicere distichon, 
quo in eamdem sententiam ab co honorantur. 


Lampade septem quinis micat Idibus alta 
Virgipeus radians simul xthere flosque decorque. 


AUCTARIA. 


Jamsupra indicavimus, codicem HERINIEN. czetera 
quantumvis probatissimum, a reliquis dissidere, 
quod in hunc diem rejiciat : « Apud Palswstinam, 
sanciz Marie Egyptiacs. » Vide Observationes no- 
stras ad m Aprilis. Cum HEntNIEN. consonant codi- 
ces alii mox citandi. 


LovANIEN. purus est nisi quod post cousummatus 
est, addat, ibique quiescens. 
RoswEYb. incipit : « Apud Palasiram, transitus 


sanctz Marix /Egyptiacz, que peccatrix appella- 
Lur. » Sequitur : « In Sirmio, septem virginum ca- 


nonicarum, » etc., bene. « Eodem die, natale beati 
Procori, qui fuit unus de septem diaconibus. » 
Cetera ut in textu. 

CENTULEN. : « Natalis beati Prochori diaconi, fide 
et miraculis preclarissimi viri. Antiochiam consum- 
mati, ibique quiescentis. Apud Sirmium, septem vir- 
ginum,quain unum meruerunt coronari. » Hic phra- 
sis Adonis, Usuardine praeposita est. « Eodem die, 
transitus beatissimz Marie /Egyptiaes, qua ju- 
vante gloriosa domina nostra semper Virgine Dei 
Genitrice, reliquit omnes illecebras carnis et facta 
est vas elect innis. » 


919 


USUARDI MONACHI 


920 


ANTUERP.-MAJ. agit cum textu de Prochoro et A tiqui cultus : « Ipso die, translatio sanct: Moni- 


septem virginibus Sirmiensibus, in. quibus cum 
CENTULENSI ferme convenit : nempe qui jam s:e- 
pius Adonem, non Usuardum transcribere soleat. 
Ad puritatem deinceps magis accedet. 

DRUXELLEN. : « Apud Antiochiam, natale beati 
Procori diaconi, viri fide et miraculis clarissimi; 
qui fuit unus de septem primis dyaconibus marty- 
rio coronatus. Apud Sirmium, natale sanctarum 
septem virginum, quas simul coronari meruerunt, 
et dato pretio sanguinis, vitam s:ternam mercato 
sunt. Apud Palestinam, transitus beate Maris 
.Egyptiace, qu:»? peecatrix poenitens appellatur : 
cujus actis valde mirabiles, et omni laude digni 
inveniuntur. Apud Montes Hannoniz, depositio seu 
transitus beatz:e Waldetrudis, neptis beata» Gudu- 
lz;. » De qua vide in Actis. 

HAGENOYEN. « Natale sancti Procori martyris. 
Qui fuit de septem primis dyaconibus unus, qui sta- 
Lutus erat ab apostolis cum sancto Stephano ad mi- 
nisterium viduarum. Hic fide et miraculis prz:cla- 
rus erat, et apud Antiochiam martyrio coronatus 
est. » In virginibus Sirmiensibus purus est. « Ro- 
m:e, passio plurimorum martyrum, quos sanctus 
Alexander papa, dum in vinculis teneretur, baptiza- 
vit in carcere. Hos omnes Aurelianus princeps, navi 
vetusta» impositos, in altum mare deduci, et illic 
ligatis ad colla lapidibus mergi in profundum ma- 
ris fecit. » Hzc ad diem sequentem pertinent. 

AQuiCINCT. eliam /Egyptiacam Mariam huc re- 
ferl, his verbis ; « Apud Palwstinam, sanct: 
Mari: JEgyptiaczm, qus peccatrix appellatur. » 

VicToRIN. et REG. SuEciE, signatus num. 130, in 
fine : « Romz, sancti Codlestini papae, qui rexit 
Ecclesiam annis vr. Hic constituit, » etc., ut hcri 
el nudius tertius inter Auctaria. 

MaTRIC.-CARTHUS.-ÜLTRAJECT. : « Septem virgi- 
num martyrum. Marie JEgyptiacz. Prochori dia- 
coni. » Vide quz de iis jam non semel dicta sunt. 

ALTEMPS. : « Item Fortunati et Donati. » Adjecta 
sunt hzc nomina ex aliquo Ilieronymiano apogra- 
pho, ut alia pridie. 

SrROzz. et MEDIG. « Translatio sanctae Monics, 
ex Ostia Tyberina Romam. » 

Editio LopEco-Cor. in Prochoro solum adjicit : 
« Ibique quiescens. In Sirmio, etc., » pura est. Se- 
quitur ; « Eodem die, beati Dioscori abbatis, qui 
fere centum exstitit pater monachorum. Hic com- 
municantes fratres sepe monebat, ut ad commu- 
nionem Eucharistie non aliter accederent, quam 
diligentissime ad mortem preparati. » In Actis 
pratermittitur, defectu sufficientis probationis an- 


cm$, vidus, matris eximii doctoris Ecclesie sancti 
Augustini episcopi, de Ostia Tyberina ad Roms 
nam urbem. » 

BELiNI utraque editio ita iucipit : « Translatio 
corporis sanctae Monicsw, matris sancti Auguslini 
ex Ostia Tyberina Romam, pontificatu Martini 
quinti papse, anno tertio decimo sui pontificatus, 
reconditumque apud sanctum Augustinum. » Re- 
liqua satis plura sunt. 

GREVEN. : « Item secundum aliquos hic, marty- 
rium Jacobi majoris apostoli, Demetrii, Diaconi, 
Hilarii, Concessi, Marii, Fortunati. » Ex Hieronym. : 
« In Galliis, civitate Rotomagensi, beati Hugonis 
ejusdem urbis archiepiscopi et confessoris. Dios- 
cori abbatis, qui fere, etc., » uL supra. « Depositio 
beat: Mari: JEgvptiacce, quam Usuardus tv Nonas 
Aprilis ponit. Ipso die, translatio sancte Monics, 
matris beati Augustini ex ostiis Tyberinis ad ur- 


pg bem Romanam, tempore Martini pap:e quinti. Wal- 


C 


detrudis vidus et abbatissm. » 

MoLAN. : « Translatio corporis sanct: Monies, 
etc., » ut editio LupEco-CoL. « Apud Pal:estinam,san- 
ciae Mari: AEgyptiaca. In Galliis, civitate Rothoma- 
gensi, beati Ifugonis prafatx urbis archicpiscopi el 
confessoris. » Prosequitur alio charactere ; « Ejus 
corpus magna reverentia asservatur el fulzet in 
Prepositura sancti Vedasti, Haspris dicta, in dic- 
cesi Cameraceusi. Dioscori abbatis, qui ferc, » etc., 
ui habent editio LuBECO-CoL. el GnEVEN. Qua ta- 
men in aliis editionibus a Molano prudenter pre- 
termissa sunt. Sequitur : « Civitate Diensi, sancti 
Marcelli ejusdem civitatis episcopi et confessoris, 
de quo Gregorius Turon. Acacii, Amida civilatis 
episcopi et confessoris : In Tripartita lib. xi,cap. 16.» 

actenus editio prima. In posterioribus, incipit : 
« In Galliis civitate Rothomagensi, etc., » ut supra. 
«in Castro Monte, transitus beate. WaldeLrudis. 
Qui ex Vincentio viro nobili genuit sanctas virgl- 
nes, Aldetrudem et Madelbertam ; deinde ab illo, 
servata charitate, separata, in Castriloco ad exer 
citium spirituale multam sanctarum virginum mili- 
tam adunavit. Die nona, sancti martyris Eutychil.» 
Voluit dicere « Eupsychii. Eodem die, translatio 
corporis sanctze Monic:e, matris sancti Augustini,ex 
Ostia Tiberina Romam, pontificatu Martini quinti 
pap:e, anno decimo tertio sui pontificatus. » Tum 
typis minoribus : « Apud Pal;estinam, secundum 
historiam, depositio sancte Marie /Egypliace, 
qua a nonnullis hoc die recolitur, ab aliis quario 
Nonarum Aprilis, ubi ab Usuardo est aunotala. » 
Utroque die satis dictum est. 





IV Idus. 


Die 10. 


Ezechielis prophetz, qui a judice populi Israel apud Babyloniam interfectus, in sepulchro Sem atque 
Arfaxad est sepultus. Roms», beatorum martyrum plurimorum, quos sanctus Alexander papa baptizavit 
cum teneretur in carcere. Hos omnes Aurelianus princeps navi vetusti: impositos, in altum mare deduci, 
et illic ligatis ad colla lapidibus mergi in profundum maris fecit. Alexandrix, sancti Appolonii presby- 


teri et aliorum quinque. 


NOTE. 
Ita Praten., Herinien., Tornacen., Pulsanen., D tuerp.-Maz., Ultraject., Leyden., Lovanien., A" 


Muwunerat., Belin., Greven. et Molan. Wem Aa- 


bergen,, Danic. et edit. Ultraject.-Belg. 


VARIANTES LECTIONES. 


Solus Pulsanen. scribit Zezechielis. Praten. et 
Belin. Dabyloniam; Greven. et Molan., Babylo- 
42€; utrovis modo, non male: posui tamen cum 
cxleris, ut. in textu. Pro Sem, habet Pulsanen. 
Emath. Tornacen. et Pulsanen. legunt Arfazat; 
Munerat., Arfazath ; Belin. et Greven., ArpAhazat; 
Molan., Arjacat, Elige quod vis, ego lectionem 
Praten. et Herinien. pratuli, non quod meliorem 
existimem, nam legendum est Arfazad. In Pulsa- 
nen. omissa est vox pape. Turpius erravit Belinus 


dum scripsit : Zos autem omnes Valeriauus. Cur 
Praten., Herinien., Munerat., Belin., Greven. el 
Molan. legant &avi vetusta, haud satis intelligo; 
rectius, opinor, Tornacen. et Pulsanen. ost Ado- 
nem 440i vetusim, ei ita in laterculo. Pulsanen. 
in hujus periodi fine omisit maris, sic legent : 
Mergi fecit in. profundum. De Apollonii nomine 
alibi egimus : male habent Tornac., Apolizt; Mo- 
nerat., Appolonii, et Belinus Apolomii, Minutis 
alias praetereo. 








921 MARTYROLOGIUM. — MENS. APRIL. 


| OBSERVATIONES. 
De propheta E-ecAiele ejusque apud Bedam an- A Maríyres Romani a beato Alexandro papa bapti- 


nuntiatione, plura hodie in Actis observat Papebro- 
chius, inter qux hoc plane exploratum puto videli- 
cet laudatum martyrologum prophetas, si quos ap- 
pellet, solo fere nomine indicare ; ast hoc non magis 
Ipsi peculiare, quam Romano parvo, Adoni et Ra- 
bano. Aliam Usuardi esse rationem ex decursu ma- 
nifestum est. Qu: autem hodierniejus elogii veritas 
censeri debeat, apud prfatum Papebrochium inve- 
nies. Ea porro qua in Auctariis suggerit codex Ha- 
genoyensis, non minori admiratione digna sunt, ut 
per te statim p«rspicies. Ut paucis dicam : promter 
sacerdotis Vitulum, qui ex ipsa ejus prophetia erui- 
tur, c:etera, qua ad ejus gesta, vitze tempus, mortis 
genus spectant, in obscuro delitescunt, nisi quod 
Athanasius pro populo passum memoret, qwia po- 
pulo ventura predicabat. Non hinc, sed ex quibus- 
dam apocryphis, de Ezechiele circumferri solitis, 
sua mutuasse Usuardum, satis verosimile est ; unde 


zati et ex ejus Actiscum Quirinoet Balbina desum- 
pti. in Romano parvo atque ex eo in Adone memo- 
rantur. Noster ductorem suum de more secutus est, 
elogii totius substantiam, non verba ipsa scrupu- 


"lose sectatus, quod Notkero familiarius esse, szepe 


diximus. Advertat curiosus lector, norum captivo- 
rum martyrum numeruin ex cilatis sancti Alexan- 
dri Actis; qu:e constanter sincerissima praedicat 
Hlensehenius, haud difficulter ad viginti circiter 
definiri posse. ltem Aurelianem, qui hic princeps 
dicitur, supra ad xxx Martii, ubi de sancto Quirino 
agitur, àmperalorem ab Usuardo compellari, qui 
tamen unus idemque pra&fectus, sit, seu. Comes 
utriusque militie, ab àémperatore Trajano, de Se- 
leucia Isaurie ad interfectionem omnium Chris- 
tianorum evocatus, ut in laudatis Actis diserte 
exprimitur. Interim nec hi martyres quantumvis 
celebres, nec propheta Ezechiel in apographis uliis 


solum sepullurze locum ex vero prodi existimat Pa- 13 Hieronymianis noti sunt. Ex hisce tamen Apo//o- 


pebrochius, ut potecujus diu permanserit inter Ju- 
deos et Christianos memoria venerabilis. Quod au- 
tem eodein in loco sepulti olim fuerint S'em et Ar- 
phazad, id. gratis traditum a Rabbinis, aut potius 
confictum arbitratur. Mitius dicamus, valde incer- 
tuum esse, et sola ferme Usuardi auctoritate subni- 
xum. Wandalbertus Beda brevitatem imitatur : 
Ezechiel vates sancto dicat ore quaternas. 


^iws certo profluxisse videtur, a Nostro primum 
consignalus, adjuncto sociorum quinque consortio, 
quos ex senis ibi nominatis, seligere non satis po- 
tuit Florentinius. Forte Acta nostra felicius distin- 
xerint; nos controversiam in medio relinquimus. 
Erraverit nec ne Usuardus, aliorum esto judicium, 
textum ejus puruin et simplicem nos reddidisse, 
codicum ferme omnium consensus abunde evincit. 


AUCTARIA. 


ANTUERP. el Max.-LusECc. hodie Bedam, Rom. 
parvum et Adonem potius quam Usuardum secuti 
sunt, ita primo loco annuntiantes : « Ezechielis 
prophet: » simpliciter. 

RoswEYDp. Lextui puro attexit ex Hieronym. : «In 
Africa, septeindecim martyrum. » 

CENTULEN. : « Ezechielis propheta, apud Babylo- 
niam lapidati, el in sepulcro Sem atque Arphaxat 
sepulti. Romx, martyrum complurimorum, quos 
beatus Alexander papa baptizavit, quos princeps 
Aurelianus in mare przcipitavit. Alexandriz, sanc- 
ti Apollonii presbyteri et aliorum quinque. » 

ANTUERP.-Maj. ferme purus est, sed deficit in 
Apollonio. 

BRUXELLEN. etiam in textu satis purus, in fine 
addit : « Item sancti Macharii archiepiscopi Antio- 
cheni. Qui laboriosa pro Christo peregrinatione 
siscepta, Gandavum venit, et ibi iu monasterio 
beati Bavonis moriens, sancto fine quievit. » 

HAGENOYEN. ita incipit : « Apud Babolyniam, Eze- 
chielis prophetze. Quide Jerosolyima datus est obses 
regi Nabuchodonosor a Joachim rege Juda, cum Da- 
niele et tribus pucris ac Mardochao. Qui propheta 
magnus erat in contemplatione ad Deum. Qui et 
mirabiles visiones vidit, ct solus ipse inter omnes 
propbetas, filius hominis a Deo vocatus est. Qui 
sacerdos erat et populum transmigrantem more 


pontificis arguebat, mala eis pra:edicendo. Et quia D 


quibusdam pr:xdixit quod redituri non essent in 
terram Juda, ipsum per cardos et tribulos trahendo 
interfecerunt ; quem omnis populus sepelivit, pro 
gloria prophetig, qua in iso erat, in sepulcro Sem 
et Arphaxat filii ejus. Alexandrie, passio sancti 
Apollonii martyris et aliorum quinque martyrum. » 
Mart yres Romani hic pretermittuntur, quos heri 
perperam collocatos diximus. 
' MarRiC.-CARTHUS.-ÜrTRAJjECT. : « Ezechielis pro- 
phetze. Romz, plurimorum martyrum. » 

Cop£x BicoriAN., signatus D 9, hoc die sanctum 
Hugonem Rotomagensem consignat, quem alii co- 


Iil 7dus. 


dices melius die pr:ecedenti retulerunt. Sic legit 
simpliciter absque elogio : « Ipso die, depositio 
domni IIugonis archiepiscopi Rotomagensis. » 

VATICAN., signatus num. 5949, adjicit in fine ex 
aliquo apographo Hieronymiano : « Iu. Antiochia, 
sancti Theodori presbyteri. Apud Africam, sancto- 
rum martyrum decem et septem. » . 

LuxoviEN. : « Lugduni Gallim, depositio sancli 
Siagrii. » De eo etiam Greven. infra, sed ab alliis 
ponitur die sequenti. 

Editio LuBEcO-CoL. in textu modice interpolata, 
in fine subnectit : « Hic Apollonius Philemonem 
convertit, et judicem Alexandrie», qui omnes pro 
Christi gloria submersi sunt. » Melius hzc pr:eter- 
missa fuissent, ut. pote qua hodierno Apollonio 
minus quadrent, ut apud Florentinium et in Actis 
ostenditur. 

GREVEN. : « In Africa martyrum septemdecim. In 
Thracia, natalis sancti Gaiani. Antonii martyris. 
Item Saturnini, Grani. » Ex Hieronymianis de more 
accepti sunt, przeter Antonium, in Actis merito pra 
termissum. « Macharii patriarchz Antiocheni el 
confessoris, juxta Gandavum in monasterio sancti 
Bavonis quiescentis. Apud Lugdunum, Siagrii con- 
fessoris. » De quo supra. « Theodori presbyteri. » 
An et martyris Antiocheni? Vide Pretermissos, 
ubi et de eo qui sequitur : « Mutii heremitz. Joannis 
Baptiste decollatio. » Remittitur ad xxix Augusti. 
« Translatio sanct: Gertrudis virginis. » Vita ejus 
et translationes illustrata sunt xvir Martii. 

MOoLAN., typis minoribus : « Malachi episcopi Les- 
morinensis et confessoris, de quo in, vita sancli 
Malachiz. » Hz:ec quidem in prima editione meino- 
rat Molanus, sed in sequentibus, uti et in Aclis 
nostris, preeterita sunt. Porro editiones posteriores 
habent: « In Gandavo, depositio beati Macartt epi- 
scopi et confessoris. Die d: cima, martyrum Teren- 
tii, Pompeii et sociorum. » Martyres Afros intelli- 
git, secunda classe in Actis signatos. Tu ubi vide 
nomina distinctius expressa. 


Die 44. 


Romse, natalis beati Leonis pap:, eujus temporibus extiti sancta synodus Calcidonensis. Apud Cretam 
urbe Gortina, sancti Philippi episcopi, qui magis virtutibus et optimis studiis przditus fuit. Floruit 


033 


USUARDI MONACHI 93 


autem temporibus Antonini Veri et Lucii Aurelii imperatorum. In Dalmatia, civitate Salona, sancti Do- 
mionis episcopi cum militibus octo. Nicomedia, sancti Eustorgii presbiteri. 


NOTE. 
Puri sunt Praten., Herinien., Munerat., Greven. et Molan. 


VARIANTES LECTIONES. 
Calcedonensis scribunt Munerat., Molan. et ple- A Stephano aliisque subinde convictus legendum 


rique codices alii ; secutus sum Praten., Herinien. 


et Creven. Quod putem eam fuisse medii xvi scri- 
bendi rationem. Neutra valet, uti nec virorum ca- 
tera eruditorum illa, quz pridem invaluit legendi 

ibi secutus fueram, ex 


Calchedon, quam et ego a 


Chalcedon. Hzc obiter hac occasione dicta sunto. 
Domionis habent codices passim passim omnes; 
Acta ponunt Domnii vel Domnionis. Munerat. male 
Eustergi pro Eustorgii. Nicomedie, sinodus, pre- 
ditus, etc., indicass» sat est. 


OBSERY ATIONES. 


Rome, Leonis pepe et confessoris, verba sunt 
genuini Bedz. Nihil de eo in apographis Hierony- 
mianis hoc die, nihil in Romano parvo, ncc proinde 
in Adone, ut etiam Mosander fatetur. Rabanus 
Bed: verbis aliquid detrahens, elogium concinna- 
vit non omni ex parte sincerum, quod a Notkero 
fere ad verbum transumptum est. Noster paucula 
de suo deprompsit, qua potissimum pontificis vere 
maximi decus unice przdicant. Et quidem faten- 
dum est, prz:cipuam jam olim apud Latinos fuisse 
hodiernam magni Leonis solemnitatem , tametsi 
constet, hunc diem, nec natalem ordinationis, aut 
consecrationis pontificalis, nec magis natalem in 
coelo, aut depositionis, dici posse; ut proind» tran- 
lationis alicujus, aut elevationis celebritatem recoli 
existiment Henschenius et Papebrochius. Porro 
diem ipsum depositionis, post ultimum operum 
S. Leonis editorem, xxx Octobris affigendum putant 
laudatus Papebrochius et Castellanus; quod mihi 
nullo modo placet. Quidni enim przvaleat x Novem- 
bris antiquitate cultus, in Hieronymianis eo die 
concorditer asserti: Rom«de depositio sancti Leonis 

$scopi. Certe ip o illo die x Novembris, non a 

otkero, sed a Rabano repetitur, atque is optime 
cum Hilari successoris ordinatione, ab Hensche- 
nio et Florentinio componitur : neque hactenus 
video, cur antiquissimorum martyrologorum,a tot 
aliis confirmata sententia, deserenda sit, multo 
minus, cur hic sibi tantopere quasi de effosso the- 
sauro plaudat Pagius,ad annum ccccLxi,contra reli- 
quos, more suo rotunde definiens, »ors ejus (Leo- 
nis) quod Auc usque omnes latuit, contigit pridie 
Nonas mensis Novembris, seu die quarto ejusdem 
mensis. Quem calculum ineat, ibi palam est, nos 
bona ejus venia aliter sentiendum putamus. Quz 
hic praterea expendi possent, ad xxvi Junii re- 
mittenda sunt. Non satis ample Leonis res gestas 
tractasse videtur Henschenius, Vitam a Canisio 
primum adornatam et editam secutus; at conatum 


ejus eruditi alii magis explicuerunt et extenderunt, 
quos inter Tillemontius totius vitz seriem latius 
sed non sine partium studio, drosequitur tomo XV, 
a pag. 414 ad 832, totis 175 articulis, quos nec 
evolvere otium, nec in omnibus probare animus 
est. Accipe modo breve, sed satis elegans metri- 
cum Wandalberti encomium : 
Pontifice et summo terne irradiante Leone 
Splendet, ore, manu, Christi qui pavi ovile. 
Philippus Gortynensis in Romano parvo hodie 
unicus: Gorüine, Philippi episcopi qui claruit 
Aatonini Viri et Lucii temporibus. Nihilo plus dicit 
Adonis elogium a Notkero descriptum, a nostro pa- 
raphrasi paulo nitidiori translatum. Gortine satis 
recte scripsit Romani parvi compilator, melius alii 
Gortine, cur autem in Cor(ynam id mutaverini 
Ado et post eum Notkerus, noc divinare lubet, nec 
examinare. Nec illud inquirimus, cur idem PAilip- 
in Romano parvo, Adone et Notkero repetatur 
ad viri Octobris, ibi ab Usuardo melius pratoribus, 
cum utrobique de eodem agi manifestum sit. Qus 
in Philippi virtutum, et doctrinae commendationem 
ab Iren2o, Eusebio, Hieronymo, aliisque tradita 
sunt, sub unum aspectum ab Henschenio exhiben- 
tur. De S'alonitani episcopi nomenclatione contro- 
vertitur : ad certum videtur Usuardum sic serip. 
sisse, uti in aliquo Hieronymiano, ex quo cum eum 
verosimillime accepit,repererat,et nos in textu ser- 
vandum omnino p .tavimus. Si Domnianis mavis 
cum Nothere, quod certe praeferendum esse fale- 
mur, cavesis,ne etiam millium ocío scribas, pro tti- 
litum octo. Sitne vero hic ipse octonus numerus, 
plane ad veritatem exactus,docebit te Florentinius; 
lures in Actis nostris numerantur. Ceterum hzc 
suardi textus puritati nihil quidquam officiunt, 
quemadmodum nec omissi, Eustorgisi Nicomedies- 
sis socii, in Hieronymianis distincte nominati, ab 
Usuardo non satis scrubulose, ut passim solet, 
pretermissi. 


AUCTARIA. 


Defectibus hac die laborant codices, cxtera ple- 
rumque puri. TonNACEN. Domnionem omisit. PuL- 
SANEN. Eustorgium partemque elogii sancti Phi- 
lippi ANTuERP. et Max.-LouBEC. Leonis papa elogium 
rescindunt. 

ANTUEnP.-Max., UrTRAJECT., LELDLN., LOVANIEN. 
et EDITIO UrrRAJECT.-BELG. puris codicibus acce- 
dere possent : exclusi tamen sunt, quia de Leone 
scribunt : « Rom, natale beati Leonis papa primi 
et confessoris; cujus temporibus extitit. quarta 
synodus, scilicet Calcedonensis. » 

ALBERGEN et DaNic. his superaddunt : « [n qua 
congregati sunt quingenti et trigenta episcopi, 
ex ponentes fidem catholicam et confitentes contra 
heresim Eutychianam, duplicem in Christo natu- 
ram, Divinam scilicet et humanam. » Czetera etiam 
puri sunt. 

CENTULEN. hoc solo defectu a puritate recedit, 
quod in elogio Philippi ea pretermittat, qus inci- 
piunt : « Floruit autem, etc. » 


AnTUERP.-Ma4j. deflcit in Eustorgio, cujus annun- 
tiationem totum expunxit, et Adonianum Philipp! 
elogium pro Usuardino supposuit. 

BRUXELLEN., in Leone et Philippo modice intet- 
polatus, de Domnione habet : « Apud Dalmachiam 
civitate Sabaria, etc. » In Eustorgio purus est. 
Tum subdit : « In Britannia, sancti Gutlacbi con- 
fessoris et anachorite. » . 

HAGENOYEN. incipit a Philippo. Sequitur Domio. 
Dein de Leone ferme, ut ALBERGEN. et DaNic. De 
Eustorgio pure 

RoswEYp. Secundo loco post Leonem : « In Bri- 
tannia, depositio sancti Guthlaci confessoris Chrisli 
et anachoretz,, qui pro Christo nulta et inaudita 
tormenta a malignis spiritibus perpessus, ad ulti- 
mum eorum machinamenta superans, in optima 
conversatione migravit ad Dominum. » Sequuntur 
Philippus c* P^mio. Tum : «In Africa, Donati, mar- 
tyris cum aliis ducentis quadraginta. Lugduni, Sia- 
gri confessoris. » Demum de Eustorgio. 








925 MARTYROLOGIUM. — MENS. APRIL. 026 


AÁQUICINCT. : 
fessoris eti anachoretz, qui multis virtutibus ful- 
gens requievit in pace. » 

MaTRIC.-CaRTHUS.-ÜUtTRAJECT. : « Guthlaci con- 
fessoris et eremit:*. Leonis papz tertii et confes- 
soris. Zenonis Veronensis episcopi el. confessoris. » 
AÀn non martyris? Vide in Actis xr Aprilis. Leo "II 
qui etiam in editione LugEco-Cor. hodie perperam 
notatur, spectat ad xi Junii. 

In VaTICAN., num. 5949, omittitur Domio. Adji- 
citur autem :« In Mauritania, sancti Domnini epis- 
copi et militum novem. » Confusio facile retegi, et 
corrigi potest. 

ALTEMPS. : « Turonis, sancti Agrici abbatis. Lug- 
duno Siagrii episcopi. Item Fortunati et aliorum 
ducentorum quadraginta. » 

Codex CasrRI CanoLr : « Lugduno, depositio Sia- 
grii, Patricii. » [lec in actis duo sunt nomina, ubi 
de Siagrii eniscopatu nulla fit mentio. 

Mos is SawcrI : « Sancti. Agrestii martyris. qui 
fuit socius sancti Romarici, cujus corpus requiescit 
in isto sancto monte de Ronibech, qui antiquitus 
vocabatur Habendi-castruin. » De hoc Sancto nihi] 
alibi reperio, forte aliquid recurret in vita S. Ro- 
marici vin Decemhris. 

Editio LvsEco-Cor. sic incipit : « Romse, natale 
beati Leonis III pape et confessoris, qui sedit in 
episcopatu annos viginti, menses quinque, dies 
decem et s^x, tempore beati Karoli Magni, et eidem 
Augusto diadema imperii contulit. Hic legitur visi- 
tasse beatum Severinum in Colonia Agrippina, in 
ecclesia ipsius et prolixiorem orationem ibidem 
fecisse : similiter suis comitibus h:c verba dixisse : 
Dominus Severinus domi est, et ideo non ausus 
sum illum praeterire insalulatum. Hic Roimz se- 
pultus est apud sanctum Petrum. » De Leone ma- 
gno, nihil. De Philippo, pure. De Domione, ponit, 
« cum militibus octo, martyribus, qui Christum 


negare nolentes, pro ejus nomine occisi sunt, glo- (7 


ria et honore. » De Eustorgio addit : martyris. 
« In Britannia, sancti Guthlaci presbyteri et con- 
fessoris. Eodem die, sanctorum Fortunati et alio- 
rum ducentorum quadraginta martyrum. Ipso die, 
bea': Godebert:ze virginis. Item, sancti Didimi ere- 
mi'z, in quo erat inulta gratia contra venenata. » 

BELIN. Prima editio post. àémperatorum, interse- 
rit : « In Antiochia, sancti Theodori presbyteri, 


li 7dus. 


« In Britannia, saneti Gutlaci con- A quem cum Julianus, avunculus Juliani apostate, 


comprehensum crudeliter mactasset, novissime 
gladio prx::cepit occidi. » De hoc Theodoro, ut se- 
mel dicam, videndus index Przetermissorum. In 
secunda editione idem recurrit; et przterea post 
Calced?nensis additur : « Sexcentorum triginta 
episcoporum. » [n fine item accedunt : « Lugduno, 
Siagrii episcopi : Turonis, Agirici abbatis. » 
GREVEN. : « In Africa, sanctorum Fortunati, Do- 
natiet aliorum ccxr. Stanislai episcopi Cracovien- 
sis et martyris passio. » Colitur vi Maii. Sequitur 
de Theodoro, ut BELIN., sed pro »nacíasset, melius 
legitur sauciasset. « In Britannia, Guthlaci pres- 
byteri, anachoritz et confessoris. Isaac monachi 
et confessoris, qui, ut refert S. Gregorius 3 Dial., 
cap. 14, de Syria veniens, apud Spoletanam urbem 
humili constructo habitaculo, virtute abstinentia 
et contemptu rerum transeuntium, prophetia spi- 
ritu, orationis intentione incomparabiliter praedi- 


D tus. Unum erat quod in eo reprehensibile esse vi- 


debatur, quod nonnunquam tanta ei laetitia inerat, 
ut illis tot virtutibus, nisi sciretur esse plenus, 
nullo modo crederetur. Didimi heremitz? et con- 
fessoris, in quo mulla gratia erat contra venoe- 
nata. » Certiora quzruntur venerationis argumen- 
ta, adeoque in Actis pretermittitur. « Item, bea- 
te memorie Reyneri solitarii, qui apud ecclesiam 
Osnaburgensem reclusus, vita et miraculis admo- 
dum effulsit. Ipso die, beata Godebertz virginis. » 

MoraN. de Theodoro, Siagro et Agirico plane ut 
BELIiNUS. Tum minoribus typis : « Ipso die Novio- 
mi, hea :*? Godebertam virginis.» Sequitur de Sta- 
nislao, Guthlaco, Isaac et Reynero, ut GREVEN. 
Demum : « Eodem die secundum Meoetaphrasten, 
sancti AnLip:, Pergami Asi: episcopi et martyris, 
de quo Dominus ait : Antipas testis meus fidelis, 
qui occisus est apud vos, ubi satanas habitat. » 
Hxc in prima, in aliis editionibus : « In Britannia, 
saneti Guthlaci confessoris et anachorit:e, qui inul- 
tis virtutibus fulgens, requievit in pace. Noviomi, 
sancte Godebertze virginis. Lugduno, Sicarii epis- 
copi. Turonis, Agrici abbatis. Die undecima, san- 
eti hieromartyris Antypz, episcopi Pergami Asi:. 
In Bronio monasterio, adventus sancti Leodegarii 
episcopi et martyris. Item beat: memoriz Reineri 
solitarii, » etc. Vide supra GREVEN. 


Die 13. 


Roms via Aurelia, natalis beati Ju'ii papse, qui sub Constantio imperatore dccem mensibus tribula- 
tiones et exilia perpessus, post mortem ejus, cum magna gloria ad suam sedem reversus, quievit in 
pace. [Znderserit Bouillart. : Eodem die * sancti Zenonis episcopi, qui inter procellas persecutionis 
Veronensem urbem mirabiliter rexit, ac tempore Galieni martyrio coronatus est.] Vapingo, depositio 


Constantini episcopi. 


NOT. 
Puros undequaque codices solum reperio Zeriniensem et Tornacensem cum prima Belini editione. 


* Zenonis mentio, quamvis in alio folio facta, ita D periclitabitur?Procul dubio Sollerius codices vidit' 


eamdem litterarum formam, idem atramentum, 
eamdem meimnbranam exhibet, ui nisi eacus, aut 
imperitissimus scripturarum :stimator, illam post 
Usuardum intrusam effutire possit. Nulla l:tura, ni- 
tidus character, nihil quod vel morosis jndicibus 
suspicionem injicere queat. Codices ferme omnes 
Sollerio noti suffragantur. Quos ego lustravi, ho- 
rum nullus dissidet; pratenses quatuor optima no- 
t2,quorum duo quingentos annos superant, duo Vic- 
torini, Conchensis, Pontisareusis, Fulienses A, B, 
Colbertini A, B, C, D, Fossatensis : libri castigatius 
et accuratius editi consentiunt, fatente Sollerio : 
antiquum martyrologium undecimo ineunte szxculo 
exaratum el Parisiis in prioratu regio sancti Mar- 
tini studiose asservatum eamdem lectionem refert : 
Martyrologium Romanum ejusdem Zenonis eodem 
die meminit. Et lectio tot adminiculis fulta nutabit, 


quos Pratensi opponeret. Ita est, duos vidit, Heri- 
niensem et Tornacensem ; addat et Dervensem, nihil 
ad me. Cur: non fuit aliis Ecclesiis, ut quzecunque 
ab Usuardo emendata fuerant, coa emendarent et 
ips:e. Sed codicibus destitutus, argumentis fortasse 
pugnat, et iis quidem qua solvi non possunt. Au- 
diendus est. Rarissime, inquit, Usuardus sanctos 
Transalpinos aecersit. Quid tum sodes? si rarissime, 
ergo aliquando. Atqui Zeno unus erit ex illis. At 
plusquam dubia est Usuardi narratio. Cur ergo 
dubius haesit llensehenius Zenonem pontiflcem et 
confessorem solum, an etiam martyrem assereret? 
nunquid novi comperit Sollerius? At Henschenius 
diserte pronuntiat, nullo quidem argumento, sed 
tamen diserte pronuntiat,Zenonem a posteris intru- 
sum fuisse. Respondere non ausim. Et de ista Solle- 
rii urbanitate quid lector sentiet? suspicari atisit4 


027 
son neminem Usuardi esymmistan emstitisse... qui 


USUARDI MONACHI 


928 


stylum swwn Usuardino attemperandum censuerit. 
BourLLaRT. 


VARIANTES LECTIONES. 


Inter codices mss. nulla est, preter solitum di- 
phthongorum in Tornacensi defectum, de quo alibi 
diximus. Belinus pro Constantio, male legit Con- 
stantino, et pro Vapingo, apud Vapingum, jugo. 


A Qui per jugo velit, nescio : nam Vapincum non 
montis jugo impositum, sed, si recte memini, ad 
radices situm est. 


OBSERV ATIONES. 


Non uno modo in apographis Ilieronymianis an- 
nuntiatur Julii pape memoria. Epternacense vetu- 
sLissimum simpliciter habet: Rome, depositio Julii 
episcopi. Corbeiense utrumque: Via Aurelia, tertio 
milliario. depositio Julii epis opi, ubi Calepodii 
cemeterium, quod in Lucenci, Juto, hic Zupicino 
alicui tribuitur atque adeo optime convenit annun- 
tiatio cum verbis Kalendarii Bucheriani, sic legen- 
tis : Pridie Idus Aprilis. Julii in via Aurelia, 
milliario m in, Callisti. Atque hxc clare et plane 
de Julio przedicantur non item ea, qu:e elegantius 
quam verius suo elogio inseruit Beda, ex quo trane- 
scripsit Rabanus, transcripsit etiam Ado, ex Adone 
Noster, servata tamen Bede positione, seu loco 
sepulturae. Notkerus Adoniana referens, nonnulla 
superaddidit, qua ex Aquicinctino codice in Auc- 
tariis dabimus, nisi forte et illa Adoni tribuenda 
sint, ut a Mosandro factum, éxpeditione ab eo pro- 
curata intelligimus. Rectius Adoni prx»luxerat Ro- 
manum parvum : Via Aurelia, Juli pape et con- 
J'essoris, sub Constantio Ariano; nam qu: de ejus 
exsilio et tribulationibus in textu commemorantur, 
a Baronio et eruditis omnibus merito reprobata 
sunt. Vide Henschenii commentarium et scriptores 
alios a Tillemontio citatos tomo VII, a pag. 209. 
Wandalberti elogium sincerum est : 


Julius antistes pridie Romana revieiL 
Moenia, catholico clarus pro dogmate pastor. 


Constantinus, aliis Constantius, Vapincensis epi- 
scopus, haud dubie ex apographis Hieronymianis 
ab Usuardo acceptus est, reliquis jam citatis plane 
ignotus. Sic in illis ferme omnibus a Florentinio 
editis legimus : 74 Vagpingo civitate, depositio 
Constantini episcopi. An recte ab Acherio et Flo- 
rentinio inter adjectitios computetur, de voce qu:ze- 
stio est. /Etatem ejus contra Baronium et Saus- 
sayum bene, quantum fieri potest, determinat Hen- 
schenius,sed in fine exerrasse videtur calamus,dum 


Petrum de Natalibus arguit, quasi non recte dixis- 
set Contantium c/arere pridie Idus Aprilis. Certe 
nullo modo dubium quin Usuardinus sit, codicibus 
plane omnibus in id conspirantibus, cum sanctos 
resertim Gallicos, aut ab Hieronymianis mutua- 
os, aliis Adonianis subnectere passim consueveri!. 
De Zenone Veronensi non ita consuerunt major: : 
nostri et notanter Henschenius, qui hac die Zenv- 
nem in textum Usuardinum intrusum diserte pro- 
nuntiat, tametsi in przetenso Pratensi autographo 
aliisque multis expressus sit, iis verbis quz infra 
referemus. Cur ab Hensehenio discedendum non 
B putem, facit imprimis fleriniensis et Tornacensis 
éodicum auctoritas, satis alibi stabilita. Facil indi- 
cata jam ratio, quod rarissime Usuardus sanctos 
Lransalpinos accersat, nisi eos apud antiquiores re- 
pererit, quod aiias a me non infeliciter observatum 
memini, przesertim xvi Januarii in 7ifiano Opiler- 
giensi, ubi clar. Castellani testimonium subinde at- 
texui, duorum codicum nostrorum genuinam sim- 
plicitatem egregie confirmans. Facit denique, ut 
c:etera taceam, totius elogii plusquam dubia narra- 
tio, ab Hensehenio satis discussa, quaque Molanum 
olim impulisse videtur, ut nonnula ex prima edi- 
Lione in sequentibus rescinderet. Suspicari ausim, 
non neminem Usuardi symmistam exstitisse, qui in 
Rabano ejusque hic transeriptore Notkero, Zenonis 
mentionem forte inveniens, stylum suum Usuardino 
attemperandum censuerit. Si quis melius me edo- 
ceat, solidis rationibus acquiescere haudquaquam 
refragabor ; ast solius codicis Pratensis, quem cz- 
C teri secuti sunt, auctoritate non magnopere ino- 
veor, ul pote quam supra toLies convulsam osten- 
dimus, et porro couvellendam demonstrabimus. 
Manebit semper vis argumenti, in pr:vfatione nostra 
propositi, nempe eo magis, czeteris paribus, codi- 
cem aliquem ad primigeniam simplicitatem cujus- 
cunque Martyrologi aecedere, quo textu ejus pau- 
cioribus sanctis cireumscribitur. 


AUCTARIA. 


PRATEN., PULSANEN., RoswEID., ANTUERP., MAX.- 
LuBEC., MuNERAT., BELINI editio altera, GREVEN., 
MoraN. et codices cxeteri ferme omnes secundo loco 
annuntiant : « Eodem die, sancti Zenonis, episcopi, 
qui inter procellas persecutionis, Veronensem ur- 
bem mirabiliter rexit, e& tempore Gallieni mart y- 
rio coronatus est. » Eadem habent ANTUERP.-MAX-, 
UrTRA)., LEYDEN., LovANIEN., editio ULTRAJ.-BELG., 
qui pr:terea ex Adone aliqua restituunt. [ta inci- 
piunt : « Romz via Aurelia, in cimiterio Calepo- 
dii, natale beati Julii papse, qui sub Constantio 
Arriano imperatore, filio Constantini Magni, decem 
mensibus, etc. 

ALBERGEN et DaNic. post quiecit in pace, adhuc 
adjiciunt ex Notkero : « Hie constituit, ut nullus 
clerieus causam publice ageret nisi in ecclesia. » 

CENTULEN. : « Roma, sancti Julii pap: et confes- 
soris. In ftalia, sancti Zenonis episcopi et marty- 
ri$, qui sub Gallieno passus est. Item, depositio 
sancti Constantini episcopi. » 

ÁNTUERP.-Maj. agit hodie de solo Julio papa non 
multum a textu discrepans. 

BRUXELLEN. ita incipit : « Roma, natale beati 
Julii pap: et confessoris. Qui sub Constantio Ar- 
riano imperatore, filio Constantini, multas tribu- 
lationes et longum exilium perpessus, post ejus mor- 


tem ad sedem suam cum gloria reversus, quievit in 
pace et sepultus est via Aurelia, in cimiterio Calepo- 
dii, aburbe milliario tertio.Hujustempore celebrata 
est synodus Nycena, qux» hzresim Arrii eondeu- 
navit. » [n ez:teris ferme purus est. At ubi invene- 
rit, synodum Nicznam, ad Julii pontificatum diffe- 
rendam, nec scio, nec examino. 
HAGENOYEN. primo loco de Zenone, cui nonnulla 
ascribit, non tania fidei, ut hic repeti mereantur, 
D De Julio przter jam dicta, adjicit « Item const 
tuit conjugium a sacerdote in ecclesia benedici. » 
Reliqua intellige, ex Auctariis premissis. 
AQUICINCT. post «6 in pace, addit quaedam, qux 
ex parte lacera sunt; hzc autem supersunt : «Hic 
constituit, ut.. causa qualibet in publico ageret, 
nisi in ecclesia... per Notarios colligeretur, et sive 
cautiones vel stri... donationes, vel commoatatto- 
nes aul traditiones, vel testamenta, aut allegt- 
tiones vel manumissiones a clericis in ecclesia ce 
lebrarentur. » Ha:»c ut ex Notkero sumpta, ita sup- 
plenda sunt. Primo loco, « ut nullus clericus cau- 
sam quamlibet, » etc. 29 « Ut notitia fidei per 
Notarios, » 3* «vel instrumenta aut donationes, »elc. 
MATRIC.-C «n7 '178,-ULTRAJECT. beri egit de Zenone, 
ut confessore. !iclie : «Julii paps.Zoziinz abbatis. » 
De eo igitur in indice Pr:etermissorum. « Ermigildi 


[i 








929 


MARTYROLOGIUM. — MENS. APRIL. 


930 


regis el martyris: » spectat ad diem sequentem, A termissos eum nominari. « Zenonis monachi, disci- 


vocaturque Hermenigildus. 

IN VaTICAN., sub num, 5949, deest. Constantini. 

FLORENTIN. : « Item, sancti Lazari martyris, qui 
passus tempore Antonini imperatoris apud Tergas- 
tinam civitatem sub przesule [preside] Pompeio. 
Qui, cum esset diaconus et fidelis Christi, et in 
domino sua continue couvenientes libenter reciperet, 
aecusatus quod esset Christianus, cum fidem Christi 
coram preside constanter praedicaret, jussus est 
ore contundi, deinde virgis c:cedi, ad ultimuimn ca- 
pite truncatus ad :terna regna feliciter pervenit. » 

Congx REwEN. SS Thimothei et / Apollinaris : 
« Remis translatio sanctorum Thimothei ct Apol- 
linaris. » 

Editio LusBECo-Cor. de Julio fere habet, ut AL- 
BERGEN et DaNIC.; sic autem in fine legit: « Hic 
constituit, quod nullus, clericus causam publice 
ageret, necadeam publice ducatur, nisi in ecelesia. » 
De Zenone etiam aliquid interjicit post imperatoris, 
« pro Christi ovibus sibi creditis martyrio corona- 
tus est. » De Constantino addit, confessoris. Tum 
in fine: « Eodem die, sancti Zozima abbatis, de 
quo legitur in gestis sanct:» Maris ^ gyptiaca. » 
Vide n Aprilis, quo die uLriusque Acta illustrantur. 

GREVEN. : « [n capua, natalis sanctorum Cypriani, 
No.ella et Silvani. Item, sanctorum Carpi, Julii, 
Agapi, Pauli. » Lacinie Hiceronymianza. « Erken- 
bodis episcopi et confessoris. Zozim:s abbatis, de 
quo in gestis beata» Mari: /Egyptice:e legitur. Joan- 
nis heremitze et confessoris. » Miruin nec inter Pra- 


Idibus. 


puli abbatis Silvani, qui in /gyptia regione in ar- 
dentissimi solis caumate quinque diebus se desic- 
cans stetit, probare volens utrum tormenta futu- 
rie vita: tolerare posset. » Rejicitur ad xix Julii. 
« ]tem, sancta memorias Engeburgz virginis, fllise 
regis Anglie. » Vide indicem Pratermissorum. 
OLAN., post coronatus est, litteris Italicis inter- 
serit: « De quo Gregorius 1n lib. Dialogorum re- 
fert, Monasterio Sithiu, depositio sancti Erkenbo- 
donis, Morinorum episcopi. » Tum minoribus typis : 
« [pso die, rupti sunt fontes abyssi et factum est 
diluvium. Ego die, sancti Saba Gotthzm martyris. 
Hie, cum Gotthiz magistratus Christianos cogeret 
edere idolis immolata, et gentiles quidam propin- 
quis suis pro immolalis, qux& immolata non essent 
proponerent, re cognita, beatus Sabas protestatus 
est omnibus : Si quis ex carnibus illis commoderit, 
Christianusesse non potest. Scribit (tom. VII, Aloy- 


B sii) Ecclesia Dei qua est in Gotthia, Ecclesi: in Cap- 


padocia, et omnibus Ecclesi: catholice Christianis. 
elatio sancli ltenati Andegavensis episcopi, de 
Italia ad suam civitaLlem. » Hactenus prima editio. 
In aliis servat quz: de Gregorio dicta sunt. Dein : 
« Monasterio Sithiu, depositio sancti Erkenbodonis 
Morinorum episcopi et abbatis Sithiensis. Die duo- 
decima, sancti patri et confessoris Basilii episcopi 
Parii. » Rursus minori charactere : « Eo die, sancti 
Sabw Gotthi martyris, » etc., usque ad, « Christia- 
nus esse non potest, » omissis reliquis supra re- 
atis. 


Die 13. 


Apud Pergamum Asix urbem, natalis sanctorum Carpi episcopi. Papirii diaconis et Agathonicz, opti 
mz femin:, aliarumque multarum, quz: pro beatis confessionibus martyrio coronatz sunt sub Anto- 
nino Vero et Aurelio Commodo. Cum quibus et vir mirabilis Justinus philosophus, pro religione Christi 
plurimum laborans scriptu, remunerationem linzu:s fidelis martyrii munus accepit. In Hispania, sancti 
Erininigildi, qui ob fidei catholie:c confessionem, securi in eapite percussus, regnum coeleste pro ter- 
terreno, rex et martyr intravit. [Jowillart., ad oram pagine : Eodem die apud monasterium S. Ger- 
mani, consecratio altaris in honore sancta et individus Trinitatis atque vivifice crucis, simul et beatis- 
sima Dei genitricis Marie, sanctique Guandregisili, necnon omnium sanctorum. | 


NOTE. 
Ita Praten., Herinien., Tornacen., Rosweyd., Mu- C. (raject., Leyden., Lovanien., Albergen., Danic. et 


uerat., Greven., et Molan cum Aat terp-Maz., Ul- 


edit. Ulivaj.-Beig. 


VARIANTES LECTÍONES. 


Papirii cum textu legunt Praten., Herinien., Tor- 
nacen. et Munerat. Fortasse melius Rosweyd., Gre- 
ven. et Molan. Papirii. ut diserte habent Rom. par- 
vum et Ado. Sunt qui Papiri scribant, ut medie 
notae codicesultiio loco citati : ad inter Usuardinos 
omnes, nullum prorsus invenio, qui Pagi/y elferat, 
ut faciunt Romanum hodiernum et Acta nostra. 
Nobis ea lex est, ut. codices nostros antiquiores, 
etiam errantes sequamur. Hoc ips:m, locum habet 
in scriptu, ut est in Pratensi. Torn..cen., Greven. et 
aliis. Herinien. et Molan. ponunt scrípto ; Rosweyd., 


scriptura ; Muneratus, ut passim erroribustypogra- 
phicis feedatus est, ita hic turpiter labitur in scri- 
pture munerationem. Quod ex aliquo codice Pra- 
tensi, a nobis signato B. cum altero collato, pro- 
fluxisse videtur. Rursus reliqui in textu Ermini- 
g?idi cum Pratens., Herinien. el Tornacensi, cui 
aspirationem prefigunt Munerat., Antuerp.-Max., 
etc. Rectius Greven. et Molan., Hermiánigtidi. Sed 
male interjicit Munerat., regis. De caetero, dyaconi, 
Antonio, Justinius, ejus ferme solius errores sunt. 


OBSERY ATIONES, 
De hodiernis Pergamensibus marlyribus,nihil in D eodem fon ve probatis confessionibus marlyrio co- 


genuino Beda aut Rabano legitur ; nihil item clare 
memorant, saltem hoc die, Hieronymiana apogra- 
pha, nisi quis per analogiam non satis, meo quidem 
judicio, verisimilem, ex Polycarpo Hieronymi, Car- 
pwn nostrum, et ex ejusdem Paulo Papirium ellor- 
matum contendat : nam quidquid Pay vel Papuli, 
quod magis ad Pauii accederet, i.oderni ex Euse- 
bio prieferant ; Carpiet Papyrii dissertissime legit, 
qui primus annuntiationeun, non ex Hieronymianis, 
sed ex Rufino, diem pro suo benej['acito seligens, 
accepit auctor Romani parvi: A4»ud Pergamum 
Asia, Carpi episcopi el Papyrii, Aguthonice el alia- 
TWA ultarwn, quidni e£ aliorum, quos omnes ex 


ronatos, Vradit Ado, nullo quidem hic expresse si- 
gnato martyrii tempore, sed quo per bonam conse- 
quentiam ex Justini elogio eduxit Usuardus. Non sola 
hac Adonis aberratio est, cui et aliam Notkeri ad- 
junge, qui pro probatis confessoribus, scribit pro 
beatis confessoribus. Caeterum notata Antonini Ve- 
rict Auretii Commodi nomina, indein Martvrologia 
irrepserunt, quod cum et horum Pergaimensiuin et 
sequentis Justini martyria ex laudato Rultino de- 
sumpta sint, ubi sancti Polycarpi passioni ferc sub- 
nectuntnr; Ado absque ullo discrimine martyres 
omnes lib. iv, cap. 16 et 16, memoratos, ad eadem 
tempora pertinere censuerit, adeoque continuata 


9034 USUARDI .MONACHI 9039 


quasi periodo, cum quibus eteir mirabilis. Justinum A Vitam utcunque encomiasticam deduxit Tillemon- 


cum Pergamensibus copulaverit, ut de Pion o cur- 
sim insinuavimusi Februarii. Et h:ec tota et unica 
confusionis ratio est, soli Adoni, vel si ita vis, Ru- 
fino, errandi quodammodo viai commonsirauti, 
non Usuardo, ut facit Papebrochius 1 Junii, aut aliis 
martyrologis imputanda. Ut jam ordine prosequa- 
mur ;forte Carpus, qui in Hieronymianis uie przece- 
denti cum aliis diversimode Pergasivefert. r, idem 
ipse est quem ex Rufino a nostris acceptum dixi- 
mus, ex cujus Actis, a Metaphraste, ul minimum 
exornatis, constat ipsum et socios gloriose cer- 
tasse $45 Decio, ut pluribus ostendit Henschenius 
hic et alibi, consentiuntque Florentin:us in notis 
et Tillemontius tomo líl, a pag. 346 el pag. 711. 

Alia est, de viro mirabili Justino, vulgo autono- 
mastice maríyre, controversia a Papebrochio ex 
Graecis monumentis primum mota, quod ei hoc die 
suborta sit dubitatio, indemne Justinus hic ab 
Adone Usuardo et Notkero proponatur, qui ab aliis 
1 Junii colitur (an etiamab aliquo xir Junii uL notavit 
Castellanus in Martyrologio universali, nescio), Eo 
autem inclinat, ut variis argumentis binos Justiuos 
statuat. At geminationem illam impugnavit Ruinar- 
tius, inter Sincera et Selecta a pag. 38 et Papebro- 
chiusipse ad 1Junii, priusquam Ruinartii opus vidis- 
set, haud obscure ad cominunem sententiam acces- 
serat. Componantur, quz utroque die diligentissi- 
me exquisita sunt, in primo invenietur Vita ab Hal- 
loixio operose composita, a Papebrochio illustra- 
ta; in altero Acta ipsa Latino-Grzeca, vel Graeco-La- 
tina authentica, quibus et Justini et sociorum cer- 
tamen breviter, graviter et sincere exponitur. Ex 
utroque loco aliisque documentis multo longiorem 


B 


tius tomo lf, a pag. 344. 

Hermenigil?i ante Adonem nullus martyrologus 
meminit; laudaionem ex sancto Gregorio ab eo 
concinnatam, si non totam, certe pro majori et ele- 
gantiori parte, in laterculum suum transtulit 
Usuardus, Notkero et h:ec et superiora omuia ferme 
ad verbum transcribente. De inclytissima Ariani 
furoris victima, nihil dici posse videlur, quod ab 
Henschenio diligenter collectum et erudite illus- 
tratum non sit. Cultus cjus in Galliis Ix. seculo 
celebritatem probant etiam Wandalberti versus: 


Idibus Hermingilde patrem rex alme furentem 
Persentis; verum referens de morte triumphum. 


Recolunt hoc uoque die ex Hieronymianis Raba- 
nuset Notkerus AupAemiam, celebrem illam Chalce- 
donensem martyrem, quam Mosander Adoni, sed 
asterico distinctam, hoc esí ut dubiam adjecit, 
recte conjiciens perperam hoc die solo nomine ap- 
pellari, qu: xvi Septembris insigni oratione ab eo- 
dem laudatur. Una vero, an pl .res Euphemie fue- 
rint, hocan aliis diebus celebranda vel celebranda, 
in Actis breviter discutitur. At nec ego contentio- 
sum funein trahere cupio, cum ad Usuardum hoc 
die nihil spectet, licet in Auctariis toties recurrat. 
lis ita positis, quid de textus veritate dubitari 
possit, prorsus non video. Qua autem de comse- 
crationibus alterium, etc., in Pratensi codice ad 
marginem, hic et alibi ascripta reperimus, monas- 
terii illius tam propria sunt,ut cum Usuardi Mar- 
tyrologio nihil cominune habeant ; ac proinde me- 
rito deinceps a nohis prrtermittantur, nisi qui ex 
iis observatione dignum occurat. 


AUCTARIA. 


PULSANEN., quantum conjicere licet, aut purus 
est, aut ad puritatem accedit proxime; verum 
cum exesus textus legi nequat, malui codicem e 
puris excludere, quam dubia pro certis venditare. 

ANTUERP. et. Max.-LuBEC. puri sunt in textu; 
ast in fine addunt : « Item sanct: Eufemis virgi- 
nis et martyris. » Quomodo etiam legunt codices 
FLOREN iINI. 

CENTULEN. : « [n Calcedonia, sanctx» Eufemiz vir- 
ginis et martyris. Apud pergamum Asi: urbem, 
sanctorum Carpi episcopi. Papirii diaconi, et Aga- 
thonice optimas femin:x, aliarumque multarum, 
qua beatis confessionibus, martyrio coronata 
sunt. Apud Hispanias, natale sancti Herminegildi, 
filii regis Leovigildi, quem pater suus rex Gotho- 
rum Arrianus, ob insuperabilem catholiee fidei 
confessionem interimcre fecit. » 

ANTUERP.-MaAj., in Euphomia et Pergamensi- 
bus CENTULENSI similis est, pretermisso utrobi- 
que Justino. In Hermenigildo, quem Zermibaldem 
vocat, ad Adonem magis accedit. 

BRUXELLEN. ita incipit : « [n Chalcedonia, natale 


UGHELLIAN. : « item sanct:? Euphemiz virginis.» 

VicromuN. et REG SuEG., num. 130, omittunt 
etiam onaríyris, sed prigunt : Za Calcedonia. 

Editio LugEco-Cor. In principio satis pura, de 
Hermenegildo sic habet: « In Hispauia, sancli 
Hermenegildi regis et martyris, quem pater ejus 
Leonigildus Arrianus, rex Arragonum et Gothorum, 
ob fidei catholic:e confessionem inexpugnabilem, 
nocte sancta Dominica resurrectionis securi inter- 
fici jussit, et tali martyrio regnum coeleste rex et 
martyr intravit. Caleedocee [Chalcedoniz] transla- 
tio sanctze Eulemig virginis et martyris. » Utrum 
vere translatio aliqua Euphemiz Cbalcedonensis 
faeta fuerit, compertum non habeo. De Euphemi- 
rum unitate vel inultiplicate, vide quas in Actis 
hac die disputantur. 

BELIN.: « Eodem die, sanctze. Euphemis virgi- 
nis et martyris. » 

GREVEN. , « Pridictus Hermenegildus Lungildi 
regis Vusigothorum filius, ut refert Gregorius nt lib. 
Dialog. prazidicante beato Leandro Hispalensi ept- 
Scopo, ab Arriana haeresi ad fldem conversus, a pa- 


sancte Euphemis virginis et martyris. Qui: tor- D tre Arriano nocte saneta Pasceh:e martyrio corona- 


menta et carceres, verbera «t argumenta rotarum, 
ignes et pondera, bestias et plagas virgaruin, se- 
cures et sartagines igneas pro Chr.sto superavit. » 
In reliquo textu, si sphalmata scriptoria excipias, 
Adonem secutus est. 

HAGENOYEN. in prima purus est. In Hermenegildo 
verba, non rem multiplicavit. In fine: « Ipso die, 
sanct» Eufemis virginis et martyris. » 

AQUICINCT. et CLUNIAGENS. : « Item Euphemiz 
virginis et martyris. » Exigua variatio est. 

ATRIC.-CARTHUS. -ULTRAJECT. : « Carpi episcopi, 
Papiri diaconi et aliorum plurimorum. Justini phi- 
losophi et martyris. GodeberlL:e virginis. Yd:& co- 
mitisse Bolonis, vidus. » 

CopEx D. ou Cuzvar, signatus C, qui fuit PP. 
Francis. : «Item, Euphemisz virginis et martyris. » 

VATICAN., num. 5949: « Sanct» Euphemis vir- 
ginis et martyris. » Ita plerique omnes. 


tus est. Item sanctorum Eucapi. Secutoris, Pauli. » 
Corrupta ferme ex Hieronym. nomina: « In Calce- 
donia, natalis, [ce secundum alios translatio] sanc- 
t» Eufemi:x virginis. Donani abbatis. Godeberte 
virginis. Item, sanct:2 memoriz Nicolai confesso- 
ris, in Nussia quiescentis. » De postremo inter 
Protermissos agitur. Godeberta ad x1 hujus perl- 
net. De Donano nihit usquam invenio, ne quidem B 
indice Preetermissorum. An is sit, de quo in Actis 
agitur xvir Aprilis, ut qui cum discipulis duobus 
et quinquaginta martyr fuerit, an potius Donanus 
alter, qui simpliciter ibidem abbas $n Scotia dict- 
tur. alibi examinabitur. E 
MOLAN. : « Eodeu die, sanctse Euphemis virginis 
et martyris. » Tui minoribus litteris : « In terr* 
torio Arvenernensi, sancti Martii abbatis el con- 
fessoris, de quo Gregorius Turonensis. « Vide !a 
0018. 


933 - 934 


XVIN. Kai. Die 15. 

Rome via Appia, natalis beatissimorum martyrum Tiburtii, Valeriani et Maximi, Almachio przfecto, 
quorum primi fustibus c:si in gladio percussi, ultimus tandiu ad plumbatas est verberatus, donec exa- 
laret spiritum. Apud Alexandriam, sancti Frontonis abbatis, cujus vita sanclilate et miraculis exstitit 
gloriosa. Interamnis, beati Proculi martyris. Item, sancta Domnine virginis cum sociis virginibus co- 
ronatz. 


MARTYROLOGIUM. — MENS. APRIL. 


NOT. 


Puri sunt. Praten., Herinien., Tornacen., Ros- A (raject., Leyden., Lovanien., Albergen., Danic. et 
soeyd., Antuerpien., Maz.-Lubec,, Munerat. Belin., edit. Ultraj.-Belg., nisi ex Adone interjecissent, 
Creven. et Molas. Accederent Antuerp.-Maz., Ul- | in cameterio Preteztali. 


VARIANTES LECTIONES. 


Tyburcii in Meriniensi, Ziburcii in Tornacensi,vix — quid denominevirginisultimoloco posite?Pro Dom- 
notanda sunt. Major est difficultas, servandumne — aine stat Praten. (de uo tamen dubito) Antuerp., 


ad plumbatas, ut ex Pratensi, Heriniensi et Torna- 
censi in textu posuimus, an. giumbaltis, ut. c:xteri 
ferme legunt, non a plwmbaltis, ut Munerat. Certum 
est phrasim illam,licet duriorem,exstarein Roswey- 
dina Adonis editione, atque mss. nostris, excepto 
solo Lobiensi. Nobis hic sufficiat trium codicum 
probatissimorum auctoritas. Sic iidem cum An- 
tuerp., Max.-Lubec. et Munerat. scribunt ezalaret, 
quod in textu reliquimus,Codex Antuerp. super(luze 
claritatis gratia, in ipsa periodo posuit d«o primi. 
Pro miraculis eztitit gloriosa, male in Belino le- 
gitur omiraculis claruit. ltem male iferanis, pro 
quo Munerat. iterannis, Tornac. inlerampnis. At 


Rosweyd., Greven. et Molan., etc. Rursus stat usus 
communis, quem sequi coacti fuimus, ex recentiori- 
busomnibus, Romano moderno et Actis nostris. Ego 
tamen vere existimo usum illum male invaluisse, 
legendumque non Domnine, sed Domn^4, ut diser- 
tissime faciunt apographa Hieronymiana, utraque 
Adonis editio et codices ejus mss. omnes. Pro 
Domnd& autem non absurde scribunt Herinien. et 
Tornacen. et Munerat. Domine. Ast in Max-Lube- 
cana, Dominine, in 1 Belini Donine,in altera Don- 
^in, aperta sunt sphalmata. Sic idem Belinus 


B plus justo sapere voluit, dum pro sociis virgini- 


4$ scribere maluit, sociabus. 


OBSERV ATIONES. 


Quam illustre est toto orbe Christiano Cecilie 
nomen in antiquis Kalendariis et Sacramentariis, 
imo in ipso miss canone, perpetua celebritate 
consecratum; tam sunt venerabiles martyrii ejus 
socii Tiburtius, Valerianus eti Macimus,in omni- 
bus Hieronymianishoc di primo locosic fermecon- 
signati : Rome via App cemeteri» Pre:aztati, 
nalalis sanctorum Tiburüii, Valer ani, Mazimi; 
sed cum pluribus passim sociis, de quibus videri 
possunt solito prolixior Florentinii notatio,cum alia 
xxI Aprilis, dum iidem sancti in illis apographis re- 
petuntur, et Ilenschenii commentarius cum Analec- 


sit. Nec locus hic, nec otium est, controversiam 
eliam expendere, de qua in Actis nostris disputari 
poterit xxii Novembris. Interim certum videtur, 
cum reliquis martyrologis sensisse Wandalbertum, 
dum ita cecinit : 


Octava et decima Maias superante Kalendas, 
Valerianus ovat, fraterque Tiburtius, ipsos 
Maximus effuso comitatur sanguine miles. 


Quz de Frontone, Frontono aut Frontonio,abbate 
JEgyptio, in laterculo dicuntur, plane Adoniana 
sunt ; multo longiorem historiam ex Vitis Patrum 


tis; apud quos translationes et id genus alia excu- C textuit ltabanus, quem paulo contractiorem fecit 


tiuntur, qux huc non pertinent. Eadem sanctorum 
nomina,et quidem sola,hoc die refert auctor Romani 
parvi. Bedze est, quidquid preterea in textu addi- 
tur ex ipso in Rabanum, Adonem, Usuardum et Not- 
kerum translatum, quo ex celeberrimis Cecilie Ac- 
tis prz fatus Beda desumpsit. Laudat ipsa Hensche- 
. nius his verbis : Zec percetusta iorum sanctorum 
80lennis veneratio, plurimum crecit ez. certissima 
tirtiutum,ac martyriinotitia, quam dabant antiqua 
S'. Cecilie Acía,qua tunc lemporis (quinto circiter 
sadeculo) omnium manibus terebantur, et hactenusin 
Qracipuis et perantiquis membranis conservantur. 

t hzc quidem favorabilis Henschenii sententia, a 
qua multi, presertim recentiores cuin Tlillemontio 
tomo Ill, a pag. 250, et in nota, pap. 089, certatim 
recedunt, Actorum antiquitatem hau.iquaquam infi- 
ciantes, sed ea, ut vera aul sincera renuentes ad- 
mittere, usque adeo, ut Ruinartius, vel a Cecilia 


Notkerus. Ex Hieronymianis procul dubio acceptus 
est, in quibus sic ferme ad laterculi finein legitur : 
In Alezaudria, Frontonimonachi.Vitam ex Roswey- 
di editione produxit ilenschenius ; occasione ulti- 
ms clausulz, multis difficultatibus irretitus, qui- 
bus ipsum, non reluctantem, feliciter expedivit 
Papebrochius xiv Maii, in Vita sancti Pachomii, ut 
pluribus deductum invenies in Responsionibus ad 
articulum 15, $ 13, a num. 196, qua hic satis est 
indicasse. Ejusdem Adonis est annuntiatio tertia, 
de sancto Proculo martyre Interamnensi, ab ipso 
ex numerosiori Hieronymianorum turma avulso 
quemadmodum et Domnina wel Domméia virgo, 
que ultimo loco ponitur, cum sociabus coronaía, 

e quibus nihil habeo, quod addam brevi, sed ac- 
curato Henschenii commentario : nec quidquam 
Usuardus Adoni adjunxit, solum ejus textum fer- 
me recensens, mutato duntaxat nonnihil sancto- 


nominanda, toto suo opere studiose abstinere visus D rum ordine. 
AUCTARIA. 


PULSANEN. $0lus deflcit in Proculo et Domnina, 
in altera parte omnino purus ; ubi noto, etiam scribi 
ad plunbatas, ut nos in textu legimus. 

ANTUERP.-Max., ULTRAJECT., LEYDEN., LOVANIEN., 
ALBERGEN. et DANiIC. et. editio ULTR«J.-BELG. pau- 
cis tantummodo excedunt, ut dixiinus : nempe; 
in cameterio Preateztaüá. . 

CENTULEN. : « Roma sanctorum martyrum Tiburtii 
et Valeriani fratrum et Maximi, qui per beatam 
Csciliam ad fidem conversi,sub Alma hio praefecto, 
gladio cz»dente coronati sunt. Interamnis, sancti 


Proculi martyris. Item,sanctz:e Domnz virgiois,cum 
sociis virginibus coronats. Alexaudris, beati Fron- 
tonis abbatis, virtutibus et miraculis gloriosi. » 
ANTUERPIEN.-MaAJ. in prima classe elogium rese- 
cat. Sequitur: « Interamne, » elec., pure. Tum: 
« Dompns, » pure. « Frontonis, » pure. « Eodem 
die, dedicatio basilice sancti Georgii martyris, 
Squantii. » Quis hic locus indicetur, villa, cas- 
trum, vicus, coenobium, nescio. 2.4 
BRUXELLEN. : « Rome, via Appia in cimiterio 
Pretextati,sanctorum martyrum Tyburcii, Valeriani 


930 USUARDI MONACHI . 936 


et Maximi, sub Almachio prefecto. Quorum primi A ris. Item, sanctz:e Domninz virginis, cum sociabus 
Tyburcius et Valerianus fratres, ab Urbano papa suis virgibus aliis martyrio coronatarum [meliys 
baptizati, jubente Almachio prefecto, fustibus e:e- — Jegeret coronata.] » 
si, gladio transverberantur ; Maximus vero tandiu MATRIC.-CanTHUS.-ULTRA). : « Tiburtii, Valeriani 
lumbatis casus est donec spiritum exalaret. » — et Maximi martyrum. Frontonis abbatis. Domnine 
quitur : Zn£eramne, ete;, pure. Tum Domnine, — virginis cum ceteris. » 
dein Frontonis. Denique in fine : « Et transitus Editio LuBECo-Cot. prater dicta de Tiburtio et 
sancti Lamberti episcopi Lugdunensis, discipuli — sociis, addit : « Quorum corpora, beata Cecilia ve. 
sancti Wandregisili, et secundi post ipsum recto- —nerabiliter sepelivit. » De Frontone, pure. « Inter- 
ris coenobii Fontanellensis. » amnis, beati Proculi et Mephibii, ac Apollonii mar- 
HAGENOYEN. ; « Romas, via Appia, natale beatorum — tyrum, discipulorum sancti Valentini episcopi, e 
martyrum Tyburcii et Valeriani fratrum, qui con- — martyris, sub consulari llennutio decapitatorum. » 
versi sunt per beatam Caciliam, et. per beatum — Vide de his Acta nostra. In Domnuina, recte. 
Urbanum papam in fide instructi. Qui, postquam GREVEN. : « Item cum sancto Proculo prefato 
angeios viderunt, et omnia sua pauperibus erogare — discipulosancti Valentini episcopi et martyris, passi 
coeperunt, et multos Christi martyres sepelierunt, — sunt Mephibius et Apollonius condiscipul ejus sub 
ab Almachio prefecto tenti sunt, et interrogati sunt — consulari Hennucio. Lamberti episcopi Lugdunensis 
de fide. Qui primo jussit eos fustibus ez:di et in- — et confessoris. Item in Hollandia, oppido Schiedam, 
carcerari, et demum decollari. Item Roma, beati  sanctz:e memori: Lydwydt virginis, quz inauditas 
Maximi cornieularii, qui per Tyburtium et Valeria- p; tribulationes, amore conformitatis passionis Domi- 
num conversus est, cum ad permissionem illorum ^ nie:e, gaudenter perferens, nullo multis annis cor- 
temporum, animas de corporibus viderct egredi,si- —porali cibo utens, innumeris revelationibus a Do- 
cut virgines ornatas de thalamo in coelum.Undecum — mino crebro visitata, plena operibus bonis quievit 
ille hoc miraculum publice confiteretur, ab Alma- — in pace anno Domini MCCCCXXXIII. » 
chio plumbatis jussus est cadi, donee deficeret. MOLAN., Lypis minoribus, de Lamberto et Ly- 
Apud Alexandriam, natale beati Frontonii abbatis, — duuyt, ut supra; addens de hac : « Cujus vitam ve- 
cujus vita sanctitate et miraculis extitit'gloriosa; —nerabilis Thomas Kempis scripsit. Depositio saneti 
cujus pr. cibus octuaginta fratres (Rabanus et Not- — Abundii ; de quo Gregorius Dial. lib. tt, cap. 25. » 
Aerus, qui hanc historiam fusius describuat, le- — 1n Actis citatur Dialogorum lib. it, sed caput 22. 
gunt 1xx| in deserto degentes et panem ae cibum — [n posterioribus cditionibus, iisdem typis repetitur 
terrenum comedentes, a peccato murmuris custo- de Lamberto, ut habet GREVEN. Sequitur: « In 
diti sunt, per camelos oneriferos, divisis cibariisa — Hollandia, oppido Schiedamis, obitus Lydwydt 
Deo sibi missis. Interampnis, beati Proculi imarty- — virginis, pationti^ zp»znloric, , 


XVI Kai. Die 45. 

Apud Persidem civitate Cordula, natalis sanctorum Olympiadis, et Maximi nobilium, qui jubente De- 
cio fustibus cxsi, et deinde plumbatis, ad ultimum capita corum securibus sunt tunrsa, donec emitte- 
rent spiritum. In Italia, beatorum martyrum Maronis, Euticctis et Victorini, qui primo ad insulam Pon- 
tiam, in Christi confessione longum ducentes exilium, posmodum sub principe Nerva, cum convertissent 
plurimos ad fldem, jussi sunt variis interfici poenis. 


NOT. 


Ex Praten., Herinien., Tornacen., Pulsanen., C Lovanien., Albergen., Danic. et Edit Ultraject.- 
Rosmeyd., Munerat., Greven. eti Molan.Purietiam — Belg. Imo et Hagenoyen., solis ferme seriptoris 
hoc die sunt. Antuerp.-Maz., Ultraject., Leyden., | sphalmatis inspersus. 


VARIANTES LECTIONES. 


Pro Cord«ia Herinien., Rosweydus et Molanus  /ís,quomodo legendum omninocenseo, cum Romano 
legunt Corduba, sed male, cum plerisque codicibus — parvo, utraque Adonis editione et Notkero. In texlu 
sequioris nota. Neque enim dubitari potest quin nihilominus servanda fuit lectio, quam ex casteris 
Usuardus ,Bedam, Romanum parvum et Adonem  Usuardinis codicibus, auctoris nostri propriam exi- 
secutus sit, apud quos diserte ponitur Cordu/a.Cur — stimamus. Codex Rosweydi omittit Pontiam, pro 
Rabanus Beds lectionem vitiaverit, nihil ad nos — quacorrupte posuit Munerat. Pontitiam.Pulsanensis 
attinet. Herinien. et Tornacen. forte sseculi vitio — nimium scerupulosus videtur, dum post fidem adjun- 
pro £unsa scribunt (onsa. At multo corruptius Pul- git CArísii,quod ex sensu nimis quam perspicuum 
sanen, securibus sunt cesa. Rursus idem codex, pro — est. Munerat. contra, demit quod necessarium est, 
Euticetis ponit Vecticeris; Rosweyd. vero Eutyche- — omittens vocem tariis, quxe periodum complet. 


OBSERY ATIONES. 


" Geminam hujus diei annuntiationem in Romano B urbe Cordula, Corduba, an Corduena, ut. mavult 
parvoinvenit Ado, ubi paucis : Cordule.Olympiadis ^ Baronius, agonem compleverint, non facile quis 
et Mazimi; uin : In Italia, Maronis, Eutychetiiet — hodie dixerit, presertim cum loca hujusmodi aut 
Victorini. Et primam quidein ei eliam sugessit — his alfinia, geographis ignota videantur. Ex Hen- 
Beda, cujus elogium invariatum, in suum Martyro-  schenii Commentario disces, quam apposite hi mar- 
logium transtulit; Noster ex alterutro,uisi mavisex — tyres trahantur in Hispaniam, et Cordubensibus 
utroque, ad verbum descripsit; addens de suo ini- — annumerentur. Czeteruui receptissimum eorum cul- 
tium, Apud Persidem. Ex Actis sancti Laurentii, de — tum probat etiam Wandalbertus, dum hosce solos 
quibusxvmFebruariiin PolycAronioegimus,aecepti — przedicat : 
sunt etiam hi duo inartyres cum aliis, xxii. hujus 
referendis, qui omnes jussu Decii in Persia pro flde 
necati dicuntur, quantum declarat prefatorum Ac- 
torum valde incerta auctoritas, de qua utcunque De tribus aliis martyribus apud Florentinium el 
Statuas, certe ex Martyrologiis, de eorum antiquis-  Henschenium quaritur utrum ad primam Hierony 
gimo cultu constare manifestum est, Porro utrumin — mianorum classem reduci possint. et utrum alii,qui 


Septima Olympiadem detimz conjuncta beatum 
Monstrat, eamque simul defendit Maximus alter. 








937 MARTYROLOGIUN. — MENS. APRIL. 938 
ibi Maronis comites sunt, tribus hisce connecti A — Laudatus Notkerus hoc die describit, quse de 


debeant ? Quod valde incertum esse, examinanti ad 
oculum patebit. Hoc indubitatum, quod jam ostendi, 
nempe ires nostros diserte exprimi in Romano 
parvo, atque item Adonem eos inde acceptos, longa 
oratione ex Actis martyrii sanctorum Nerei, Achil- 
lei et Domitillz, in quibus nominatim exprimun- 
tur, ornandos suscipere, cujus encomii medullam, 
more suo, Noster in laterculo repr:esentat ; Notke- 
rus historiam integram, sed quam non plane intac- 
tam relinquit. Fons ipse, ex quo omnia primum 
profluxere, pandetur ad vit et xir Maii. De tempore, 
quo seorsim passi ; de variis loci ubi sepulti fue- 
rint ; de diversis item, quibus coluntur, diebus ; 
ea tradit Henschenius, que ad verosimilitudinem 
proxime accedunt. Viciorinus ex Martyrologiis 
nostris iterum recurret v Septembris. 


martyribus Cesaraugustanis memorat. Àdo in 
utraque editione et in codicibus mss. An ex apo- 
graphis Hieronymianis? Non ausim asserere, cum 
nec martyrum numerus, nec eorum nomina om- 
nino conveniant. Putat llenschenius, eos octode- 
cim numero colligendos, qui xxm Januarii, cum 
sancto Vincentio innominati conjunguntur. Mihi 
uon satis promptum est divinare, unde tanta in 
nominibus variatio. Patet quidem Ádonem, cohor- 
tem suam delibasse ex hymno Prudentii, euatuor 
Saturninis instructam ;at cur hunc diem selegerit ; 
cur Usuardus sequentem, non satis explicatum in- 
venio. Ineo forte Noster precellit, quod nominum se- 
riem ex Actis desumpserit, ut die proxime sequenti 
evidentius elucescet. Interim totius textus nostri 
germana simplicitas extra controversiam esto. 


AUCTARIA. 
ANTUERP. et Max.-Lusrc. in prima annuntiatione B Merciorum. » Vide quse de eo dicuntur in indice 


puri, secundam mutilant hoc modo : « In Itala, 
assio beatorum martyrum Euticetis et Victorini. » 
ihil amplius. Et sic habet etiam Codex UcHEL- 
LIAN. cum his passim conveniens. 

CENTULEN. : « In civitate Cordula, sanctorum 
Olympiadis et Maximi nobilium, qui sub Decio con; 
sulibus [as ton securibus ?] ezsi, spiritum emise- 
runt. In Italia, sanctorum Euticetis et Victorini, 
qui cum beatissima Domitilla longum exilium passa 
[potius passi] tandem agente Aureliano, diversis 
necibus puniti sunt. Comnobio Rehomensi, sancti 
Silvestri, discipuli sancti Johannis. » 

ANTUERPIEN.-M4)., in Olympiade et Maximo pu- 
rus ; secundam annuntiationem plane truneat, ac 
dein tertiam addit de sancto Silvestro, qualem ex 
BRUXELLENSI mox referemus. 

BRUXELLEN. puro principio subjungit martyres 
Caesaraugustanos, alio quam Usuardus ordine : « Et 
in Hispaniis civitate Ciesaraugusta, sanctorum de- 
cem et octo martyrum Optati, Luperci, Successi, 
Marciani, Urbani, Julii, Quintillianti, Publii, Fron- 
tonis, Felicis, Ceciliani, Evoti, Primitivi, Apodemi, 
Cassiani, Fausti, Januarii et Saturnini. li omnes 
sub Daciano Hispaniarum preside diversis poenis 
afülicti atque interempti sunt. Apud Italiam, natale 
sanctorum martyrum Maronis, Euticis [Euticetis] 
et Victorini. Qui cum beata Flavida et oinitilla, 
apud insulam Pontiam longum ducentes exilium, 
eamque in confessione Christi pio foventes solatio, 
invidia et inseetatione Aureliani sponsi et perse- 
cutoris ejus, quem illa ob Christum contempserat. 
postmodum a principe Nerva, eidem Aureliano in 
servitutem traditi sunt. Cumque plurimos conver- 
tissent ad fldem, jussi sunt variis poenis interfici, 
sicque ipsorum mirabilis passio habetur. In Reo- 
mago coenobio, depositio saneti Silvestri, disci- 
puli beati Joannis confessoris. » 

VicronIN., et Rec. SuEc., signatus num. 130, in 
fine : « Eodem die, translatio sancti Eptadii pres- 
byteri et confessoris. » Colitur xxiv Augusti. Ut 
marlyrem refert Castellanus xxm Augusti, nisi 
forte synonymus sit, a priori diversus et Martyro- 
logis incognitus. 

MATRICA-CARTHUS.-ULTRAJECT. : «. Olympiadis et 
Maximi martyrum. Maronis, Euticetis et Victorini 
martyrum. » 

VATICAN., num. 5949: « [n Hispaniis civitate 
Czesaraugustana, sanctorum decem et octo marty- 
rum. In Mesopotamia, sanctorum x Archelai, Cy- 
priani et Diogenis. » Vide socios in Actis. 

ALTEMPS. : « Translatio sancti Oswaldi episcopi 


XVI Kai. 


Pretermissorum. Ejus vita data est xxvii Februa- 
rii, el nos ibi de eo egimus. 

Codex REMEN. SS. Timothei et Apollinaris : « In 
Reomago coenobio, sancti Silvestri, discipuli saneti 
Joannis confessoris. 

Editio LuBECO-CoL., post textum satis purum, 
subdit : « In Helmerbretzhusen, translatio sancti 
Modowaldi episcopi Treverensis et confessoris, 
qui per dominum Brunonem, illius ecclesi: epis- 
copus facta [factus] est. » In Pretermissis assi- 
gnatur dies natalis xir Maii. 

BELIN., in fine: « Ipso die, beati Quirici epis- 
copi, qui invenit Dominicam crucem. » GREVEN. 
Quirinwm vocat; alii censent. eumdem esse cum 
sancto Quiriaco. Vide Praetermissos. 

GREVEN. : « Quirini episcopi, qui invenit crucem 
Domini. Item sanctorum Carcellai, Diogenis, Geor- 
gii, Messoris, Franconis, episcopi et confessoris. » 


C An Frontonis ? Plura de eo dicuntur inter Prater- 


missos. « Maximi episcopi Constantinopolitani, qui 
ut sanctus Hieronymus refert, tempore Gratiani, 
doctrina et sanctitate claruit.» Vide indicem Prz- 
termissorum. « In Hibernia Candani episcopi. » 
Idem est qui in Actis vocatur Aodanus vel Rua- 
danus. « In Reomago coenobio, beati Silvestri con- 
fessoris. Translatio sancti Modowaldi episcopi 
Treverensis et confessoris. Eugarim virginis et 
martyris. Transitus sanctz:» Helens imperatricis. » 
Vide qua de utraque dicuntur, inter Pretermissos. 

Mo.LaN. : « Ipso die, beati Cyrici episcopi, qui in- 
venit Dominicam crucem. ln Reomago coenobio, 
depositio sancti Silvestri, discipuli sancti Joannis 
confessoris. » Tum typis minoribus : « Maximi epi- 
scopi Constantinopolitani, qui, uL sanctus Hierony- 
mus refert, tempore Gratiani, doctrina et sanctitate 
claruit. Franconis episcopi Vuormatiensis. » De hoc 
in posterioribus editiouibus silet. Veruin textui ali- 


p qua inserit litteris !talicis post principe Nerca ; nemn- 


pe : « Tradit: sunt in servitutem Aureliano sponso, 

uem Flavia Domitilla ob Christum contempserat. 
(Juos jussit terram fodere per totum diem, ad vespe- 
rani verocantabrum manducare: deinde, etc. In Reo- 
mago conobio, » etc., ut su»ra. « Ipso die, Helnone 
monasterio, susceptio erucis geminz, qua duobus 
in loci de ligno Dominicae crucis habens, a Vualte- 
rio Vuariniaco, nobili milite de Hierusaleni allata, 
et ibidem eeclesiz oblata, ab abbate et conventu, 
cum solenni processione est recepta, cum gaudio ct 
exultatione. «Ista hiecadjecta sunt, lieet ad Mart yvo- 
logium, presertim Usuardinum non spectent ; uti 
nec quod sequitur de inchoatione Nicami 1c0oncilii. 


Die 46. 


Apud Corint*hum, natalis sanctorum Callisti et Carisii, cum aliis septem, omnium in mare mersorum 
Casaraugusta, sanctorum decem et octo martyrum Quintiliani, Cassiani, Matutini, Publii, Urbani, Mar« 


PaTRoL. CXXIII. 


3Q 


939 


USUARD! MONACIIH 


940 


tialis, Fausti, Successi, Felicis, Januarii, Primitivi, Evoti, Ceciliani, Optati, Frontonis, Luperci, Apo- 
demi, et Julii. Hi omnes simul sub Datiano Hispaniarum pr:zside poenis affecti atque interempti sunt. 


NOTE 
lta Praten., Herimen., Tornacen., Pulsanen., Rosweyd., Munerat., Greven. e Molan. 


VARIANTES LECTIONES. 
Chorist(wmn in Pratensi, Corintum in Heriniensi, À sanen. sphalmata sunt: nec in usu est Cesarea 


male scripta sunt. Ita hic Casesti pro Calisti, quem 
posteriorem modum servant Praten. et Rosweyd. 
et ita exigere videntur Hieronym. quidquid. Rom. 
parvumet Adolegant Callisti ; reliqui codices nostri 

assim Calizti, ut magis jam receptum est. Ubi li- 

erum est, liceat nobis puriores fontes imitari. Pra- 
ten. habet CAarisii et ila Acta : malo cum Rom. 
parvo, Adone et ceeteris codicibus nostris Carisit, 
non Carisi, ut Muneratus. Mari et Ceseree in Pul- 


Augusti, ut habet Rosweyd., ubi etiam octodecim 
pro decem et octo. In. martyrum nominibus non- 
nulla variatio: Quintiliani et Marcialis scribunt 
Pulsanen. et Greven. Ille rursus Eeocái, Azode- 
mii, Juliani: hic, Luperii ; Munerat. Fustt, Mo- 
lan. Heenti. Evoli legunt iss. antiqua omnis. 
Hii, Hispaniorum, primo fecti, pro ponis af- 
J'ecti, proprii Pulsanensis errores sunt, ut Hyspa- 
n^iarum in Heriniensi. 


OBSERY ATIONES. 


De solis martyribus Corinthiis agit hodie Roma- 
num parvum: Apud Corinthum, Callisti et Carisii 
cum aliis in mare mensorum. Ado eadem phrasi 
utitur, nisi quod de suo inserat vocem omaiwum. Pu- 


Sexta et dena Chariso Calistoque refulget, 
Quos mare septena mersos cum plebe beavit. 


De secunda annuntiatione maríyrnm Casaratu- 


tat Florentinius, ex his verbis omaium in mare  gustanorum, jam fere satis dictum est die pracc- 
smersorum, plane coníirmari, Adonem ex aliquo — denti, quo ab Adone, et pluribus codicibus Usuar- 
apographo Hieronymiano Afarfyrologium suum gB dinis auclioribus memoratur ; nec video, de textus 
adornasse, (runcatis septem nominibus, qu: in ve- — nostri veritate dubitari posse. Quzrendum supe- 


tustiori illo exprimebantnr. Quandoet quousque ea 
Florentinii opinio locum habeat, ex continuatis per 
singulos dies Observationibus nostris curiosus lec- 
tor intelliget. Mihi verosimilius est, utrumque illud 
Martyrologium, videlicet et Ilieronymianum, quod 
Romanum magnwn appellare licet, et illud quod 
Pareum dicimus, hoc et aliis quandoque diebus 
Adonem usurpasse. Utcunque sit, Adonis textum 
Noster ad verbum descripsit. In Rabano expressa 
sunt sex martyrum Corinthiorum nomina, quz fer- 
me eadem ex ipso Notkerus transumpsit, addens 
quod omnes in mari mersi sunt, ubi Rabanus scri- 
pserat, et. aliorum plurimorum sanctorum. Sex 
alios supranumerarios comites vide apud Hens- 
chenium. Consonat nostris Wandalberti distichon : 


resset, quis martyrum illorum ordo preferendus ; 
Adonanius nimirum, an Usuardinus? Illum jam 
dixi ex Prudentii hymno acceptuin, qui verosimili- 
ter metri rationi potius quam antique nominum 
seriei servandza consuluit. Vetustiorem ipsam, ni 
falior, exhibent Acta a Papebrochio recensita, ex 
quibus eam pridem Usuardus acceperat, non mul- 
tum dissimilem ab ea quis in Hieronymianis exstat 
xxi Januarii, multis aliis nominibus auctiore. Sed 
de his cum in Actis nostris abunde explicata sint, 
oper: pretium non est pluribus disserere : id so- 
lum constat, Daciani carniflces, te/ut. agnorum 
multitudines prosíravisse, non resistentes sibi, et 
quworiuorum | innocentum | sangwine, insanientes 
eruentatos. 


AUCTARIA. 
TORNACEN., toto textu purus, ultimam clausulam C triat seu barbam, sed habeat coronam in modum 


de Daciano preside reticet, forte quod scriptor 
cancellornm suorum limitibus nimium fuerit coar- 
ctatus. 

ANTUERPIEN., Max.-LuBEC., BELIN., ANTUERP.- 
Max., UrrRAJECT, LEYDEN., LOVANIEN., ÁLBERGEN.. 
DaNiIC. et editio ULTRAJ.-BELG. in eo omnes conve- 
niunt, quod in enumeratione martyrum Casarau- 
gustanorum, non Usuardi, sed Adonis hesternum 
textuum sequantur, hoc modo : « Cesarauguste 
[aligui Csmsaraugusta] natalis sanctorum decem 
et octo martyrum, Optati, Luperci, Successi, Mar- 
cialis, Urbani, Julii lon ui Julie] Quintiliani, Pu- 
blii Frontonis, Felicis, Ceciliani, Evoti, Primitivi, 
Apodemi et aliorum quatuor [a/ii melius reliquo- 
rum quator) qui omnes Saturnini vocati esse re- 
ferentur. Hi omnes, » etc. 

CENTULEN.. « In ltispaniis civitate Cesarea Au- 

usta sanctorum decem et octo martyrum, qui 
aciani persecutione diversis tormentis consuinpti 
sunt, Apud Corinthum, » etc., ut in textu. 

ANTUERP.-MaJ. incipit a martyribus Cesaraugu- 
stanis, quorum nomina nec omnia nec integra re- 
fert. Tum : « Eodem die, natale sancti Tiburtii 
Cenomanensis urbis episcopi et confessoris. » Est 
hic TÀuribius, ut in Actis ostenditur. Ultimo loco 
de Corinthiacis satis pure. 

BRUXELLEN., in prima annuntiatione purus, sub- 
dit : « Et Rom, sancti Aniceli papa et martyris, 
qui sedit annis undecim, et temporibus Severi 
martyrio coronatus est, et in cimiterio Calixti se- 
pultus. Hic constituit ut, clericus comam non nu- 


D 


sperule [sphzerulz]. Item, Paterni episcop. » Hau 
dubie Abrincensis. 

HAGENOYEN. in textu purus esset, nisi martyrum 
nomina deformaret, atque hzc post Hispaniarum 
preside insereret, « Tempore Diocletiani et Max:- 
miani imperatorum, diversis sunt afflicti ponis 
atque ab eodem morte crudelissima interfecti. » 

ÁQUICINCT., in. flne: « Roms, Aniceti papa et 
martyris. Hic constituit, ut clericus comam non 
nutriat, secundum preceptum Apostoli. » Hie 
sepe hodie recurrit, sed colitur xvi. 

VicTORIN. : « Roma, saneti Eniceti papae, qui 
sedit in episcopatu annis xr. Hic constituit, ut cle- 
rieus comam non nutriat, secundum apostolicui 
prieceptum. » ] 

AMnIAN. : « Item dedicatio [ecclesie] sancti Mau- 
ritii sociorumque ejus Ambianis. » 

MaATRIC.-CARTHUS-ULTRAJECT. : « Cesarauguste, 
sanctorum xvfi martyrum, quorum passionem Pru- 
dentius versibus exequitur. Celesti et Carisii. Bassi 
martyris. » Forte Vasii martyris Sanctonensisa. 

CAMBERIEN. : « Eodem die, sancti Isidori marty- 
ris. » Inter Pratermissos remittitur ad xv Maii. 

VaTICAN., num. 5940 : « Romse, natale. sancti 
Aniceti, qui, » etc. 

I UcHELLIAN. alius est martyrum Cesaraugus- 
tanoruin ordo, et pro Ju/ti scribitur Julie, ut ex 
aliis ctiam supra indicavimus. 

Editio LuBECO-COL., in prima annuntiatione pura, 
sic prosequitur : « Colonia Agrippina, translatio san- 
etj Albini martyris. Quem beatus Germanus Anthi. 








941 MARTYROLOGIUM. —. MENS. APRIL. 


942 


siodorensium episcopus, de Britania ad Romanam A tannia per beatum Germanum episcopum Antisio- 


urbem transtulit, sed postmodum pia Romanorum 

imperatrix Theophanium, uxor Ottonis primi [se- 
cundi] imperatoris, eumdem per papam sibi dona- 
tum, ad Coloniam duxit tempore Domini Brunonis 
Coloniensis archiepiscopi, anno Domini octingente- 
simo octogesimo quinto, ct in eeclesiam sancti 
Panthaleonis medici honorifice locavit. » In anno 
erratur toto siculo, videin Actis, quo Albinus co- 
litur xxit Junii. Sequitur : « In Hispaniis, Cxsa- 
raugusta, sanctorum decem et octo martyrum, 
quorum nomina hzc sunt, Lupertus, Successus, 
Marcialis, Urbanus, Julius, Quintillianus, Publius, 
Fronto, Felix, Cecilianus, Evotus, Primitivus, Apo- 
demus, et reliquorum quatuor, Cassianus, Matutinis 
Faustus et Januarius. lli omnes sub Daciano,Hispa- 
niarum preside poenis afflicti variis atque interem- 
pti dinoscuntur. Cenomanis, beali Tiburcii episcopi 
et confessoris. Item sancti Amonis, de quo leritur, 
quod duos dracones ante ostium cellulz collocave- 
rit, nelatrones panem ei auferrent, quo solo vesce- 
batur. » In Praetermissis rejicitur ad iv Octobris. 

GREVEN: « Bassii martyris. » De quo jam supra 
diximus. « [In Dacia, Magni, comitis et martyris. » 
Qus Dacia hic assignetur, vide in Actis. « Luperti 
episcopi. » Vide Pratermissos. « Paterni episcopi 
Pictaviensis. » Est. Abrincensis, apud Pictones na- 
tus. « Cenomannis, Tiburtii episcopi et confessoris. 
Item, sancti Ammonis anachoritz et confessoris, de 
quo legitur, etc. Apud Coloniam Agrippinam, trans- 
Jatio sancti Albini rotomartyris Anglie, quem 
sanctus Germanus Ántisiodorensis episcopus de 
Britannia Rhomam et postmodum Theophanium im- 
peratrix, uxor Ottonis primi a papa sibi donatum, 
Coloniam transtulit, anno Domini DCCCCLXXXVv, et 
in monasterio saneti Panthaleonis martyris hono- 
rifice collocavit. In Mauriciana, sancla Basiliz. » 
De qua in Actis. 

MoLAN. incipit ex Notkero : « Romse, sancti Ani- 
ceti pape qui sedit in episcopatu annos undecim, 
et temporibus Severi et Marci martyrio coronatus, 
sepultus est coemiterio Calisti. Hic constituit, ut 
clerus comam non nutriret, secundum apostoli 
preceptum. Coloni:, translatio sancti Albini mar- 
tyris. Hujus Deo digni martyris reliquie de Bri- 


XV Kal. 


dorensem primo Romam, deinde p.r augustam 
Theophanium Ottonis secundi uxorem, Coloniam 
translatz, posit:e sunt in monasterio sanctissimi 
Panthaleonis martyris, ubi cunctis pie quierenti- 
bus opem conferunt salutarem. » Tum iypis mino- 
ribus: «In Clivia Xanthis, natalis martyris, quem 
vocant martyrem sine nomine, cujus corpus inven- 
tum est xvi Kal. Maii, purpura vestitum cum cal- 
ccis, capite pr:eciso, quod transtulit Ph:lippus ar- 
chiepiscop is Coloniensis. Eodem die Palentiz in 
Hispaniis, natalis sancti Turibii episcopi Astori- 
consis, ad quem scripsit Leo pontifex epistolam 
contra Priscillianistas. Hic innumeris claruit mira- 
culis, et Christianam religionem ac fidem maxime 
juvit. Villa Seburck prope Valencenas, sancti Dro- 
gonis confessoris, qui miro modo calculosis, et 
ruptis invocatus subvenit. Ejus actus habentur. » 
Huc usque editio prima. Alix:& habent : « Ibidem, 


p Engrati: sive Encratis, virginis ac martyris, et Caii 


atque Crementii, qui secundo confessi, gustarunt 
saporem martyrii. » Vide Acta nostra. Sequitur de 
Turibio, ut supra. Deinde adjungit. « Juxta Valen- 
cenas, in pago Sebourch, quiescit sanctus Drogo 
confessor inclytus, qui miro modo calculosis et 
ruptis invocatus subvenit. Depositio ejus xvi Apri- 
lis anno Domini wcLxxxvri. In Sicilia juxta Castel- 
lum bonum, sub Marone monte ac gemellis collibus 
in cenobio sanctae Mari: a partu, depositio beati 
Guilelmi confessoris. In Dacia, saneti Magni, comittis 
Arcadis et martyris anno McCIv. » De co superius di- 
ctum. De Albini translatione, eadem qu: supra. Tu 
vide Acta nostra tomo IV Junii a pag. 172. « Zan- 
thi festum martyris, quem transtulit archiepiscopus 
Philippus, inventum in purpura et calceis,amputata 
summiLale capitis. Nos qui floccellos sanguinis co- 
hzrentes pilis in monumento ejus vidimus, scripsi- 
inus hzc, ut vos credatis, el per annorum revolutio- 
nem hoc die et assidue eum in veneratione habea- 
tis. Nec conturbet, quod nomen ejus non habetur, 
cum Legenda Theb:xorum vix duodecim martyrum 
nomina contineat. » Demum minori charactere : 
« Ín pago Constantiensi, sancti Paterni episcopi 
Aprincensis et. confessoris, ex abbate Scisciacen- 
Si. » Vide GREVEN. supra; et Acta hoc die. 


Die 47. 


Apud Africam, natalis sancti Mappalici martyris, qui, ut beatus scribit Cyprianus in epistola ad mar- 
tyres et confessores, cum aliis pluribus coronatus est. Antiochiz, sanctorum martyrum Petri diaconi et 
Hermogenis. |Znterserit Bouillart. : * In Oriente, beati Nicephori, sub Valeriano et Galieno ob Christi 
martyrium coronati.] Item Corduba, sanctorum martyrum Helix presbiteri, Pauli et Isidori monachorum. 


NOTE. 


Textus semitur ex Zerínien., Tornacen., Antuerp., Maz.-Lubec., Muneral., Greven. et Molan. 


* [n Pratensi codice Antiochenos inter et Cordu- 
benses martyres, Nicefori fit mentio. Ibidem ejus- 
dem mentionem fecerunt mss. Aquicinct., Bruxell. 
et Rosweyd. tres Pratenses B, D, E, Conchens., 
Montisburg et editio Lubeco-Colon. Dignus tamen 
Pratensis non fuit, quem sequeretur Sollerius, cuin 
propter alios codices, qui Niceforo carent, tum 
maxime, quod admonuit Castellanus, ea qu:e de 
Niceforo dicuntur, omnino esse intrusa, et quidem 
manu non valde antiqua. Án ego toties de eadem 
re audiam? an toties de eadem re lectorem obtun- 
dam ? sed hic volo, ut ex me plura discat de nos- 
tro codice Sollerius, quam ex Castellano didi- 
cit. Ultimus pagin: versus, ubi nunc videntur 
Petrus diaconus et Hermogenes, fere totus olim 


erasus est, et alia manu, quamvis Usuardi :etati 
proxima, alioque atramento restitutus. Suas re- 
volvat Schedas Sollerius. Fortasse de illis martyri- 
bus dixit suus monitor, quod ipse de Nicephoro in- 
telligit. Deinde duo paginz sequentis primi ver- 
sus ubi nune leguntur Niceforus et Cordubenses mo- 
nachi, similiter erasi sunt. At mihi fldes apud Solle- 
rium sit, manum, qus sanctos illos exaravit ips'ssi- 
mam esse reliqui codicis; minutiori tamen litterarun 
forma, quo spatium daretur Niceforo, quom Usuar- 
dus huc intulit deceptus dubio procul Actis quibus- 
dam, qu: Nicefori festum hoc die coli mentiebantur. 
Certe in mss. Actorum Collectione hunc titulum Ac- 
tis S. Nicefori przfixum lego Passio S. Nicefori 
martyris que colitur xv k. Maii. BovutLLART. 


VARIANTES LECTIONES. 


Vix quidquam exhibet notatu dignum. Pro Mappa- 
lici, scribit Pulsanen. Ampilici. Sedturpius pro Pe- 
iri Pelo. Sic Munerat. Hermogeni. Corduba legunt 


Greven. et Molan., reliqui, ut in textu. Zelid sori- 
bendum docent probatiores codices, non Zelei, ut 
Antuerp. ét Molan. nec Helye, ut Munerat. Sic lle- 


9:3 


rinien. male habet Z;idory. 
Max.-Lubec. et Munerat. Fsidori. Pulsa 
dori. De presbyteri, Aphricam, Ciprianiet hujus- 
modi aliis, satis dictum est. In editione Max.-Lube- 
cana per typographi oscitantiam, ita legitur : Aztio- 
chie,sanclorum martyrum Helei presbyteri, Pauli 
et Yeidori monachorum, Petri diaconi, etc. In fine 
autem annuntiatio martyrum Cordubensium ordine 
suo recurrit. Delenda itaque verba omnia inter Az- 
tiochie et Pelri. En variationem paulo difficilorein. 
[n apographo nostro Pratensi, loco penultimo, 
hoc, est inter Antiochenos et Cordubenses mart y- 
res, ita legitur: 77 Oriente, beati Nicephori sub 
Valeriano et Gallieno ob Christi martyrium coro- 
4ali. Atque hec ipsa leguntur in codicibus niss. 
Aquicinctino, Bruxellensi et Rosweydi, seu potius 
vetustissimo ecclesie sancte Maris Ultrajecti, 
in quo 2que ac in Pratensi habetur A'icofori, in 
Bruxellensi Nycofori. Ego ex aliorum codicum 


USUARDI MONACH 
Tornacen. Antuerp. M A Lensi alioquin istius autographi summus patronus, 
nen. ^ 


944 


voluctari ausus, aperle fassus est,ea quae de Nice- 
phoro dicuntur, omnino esse intrusa, et quidem 
manu, inquit; non valde antiqua, djowté de main 


peu ancienne. Moc nempe excusandi codicis gratia. 


At fatendum pr:zterea, aliqua alia priori, 8i qua 
fuit, manu eo loci scripta fuisse, quz subinde erasa 
sin, ut h:ec de novo supponerentur, cujus tamen 
rei nullum prorsus vestigium in aliisnostris codici- 
bus apparet. Neque de expunctione, ut alias solet, 
vel verbum meminit laudatus Castellanus. Quis au- 
tem salis intelligat, in medio textu manum recen- 
Liorem vetustior! innecti potuisse, nisi vel spatium 
relictum (quod absonum videtur) vel certe aliqua 
erasa fuerint? Quidquid demum in codicis patroci- 
nium afferri possit; an id genus additiones, ut Cas- 
tellanus mitissime vocat, ejus authentiam magnopc- 
re commendent, hujusmodi rerum p: ritorumjudicio 
relinquimus. Interim laterculi nostri primzeva sim- 


auctoritate eam annuntiationem Usuardo plane ab- p plicitas ex aliis codicibus ad oculum demonstratur. 


judicandam, pridem censui; nec Castellanus pra- 


OBSERYV ATIONES. . 
Hac iterum diesanctos aliquos consignat Ado, qui Tillemontius tomo III, a pag. 378. De Mappalico 


in Hieronymianis apographis etiam inveniuntur, de, 


quibus tamenomnino dubites, utrum ex illis accepti 
sint. Magpalicus imprimisinter Africanos martyres 
in prefatisapographis connumeratur. sed alia pror- 
sus ratione, nimirum, nec solus, nec ut sociorum 
antesignanus. AL vero in Romano parvo solus est : 
Apud Africam, Mappa lici, unde probabilissime eum 
sumpsit Ado, czetera qua in elogio attexuntur,. ex 
Cypriani encomiastica epistola adjiciens. Noster so- 
lum Adonis elogium, exclusa epistola, in suum tex- 
tum transtulit ; Notkerusepistolz partemtruncavit. 
Apud Bedam, Florumaut Rabanum, nec Mappalicus, 
nec sociorum ejus quisdam notus est. At longe anti- 
quior illustris martyris memoria exstat in vetustis- 
simo Kalendario Cartbaginensi,xim X a4 Maias, (pro 
xv Maríyris Mappalici; ubi cum solus etiam note- 
Lur, probabilem facit conjecturam, ex aliquo hujus- 
modi Kalendario, vel ex ipsa Cyprianiepistola,a Ro- 
mano parvo, hiné ab Adone accipi potuisse, verosi- 
milius quam ex Hieronymianis, quz saltem sociorum 
memoriam aliquam injecissent. Habes in Actis lauda- 
tam Cypriani epistolam et plura desociis, in subjunc- 
tocapite, ab Henschenioeruderata.Videsis praterea 
insignem Ruinartii Admonitionem ad Vitam et pas- 
sionem gloriosissimi episcopi previam, pag. 198. 
At nemo accuratius Mappalici atque aliorum marty- 
rumet confessorum Carthaginensium sub Decio pas- 
sorum historiam deduxit, quam fecisse videatur 


C 


sic loquitur Wandalbertus, ut eum ferme cum Pe- 
tro et Hermogene, Antiochis ascribat : 


Mappalicus quinta decima Hermogenesque Petrusque 
Collucent, merito, virtute et sanguine clari. 


Vix dubium est, quin ex eodem Romani parvi 
fonte derivati sint. Petrus et Hermogenes, qui toti- 
dem verbis et ibi et in Adone et in Nostro annun- 
tiantur; quamvis non diffltear, ipsos illos Antio- 
chenos martyres, sed aliis rursus conjunctos, in 
przefatis Hieronymi apographis recenseri. Additür 
a Notkero, Peirt, Foriuuati et Martiani, ubi tamen 
in Rabano, post Hermogenis, legerat et in. Africa, 
Fortunati et. Martiani. Preferenda ex Hierony- 
mianis Notkeri lectio, sed nostra inde processisse 
non videtur, quidquid fateri cogar, me nescire, ex 
quo demum fonte eorum notitia, quae modo nulla 
prieterquam in Martyrologiis superest, olim hausta 
sit. Sequitur in Adone ZantagatAus, ex ejus de- 
cessoribus Viennensis episcopus, qui cur ab Usuar- 
do preteritus sit, neque hic divinamus. Catterum 
in ejus locum suffecti sunt martyres Cordubenses, 
Usuardi ipsius ?vo a Sarracenis obtruncati, quo- 
rum et aliorum multorum notitiam, ut alibi dixi- 
mus, in ipsa Hispania, quo ad impetrandas illustris- 
simi martyris Vincentii reliquias ablegatus fuerat, 
facile acquisiverit. Pauca de ipsis ex Eulogio retu- 
lit Henschenius pag. 494. 


AUCTARIA 


De PRATEN.et RoswEYp.jam superius satis diximus. 
ULTRAJ., LEYDEN., LOovANIEN. et Editio ULTRAJ.- 
BELG. Sic incipiunt : « Roma, sancti Aniceti papa. 
Qui decimus post beatum Petrum, cum Romanam 
rexisset Ecclesiam undecim annis, temporibus Se- 
veri et Marci martyrio coronatus, sepultus est in 
smiterio Calixti. » Non omininoconvenit ANTUERP.- 

AX. 

ALBERGEN. et DaNic. jam dictis superaddunt : 
Hic constituit, ut clerus comam non nutriat secun- 
dum priceptum Apostoli, sed sil ejus tonsura 
sperica et rotunda. Hine est decretum Martini 
papa, ut clerici tonsis capitibus et patentibus au- 
ribus incedant. » Alii aliter idem commemorant. 

CENTULEN. :« Apud Africam, sancti Mappalici, 
qui cum aliis pluribus martyrio coronatus est. An- 
tiochi2, sanctorum Petri et Hermogenis. Corduba, 
sanctorum Helys presbyteri, Pauli et Isidori mona- 
chorum. » Solita hujus codicis contractio. 

ANTUERP.-Maj. superiori fere similis, ultimam 
annuntiationem omittit. 

BRUXELLEN. incipit: «Ingressus Noe in areham. » 


- 


In Mappalico et Antiochensibus purus, interjicit : 
« In Oriente, natale beati Nycofori, sub Valeriano 
et Galieno ob fidem Christi martyrio coronati. » 
Sequitur : « In Corduba, » elc., pure. Tum : « Apud 
Viennam, sancti Patagoti [Pantagathi] episcopi 
gloriosi. 

HAGENOYEN. In Mappalico, nonnihil interpolatus, 
secundo loco omnia ferme congerit, qux heri et 
hodie ex variis codicibus de Aniceto retulimus. In 
Antiochenis et, Cordubensibus purus est. 

De AqUuICINCTIN. supra cum PnATENSI, etc., dixi- 
mus. Vide in Actis 1x Februarii. 

MaTRIC.-CARTHUS.-ÜLTRAJECT. : « Mappaliei cum 
pluribus martyribus. Aniceti papae, martyris. » 

In VaTICAN., num. 5949, deest commemoratio 
martyrum Cordubensium. 

FLORENTIN. : « Item, sancti Majoli abbatis, pa- 
tris multorum comnobiorum, requiescentis in loc 
Silviniaco. » Inter Przitermissos rejicitur ad diem 
natalem x1 Maii. 

Editio LosEco-Cor de Aniceto ea conjungit, que 
ex ULTRAJECT. et. ALBERGEN., 6etc., supra posuimus. 





945 


MARTYROLOGIUM. — MENS. APRIL. 


946 


Sequitur totus textus purus. Tum : « In Oriente, A nalia animantia ad nutum sibi obedierint, et. cum 


beati Nychophori sub Valeriano et Galieno, ob 
Christum martyrio coronati. Io Vienna, sancti Pan- 
tagati episcopi et confessoris. In /Egypto, sancti 
alterius Amonis, viri incredibilis abstinentis, ac 
innumerabilium monachorum patris. » Vide indi- 
cem Praetermissorum. 

BELIN: utraque editio et vitiosa et perturbata 
est. De Mappalico post maríyris, inserit, qui ver- 
beraíus, Antiochid legit loco Corduba , et Cor- 
duba loco Antiochid. ln fine prima editio : « Item 
Roma, Anaceli papa et martyris. » 2 edilio : 
Anacleti. Voluit dicere Amiceti. 

GREVEN. « Romse, Aniceti pap, » etc., ut est in 
ULTRAJECT., elc. « Ín Italia, sancti Domnini marty- 
ris, qui fuit unus de Lxxi Christi discipulis. » Vide 
in Praetermissis. « In Oriente, beati Nicophori, sub 
Galieno el Valeriano ob Christi confessionem mar- 
tyrio coronati. Item Marciani, Doni. » Ex llieronym. 
« Jobita martyris et aliorum trium decollatorum. » 
Vide Pretermissos. « Magni martyris. » Hesterni, 
opinor, frustranea repetitio. « Viennz, sancti Pan- 
tagati episcopi et confessoris. Derthon:z, sancti [n- 
nocentit episcopi et confessoris. [In /£gypto, Ammo- 
nis alterius, incredibilis abstinentiz viri, ac innu- 
merabilium monachorum patris. » De quo supra. 
« Heleni abbatis, cujus tanta fides erat, ut irratio- 


XIV Kal. 


h:retico disputans, ignem ingressus, illasus per- 
manserit. In Libia, Pauli abbatis, qui quingentorum 
monachorum pater extitit, quos et monitis saluta- 
ribus et exemplari vita in viam salutis direxit. Non 
manibus operabatur, nec cibum sumebat, donec 
trecentas orationes genibus flexis Deo solveret, 
quas numero lapidum colligebat, ad singulas ora- 
tiones lapidem 1n. sinum remittens. » De duobus 
his ultimis vide indicem Prastermissorum. « Noe 
ingressus, » etc. 

OLAN. : « Item Romse, Anacleti papa et marty- 
ris. » Credid»rim id ex BELINO accepisse, quod se- 
cundis curis restituit, pro Anacieti, scribens Ani- 
celi. « Derthonzs, sancti Innocentii, » ut supra. 
Sonegias, natalis sancti Landrici episcopi et con- 
fessoris. » In editionibus aliis, sic habet : « Item 
Romz, Aniceli papa et martyris. Hic constituit, ut 
clericus comam non nutriret, secundum Apostoli 


B preceptum. In Oriente, beati Nicephori, sub Vale- 


riano et Galieno, ob Christum martyrio coronati. 
Dertonz, sancti Innocentii episcopi et confessoris. 
Sonegias, natalis sancti Landrici episcopi et con- 
fessoris. Die decima septima, sancti Acacii epis- 
copi Melitines. » Vide qu: de eo dicuntur in Cata- 
logo Prztermissorum. Caeterum Vita ejus in Actis 
nostris data est ad xxxi Martii. 


Die 18. 


Apud Messanam Apuli: civitatem, natalis sanctorum martyrum Elcutherii episcopi et Anthiz matris 
ejus, qui cum esset et sanctimonia vit:e, et miraculorum virtute illustris, sub Adriano principe lectum 
ferreum ignitum, craticulam et sartaginem, oleo, pice, ac resina ferventem superans, leonibus quoque 
projectus, sed ab his illz:sus, novissime una cum matre jngulatur. Rom:e, beati Apollonii senatoris, qui 
sub Commodo principe a servo proditus, quod Christianus esset, insigne volumen composuit, quod in 
senatu legit, ac deinde sententia senatus, pro Christo capite truncatus est. Corduba, sancti Perfecti 


presbyteri et martyris. 
NOTE. 


Sumitur ex Praten., Tornacen , Rosweyd., An- C vanien., Albergen , Danic., edit. Ultraj.-Belg, et 
(uerp., Maz.-Lubec., Munerat., Greven. et Molan. fere Hagenoyen. 
Item ex Aztuerp.-Maz., Ultraject., Leyden., Lo- 


VARIANTES LECTIONES. 


Scripsit Messanam cum codicibus ferme omni- 
bus, quamvis Messanam nullam in Apulia usquam 
repererim. Pro AzíAiíe, Max.-Lubec. legit An(Aye: 
Rosweyd. et Antuerp. Áfncic. In Munerato, per 
turpem typothetz errorem, habetur »iafrium pro 

is. Idem cum Antuerp., Max.-Lubec., Greven., 
Molano et aliis seribit oleum, picem ac resinam, 


sed preferenda est laterculi nostri lectio. JTiis 
error est Max.-Lubecane valde familiaris. Appo- 
loni est in Munerato. In Rosweyd. pro semtentía 
Senatus, legitur secundum. sententiam Senatus, 
Rursus Muneratus pro Perfect, legit. Praefecti ; 
Autuerp. et Max.-Lubec., Corduba pro Corduba. 


OBSERY ATIONES. 


Apographa Hieronymiana diserte hodie expri- 
munt : Rome, natalis sanctorum Bleutherii epis- 
copi et Anchie, vel AntÀie, vel Antie matris ejus, 
Partkeni, Caloceri, etc,, quuocto aut novem numero 


aliis etiam Actis, auxerit Ado : demum ex Floro 
aut Rabano, nihil videmus lucis ohvenire sanctis, 
aliunde tenebris nimium offusis. De Usuardi textu 
uihil laborandum est. Recte is an secus scripserit, 


suis nominibus appellantur. Romanum parvum s80- D nihil interest ; certum putamus, ita eum scripsisse, 


cios non novit, solum scribens : A Messanam 
Apulie, Eleutherii y et Anthie matris ejus. 
Paulo aliter Ado : Apud Messanam Apulie, etc., 
cum elogio, cujus substantiam noster descripsit. 
be Mesana, Messaga, Misena, aliisque locis, multa 
in notationibus Baronii, multa apud Florentinium, 
multa in Actis nostris disquisitio, conjecturx multa. 
Alix item ex Floro, Rabano et Not kero difficultates ; 
primus enim A07 passionem tribuit, cum elogio 
ab aliis diverso. Rabanuspositionem omittens, dicit, 
Eleutherium ía2 Aquileia episcopum. ordinatum ; 
ex Actis, ni fallor, Reatinis cztera delibans, qu: 
Adonianis pretulit Notkerus, notata tamen Misena 
Apulie. lc omnia tricis varie implexa, nec de 
integro examinare, nec refellere promptum est. An- 
tiquissimum martyrum cultum indubitatum statu- 
inus : Acta alia preeluxisse Hieronymianis, alia auc- 
Lori Romani parvi, cujus Martyrologium, forte ex 


ut in perpetuo antesignano suo repererat. Radicis, 
ex qua tam multa, ut. minimum valde suspecta, 
pullularunt, judiciosam censuram tulit Papebro- 
chius, oppugnatam a Josepho Perezio Benedictino 
monacho S. Facuudi, ut habes in responsionibus 
ad articulum xt. num. 232, sed probatam a Tille- 
montio tomo II, pag. 227 ct 587. Ego in Perezii 
dissertationibus nihil reperio, quod magistri nostri 
argumenta concutiat, nedum convellat. Maneat 
nihilominus vera et certa illustris martyrum me- 
moria, a Wandalberto quoque olim decantata. 


Bis septenee Eleutherius, mater quoque sancta 
Authia precellent, vitaro moriendo sequuti. 


Certum videtur Apollonium senatorem  Roma- 
nm, de quo in laterculo, non eum esse, qui inter 
Eleutherii socios in Hieronymianis connumeratur, 
sed ab eu diversissimum, atque nh auctore Roinani 


947 USUARDI MONACHI 948 
parvi ex Ruflni Eusebio lib. v, cap. 21, primum in A curans Josephi Scaligeri cavillationem, de qua me- 


sacros FaslLos relatum, eui Ado brevem laudatio- —minit Ruinartius, inter Selecta, pag. 73. Sequitur 
nem aptaverit, aut ex prafato Rufino aut ex Hie- in Martyrologo Viennensi : Zrassitus sancti. Urs- 
ronyino de script. Eccl. cap. 42, quidniex utroque — mari, quein tamen Usuardus in diem sequentem 
coneinnatam. Certe, qua parte S'enatoris Romani — transferre maluit, haud dubie, quod istum verum 
dignitatem altingit, Hieronymum pras oculis ha- obitus diem existimaverit, sicul) et multi alii cen- 
buisse manifestum est : nec minus evidens, Nos- suere. Locum ejus hoc die occupavit Perfectus 
trum sua omnia ex Adone mutuatum, qu: fere — martyr Cordubensis; aliis omnibus antiquioribus 
integra transumpsit Notkerus. Caetera de inelytis- — et &&qualibus ignotus, sed Usuardi tempore, recenti 
simo senatorii ordinis fidei defensore et martyre — gloriosi certaminis memoria, tabulis ecclesiasticis 
exquirit hie Henschenius, et satis exacte digerit — dignissimus, cujus Vitam ex Eulogio illustratam 
Tillemontius tomo !!T, a pag. 59, nihil magnopere X Acta nostra exhibent. . 


AUCTARIA. 


TEniNIEN., in textu. purissimus, in fine adjicit : GREVEN. : « Anastasii pap: et martyris. » An de 
« Treveris, sancti Materni episcopi ct confessoris. » — elecatione agitur ?* In Pratermissis remittitur ad 
* nde colligitur, hujus sancti memoriam peculiari — xxvir Aprilis. « Item sanctorum Septimi, Victorici, 
cultu pridem recoli solitam in ea ecclesia vel emno- — Donati.» Disparatorum ex Ilieronymianis connexio. 
bio, cujus hie codex olim fuit. Agunt de eo etiam — « Caloceri martyris, Ursmari episcopi et confesso- 


alii hac die, sed plerique xiv Septembris. p ris : secundum Usuardum vero die sequenti. Lace- 
PuLsANEN. Eleutherii elogium expunxit ; eetera — riani episcopi et confessoris. Petri diaconi et con- 
purus est. fessoris. » Vide conjecturam, quz in Przetermissis 


CENTULEX. : « Apud Messanam Itali: civitatem, — ponitur. « In Hibernia, Lafriani abbatis et confes- 
sanctorum martyrum Eleutherii episcopi el Antie — soris. » Multum fallor, si is idem non est cum Za- 
matris ejus. Roma, Apollonii senatoris. Cordubz, — ceríano, vel Lafreano sive Molassio, de quo supra, 
sancti Perfecti presbyteri et martyris. In pago — qui et abbas fuit et episcopus. « In finibus Hermo- 
Sambrico, crenobio Laubias, sancti Ursmari epis- — polis, sancti Apollonii abbatis et confessoris, ma- 


copi et confessoris. » Vide die sequenti. gna sanctitatis viri. » Vide qua de hoc et altero 
AÁNTUERP.-MaJ., in Eleutherio et Apollonio muti- — Apollonio in indice Prztermissorum notantur. 
lus, de Perfecto tacet. In fine autem addit : « An- MoLaN. : « In eocnobio quod Laubias dicitur, de- 
tisiodoro, dedicatio altaris ccelesize seniorissanc!i — positio beati Ursmari episcopi et confessoris, cujus 
Stephani protomartyris. » gesta habentur. Eod :m die, sancti Caloceri marty- 


BRUXELLEN. : « In Laudiaco, sancti Ursmari epi- — ris. » Tum Lvpis minoribus: «C»saraugustz,sancta 
scopi et confessoris. Qui praeparatis ad usum mo- — Enerati», sive Encratis martyris, de qua scribit 
nasterii necessariis, coenobium Lobiense, quod — Aurelius Clemens in libro Coronatorum, quod in 
Landelinus fundavit, a Pippino regendum susce- horrendum modum laniata, servata sit in vinculis 
pit. » In reliquo textu satis purus e-t. donce vulnera et corpus putrescerent. » De ea. in 

VicrOn1IN. : « Corduba, sancti Perfecti episcopi — Actis xvt Aprilis. Ali: editiones textui Usuardino 
el confessoris. » Lege ut supra. « Eodem die, C adjungunt : « Ceenobio Laubiis, depositio sanctis- 
sancti Leonis papz. » Postrema ista verba etiam ^ simi Ursmari episcopi et confessoris. » IIzwc tau- 
habet codex REG. ScEG., signat. num. 130, sic ut quam pars textus, nisi quod vox una et media lit- 
mirum sit de eo inter Prztermissos nullam ficri — teris Italicis expressa sit. Sequitur Auctarium : 
mentionem. Sermo est de Leone IX, ut die sequenti  « Cujus gesta peeeclara habentur. Mediolani, depo 
patebit. . sitio sancti Galdini, quz seinper celebratur in Do- 

MaTRIC.-CARTHUS.-ULTRAJECT. : « Apollonii sena- — iminica secunda post Pascha. Die decima octava, 
toris. Materni episcopi et confessoris. Eleutherii sancti Patris Joannis, discipuli sancti Gregorii 


episcopi ct martyris et Anchis matris ejus. » Decapolit:e. Eodem dic, sancti Jubini episcopi et 
In VaATICAN., signato num. 5940, deest Perfect — confessoris, cujus corpus requ' escit Lugduni supra 
presbyleri et martyris Cordubensis. Rhodanum. » Hie in Actis, ut ignotus, przetermit- 
Codex Mowris SANCTI : « Translatio sanct; Ma- titur. « Antisiodori, dedicatio altaris senioris eccle- 
rie Magdalenam. » Quo et quanto, nescio. si saneti Stephani, protomartyris Christi. Nam 


Editio LrsaEco-Cot., in textu satis pura, subdit — antiqua dedicatio, qua a beato Amatore celebrata 
in fine : « Eodem die, sancti Laceriani episcopi et — est, quinto Nonas Octobris in antiquis Martyrolo- 
confessoris. » Vide in Actis de Zafreano sive Mo- — giis reperitur. » Tum typis minoribus : « In Mon- 
lassio. Dicitur fu'sse legatus apostolicus. tibus, Áy: comitiss: Hannonis,tam sanguine quam 

BELiN. textum purum refert, sed inter Apollo- — vita przclarz, cujus memoriam facit ecclesia Mon- 
nium ct Perfectum immiscect : « Eodem die, saneti — tensis iu Litaniis. » Il:»c prima, quae in Martyrolo- 
Caloceri martyris. » Agit, opinor, de Brixiensi, D giis reperiatur sanct:» hujus Comitissm, Hidulphi 
cujus Acta hodie illustrantur; nis! quis velit ex ^ itidem, sancti uxoris, memoria. Do cultu ejus, vita, 
Hieronym. acceptum, atquc Eleutherii et Afüti:o — reliquiis, patrocinio in litibus, omnia ab Hensche- 
socium esso, cum PartAenio aliisque. nio accurato Commentario elucidata sunt. 


XII Ka. - Die 19. 

Beati Thimonis diaconi de septem primis, qui primum apud Beroeam doctor resedit, ac deinde ver- 
bum Domini disseminans, venit Corinthum, ibique Judsis et Graecis, ut traditur, primo flammis 
injectus, sed nihil lesus est, deinde cruci affixus martyrium suum implevit. In Armenia civitate Mili- 
tana, natalis sanctorum martyrum Hermogenis, Gaii, expediti Aristonici, Rufl, Galat», una die corona- 
torum. Civitate Caucoliberi, passio sancti Vincentii martyris. Coenobio Laubiis, sancti Ursmari episcop 
et confessoris. |Bouillart. : ... Vincentii martyris. * In pago Hainoeusi, sancti Orsmari episcopi et con- 
fessoris. Et charactere cursico : Apud monasterium sancti Germani, dedicatio ecclesix in honore sancti 
Simphoriani martyris et beatissimi Nicolai confcssoris.] 

NOTE 
Sumitur ex Tornacen., Munerat., Belini prima editione, Greven. c Molan. 
* Sollerius duas hic reddit causas cur Pratensen — codicem Usuardo exprimendo minus accommodum 


960 


MARTYROLOGIUM. — MENS. APRIL. 


950 


existimaverit: quarum quidem alteram inutilem A gum indicare pro monasterio, quod in pago situm 


ipse judicat; altera vero omnibus preter Sollerium 
satis fuisset ut Pratensem eligerent. Una igitur ea- 
ruu est quod Pratensis presenti articulo addit Dedi- 
cationem ecclesie in honore sancti Symphoriani 
martyris et. beatissimi Nicolai Conf. Statimque 
quani rationem illam putare debuerit, nobis ipse 

eclarat his verbis: quamquam hanc dedicationem 
recentiori mani adjectam testetur Castellanus, 
idemque indicet. Sirmondus, lineas. subducendo, 
nec etiam inficientur autographi custodes. Altera 
est, quia pro Cenobio Laubiis, habet, Pago Hai- 
10€n8i. Atqui nihil est Usuardo usitatius, quam pa- 


est, ut affectasse videatur. Sic prater istum lo- 
cum iv Kal. Jan. 75 pago Oczimensi. v1 Kal. Maii. 
ín pago Ponlivo, pro in monasterio Centula. v Id, 
Jul, i» pago Cinomannico, pro Aninsule mo- 
nasterio. x1 Kal. Aug., in page tomagensi, pro in 
monasterio Fontanella. i Kal. Sept., 15 pago Mel- 
densi, pro monasterio Resbaco, etc, Vérum qui- 
dem est nihil Sollerium non tentasse, ut omnia 
hzc loca nobis extorqueret; sed ea jam ejus in- 
dustrie specimina dedimus, ut procul dubio lec- 
tor presentia, quo exitu omnia impugnaverit. 
BOovILLART. 


VARIANTES LECTIONES. 


TÀhimonis legunt Tornacen., Belin. et antiqui co- 
dices alii. quos sequimur: melius Molan., Zimonis; 
male Munerat., TAinonis ; Greven., TÀymonis. Sic 
Belin. male incipit : Natale sancti Thimonis Mune- 


rat : Apud Corinthum. 1n Greveno et Molano deside- B GalatÀe 


ratur, verbum Domini. Muneratus sensum nonni- 
hil invertit, pro ibique a Juddis, etc., scribens, 
ibi, ut traditur a Judeis. Post lesus, in Greven. et 
Molan. omittitur est. Scripsi Mililana cum codici- 
bus omnibus, quo modo etiam habent apographa 
Hieronym., Rom. parvum, Ado, etc. Meliti 


inam in- 
telligi nullus dubito. In Martyrum nominibus, non 


una scribendi ratio; pro Ca£i,plerique legunt Gaii, 
ut Tornacen., Munerat., Belin., Molan., etc. Greven. 
cum aliis, Gag ii. Turbam sequi placuit codicum 
vetustiorum. Tornacen., Greven. et Molan. legunt 
pratuli modum reliquorum,Ga/ate Euf/t 
habet solus Belinus. Rursus idem, in Hyspania 
civitate, etc. Calcoliberi et Vicentid errores sunt 
Munerati. Posui Ursmari, ne a communiori appel- 
latione deflecterem, licet Tornacen., Munerat. et 
Greven. legant Orsmari; Belin., Ursmari, NicMiI, 
dyaconi et id genus alia preeteriri possunt. 


OBSERY ATIONES. 


Qui plerosque ex primis diaconis, ut x et xx Ja- 
nuarii ac ix Aprilis ostendimus, idem 7Zimonem pri- 
mus omnium Fastis ecclesiasticis inseruit auctor 
Romani parvi Apud Corinthum, Timonis diaconi 
de septem, ex quo eum Ado translatum, inter festi- 
vitates apostolorum eo ornavit elogio, quod Noster 
fere ad verbum descripsit. Ast in suo Martyrologio 
simpliciter annuntiat, ut facit Notkerus, hic primo 
loco, ille ultimo. Illenschenium et hic et nonnun- 
quam alibi leviculz cujusdam negligentiz alius in- 
cusaret, quod festivitates apostolorum non con- 
sulens. Usuardo ascripserit, quz» certo Adoniana 
sunt, ut vere est totum hodiernum Timoniselogium, 
in Rosweydi editione pag. 30. Pauca, quz de Ti- 
mone, uno an gemino dici possunt, etiam minus 
probata congessit ipse Henschenius nec ab alia 
quidquam additum reperire est. Martyres Armeni 
in Hieronymianis inveniuntur :que, ac in Romano 
parvo, sed cum hac diversitate, quod praedicta 
apographa alios denuo, et quidem repetita eadem 
positione, adjunctos habeant, de quibus Romanum 
parvum non meminit, nec proinde Ado, ex quo 
eos eduxit Notkerus, iisdem ubique terminis no- 
tatos, cux1 nulla de ipsis amplior usquam exstet 
notitia, Wandalbertus eosdem omnes duobus ver- 
sibus ita conclusit : 


Gaio Aristonlco, Ru:o Hórmogene atque Galata. 
Tertia cum deciuna, Expedito et martyre fulget. 


Vincentiusin Hieronymianis etiam notus est, non D 


item in Romano parvo. Ex prioribus eum sumpsit 
Ado, nihil adjungens, uti nec Usuardus, verosimili- 


ter quod Acta nulla viderint, qu& nec modo esxtant, 
nisi recentius fabricata. De Vincentiorum mulltipli- 
citate, et identitate in Actis disseritur. Vide qua 
diximus xxi Januarii, et. Vincentii, Orontii atque 
Victoris Acta ibi a Bollando illustrata. Caucolibe- 
rím, non solum martyrologis, sed et geographis no- 
tam, mirum est, Florentinium ignorasse. Vide de 
estero Papebrochii animadversiones hoc die pag 
622. et adde notulam Tillemontii tomo V, pag. 612. 
De Ursmaroad precedentem diem dicerecopimus, 
quia ab Adone tunc refertur, non sub Orsmari, ut 
alicubi legimus, sed sub Ursmari nomiue. Sit ne 
autem ab Usuardo consignatus, dubitare me co- 
gunt codices Usuardini plurimi, vix unquam soliti 
ab auctore suo quidquam detrahere, in quibus ta- 
men plane desideratur. Dubitationem auget varius 
annuntiandi modus, Pratensi et Rosweydino scri- 
bentibus; Pago Hanoensi (intellige Hainau, Han- 
nonia, Hannoniensi, quod satis vage diclum est) : 
ca&teris pro textu citatis, pressius et distinctius : 
Canobii Laubiis; quam ob causam ex purorum 
codicum numero exclusus est Pratensis, addens 
preterea dedicationem ecclesia, in honore saucti 
Symphoriani, eic., quamquam hanc recentiori 
manu adjectam testetur Castellanus, idemque indi- 
cet Sirmondus, lineas subducendo, Utcunque ta- 
men se habeat ea Ursmari annuntiatio, in laterculo 
servata est, Usuardo, post Adonem, probabilius as- 
cribenda, saltem prout a nobis exprimitur, licet Ado 
paulo aliter legerit, nempe: Zaubaco monasterio, 


(ransitus sancti. Ursmari episcopi et confessoris 


AUCTARIA. 


De Pratensi abunde dictum est. 

HERINIEN. hodie a reliquis discrepat, Ursmarum 
excludens ; ejusque loco substituens: « Eodem die, 
apud ecclesiam beati Petri Romz, depositio Domni 
Leonis pape noni, qui ecclesiam beati Remigii de- 
dicavit. » 

PuLSANEN. in Timone purus est? immediate sub- 
jungens: « Civitate Caucoliberi, etc. » Do Militi- 
nensibus tacet, atque etiam de Ursmaro. 

ANTUERP. et. Max.-LusEc. deficiunt etiam in Ur- 
smaro. 

Roswtgvbp, pro Z'imonis scribit Ti20tÀei. In Cxe- 
teris textum sequitur, nisi quod legat: « In pago Hai- 
noensi, » et in fine subjiciat : « In Cantia, passio 


saneti Elphegi archiepiscopi et martyris, qni a pa- 
ganis captus et necatus, in Lundonia sepultus 
est. » 

ANTUERP.-Max., ULTRA), LEYDEN., LovANIEN., Da- 
NIC. Editio ULinAJ.-BELG. Ursmari non meminerunt. 
in reliquo textu ferme puri sunt. ALBERGEN .in eo 
defectu convenit, sed praeterea Vincentium Cauco- 
liberitanum excludit. 

BRUXELLEN. et hic Ursmarus deficit; de caetero 
proxime ad textus puritatem accedit. In fine autem 
subdit : « Eodem die, sancti Leonis papa noni et 
confessoris. Qui primum episcopus Tullensis, ah 
imperatore Henrico ad papatum promotus, et ex hoc 
eonscientiam hahens, resignavit, Et denuo rite ele- 


931 USUARDI MONACHI 


952 


cius, post laudabilem vitam, in ecclesia sancti Pe- A in Przetermissis. « Eodem die, sancti Alphegi epi* 


tri tumulatur, celarens miraculis. » 

HAGENOYEN. neque hic a textu multum deviat. De 

Ursmaro etiam tacet. In fine subjungit : « Cantua- 
ri», sancti Elfegi episcopi el. martyris. » 
. CENTULEN. incipit a Melitinensibus, in quibus 
purus est. Sequitur: « Apud Septimaniam, civitate 
Caucoliberi, sancti Vincentii confessoris, cujus 
gesta habentur. Eodem die, sancti Thimonis diaco- 
ni de septem primis, qui erucifixus Chorinto quies- 
cit: » Qux Vincentii Acta supersunt, docet Pape- 
brochius hic. 

ANT.EnP.-Ma:. in. Armenis et Vincentio, priori 
non multum absimilis, ita prosequitur : « In ea- 
nobio quod dicitur ad Laudibas, depositio beati 
Ursmari episcopi et confessoris, cujus gesta ha- 
bentur. » In Timone textum abbreviat, servata ta- 
men rei substantia. 


MaTRIG.-CanTHUS.-ULTRAJECT. : « Elphegi Cantua- 


riensis episcopi et martyris cum multis aliis. Thi- pj 


monis diaconi et martyris. » Et in margine : «Fes- 
livitas sacre lances celebratur feria sexta post 
octavam Pascha. » 

VATICAN., signatum num. 5949. inter Armenos 
omittit Zwff. De Ursmaro etiam nihil. In fine au- 
tem adjicit : « Romas, depositio sancti Leonis IX 
papa, qni sedit in pontificatu annis quinque. » 

In UcnELLIAN. deest Ursmarus. 

FLORENTIN.: « Florentie in partibus Tuscis, 
sancti Crescentii, subdiaconi sancti Zenobii, ejus- 
dem urbis episcopi, cujus vita, virtute et miracu- 
lis claruit an, Domini ccccxxiv, a Zenobio tunc ibi 
praesule, honorifice in ecclesia cathedrali sepultus, 
ac litteris sancti Ambrosii Mediolanensis praesulis, 
nuntiato ejus obitu, laudatus. » Patet encomiasta 
imperitia. 

BunDECALEN. : « Conobio Laubiis, sancti Urs- 
mari episcopi. » 

BIZUNTICEN. : 
confessoris, cujus vitam esse sanctissimam, cre- 
bra testantur miracula. » 

Editio LvBECco-Cor. in textu fere pura est, scribit 
tamen : «In pago Hamensi, coenobio Lambiis, beati 
Ursmari, » etc. Tum : « Solemniaco, sancti Tillonio 
[Tillonis] episcopi et confessoris. » Quis hic sit, vide 


XH Xa 


«Romz, depositio Leonis papa et (; 


scopi Cantuariensis et martyris. » 

BELINIi. editio altera textui superaddit : « Ro- 
me sancli Leonis papz et confessoris. » 

GnEVEN. : « Donati, Vitalis. » Ille ex Hieronym. 
acceptus est, cujus sit alter, nescio. « In Cancia, 
sancli Alphegi. Qui, ut refert Vincent, libro xxvt, 
clari natalibus ortus et litteris traditus, cum le- 
gisset qua ad salutem sufficere videbantur, totum 
philosophix studium convertitad diligendum Deum, 
primumque Wintoniz episcopus, deinde anno Do- 
mini »vi Cantuariensis archiepiscopus factus, ob 
vit:» sanctimoniam, ad palmam martyrii meruit per- 
venire, Dulcissimi et Charissimi martyrum. » De 
his vide Pretermissos. « Apud Arabiam, sancti Ty- 
monis episcopi et martyris. » Nec inter Pretermis- 
sos notus est. Vide de altero Timone. « Solemnia- 
co, Tyllionis episcopi et confessoris. Roma deposi- 
tio sancti Leonis papa IX et confessoris. Qui Ale- 
mannus natione, primo episcopus Tullensis fuit Bru- 
no dictus. Cum enim Romaniabimperatore postulas- 
sent pontificem sibidari,etille nullum episcoporum 
Teuthonis ab hoc onus assumendum inclinare pos- 
set, tandem iste consensit, et laudabiliter regens 
Ecclesiam, miraculis clarus quievit anno Domini 
MLIV. Apud Wesaliam superiorem, in dicecesi Treve- 
rensi, passio beat: memoriz: Wernheri pueri an- 
norum xiv, qui anno Domini MccLxxxvi a Judzis 
in die Prasceves suspensus, flagellatus, in meim- 
bris omnibus incisus, crudelique morte interemp- 
tus, multis statim claruit miraculis. In Dacia, civi- 
tate Othoniensi, translatio sancti Kanuti regis et 
protomartvyris Dacia. » Colitur x Julii. 

MoLaN. de Leone adducit ipsissima verba ex He- 
RINIENs! Aupra relata. « In Blandinio monasterio, 
elevatio corporis sancti Florbcrti, primi ejusdem 
coenobii abbatis. » Colitur x Novembris. « Ipso die, 
sancti Alphegi episcopi et martyris. » Tum litteris 
minoribus : « Qui primum Wintoniz... » ut supra. 
« Apud Wesaliam superiorem... » etiam ex GREVEN. 
Editiones postrem:x Ursmarum omittunt, pridie 
memoratum. De Elphego ut supra. Item de Leone. 
Sequitur : « Die decima nona, sancti patris Joan- 
nis de vetusta Laura. » In Florberto, et Wernhero 
nihil immutatum invenio. 


Die 20. 


Roms, natalis sancti Victoris papa, qui post beatum Petrum quintus decimus rexit Ecclesiam annis 
decem, et sub Severo principe martyrio coronatur. Item Roma, sanctorum martyrum Sulpitii et Servi- 
liani, qui pradicatione et miraculis Domitillzvirginis, ad tidem Christi conversi, cum nollent idolis 
immolare, a prefecto urbis Aniano capite czesi sunt. In Galliis civitate Ebredunensi, sancti Marcelli, ejus- 
dem urbis cpiscopi et confessoris, qui, divino jussu,' cum sanctis sociis Vincentio et Domnino ex Africa 
veniens, maximani pratem Alpium maritimarum, verboet signis admirandis, quibus usque hodie refulget, 
ad fidem Christi convertit. [Addit Bouillart., charactere cursivo : Eodem die, apud monasterium sancti 
Germani, revelatio corporis sancti Georgii Bethleemitici monachi et martyris, et sancti Venantii abbatis.] 


NOTXK. 
Puri sunt Praíen., Herinien., Tornacen., Rosmeyd., Mwunerat., Creven. e Molan. 
VARIANTES LECTIONES. 


Codex Rosweyd. pro coronatur, solus legit coro- D) opinor; exteri, Marcelli. In. Heriniensi superius 
tutus est. Sic Tornacen. et Munerat. pro S'wipitii, | ascriptum zi. Greven. habet Marcelli primi. Mu- 
Supplicii, u& aliqui scribunt S'z/picii. Rosweyd. — nerat., Dominio, pro Domino. De c:xtero RÀome, 
male prefigit Publii. lem Munerat., Greven. et «atale, Ydolis, Ebredunense, Affrica, Aphrica et 
Molan. Domicille. Salaiano s Aaianoin Munera- hujusmodi minutize facile condonandz. 

Lo error est. Molan. legit Marcellinus, ei recte, 


OBSERVATIONES. 


Victorem episcopum cum tribus sociis, in Hiero- 
nymianis referri perspieuuur est : Zome, depositio 
$. Victoris episcopi, Felicis, Alexandri, Papiae. 
Anhic ut martyr signetur. Victor, non satis certum 
est. nisisociorum causaid erui posse videatur. Apud 


Romanum parvum, Victorem episcopum et mar- 
tyre invenio, sed incomitatum : Rome, Victoris 
episcopi el marlyris. Isne Romans, an alterius civi- 
latisepiscopus fuerit, disputat Henschenius alia epi- 
Scoporum extraneorum Roma passorum exempla 





903 


MARTYROLOGIUM. — MENS. APRIL. 


934 


commonstrans ;atque una probarenititur Victorem A repraesentare conamur. Beda totis septem diebus 


in Hieronymianis apographis hoc die memoratum. 
quiscunque siti, Romanum pontificem istius nomi- 
nis non esse, utpote qui xxvii Jullii defunctus cre- 
ditur, quo die a Rabano, Notkero, aliisque martyro- 
logis, et pr:esertim Romano moderno. colitur. Id a 
Molano pridem observatum, fecit, ut in postericori- 
bus Usuardi editionibus textum mutilaverit, trans- 
lato in mensem Julium eo Victore, qui certissime 
hoc dic ab Adone pro Viciore papa sumitur; sive 
ipsea sciolo fortealiquo, ut suspicatur Henschenius, 
inerrorem inductus, seu primus omnium lapsus fuc- 
rit. Adoniselogium Noster, et aliieum secuti, paucu- 
lis mutatis, tuto transcribendumexistLimarunt. Lon- 
giusculum est, quod in Mosandri editione legitur, 
et adhue paulo auctius a Notkero exhibetur, ubi au- 
ctor illa 1psa adjungit, qua xxvrur Julii apud eum- 
dem[ex Rabano iterum descripta sunt. De Henschenii 
mente dubium non est ; Papebrochius diem xx Apri- 
lis pr::ferendum putavit, atque adeo cum Floren- 
tinio censuit, ipsum Victorem papam esse, qui hoc 
die in Hieronym. celebratur : quibus subscribit Til- 
lemontius. Vietoris Vitam per octo articulos dedu- 
cens tomo III, a pag. 100. Pagius ad annum cai, 
num. 5, vix audet diem obitus definire. licet aperte 
supponat, in Hieronymianis Victorem papam xx 
Aprilis aununtiari. Variorum opiniones hic cursim 
attingimus, ad xxvim Julii in. Actis examinandas. 
Nos interim, ut siepe monuimus, Usuardum sive 
errantem, sive vera predicantem, nativis coloribus 


B 


vacat, hodiernum Flori supplementum, non Victo- 
rem, sed Auicetum papam commemorat. 

Sulpitius et S'errilianus solo nomine a Romano 
parvo appellantur, Hieronymianis incogniti. Ado ex 
Actis sanctorum Nerci, Achillei et Domitilla, de 
quibus alibi non semel agendum est, insigni eos ex- 
ornat encomio, cujus potiorem partem suam facere 
satis habuit Usuardus. Deeorum martyrum transla- - 
Lionibus, de variis S'ervilianis, aliisque eo spectan- 
tibus plura annotavit Henschen us, Marcellinus et 
socii, solius Adonis sunt, ex cujus elogio suum 
formavit Noster, Notkerus totam messem colligit. 
Acta a nobis edita Adonem vidisse oportuit, quo- 
rum, 8i non auctorem, saltem sceribam detexit 
Mabilio in Diplomatica pag. 172, litt. E, ex codice 
ab octingentis annis descripto,a Deodato presbytero 
Vitam paucis decurrit Tillemontius tomo VII, a 
pag, 9561. Cur autem Marcellinum Adonis plerique 
nostri, iique probatissimi codices in. Marcellum 
transmutaverint,non habeo unde conjiciam : scripsi 
Marcelli, quoniam ita scriptum invenio. In codice 
Heriniensi, ut jam indicavi, desuper adjectam vi- 
dere est syllabam zd, sed recentiori et atramento et 
calamo. H:xc pro laterculi primzva simplicitate 
dicta sint satis; sequantur Wandalberti priores bini 
versiculi, qui Marcellinum et socios celebrant, po- 
sleriores duo in Auctariis subjicientur : 

Marcellinue, Dominus, Vincentius atque, 
Nomine bis senem radiant festoque fideque. 


AUCTARIA. 


Est in PRATEN., ad marginem, ni fallor, adjecta 
« revelatio corpus sancti Georgii Bethleemici, mo- 
nachi et martyris, et sancti Venantii abbatis, » sed 
hujusmodi additiones plerumque negligimus. 

PuLSANEN. et LovaNIEN. ultiinas textus lineas de- 
truncant, sistendo in episcopi et confessoris, sup- 
pressis reliquis. 

ANTUERP., Max.-LuBEC. puri sunt, sed in (ine adji- 
ciunt : « Antisiodori, sancti Mariani. » Hoc nomen 
varie tortum et deformatum est, non solum in codi- 
cibus nostris, sed etiam in Hieronymianis, de quo 
vide Florentinium. Castellanus censet legendum, 
ut hic habetur. 

ANTUERP.-Max., ULTRAJECT., LEvpEN., editio Ur- 
TRAJ.-BELG. textui puro etiam subjungunt : « Apud 
Antisiodorum depositio sancti Marciani Ifa multi 
scribunt, pro Mariani] presbyteri et confessoris. » 

ALBERGEN et DasiC. in Auctario cum duobus prz- 
cedentibus conveniunt, sed sancti Victoris annun- 
tiationem differunt xxvri Julii. 

CENTULEN., in Victore purus, ita prosequitur : 
« Item Roma, sanctorum Sulpitii et Serviliani. qui 
hortatu beatz Flavie Domitillee ad fldem conversi 
et pro Christi amore sub Aureliano [Aniano] passi 
sunt. Antisiodori, sanctorum confessorum Mamer- 
tini et Mariani presbyterorum: » 

ANTUERP.-M4J. a CENTULENSI, phrasi paululum 
differt. Pro Mamertini, scribit Martini. 

BRUXELLEN. de Victore addit : « Hic terminum Pa- 
schalem, et quod Pascha semper in die Dominica ce- 
lebretur instituit. » In sceunda annuntiatione purus 
est. In tertia ex Adon^ subjungit : «ta ut baptiste- 
rium, quod ipse a: ud pralatam urbem condidit, in 
sacrosanctis Paschalis festi vigiliis, divina virtute 
singulisannis, aquissubitisinundetur, et per septem 
ejusdem solemnnitatis dies gratia exuberante per- 
maneat. Apud Antisiodorum, sanctorum confesso- 
rum Mamertini et Marciani presbyterorum. » 

HaAGENOYEN. incipit : « In Missia sanctae Hiltegun- 
dis virginis. » Sequitur totus textus satis purus, 
Tum : « Anthisiodoro, sancti Martiani presbyteri. » 
Jam diximus melius vocari Mariani. « In Ycomcdia, 
sanctorum Sevclii et Theophanti : ii sunt. translati 
in Cellam Ratolfl. » Sintne hi fortasse S$'ynesius ct 
TAeopompus, vide in indice Protermissorum oet xxi 


C 


Maii. Synesium aliquem hodie canit Wandalbertus: 


Festlaque Synesii celebrantur martyris almi, 
Pontificis titulo, doctrina et morte beati. 


Ita quidem poeta martyrologus, sed necduin satis 
explicatum invenire licuit, quis ille .$'yaesius sit, 
episcopi el martyris titulo insignitus. Non lubet 
hariolari, doceat nos, qui talem S'ynesiwm uspiam 
repererit. Forte corruptum furit nomen, sed et hoc 
eque incertum est ; ut proinde satius sit, aliquid lu- 
minis alicunde exspectare. 

AQUICINCT. Sic incipit : « Roma, natalis sancti 
Victoris papa, qui post beatum Petrum tertius de- 
cimus, rexit Ecclesiam annis decem et sub Severo 
principe martyrio coronatur. Hic constituit, ut san- 
ctum Pascha semper die Dominico celebraretur, et 
a quinta decima luna primi mensis, usque ad vige- 
simam primam observaretur. Constituit etiam ut 
necessitate faciente, sive in flumine, sive in mari, 
seu in fontibus, sub Christiania confessione, qui- 
cumque hominum, ex gentilibus venientes, baptiza- 
rentur. » H»c ex eliquo Adonis auctiori apographo, 
vel ex Notkero desumpta sunt. 

DAvERONEN. : « Antisiodoro, sancti Martini. » Et 
sic habet etiam AQUICINCT. supra. 


ManTnIC.-CAnTHUS.-ULTR GECT. : « Victoris papae 


D et martyris. Mamertini abbatis. Maciani [Mariani] 


presbyteri. » 

VATICAN., num. 5949: « Item Rom, via Numen- 
tana,sanctorum Aralaci et Donatz. » Vide totam co- 
hortem,et primi nomen recte scriptum in Actis. 

ÜcHELLIAN. : « Anlissiodoro, sancti Martiani. » 

FLORENTIN. : « Antissiodori, sancti Martiani. » 

DiviosEN. ecclesi:z sancti Stephani. « Antissiodori, 
sanctorum confessorum Mamertini et Mariani pre- 
Sbyteri. Et translatio sanctz? Exuperiz virginis. » 
Lege Eczuperantie, ut infra. Colitur xxvi Aprilis. 

REMENs. ecclesixv SS. Timothei et Apoll. « Trans- 
latio eorporis sanct:» Exuperantis virginis. » 

Editio LuBEco-Cor. Victorem remitlit ad xxvi 
Julii. Altera textus pars satis pura est. In fine: 
« Anthisiodoro, depositio sanctorum confessorum, 
Mamertini et Mariani presbyterorum.» — — 

BELIN., in ultima annuntiatione Marcellini socios 
expunxiL ; czetera purus est. In fine addit prima 


959 


USUARDI MONAGHI 


* 


956 


editio: « Anthisyodori, sancti Martiani. » Altera, A sancti patris Theodori, qui fuit in Trichine. » Rur- 


subdit, « confessoris. » 

GREVEN. : « Item, sanctorum Johannis, Victoris, 
Donati. » Ex Hieronym. « Adelarii episcopi et mar- 
tyris. » Vide inPretermissis. « Antisiodoro, sancto- 
lum Marciani et. Mamertini presbyterorum. Item 
sancte memoriz llildegundis virginis, sanctimonia- 
lis Cisterciensis ordinis, qux? et Josepha dictaest. » 

MoLAN, : « Antisiodori, sancti Martiani. » Typis 
minoribus de Ilildegunde, ut GnEvEsvs. In aliis edi- 
tionibus, ut jam supra dixi, expunctus est Victor 
papa. In fine de Martiano eadem. « Dic vigesima, 


XI Xa. 


sus minoribus litteris : « Sconaugis, obitus Hilde- 
gundis virginis,ordinis Cisterciensis,quz et Josepha 
dicta est, » Quidni Josephum potius appellat, ut- 
pote qu:e sub virili habitu inter monachos admissa 
est, ibidemque sanctissime vixit, post inulta .et 
gravia pericula, quibus ante religioni: ingressum 
exposita fuerat. Videatur mirabilis Vita, a conno- 
vitio, rerum omnium in monastica professione inter 
viros geslarum, teste oceulato scripta, et a Pape- 
brochio illustrata. 


Die 3. 


Apud persidem, natalis beati Symeonis episcopi et martyris, qui jubente Sapore Persarum rege con:- 


prehensus ferroque onustus, cum de Domino voce libera et constai':ssima testaretur, primum carcerali 
ergastulo cum aliis centum, e quibus alii episcopi, alii presbiteri, alii diversorum ordinum clerici, ma- 
ceratus, novissime cum omnibus jussus est pariter decollari. Passi sunt cum co etiam clarissimi quidam 
viri Ustazadis, Abdella, Ananias et Pusitius, cum filia, qu: erat sacra virgo. Alexandri», sanetorum 
Aratoris presbiteri, Fortuni, Felicis, Silvii, Vitalis, qui in carcere quieverunt. 


NOTE. 
Ita Praten., Herinien., Tornacen., Autuerpien. et Maz.-Lubec., Rosweyd , Munerat., Belin. prima 
editio, Greven. et Molan. 
VARIANTES LECTIONES 
Simeonis scribunt Praten. et. Molan. quos cum B omninoomnes,excepto solo Belino,in quo Ustozadis. 


pluribus codicibus alibi secuti sumus : codicum 
aliorum auctoritas hic alio nos divertit. Si hine 
inde fluctuemus, ipsorum, non nostra culpa est, 
sed facile condonanda. Apprehensus pro compre- 
hensis solus Belinus legit, apud quem et Persi- 
dam pro Persidem. Consiantissime abverbialiter 
posuit Molanus. In monnulis codicibus ad, a/4 ept- 
&copí, alii presbyteri, alii, etc., inseritur verbum 
erant, ast in textu, cum codicibus probatioribus, 
satis intelligi supponitur. Ustazadis, legunt codices 


Acta przferunt Usíhazanes ex Sozomeno, attamen 


Romanum parvum et Ado legunt cum textu Egusi- 
usitius. In solo Heri- 


lius in Belino, ponitur pro e 

niensi invenio, cum filia sua. Consentiunt Praten., 
Herinien., Tornacen., Rosweyd., Greven. et alii in 
Fortuni, quod adeo in textu servandum putavimus, 
licet melius, ni fallor, alii legant Fortunati , Munerat. 
Fortunii. Sunt qui ponant et Vitalis, sed probatis- 
simi hoc praterimnittunt, ut Usuardo familiare est. 
Honustus, Felicis, etc., notatione non indigent. 


OBSERVATIONES. 


Romanum parvum unicam hoc die annuntiatio- 
nem ponit : /2 Perside, sancti Simeonis episcopi et 
| mariyriscumaliis centum,et Ustazadis, el Abdelle, 
et Ananie, et Pusicii. Atque ib nobilissima mart y- 
rum acies in sacris Fastis primum innotescit, procul 
dubio ex Sozomeno aut ex Tripartita accepta, cui 
ex eisdem monumentis elogium suum concinnavit 


Ado, cujusque medullam Usuardus satis eleganter C 


decerpsit; Notkerus ferme integrum de more trans- 
tulit. Plura, tum qua ad rectam nominum expres- 
sionem, tum qu: ad diversum UsíAazanis et aliorum 
obitus diem spectant, videsis in Actis nostris expli- 
cata et illustrata; ubi id praecipue studuisse videtur 
Henschenius, ut acerrim: persecutionis, quam ad- 
versus florescentem Persidis Christianitatem movit 
hostis ejus infensissimus Sapor, initium probabilius 
ex Hieronymo ad Constantii tempora reduceret, 
quod ad Constantini etatem male a Sozomeno rela- 
tum probant euin ipsoeruditi recentiores Ruinartius 
inter Sincera et Selecta s pag. 632, et Tillemontius 
tomo VII, a pag. 76, ubi tota historia lale, et ex 
ordine digeritur. Attamen Henschenio minime con- 
sentiunt laudati Ruinartius, Tillemontiu$ et alii in 
eo, quod Symeonis et sociorum martyrium differat 
ad annum cccxLix. Fecit hoc magister noster plau- 
sibili ratione ductus : cum enim in Sozomeno Per- 


xxI Aprilis certo passos esse Symeonem et socios. [d 
utique supposuit Henschenius,sed rectesupposuisse 
ei concedere non possumus, nimis gnari auctorem 
Romani parvi et Adonem, ut alias palam fecimus, 
sepissime dies selegisse, aut ex mero arbitrio, aut 
ex conjectura aliqua ; qualem suggerere hic potuit 
ipsa illa Sozomeni periocha de die, quo memoria sa- 
lutaris Christi passionis quotannis vecoli solet, 
quemque ipsi cum xxr mnartyrologi alii, tum Latini 
tum Graci (Chronologi non boni) cum alio Aprilis 
die composuerint, ut clare iterum patebit die se- 
quenti, et alibi fusius poterit demonstrari. Ne pluri- 
bus abinstitutodeflectam,candide fateor, mesubduc- 
to ab Ilenschenio calculo fidere omnino non audere, 
urgentibus presertim aliis rationibus, que Symeo- 
nein et socios, sub principio grassantis Saporiane 
persecutionis, annocirciter cccxLix martyrium subi- 
isse, verosimilius ostendant ;in quo fallit Pagii in Ba- 
ronium critica ad annuui cccxLim, dum Henschenii 
sententiam describit et sequitur. Nolim tamen cum 
Gastellano hac ratione induci, ut solemnitatem a 
martvrologis nostris, tot jam seculis stabilitam,loco 
suo dimoveam, quam eidem etiam afflixit. Wandal- 
bertus, Caíum diei sequentis huc retrahens : 


Undecima Gaius, pariter Simeonque coluntur. 


sarum istorum martyrium accidissedicatur die, quo D — Altera classis martyrum Alezandrinorwmn ex apo- 


memoria saluturis Christi passionis quotannis ve- 
coli solet,recte censuit ,quz:erendum esseannuim,quo 
xx1 Aprilis cum die Parasceves concursum habeat ; 
is vero cum ante annum cccxLix non recurrat, ibi 
Symeonis et aliorum certamen (Usthazanes pridie 
coronatuserat)collocandum omnino putavit; Recte, 
inquam, censuit, $t recte supposuisset, in martyro- 
logiis nostris verum semper et proprium passionis 
diem, martyrum festivitati assignari, atque hic die 


graphis Hieronymianis proficiscitur, in quibus non 
omnimoda invenitur conformitas, ut recte observa- 
vit Florentinius. Manifeste patet, quinque dunta- 
xat ab Adone selectos, a quo eos Usuardus accepit, 
ordine paululum immutato, variatoque unius no- 
mine, quem note optim: codices nostri non Por/t- 
natwn, ut A io "git, sed Fortunum constanter ap- 
pellant. Nomen jepravatum inquies ; esto; a. codi- 
cibus nostris nequaquam recedere certum est. ut in 





957 


MARTYROLOGIUM. — MENS. APRIL. 


998 


Ustazade, qui Usthazades vel CÀustazates, vulgo A chalas, nimium forte religiose przstitimus. Atque 


Usthazanes vocandus est; et. Abdella, qui Abede- 


hinc abunde patet textus Usuardini integritas. 


AUCTARIA. 


PuLsANEN. mutilus est, omittens ea, quse de Us- 
lÀazane et sociis in laterculo dicuntur inter decol- 
lari e& Alexandria. 

ANTUERP.-Max., ULTRAJECT., LEYDEN., ALBERG., 
DaNic. et editio ULrRAJ.-BrLG., in textu puri, sub- 
dunt in fine : « Leodii in ecclesia beati Laurentii, 
depositio beati Walbodonis [Walbonis scribit Da- 
NIC.) ejusdem urbis episcopi. » Idem Auctarium 
habet 
deficit PULSANEM. Supra. 

CxNTULEN. : « Apud Persidem, sancti Symeonis 
Selencim [Seleucis] et Thesefontis [Ctesiphontis] 
regalium civitatum episcopi, qui persequente rege 
Persarum, post alia tormenta capite plexus est. Cum 
quo passi sunt Ustazades ennuchus, Abdella, Ana- 
Dias senes, Pusicius cum filia virgine. Alexandrizm, 
sanctorum Fortunati, Aratoris presbyteri, Felicis, 
Silvii, Vitalis, qui in carcere quieverunt. In Galliis, 
civitate Ebreduno, sancti ::arcellini, primi ejusdem 
civitatis episcopi el confessoris, Vincentii [adde 
Domini] sociorum ejus. » De quibus nos pridie. 

ANTUERP.-Maj. in Simeone textum ex Adone in- 
lerpolavit. In Alexandrinis, cum CENTULENSI con- 
venit. Sequitur ultimo loco, de Marcellino, sed 
pure, ut heri in textu legimus. 

BnuxELLEN. incipit : « Romse, sancti Sotheris pa- 
p. Qui sedit annis novem, et tunc martyrio coro- 
natus est. llic constituit, ut nulla monacha pallas 
sacratas tangeret, sed ut velum portet. » Multi alii 
Sotherein hac die referunt, qui ad sequentem per- 
tinet. Sequitur de Simeone, uhi ex Adone inserun- 
tur hac verba : « Seleuci: et Thesephontis rega- 
lium civitatum episcopi, » etc. In Alexaudrinis pu- 
rus est. In fine: « Leodii, depositio beati Walbo- 
donis, ejusdem civitatis episcopi. » 

HAGENOYEN., in Simeone satis purus, sequentes 
duas annuntiationes turpiter confundit, hoc inodo : 
« Alexandriz, sanctorum martyrum Aratoris pres- 
byteri et Fortunati. Item Leodii in ecclesia beati 
Laurenti, sarcti Walbodonis episcopi ejusdem ur- 
bis, Silvii, Felicis et Vitalis, qui in carcere quie- 
verunt. » Ànnuntiationum confusio. « Roms, sancti 
Agapiti pape, qui multum in gestis pontificalibus 
laudatur. Hic ingressus est Constantinopolim et 
Justinianum imperatorem ab errore revocavit Ar- 
themii [Anthimi], ipsum Arthemium destituendo, 
et Menam catholicum virum constituendo. Hic Ar- 
themius in Christo duas negabat naturas. Et obiit 
papa Constantinopoli et transfertur in Romam, et 
cum gloria sepelitur in ecelesia sancti Petri apos- 
toli. Hic etiam constitutiones fecit. » Hic impor- 
tune intrusus est Agapitus, qui xx Septembris co- 
litur; quidquid a multis aliis, cum Notkero, dio 
sequenti referatur. 

AQUICINCT. incipit; « Roma, saneti Sotheris pa- 

v. Hic constituit, ut nulla monacha pallam sacra- 

m contingeret in ecclesia, nec incensum pone- 
ret. » Sequitur textus. 

VicTORIN. post virgo subdit; « Item sancti So- 
theris papz. Hic constituit, ut nulla monacha pal- 
lam consecratam contingeret, neque incensum 
offerret. » 


X Kal. 


VANIEN., Sed deficit in iisdem, in quibus. 


Rzc. SuEc. qui fuit principis Ursini a Rosemberg : 
« Leodii in eeclesia beati Laurentii, depositio beati 
Valbonis, ejusdem ecclesiz episcopi. » 

MarRiC.-CanTHUS.-UrTRAJECT. : « Simeonis epis- 
copi et martyris cum aliis pluribus sub Sapore 
Persarum rege, sub [quo] xvi millia diversis in 
locis et temporibus martyrio coronati sunt. » 

VATIGAN , num. 5949, in fine : « Roma, natalis 
sancti Soteris papz, qui sedit in episcopatu an- 
Di8 IX. » 

Editio LuBECo-Cor. in Simeone ferme ut BRUXEL- 
LEN. interpolata. in Alexandrinis pura esl. Sequi- 
tur : « Leodii in ecclesia beati Laurentii, depositio 
sancti Walbodonis, ejusdem urbis episcopi et con- 
fessoris. In Anglia, civitate Cantuaria, sancti An- 


B celmi episcopi et confessoris. » 


BELINI secunda editio : « Eodem die, trans!atio 
sancti Osualdi episcopi Eboracensium. » Colitur 
xxvii Februar. 

GREVEN. : « Roma, beati Sotheris papa et mar- 
tyris: secundum Adonem vero, die sequenti. » Imo 
hac die ponitur a Mosandro : in editione RoswEYDi 
notus non est, nisi male in appendicem rejectus sit. 
« In Anglia, beati Anselmi archiepiscopi et docto- 
ris precipui. Hic ex confinio Lombardie et Bur- 
gundis ortus, venit Beceum. allectus fama magis-, 
tri Lanfranci, factusque est ibi primo monachus et 
deinde prior, postremo Cantuariensis archiprzsul 
effectus, vita et doetrina excellenter claruit circa 
annum Domini xc. Luciani Viennensis episcopi. » 
Potius Juliani, de quo vere potuit dicere, poni ab 
Adone die sequenti, quo colitur. « Apud Leodium, 
Walbudonis episcopi et confessoris. Item beats 
memoriz Victoris papze III et confessoris. De quo 
inter alia legitur, quod in magna corporis sui con- 
tinenlia vixerit, cilicio asperrimo ad carnem sem- 

er indutus. In mensa convivarüm frequenter fal- 
ebat oculos, cibos tangens, non gustans. Noctu 
modico somno accepto, latenter de lecto surgebat, 
orationibus, veniis et lacrymis vacans. Claruit 
etiam miraculis. » Remittitur ad xvr Septembris. 

MoLax. de Oswaldo, ut BELIN. : « Eodem die, san- 
cti Anselmi episcopi et confessoris. Roma, sancti 
Soteris papa: qui sediL in episcopatu annos novem, 
sepultus in coemeterio Calisti. Hic constituit, » etc. 
« In Africa, natale Maximini martyris : Qui tempore 
Decii post alia tormenta, lapidibus oppressus est. » 
Ita eum vocat Rabanus, cujus elogium describit 
Notkerus. In Actis, sub nomine Macimíiani, remit- 
litur ad xxx Aprilis. Pergit MoLAs, sed litteris mi- 
noribus : « Liber anniversariorum ad S. Lauren- 
tium: Dominus Wolbodo Leodiensis piissimus 
episcopus a seculo migravit, qui huie loco res sa- 
cras dedit et in eo humari elegit. » Ilactenus prima 
editio. In aliis, de Anselmo, ut supra. Tum : : « Die 
vigesima prima, sancti hieromartyris Januarii! et 
comitatus ipsius, et sacrosancti martyris Theodori, 
qui fuit in Perge. » De his duobus agitur in elen- 
cho Przetermissorum; quizriturque, an vera sint, 
et non potius inversa nomina. Rursus typis mino- 
ribus : « Apud Leodium, in ecclesia sancti Lau- 
rentii, Dominus Vuolbodo, » etc., ut supra. 


Die 22. 


Roma via Appia, natalis beati Gaii pap, qui cum Ecclesiam undecim annis, mensibus quatuor, diebus 
duodecim rexisset martyrio coronatus est sub Diocletiano principe. Apud Persidem, sanctorum martyrum, 
qui pro Christi nomine gladio jugulati sunt sub rege Sapore. In quo fidei certamine passus est Melisius 
episcopus, Acepsimas quoque episcopus, cum presbitero Jacobo. Mareas et Bicor nihilominus episcopi, 
cum clericis fere ducentis quinquaginta, monachis etiain et sacratis virginibus plurimis. Inter quas et 
Symeonis episcopi soror, nomine Tarbua, cum pedissequa sua, serra scissa est. Civitate Cordula, natalis 


950 


USUARDI MONACHI 


960 


Parmenii, Helimenz et Chrisoteli presbiterorum, Luc: et Mucii diaconorum, quorum triumphus martyrii 

in passione beati Laurentii habetur. Lugduni, sancti Epipodii, qui persecutione Antonini Veri, post illata . 

sibi gravia tormenta, martyrium capilis abscisione complevit. [Addit Bouillart. : «Senones, sancti Leonis 

episcopi. Et charactere cursivo: Eodem die inventio sanctorum martyrum Dionysii, Rustici et Eleutherii.] 
NOTE. | 


Ex codicibus nostris omnibus nullum invenio, À debitur firmior:bus argumentis ultro. cedam. Hoc 


quem undequaque purum ausim asserere. Singulo- 
rum collatio textum dabit, quam fieri poterit, sim- 
plicissimum.Grevenus et Molanus puritati accedunt 
proxime, utpote qui de Melisio hz:»c solum interse- 
rant : Sanctitate et miraculorum gloria insignis. 
Atque hzc in Adone legi equidem fateor ; ast Usuar- 
dina non esse, probat silentium aliorum codicum 
omnino omnium, tum mss., tum typis editorum. 
Affine aliquid prima fronte reperitur in Tornacensi, 
ubi, Melisius Deo acceplissimus; in Rosweyd. et 
Belin., Melius acceptisstmus, Sed amanuensis osci- 
tantia palpabilis est, dum Accepíissimus ponitur 

ro Acepsimas. Jam cur reliqui codices excludan- 
ur, attende. Pratensis, solito deformior, subdit 
praterea in fine : S'enonis, sancti Leonis episcopi. 

suardine, inquies. Non ita existimo : obstant enim 
codices alias integerrimi IIeriniensis, Tornacensis, 
Muneratus, Grevenus, et Molanus, quorum auctori- 
tas combinata, czeteris omnibus, me quidem judice, 
anteponenda est. Adde Rosweyd. et alios non igno- 
biles, quibus tamen non innitimur. Si cui aliter vi- 


* Pauci sunt articuli, si qui tamen, quibus ador- 
nandis magis desudarit Sollerius. Quos codices 
perlustravit, perlustravit autom prope octoginta ; 
li omnes ita vitiosi erant, ut nulli omnino fidere 
ausus fuerit, collatosque simul omnes oportuerit, 
ut ex singulis textum erueret. S'ingulorum collatio, 
inquit ipse, feztum dubit, (uam fleri poterit, sim- 
plícissimum. Laborem laudent alii; ego acumen et 
judicium vehementer admiror. Nam in tanta codi- 
cum depravatione, quis non miretur Sollerium ita 
Usuardi sensum callere potuisse, ut ab eo ne latum 
quidem unguem discederet, autographum ipsum 
verbum pro verbo redderet? Certe suspicabitur ali- 
quis eum, dum huic articulo operam dabat, ob ocu- 


etiam ab rerum hujusmodi peritis observari velim 
ad exclusionem Zeonis non parum conducere, quod 
Grevenus et Molanus in prima sua et puriori edi- 
tione, nec in Auctariis suis de eo meminerint. Se- 
quitur in prefato codice Pratensi : Eodem die, in- 
ventio sanctorum martyrum Dionysii, Rustici et 
Eleutherii. Sed h»c ad marginem, ni fallor, addita, 
licet antiqua manu, ut testatur Castellanus, textus 
uritati nihil c"icerent, si cz:etera. essent. integra. 
eriniensis purissimus esset, nisi secundo loco in- 
seret : Parisius, translatio beatorum maríyrum 
Dionysii,etc. Tornacensis navis aliis non caret ; 
capitale vitium est, quod in fine adjicias : 7pso die, 
intentio sanclorum marí(yrum Dionysti, elc. Atque 
ita plane Muneratus, his verbis non satis castigatis : 
Ipso die, inventio beatorum corporum Dionysii, 
Rustici et Eleutherii, de quorum corpora [melius 
diceret qwe] rey uiescunt in cenobio diti Dionysii 


B in Francia. Bodem die, sancte Oportune virginis. 


Codex Roswoydi, caetera etiam purus legit in fine : 
Inventio sanctorum martyrum, etc. 


los habuisse apographum, quod apud se servat, et 
illud exscripsisse saltem usque ad Senones. Totum 
exscribere debuit. Non fuit quidem postrema hzc 
commemoratio Carolini autographi. Caret enim illa 
Dervensis codex. At ejusdem esse manus ac reli- 
quum articulum ne Sollerius quidem diffitetur. At- 
que hoc ipso die memoriam S. Leonis colit Senonen- 
sis Ecclesia, antiquiora, Martyrologia referunt, 
Saussaii recentius elogio celebrat. Is ipse cst san- 
ctus Leo, qui Childeberto regi episcopum Melo- 
duni, ubi nunquam episcopus fuerat, constituere 
volenti, generoso animo restitit, scripta ad eum 
epistola, quam Sirmondus edidit tom. I Concilio- 
rum Galli». BoviLLART. 


OBSERVATIONES. 
Ex is evinci puto, textum hic genuinum et sim- C desumpsit. Elogii Adoniani fons idem, qui die prz- 


plicem a nobis representari, tametsi ex nullo seor- 
sim codice eum depromere bac die licuerit. Satis 
nimirum et abunde est, quod in eo conveniant 
apographa pleraque, eaque notz optima, licet 
aliunde nonnulla oligine inspersa. Si quis imme- 
rito exclusos putet. Grevenum et Molanum, haud 
gravate patiar eorum brevissimum encomium Usu- 
ardo ascribi. Porro reliquos omnes plane exclu- 
dendos, nemo, opinor, diffitebitur. Su erest, ul 
more nostro Usuardum eum antiquioribus confe- 
ramus. Caium commemorant exempla Hierony- 
miana, ad qu:? videndus Florentinii Commentarius. 
Est et in Rom. parvo. Beda ipsum condecorat elogio 
brevi, ab Adone non nihil aucto. Cxterum ipsissi- 
ma, quz hic in textu retulerunt, verba in prafatis 
Beda et Adone, atque item in Rabano, ad apicem 
leguntur. Sic tamen ut multo plura habeat Ado, 
qua hic et in toto textu Notkerus adoptavit. Vidi- 


cedenti, nempe Sozomeni, vel potius Tripartita 
historia. Notatur illic diserte aqnxus sequens post 
occisos S'ymeonem et alios, atque is ipse dtes, q«o 
nemoria passionis Christi recoli solet, quo non qui- 
dem passi martyres, sed quo eziit ediclum Saporis 
erudelissimum in universam Persidem. De mart y- 
rum illorum ingenti numero et cruciamentorum ge- 
nere, vide in Actis Sozomeni, num. 7. Annus ex die- 
tis die prescedenti determinandus est, verosimilius 
cccxLv. Singulorum certaminis dies procul dubio 
diversissimus ; nihilominus a martyrologis nostris 
consignati omnes hoc xxm Aprilis : cum interim 
certissimum sit, feriam sexam passionis Dominica, 
ne Loto quidem szculo quarto, cum eo die concur- 
rere potuisse; ul rursus manifeste pateat, diem 
xxi Aprilis, pro mero Romani parvi, et aliorum 
arbitrio, delectum esse, quod hie Henschenius fa- 
teri cogitur apud quein verior est noininum ortho- 


mus die przecedenti, ipsum ibi a Wandalberto cum [) graphia, seorsimque relata et illustrata Acta non- 


Symeone Persa decantari. Vita ejus ex Actis sancti 
Sebastiani et sancta? Susanna: ab Henschenio de- 
sumpta est, iisque notis illustrata, ut nihil magno- 
pere desideretur. Quid de ea censeant recentiores 
critici, opportunius expendi poterit in majori opere 
ad x1 Augusti. 

Hestern: Persarum turmas subjungitur altera 
maríiyrum plurimorum, ut Romanum parvum bre- 
viter indicat. Ab Adone, si non verius, saltem dis- 
tinctius, quorumdam nomina enumerantur, ex quo 
Noster, contracta paululum phrasi, sua omnia de- 


nullorum particularia, quorum aliqua, inter Sele- 
cta numeravit Ruinartius a pag. 639. Qux sequitur 
alia Persarum cohors, Corduie? a Beda tribuitur, a 
Rabano aliisque perperam Cordube ; quod et supe- 
rius ad xv hujus, ab eodein Rabano factum observa- 
vimus, ubi de ipsa illa positione agendum fuit. Tota 
ad Babyloniam spectare videtur, cum Polychronio 
ad xvii Februarii. Plura vide in notationibus Baro- 
nii, Florent '::;i. 'renschenii et in Observationibus 
nostris xvi Februarii, xv Aprilis, x Augusti, et 
locis aliis, ubi de Laurentii Actis sermo recurrit. 


961 


MARTYROLOGIUM — MENS. APRIL. 


902 


Cseterum classis illius encomium habent Beda, Ra- A spectare, supra ostendimus, Epipodiws in Hierony- 


banus, Ado,ex quo ultimo pauca Usuardus deliba- 
vit. Satisne clare Cordulenses martyres in Hiero- 
mianis denotentur, dubitatari potest : diserte eos 
memorat Romanum parvum; quorum priores tres 
primis suis duobus versibus canit Wandalbertus : 


Terni presbyteri decima .n, terneque coronapt 
Palma, Parmeniusque, Elimenes, Chrysotelusgque. 


Tribus aliis versibus ludit in ternario numero, 
occasione inventionis sanctorum Dionysii, Eleu- 
therii et Rustici, quam ad textum nostrum non 


mianis certo consignatus est, additusque ab Adone 
Alexander socius, cum utriusque laudatione, Nos- 
ter autem ea tantummodo decerpsit, quse AZpipo- 
dii erant propria, neglecto comite Alexandro, qui 
tanquain tertio post die passus, ab Adone ponitur 
xxiv Aprilis ; vide ibi. De Jw/iano, qui in Adone 
etiam ponitur, nec Usuardus, nec Notkerus memi- 
nerunt, forte quod in antiquioribus apographis 
expressus non fuerit, adjectus subinde, cum aliis 
nominibus sanctorum episcoporum, ad Urbem 
Viennensem propius spectantium. 


AUCTARIA. 


De pracipuis nostris codicibus PRATEN., HkRI- 
NIEN., TORNACEN., RoswEvD., MUNERAT., GREVEN. el 
MOLAN. in superiori notatione abunde dietum est ; 
ut plane superfluum sit, singulorum Auctaria aut 
potius variationes hic seorsim describere. 

PuLsaANEN. hac die prz::iter modum defectuosus est: 
agit enim tantummodo de Caio et Cordulensibus. 

ANTUERP. et Max.-LuBEC. in Caio textum muti- 
lant. Pro, i2 passione B. Laurentii, habet, Abdon 
et Sennis. Denique in fine : « Senonis, sancti Leo- 
nis episcopi. » 

ULTRAJECT., LEYDEN., ALBERGEN., et DANIC. Sic 
incipiunt : « Roms via Appia, natale sancti So- 
theris papz, qui post beatum Petrum undecimus, 
cum Romanam Ecclesiam rexisset octo annis, mar- 
tyrio coronatus, sepultus est in ci.iiterio Calixti. 
Roma via Appia, natale beati Gaii papa qui vice- 
simus nonus post beatum Petrum, cum Ecclesiam 
undecim annis, etc. Eodem die, sancti Agapiti pa- 
pe. Apud Persidem, » etc. In fine : « Senonis, 
sancti Leonis episcopi. » 

ANTUERP.-Max., LEYDEN., BELG., LovANIEN. et edi- 
tio ULTRAsECT.-BELG. de Sothere nihil. De Caio, ut 


Supra. In martyribus Persis puri nca sunt. In fine : 
« 


d 


nonis, sancli Leonis episcopi. » 

CENTULEN. : « Rome via Appia, in cimiterio Ca- 
listi, sancti Gaii pap et martyris. In Persida, 
sanctorum martyrum quamplurimorum sub rege 
Persarum, inter quos Melesius episcopus, Accepsi- 
mas episcopus, Jacobus presbyter, Marcas et Bi- 
cor episcopi, clerici eorum ducenti quinquagenta, 
monachi et virgines perplures, Zarbua quoque 
virgo, soror sancti Simeonis episcopi et imartyris. 
Parisius, inventio sanctorum Dionysii, Rustici et 
Eleutherii martyrum. In Corduba civitate, sancto- 
rum Parmenii et Helimene, et Chrisostoli pres- 
byterorum, Luc: et Mucii diaconorum, sub Decio 
passorum. Lugduni, sancti Epipodii martyris. Se- 
nonis, sancti Leonis episcopi. » 

ANTUERPIEN.-Ma:. textum refert non nihil corru- 
ptum et contractum. In fine : « Senonis, depositio 
sancti Leonis episcopi, cujus vita miraculis cla- 
ruit, et mors pretiosa nichilominus miraculis 
cominendatur. » ' 

BRUXELLEN. de Caio addit : « Hi« constituit, ut 
nemo clericos apud judices seculares accusare 
presumat. Eodem die, sancti Ag2niti pape, qui 
sedit mensibus undecim. Hic diebus Dominicis 
processiones fleri constituit. Apud Persidem... » 
textum prosequitur satis pure. In fine : « Senonis, 
sancti Leonis episcopi et confessoris. ltem inventio 
corporum sanctorum martyrum Dionysii, Rustici 
et Eleutherii. » Vide dicta in notatione. 

HAGENOYEN. incipit a Sotere, de quo jam satis di- 
etum est. Deinde de Cordulensibus. Tum de Caio, 
ubi post Diocletiano, additur : « i:nperatore cog- 
nato suo. Hic constituit ordines clericorum; scili- 
cet, hostiariatum, lectoriatum, exorcistatum, aco- 
lytatum, subdiaconatum, diaconatum et presbyte- 
ratum. » In martyribus Persis interp«:atus est.Post 
illos sequitur : « Item Camarie [vo:./i£ dicere Can- 
tuariz]beati Anshelmi episcopi et confessoris, vita et 


doctrina clari.» In Epipodio purus est. In fine : «Item 
Senonis, sancti Leonis episcopi et confessoris. » 

AQUICINCT., post Diocletiano principe, subdit ex 
Adone : « Hic constituit, ut per omnes gradus pri- 
mum ascenderet si quis episcopus fieri mereretur, 
ostiarius, lector, exorcista, acolythus, subdiaco- 
nus, diaconus, presbyler. Eodem die, sancti Aga- 
piti papzv. Hic ingressus Constantinopolim Anthe- 
mium ejusdem urbis episcopum, qui duas in Chri- 
Sto naturas negabat, deposuit, et Menam catholicum 
ejus loco consecravit. » | 

MaTRIC.-CARTHUCS.-ULTRAJECT. : « Caii pape et 
martyris. Plurimorum martyrum apud Persidem. 
Translatio beati Dionysii et sociorum cjus. » 

BicoriaN., signatus P 5 : « Enonis ([Senonis] san- 
cli Leonis episcopi. » De quo etiam codices CLu- 
NIACENSIS el UGHELLIAN. 

REc. SuEG., signatus numero 498 : « Parisius, 
inventio corporum beatorum Christi martyrum 
Dionysii, Rustici et Eleutherii. Eodem die, sancte 
Opportunze virginis. » 

odex D. pu CHEVAL, signatus B : « Leodii in 
ecclesia beati Laurentii, depositio sancti Walbo- 
donis, ejusdein urbis episcopi. » De quo heri. 

VATICAN., num. 5949 : « Roma, sancti Agapiti 
pape, qui sedit Roms mensibus xr. Eodem die, 
sancii Joannis martyris Tetensis, vel Teatentis. » 
Ilactenus ignotus est. 

ALTENPS : « Senonis, sancti Leonis episcopi. Sil- 
vanectis, sancti Reguli confessoris Christi. Item 
sancta Oportune virginis. Roma, sancti Soteris 
papse et martyris. » 

TROZZIAN. : « Senonis, sancti Leonis episcopi. 
Item in monasterio sancti Georgii majoris Vene- 
tiarum, translatio sancti Eustachii patriarche 
Constantinopolitani, anno D. N. J. C. wccxLvr. » 
Acta ejus dantur vi Aprilis. 

Editio LuBEco-Cor. de Sothere repetit superius 
dicta, heri et hodie : addens quod martyrio coro- 
natus sit, sub Commodo Aurelio. De Caio preter 
dicta, sic ait : « Ilic constituit, paganos et hareti- 
COS, Christianos non posse accusare, nec notam in- 
famationis inferre. Item statuit, ut nemo episco- 


D pum aut reliquos clericos apud judices seculares 


accusare praesumat. » De Agapito, quod proces- 
8iones fleri constituerit. Sequitur : « Treveris, san- 
cti Abruneuli episcopi et confessoris; qui nunc in 
monasterio, quod vocatur Sprenckgyersbach, re- 
quiescit. » In Cordulensibus et Epipodio fere pu- 
rus est. « Senonis, natale sancti Leonis episcopi 
et confessoris. Vienna, sancti Juliani martyris. 


Apud Persidem, sanctorum, etc., sub rege Persa- 


rum, Sapore, anno die, quo passionis Dominica 
memoria celebratur. » Catera pure. 

BELIN., in Caio, Persis et Cordulensibus fere pu- 
rus, subjungit : « Senonis, sancti Leonis episcopi. 
Ipso die, sancti Sotheris papz, natione Campani. » 

um de Epipodio, bene. « Item in monasterio san- 
cti Georgii, » etc., ut supra ex Srhozz. Porro in 
secunda editione przterea additur. « Parisius, san- 
ctorum martyrum Dionysii, etc. Apud civitatem Sil- 
vanectensem, sancti Reguli episcopi et confessoris.» 


j 


963 USUARDI MONACHI 9064 


GREVEN. : « À 

ui ut Ado (qualis a Mosandro est editus) dicit, se- 
dit Rom: mensibus undecim. Hic ingressus. » etc. 
« Philippi episcopi et sociorum ejus martyrum. » 
Vide Prztermissos, ubi rejicitur ad xxm Octobris. 
« Leonidis martyris, patris Origenis. Pimoli marty- 
ris. » Primolus est vel Primutus ex Cordulensibus. 
« Theodorici presbyteri et marl yris. » Vide Przter- 
missos. « Vienna, saneti Juliani episcopi et confes- 
soris. Abrunculi archiepiscopi Treverensis confesso- 
ris, in monasterio, quod Sprengersbach vocant, 
requiescentis. Ipso die, inventio corporum sancto- 
rum Dionysii, etc. Alexandriz [Alexandra] reginz 
Persarum et martyris qux in confessione beati 
Georgii credidisse legitur. » Vide iterum Prater- 
missos. « Item sanct: Oportunz virginis. » Melius 
scribitur Opportune, cujus vita hodie illustratur. 

MoLAN. : « Agapiti! pontiflcis, qui sedit Romz 
menses undecim. Hic ingressus Constantinopolim 


piti primi papz? et confessoris, A confessoris,in monasterio Sprengersbach quiescen- 


tis. Ipso die, natalis sancti Vuolphelmi abbatis 
Bruwillerensis.Sancti Theodori Siceorum archiman- 
drit:ze, cujus Vilam scribit Georgius presbyter ejus 
discipulus. » In editionibus aliis incipit : « Eodem 
die, sanctae Oportun:e virginis. Senonas, sancti Leo- 
nis episcopi et confessoris. Et alibi, deposiiio Ab- 
ranculi episcopi. Eodem die, Agapeti pontiflcis qui 
sedit, etc. Die vigesima secunda, sancti patris Theo- 
dori Sicei. » Vocatur superius S'iceorum archiman- 
dri(a ; sed meliusin Actis nostris exprimitur nomen 
et dignitas, dum appellatur « Theodorus Siceota, 
episcopus Anastasiopolitanus, archimandrita cceno- 
biorum in Galatia. » Vide ibi Vitam satis copiose 
deductam. « Item in monasterio sancti Georgii ma- 
jor.... Ipso die inventio beatorum corporum Dio- 
nysii.... » ut MuvEnaT. Tum minoribus typis : « In 
Hannonia, Dononio monasterio, obitus sancti Adal- 
berti [Adelberti] comitis Austrovandiz et confesso- 


ad Justinianum, etc. Item in monasterio sancti B ris, non tamen canonizati. Cujus corpus quiescit in 


Georgii majoris Venetiarum, » ete., ut SrRozz. et 
BELiN. Sequitur : «InventioSS. Dionysii,» etc. Item: 
« Oportuna. » Ex MuNER«TO descripta sunt. Sequi- 
tur minoribus litteris: « Leonidis martyris, patris 
Origenis. Abrunculi archiepiscopi Treverensis et 


IX Kal. 


summo altari intumba argentea. » Datur ei in Ac- 
tis titulus beati, una ue notatur, uxorem habuisse 

eatam Aeginanm, et tlliam sanctam Ragem/redem, 
de quibus alibi. « Eodem die obiit beatus Vuol- 
phelmus, abbas Bruwillerensis. » 


Die 23. 


In Perside civitate Diospoli, passio sancti Georgii martyris, cujus gesta passionis etsi inter apocriphas 
numerantur scripturas, tamen illustrissimum ejus martyrium inter coronas martyrum Ecclesia Dei vene- 
rabiliter honorat. In Galliis civitate Valentia, natalis sanctorum Felicis presbiteri, Fortunati et Achillei 
diaconorum, qui cum maximam partem supradicte urbis ad fidem Christi convertissent, a duce Cornelio 
in carcerem trusi sunt, dein diutissime verberati, cruribusque cuulractlis cirea rotaruui verLiginem 
stricti, fumum quoque in equulei suspensione perpessi, ad extremum gladio consummati sunt. [Addit 
Bouillart. : * Castro Silvzenectis, sancti Reguli episcopi et confessoris.] 


NOTE. 
Puri sunt Herinien., Tornacen., Antuerp., Maz-Lubec., Greven. e Molan. 


? In Carolino autographo scriptum erat : apud C, res gestas Reguli et mortis diem studiosius memo- 


Castrum Silvanectensium depositio sancti Reguli 
episcopi et confessoris. Hic simpliciter, episcopi et 
confessoris. Cur omisit depositio? Nam satis supe- 
rerat spatii ut adderetur. Hic Usuardi acumen et 
sagacitatem agnosco. Legit profecto S. Reguli acta: 
sed ea cum vidisset fabulis referta, nec ullam tuto 
eis haberi posse fidem; consuluit Ecclesiam qus 


rie mandare debuit. Hzec autem ita parum cum 
Carolino autographo convenit, ut depositionem hoc 
die, translationem 30 Martii veneretur. Quid face- 
ret Usuardus? Delevit quod xxx Martii scripserat. 
Et ne, signata depositione quam hodie memorant 
Acta, falleretur, satis habuit diem S. Regulo sa- 
erum adnotare. BovILLART. 


VARIANTES LECTIONES. 


Vix attentionem merentur. Persidain Antuerp.et 
Max.-Luboc. pro Perside, satisalibiobvium est. Cu- 
$usgestapassionis,legunt codices passim ; citati au- 
tem Antuerp. et Max.-Lubec. ponunt, cujus passio, 
etc. Apocrifas in Herinien. et Tornacen. seculum 
suum sapit. Cateri ad veram;orthographiam pro- 


pius aecedunt, dum scribunt apceripkas, uti in 
textu scriptum reliquimus, licet Molanus melius 
habeat apooryphas. BEcclesia Dei,legendum est ; in 
Antuerp. et Max.-Lubec. deest voxultima. Egewleis 
pro equulei, in Heriniensi ; inaliis eculei, Valencia, 
Felicis et similia, nihil nos morari debent. 


OBSERVATIONES. 
Utrum et quo die in apographis Hieronymianis D) bant. Plusculum prestitit Rom. parvum, addita loci 


primitus expressus fuerit megalomartyr et Lropzo- 
phorus Georgius, satis operose disquirit Florenti- 
nius hoc et sequentibus diebus. Hujus sancti cultus 
et singularis in universa Ecclesia festivitatis anti- 
quitatem aperte demonstrant Kalendarium a Fron- 
tone editum pag. 33 et 71, necnon Gregorii Sacra- 
mentarium,et plurima alia argumenta a Papebrochio 
in Actis producta, ubi curiosus lector copiosissime 
et accuratissime eruderata inveniet,tum in Commen- 
tario previo, tum inanalectis, omnia, quz celeberri- 
mi sancti diffusissimam tota orbe Christiano venera- 
tionem concernunt a pag.100 ad 163, quzeque a Tille- 
montiocontracta sunt tono V,a pag. 185. Nec pluri- 
bus hic opus est; ad Martyrologia nostra redeamus. 
De Beda, res ipsa loquitur, hicenim disertis verbis ín 
sacrastabulas Georgium refert: Natale sancti Geor- 
gl martyris, iis merito preetermissis, qua ex apo- 
oryphis Actis tenebras potius quam lucem affunde- 


valde controversi positione, nempe. Z5 Perside, 
civitate Diospoli, Georgii martyris. Hujus vestigiis 
insistit Ado, a quo profectum qualecunque elogium, 

uod Noster verbotenustransumpsit, Nolkero veris 

alsa commiscente, dum solitum ductorem non sa- 
tis prudenter deserit, ut Rabaui fabulosa superindu- 
cat. Notandus autem dicti Notkeri locus xxv Aprilis, 
ubi ex Calendario sagacissimi Hieronymi, Geor- 
gium eo die celebrandum contendit. De vero marty- 
rii Joco aliisque circumstantiis, videndus quoque 
Papebrochii supra laudati commentarius.Bin:ze nos- 
tr:x annuntiationes sic Wandalberto metris constri- 
cta sunt, ut altera alteri preponatur; ita habet : 


Felicemque sacrum gemino dignumque ministro 
Nona docet, Fortunatumque et Aohillea juncetos. 
Hao et am invicto mundum qui sanguine temnis 
Infinita refers Georgi sancta tropheea. 





965 


MARTYROLOGIUM. — MFNS. APRIL. 


906 


Poro martyres Valentini in precipuis quibusque A Vailenitizx in Hispania, sed Valentis in Delphinatu 


Hieronymi ecgraphis recensentur ,unde in Adonem 
transisse minime dubium est. Hic ex Actis, marti- 
rii seriem nitide exposuit, ipsumquc totidem verbis 
Notkerus sequitur ; Usuardus paulo compendiosius. 
Caoterum laterculum totum et Adonianum et Usuar- 
dinum esse, nemo, qui utrumque legerit, diffitebi- 
tur. Hec precipua inter Henschenium et recentio- 
res (ut Tillemontium tomo III, pag. 97, aliosque) di- 
serepantia, quod ille Acta a coevo scripta censue- 
rit, isti plane negent : in eo conveniunt, quod non 


martyrio coronatos, constanter et vere asSserant. 
Est in Adone annuntiatio tertia desancto Wulfran- 
40, quem nos eum Usuardo ad xx Martii retulimus. 
Rursus xxx Martii ex codicum nostrorum consensu 
Regulum Silvanectensem consignavimus, eumque 
ex Pratensi cum aliis expunctuin, et huc perperam 
remissuin, ibidem observavimus. Patet igitur ratio, 
cur ex purorum codicum numero prefatus codex 
Pratensis etiam hodie fuerit excludendus. 


AUCTARIA. 


PRATEN., ul jam diximus, in fine addit: « Ca- 
stro Silvaneetis, sancti Reguli episcopi et con- 
fessoris. » 

PULSANEN., in Georgio purus, elogium martyruin 
Valentinorum plane rescindit. 

MUNERAT., in textu purus est, sed inter utramque 
annuntiationem hzc perperam inserit: « Apud Sil- 
vanectis urbem, depositio almi Reguli confessoris 
Christi atque prasulis. Qui Micenis Gra&cix ortus, 
a beato Johanne evangelista est doctus. Postea si- 
mul cum sancto Dionysio, primo Roman, dein ad 
Arelatum veniens, ibi ordinatus est episcopus. Post 
cujus martyrium jam dictam Silvanectensem urbem 
adiens, plurimis in eodem loco virtutum signis, 
usque hodie venerandus, refulget. » Vide qua di- 
xiinus xxx Martii. 

RoswEYD., post textum purum: « Castro Silva- 
nectis, S. Reguli episcopi. Item :..1cti Adalberti 
episcopi martyris. » 

ANTUERP.-Max., ULTRAJECT., LEYDEN. AÁLBERGEN., 
DANiIC, et editio UrLTRAJ.-BELG., textui satis puro 
subdunt : « Ipso die in pago [DaNic. in Praga] Boe- 
mize,natale sancti Adalberti episcopi. Hic cum genti 
Sclavorum verbum vitz: praedicaret, a paganis se- 
pties perfossus et capite truncatus, tribus diebus 
ab aquila custoditus est. » 

LovANIEN., in textu nonnihil mu. !us, in fine so- 
lum habet : « Ipso die, in pago ioemiz, natale 
Adalberti episcopi. » 

CENTULEN. : » Natale beati Georgii famosi et glo- 
riosi martyris. In Galliis, civitate Valencia, sancto- 
rum martyrum Felicis presbyteri, Foriunati et 
Achillei diaconorum, qui a beato Hereneo ad pre- 
dicandum missi, a duce Cornelio, gladio consum- 
mati sunt. » 

ANTUERP.-MAJ., solito purior, in fine addit : « Ca- 
stro Silvanectis, sancti Reguli episcopi et confesso- 
ris. » Vide supra MUNERAT. 

BRUXELLEN., textui inodice interpolato subtexit : 
« la Praga Boemiz, natale beati Adalberti, » etc., ut 
supra. » fgso die, depositio Arnulphi Jerosolymo- 
rum patriarch:». » Dc hoc vide Praxtermissos. 

HaGENOYEN. Georgii elogium innumeris tormento- 
rum generibus farcit, quorum hic partem speciminis 
gratia describo : « Qui a Daciano Persarum impe- 
ratore, in equuleo su-penditur, et mombratim post- 
ea corpus ejus laceratur; lateribus »jus lampades 
applicantur, ita ut interiora ejus viJerentur, post 
hac ab verberaextenditur, ct diversis plagis cruen- 
tatur, et sal in ejus vulnera compraaitur, et cilicio 
asperrimo confricatur, et in his omnibus martyr 
Dei non dolet. Deinde veneno potatur, quod sibi non 
nocuit, et vehenator ad fldem convertiur, et capite 
truncatur, qui vocabatur Athanasi:i3. Post hzc in 
rota ponitur ex rasoriiset gladiis facta,sed ipse orat 
et rota comminuta est, et populus multus periit sub 
rota paganorum. Post hac in sartaginem plenam 
plumbo liquefacto missus est, » etc. In altera an- 
nuntiatione textum purum exhibet. 

AQUICINCTIN., pro ^ Perside,habet 7n Palestina. 
In fine de Regulo ut PRATEN. Notabis hic, codicem 
hune, uti et sepe Antuerpiensem-M: ;orem et Ro- 
sweydinum cum Pratensi convenir '. ut alibi etiam 
observo. 


B 


A 


D 


VicrRORIN. e. REG. SuEC., signatus num. 130, in 
fine : « Romze, sancti Agapiti papa:e. » Deeosuperius 
satis dictum. 

MaTRIC.-CARTHUS.-ÜLTRAJECT. « Adalberti episcopi 
et martyris. Felicis, Fortunati et. Achillei marty- 
rum.» Forte primo loco, Gorgónii pro Georgii, 
martyris. Ita ponitur, ut de loco dubium sit. 

CAMBERIEN. Convent. S. Marie: « Apud Silvane- 
ctensem urbem, sancti almi Reguli, » etc. Sicut 
MuNERAT., Sed tantum usque ad ost cujus exclui 
sive. 

Alter codex REG. SuEG., signatus num. 428: 
« Apud castrum Silvanect. translatio saneti Reguli, 
episcopi et confessoris. » 

VATICAN., Sub num. 5949, in fine: « Sancti Adal- 
berti episcopi ot martyris, » 

STROZZIAN. « Eodem die Praga, natalis sancti 
Ado Dort episcopi et confessoris [potius marfg- 
748 |. » 

Codex LucpuN. ubi de Valentinis, pro a duce Cor- 
«elio, scribit a judice Cornelio. 

LuxoviEN, « Tulli, depbsitio sancti Gerardi epi- 
Scopi. » Vide inferius in. GREVEN. 

REwENs. sanctorum Timothei et Apollinaris : 
.« Fontanella monasterio, sancti Wulfranni episcopi 
et confessoris. » Vide dicta superius in Observa- 
tionibus. 

Editio LuBECOo-CoL. in fine post textum purum : 
« Ipso die in Praga Bohemize, natale beati Adelber- 
ti episcopi, » etc., ut codd. medi: nota. «Ipso die, 
sancta Pusynnze virginis. » 

BELINI utraque editio, in fine: « Eodem die Bru- 
ci [opinor pro Praga, vei Prussiz], natalis sancti 
Adalberti episcopi et martyris. » Editio altera per- 
peram hodie repetit : « Senonis, sancti Leonis epi- 
Scopi et confessoris. » 

GREVEN. : « ln Praga Bohemis, natalis beati 
Adalberti episcopi. Qui cum, etc. Item sanctorum 
Catulini,Victoris et Ursi. » Ex numero Africanorum. 
« Germani abbatis et martyris. » Vide inter Pre- 
termissos. «In Fontanella monasterio (uf dicit Ado), 
beati Wulfranni episcopi, praclari in miraculis et 
docerina viri, quem Usuardus habet xii Kal. Apri- 
lis. Renoberti episcopi Baiocensis, qui vita et mira- 
culis clarus, xp annis in episcopatu expletis, quievit 
in Domino. » In Actis remittitur ad xvr. Maii. 
« Tulli, sancti Gerhardi episcopi et confessoris. Qui 
ex Colonia Agrippina ortus, anno Domini pccccrxim 

rz2fatz civitati ordinatus antiste, in sanctis acti- 

us cursum suum complens, a l.cone papa IX qui et 
ipse Tullensis episcopus fuerat, sanctorum catalogo 
est adscriptus. Lugeri, decimi episcopi Trajectensis 
et confessoris. » Hic pratermittitur. «Item secun- 
dum aliquos, hic depositio sancti Reguli Silvanec- 
tensis episcopi et confessoris. Qui Nicenis Gra- 
ci2, » etc., (ferme ut MuNERAT.) « Usuardus eum 
habet 11 Kal. Aprilis. In Hervordia, Pusinnz vir- 
ginis. Item Nigundis virginis. » An Nigunda? Utro- 
vis modo scribas, hactenus incognita est. 

MoLAN. : « Eodem die Brutia [aa in Borussia ?], 
natalis sancti Adelberti episcopi et martyris. Se- 
nonis, sancti Leonis episcopi et confessoris. Ipso 
die, beatz:e Pusinns virginis. » Deinde minoribus 
litteris; « Tulli, sancti Gerardi, » etc., plane ex 


9077 


USUARDI MONACHI 


908 


GnaEvENO. Alim editiones, post Georgii «aríyris, A sancti Gerardi episcopi et confessoris. Ipso die 


interjiciunt litteris Italicis : « Gloriosi antesignani, 
clarique miraculis. » In fine : « Eodem die Prussi:, 
natalis sancti Adalberti episcopi et martyris. Tulli. 


VIII Xa. 


beatz:? Pusinne virginis, qu: tempore Caroli magni 
Hervordiam est translata. » 


Die 34. 


Lugduno Galliz, natalis sancti Alexandri martyris qui persecutione Antonini Veri, post carceris custo- 
diam, primo ita laniatus est crudelitate verberantium, ut crate soluta costarum, patefactis visceribus, 
interiora corporis panderentur. Dein crucis affixus patibulo, beatum spiritum exanimatus emisit. Passi 
sunt cum eo et alii numero triginta quatuor. Eodem die, depositio sancti Melliti episcopi in Britannia. 
Item civitate Heliberri, sancti Gregorii episcopifet confessoris. 


NOTE 
Sumitur ex Praten., Tornacen., Pulsanen., Munerat., Greven. et Molan. 
VARIANTES LECTIONES. 
Custodia, pro custodiam, in Pulsanen. error est. B &um spiritwn emisit. Quare Molan. pro emisit, po- 


Sic Molan. sensum facit imperfectum ; primo lania- 
(us est, addenda cum codicibus omnibus particula 
ita: Crate soluta legunt omnes, nimium sapere vo- 
luit Molanus, dum substituit carae. Usuardus Ado- 
nis lectionem secutus est. Male scribunt Tornacen, 
et Pulsanen. ezaminatus,pro ezanimatus,male item 
Tornacen. eam vocem transposuit, ezaminatus bea- 


suerat reddidit, scire nihil magnopere interest. Li- 
brarii inscitia factum est, ut in Pulsanensi, post 
Melliti episcopi, finiatur sensus, novusque a majus- 
cula rubra inchoetur hoc modo : Z2 Brilannia civi- 
late Eliberi, ec. Lego Zeliberri, cum plerisque, 
non Zeliberni, ut Tornacen. nec Zfeliberti, ut Mu: 
neratus. Briíania, forte ex seculi gustu scribitur. 


OBSERYV ATIONES. 


Qui de Epipodio meminere xxi Aprilis, hodie 
Alazandrum referunt Hieronymiani codices, pleri- 
que cum sociis xxxiv ac dedicatione cripte, ubi 
eorum con ora requiescunt; de quibus nonnulla 
conjectat Florentinius observatione digna. Hoc inte- 
rim certum est, Acta ipsa, quz: ab omnibus etiam 
maxime criticis, tanquam gravia et sincera admittun- 
tur, ut videre est apud Ruinartium a pag. 63, et apud 
Tillemonitum tomolllf, a pag. 30, ccrtum est, inquam 


post Epipodium die, seu hoe xxiv gloriosi certa- 
minis finem consecutus sit. Audiatur Wandalbertus, 
solum Alexandrum canens, et a reliquis una lineola 
dissentiens in numero sociorum: 


Martyr Alexander triceno martyre lsetus 
Ac terno, octava Lugduni monia sancti. 


Mellitus a Beda primum producitur, cujus etiam 
est Vita ab Henschenio notis illustrata, adjectis ex 


nullos Acta socios commemorare. Vacat prorsus C Capgravio nonnulis miraculis. Ado brevissimum 


Romanum parvum, de quo hic repeti possent, qux 
diximus in Observationibus xxvimFobruarii. Beda et 
Rabanus solius Melliti memoriam agunt. Florus au- 
tem, contra Aetorum seriem, Alexandrum cum 
Epipodio, hoc eodem die conjunxit, elogium suo 
modo componens, quod ex eisdem Actis desumptum 
esse apparet, licet inipso principio, przefatos socios 
anonymos xxxiv inserat, quos credibile est ex ali- 
qua traditione cum Epipodio et Alexandro Lugduni 
recoli solitos, aut ex Hieronymianis ascriptos. Acti- 
pulatur Ado, prefata Acta, et xxm Aprilis, et hie, 
secutus, sic tamen ut xxxiv comites illos quoque 
adjungat, przter gloriosos quadraginta octo marty 
TW agones, quos Epipodii passioni premiserat, di- 
eta die xxr Aprilis. Üsuardus, quem ibi de solo 
Epipodio egisse vidimus, hic fere ad verbum Ado- 
niana omnia describit. Notkerus supra duetorem 
sapiens, aliqua addidit, vel potius confudit, melius 


aptavit elogium, at Nostro satis fuit, ipsissima Bede 
verba transeribere. Forte in codice Rosweydino 
legerit Henschenius titulum arcAiepiscogi. Sequitur 
in textu Gregorius Eliberitanus, de quo legi debet 
Papebrochii dissertatio, Tillemontius variis locis 
tom. VI et VII, sed presertim in hoc VII, pag. 767, 
ubi cum Pagio ad annum cccrxxxvmr sentit, ut 
minimum dubiam esse hujus Gregorii, vulgo Betici 
sanctitatem, ut pote quem non omnino constet a3 
schismate Luciferiano ante obitum resipuisse. Igno- 
tus is est marlyrologis omnibus Usuardo antiquio- 
ribus, aut ei :equalibus, ut proinde ab illo primum 
in sacris tabulis consignatus omnino censeatur; 
quod evincunt vetustissimi nostri codices, quidquid 
absit a multis secundz not:e manuscriptis, verosi- 
militer a sciolo amanuensi, in aliquo codice przter- 
itus, ex quo hi subinde descripti fuerint. Tales 
sunt Antuerpiensis, Maxima et prima editio Lube- 


rescindenda. Acta nostra utrumque martyrem refe- p) cana, aliique recentiores codices, inter Auctaria 


runt xxi! Aprilis, quia laudata jam Acta ambobus 
communia sunt, licet Alexander, tertio primum 


recensendi. Nobis nullo modo dubia est germana 
Usuardini laterculi simplicitas. 


AUCTARIA. 


HERINIEN., textu purissimo, subdit festum pro- 
prium Remense, ut supra etiam aliquando factum 
observavimus. Sic habet : « Remis civitate, sancta- 
rum virginum Bov2 atque Dodz. » 

ANTUERP. Max.-Lusec. Gregorium, ut dixi, pre- 
tereunt, ejus loco substituentes : « Eodem die, Si- 
drac, Misac et Abdenago. »Remittuntur in Actis ad 
xvi Decembris. 

RoswEYD.,in finesic habet : «In Babylone, Sidrac, 
Misac et Abdenago. » Sumpti sunt ex Hieronym. in 
quibus additur, « iterato nomine, qui et Ananias, 

zarins, Misahel, in Babylonia civitate magna, de 
camino ignis ardentis sunt liberati. » Vide ibi Flo- 
rentinii observationem. 

GREYRN., textui ceetera puro intexit et adjicit : « In 


territorio Blesensi, natalis Deodati abbatis et Le- 
vit:*. » Auctarium ejus infra suo loco dabimus ; hic 
ponitur, quod ad textum spectat. 

ANTUERPIEN.-Max., UirRAjEGT., LEYDEN.,  Lov4- 
NIEN., DawiC. et editio UrTRAJ.-BELG.,, incipiunt : 
« Apud Lingones, Sidrach, Misach et Abdenago. » 
In fine omissus est Gregorius. 

ALBERGEN. idem augmentum habet cum eodem 
defectu. At preterea hoc initium praefigit : « Apud 
Werdenam, depositio sancti Ludgeri, Monasteriensis 
primi episcopi et confessoris, cujussacratissimum 
corpus in Monasterio, in ecclesia beate Dei genitricis 
Maris, post ejus felicem transitum, conservatum, 
nullum sensit corruptionis vestigium, donec de man- 
dato Karoli Magni apud predictum locum,trigesimo 





969 


MARTYROLOGIUM. — MENS. APRII. 


070 


die venerabiliter fuit tumulatum. Ad cujus sacrum A — BURDEGALEN., post Mellitum et * Gregorium : 


tumulum, divina creberrime facta sunt miracula. » 
Numerantur dies a xxvi Martii, quo de Zudgero 
superius actum est. 
ENTULEN : « Lugduno Galli», sancti Alexandri, 
qui multa passus, ad ultimum erucifixus, spiritum 
omino commendavit. Eodem die, depositio beati 
Melliti episcopi et confessoris, quem cum saneto 
Augustino venerandus papa Gregorius de Roma in 
Britanniam misit. In civitate Heliberi, sancti Gre- 
gorii episcopi et confessoris. » 

ANTUERP.-MAJ., in prima annuntiatione purus, 
sie prosequitur : «In Britannia civitate Dorobernia, 
depositio sancti Melliti archiepiscopi et confesso- 
ris, qui tertius post beatum Augustinum, genti 
Anglorum, verbum Dei viriliter praedicavit. lLem 
civitate Heliberi, » etc. « Eodem, die sancti Wil- 
fridi archiepiscopi et confessoris. » 

BRUXELLEN., sic incipit : « Apud Lingones, trium 
puerorum Ananie, Mysael et Azarie ; qui mutatis 
nominibus dicti sunt Sydrac, Mysaac et Abdenago. 
Hii cum statuam, quam Nabugodonosor erexerat, 
nollent adorare, apud Babiloniam in fornacem ignis 
ardentis missi sunt. In qua illzisi uno ore psallebant 
jmnum, quo nos in festis ad Laudes Matutinorum 

nedicimus Domino. » De Alexandro sub finem ex 
Adone adjicit : « Ex ipsiambo Epipodius et Alexan- 
der sepulti sunt ex utroque altaris latere, in 
crypta, qua in colle supposita civitate [su perposito 
civitati] pulero et antiquo opere exstructa est. » 
In Mellito et Gregorio purus est. » 

HAGENOYEN. in prima annuntiatione purus, sub- 
dit : « Eodem die, sancti Agapiti martyris. Item 
in Britannia, depositio sancli Melliti episcopi el 
confessoris. Apud Pragam Bohemis, natale sancti 
Adelberti. » Spectat ad dien praecedentem. Sequitur 
de Gregorio, pure. Tandem in fine : « Apud Lyngo- 
nes eodem die, Sydrat, Mvsrath et Abdenago. » 

AQUICINCT., in fine : « Item natalis sanctae Coro- 
na& virginis. » Illius, opinor, que Alexandrinorum 
antesignana est, ut in Actis invenies.  * 

VicroRIN. et HEc. SuECLE, num. 130: « Ipso 
die, sanctorum Sidrae,.Misac et Abdenago. In 
Syracusana, sanctorum Evadi et Calixti, » Vide 
Pratermissos, et diem sequentem. « Eodem die, 
Corona virginis. » De ea jam diximus. 

MATRIC.-CARTHUS. ULTRAJECT. : » Melliti episcopi 
in Anglia. Alexandri martyris cum sociis numero 
xxxiv. » Vide quz superius dicta sunt. 

CopEx D. pu CnHEvAL, signatus B, primo loco : 
« Apud Lingonas, Sidrach, Misach et Abdenago. » 
Idem hic szxpe repetitur. 

In VarIC., num. 5949, omittitur Gregorius. 


UcHELLIAN. Gregorium etiam pr:eterit. Adjicit 
autem : « Eodem die, Sidrac, Misac at Abdenago. » 
ALTEMPS. : « [nventio corporis saneti Yvonis ar- 
chiepiscopi et confessoris. v Remittitur ad x 


Junii. « Item translatio sancti Wilfridi archiepis- D 


copi et confessoris. Item sanct:» Coronz virginis. 
Blesis, sancti Deodati. » 


FLORENTIN. : « Item, sancti Uldifrii episcopi et 
confessoris. » Lege Wilfridi. 
VII Xai. 


« ltem, sanct: Coronz virginis. » 
DivioN. S. Benigni : « In territorio Arvernensi, 
depositio sancti Roberti, primi abbatis Casa Dei. » 
ditio LeBEco-Cor. in Alexandro, ut textus. Sub- 
jicit: « Apud Lingonas, translatio trium puerorum 
Ananim, Azaris et Misaelis. Apud Werdenam, 
depositio sepulturz? sancti Lutgeri, Monasterien- 
sis primi episcopi et confessoris. Cujus sacratissi- 
mum corpus in Monasterio oppido, in ecclesia 
beat: Dei genitricis Mariz, post ejus felicem tran- 
situm, usque ad tricesimum diem inhumatum re- 
servatum, nullum sensit corruptionis vestigium : 
donec de inandato Karoli Magni, a devotissimo 
fratre suo Ilildegrino, sicut ante obitum suum 
optaverat, et aliis quoque pluribus clerici et reli- 
giosis, ac nobilibus, apud przdictum locum, tri- 
cesimo die venerablliter fuil tumulatum. In qua 
tumulatione, sieut sanctus przsul praedixerat, a 


p naribus ejus recens sanguis.effluxerat. Ad cujus 


etiam sacrum tumulum, divina creberrime facta 
sunt miracula. In Britannia, depositio sancti Melli- 
ti, » etc. De Gregorio, pure. « Interritorio Blesen- 
si, natale sancti Deodati abbatis et Levitae. Remis, 
sanctarum Bonae et Dodz virginum. « Lege Doce. 

BELINI prima editio, penultimo loco interjicit : 
« Eodem, die, Sydrach, » ete. Secunda vero editio 
huie annuntiationi anteponit : « Eodem die, natale 
sancta» Corons virginis »In fine autem : « Blesis, 
sancti Deodati abbatis. 

GREVEN. : « Ápud Lingonas, translatio, » ete. « In 
Africa, natalis sanctorum Faustini, Victurini et 
Valerii. » Ex Hieronym. « Roberti pueri martyris. 
In Siria, Sar: virginis et martyris. Benedicti pri- 
mi pap: et confessoris. » Vide de his tribus Pr:- 
termissos. « In Hibernia, beati Egberechti mona- 
chi presbyteri et confessoris, de quo Beda, lib. mni 
testatur, quod vitam duxerit in magna humilitate, 
mansuetudinis, continentis, simplicitatis et jus- 
titi: perfectione. Remis, Bonx et Dod: virginum. 
Apud Werdam, depositio sepulturz sancti Luth- 
geri primi Monasteriensis episcopi. Cujus corpus 
cum usque ad xxx diem inhumatum reservatum 
fuisset, donec de mandato Karoli Magni, apud 
prefatum locum, ut ipse optaverat, sepeliretur, 
nullum sensit corruptionis vestigium. » 

MoLAN. : « Eodem die, Sidrac, Misac et Abdenago. 
Eodem die, natale saneta Coronz virginis. Blesis, 
sancti Deodati abbatis et Levitae. Remis civitate, 
sanetarum virginum Bons et Doda. » Minoribus 
typis : « In Hybernia, beati Egberti monachi pres- 
byteri et confessoris, de quo Beda, » etc. Hecte 
hic vocatur Zgberíus, qui a Greveno Egberechtus, 
verosimiliter non confundendus cum Zegberacto 
vel Zecheracto. de quo hodie in Actis multa dili- 
zenter inquirit Henschenius. Ali: editiones : « Eo- 
dem die, natale sanct: Coronz virginis. » De Deo- 
dato, Bova et Doda, ut supra. « Die vigesima 
quarta, sancti martyris Sabbz, ducis excercitus, 
et sanct: Elisabeth thaumaturga. In Hibernia, 
beati Egberti monachi, presbyteri et confessoris. 
In territorio Arvernensi, depositio beati Roberti 
abbatis Case Dei et confessoris. 





Die 23. 


Rom, Letania major ad sanctum Petrum. Apud Alexandriam, natalis beati Marci evangelista. Hic 
discipulis et interpres apostoli Petri, rogatus Roms a fratribus scripsit Evangelium, quo assumpto, 
perrexit Egyptum, primusque Alexandri: Christum annuntians constituit Ecclesiam, ac postea pro fide 
Christi tentus et graviter afflictus, primo angelica visitatione confortatus, deinde ipso Domino sibi appa- 
rente, ad colestia regna vocatus est. Mortuus est autem octavo Neronis anno. Civitate Siracusa, sancto- 
rum Evodii et Hermogenis [Bouillart., ad oram pagine : Ipso die, Parisius, translatio corporis beati 
Droctovei abbatis, discipuli beatissimi Germani confessoris atque pontificis. ] 


NOTE. 


Ita habent Praten., Herinien., Aniuerp.-Maj., Aniwerpien., Mac.-Lubec., Munerat., Greven et Molan, 
ParngoL. CXXIII. " 31 


971 


USUARDI MONACHI 


972 


VARIANTES LECTIONES. 
Modica hodie codicum discrepantia. Greven. et A aliqui melius S'yracusa. Enodii legere videtur Pra- 


Molan. malelegunt, Z7ic rur discipulus, sensumque 
aliter interpungunt. Sic Munerat, pro scripsit habel 
scribit. In textu est Siracusa cum vetustioribus : 


ten. : nos cum e:steris et recte Ecodii. His duobus 
adjungenda erat Callisía soror, sed ea ab Usuardo. 
nescio obquam causam, omissa est, ut inox dicemus. 


OBSERV ATIONES. 


Litania major ad sanctum Petrum, nulli marty- 
rologo ante auctorem Romani parvi nota, inde ab 
Adone, ex hocab Usuardo iisdem verbis describitur, 
nulla de ejus origine, aut institutionis causa facta 
mentione. Eam a Gregorio Magno repetunt codices 
Usuardini recentiores in Auctariis citandi : verum 
Gregorio Magno antiquiorem, ex ipsiusmet Registro 
probat Fronto, in nota ad Kalendarium, pag. 71. 
Qua» de Rogationum (Lifanias minores aliqui vo- 
cant, licet majoribus debeant esseantiquiores) quz, 
inquam, de Rogationum primordiis fuse hac die me- 
morat Notkerus, quid cum Litania majore commune 
habeant, non video, Palam es praefatam Litaniam 
festo sancti Marci seu xxv Aprilis stabiliter, Roga- 
tiones autem multarum olim discordiarum causam, 
more festorum mobilium, triduo ante Ascensionem 
Domini, non pari ubique ritu celebrari solitas. De 
his consulat curiosus lector Henschenium ad xi Maii 
de S. Mamerto Rogationum institutore, et Papebro- 
chium xxvir Junii de S. Arialdo cap. 5, etc. Mirum 
estinapographis, Hieronymianisecangelistam Mar- 
cuin, non hac die, sed xxnur Septembris consignari, 
et quidem ab aliis aliter, ut apud Florentiniumet in 
Actis invenies. Sed maxime notanda est Notkeri 
assertio,quidie priori Marci festicitatema S. Hie- 
ronymo, auctoritate Eusebii, designatam contendit. 
Romanum parvum Marcum hac die collocat. Quem 
przcessit Beda, cujus elogium auctius reddidisse 
videtur Ado, non in Martyrologio, sed in festivitati- 
bus apostolorum. Hunc aulem secutus Noster, sua 
omnia ex ipso delibavit. Constanter ubique notatum 


Si cupis, videsis qux» de Marci, apostolatu, et 
obitu disseruimus in Tractatu chronologico de pa- 
triarchis Alexandinis ante tomum V Junii. Non in 
omnibus nobiscum convenitTillemontius : c:eterum 
Marci Vita ab eo Gallice concinnata, exstat tomo 
II, a pag. 89. Observat autem laudatus Fronto pag. 
79 neque in Gregorio M. nec in vetustissimis 
bris quid quam esse S. Marci evangelista ; itaque 
antiquissima ejus memoria a martyrologis nostris 
repetenda est, quibus accinit Wandalbertus : 


Mox evangeilco Marcus tonat ore beatus, 
Septiina quo capit eximium redima nitorem. 


Preter Litaniam et Marcum, est in Romano parvo: 
Erminonis confessoris, omnibus aliis plane incogni- 
ti. Suspicor, Erminum indicari abbatem Lobiensein 
et episcopum, textui primigenio ab aliquointrusum, 
nisiquiscorruptum putet ex Evcodio et Hormogene, 
quod probabile non est, cum in Adone nihil de eo 
reperiamus. Evodius itaqueet ZTermogenes ex Mie- 
ronymianis a Callisía sorore avulsi et a Nostro 
adjecti sunt, quidquid in nonnullis Usuardinis codi- 
cibusprzteritosobservemus. Veram hic dari Usuar- 
dilectionem, nemo, opinor,in dubium revocabit. Cur 
autem Carentium Viennensem episcopum,ab Adone 
positum przetermiserit non alia occurrit conjectura, 
quam quod ab eo codice fortasse abfuerit, quo Usuar- 

us usus est, ut supra de similibus Viennensibus 
episcopis, tanquam verosimile, non semel innuimus : 
nisi magis placeat alia cogitatio, quod Usuardus 


adverto martyrii tempus 324220 Neronis octaco. Plura D Viennensium episcoporum rationem non habuerit. 
AUCTARIA. 


PRATEN., inter puros codices locum servat, licet 
in margine, antiqua manu ascripta habeat verba se- 

uentia : « Ipso die, Parisius, translatio corporis 
beati Droctovei abbatis, discipuli beatissimi Ger- 
mani confessoris, episcopi atque pontificis. » Alte- 
ruter titulus sufficere poterat. 

RoswEYp. et BzLiN. a puritate tam parum absunt, 
ut vix excludi debuerint. Primus deficit, ex eo 
quod in principio hec solum verba ponat Leíania 
snajor. BELIN. vero tettui conformior, totam qui- 
dem annuntiationem exhibet, sed pro Zitania ma- 
jor, legit Leianie majores. Preterea de Marco, 
post h:ec verba, apostoli Petri, inserit, eL in baptis- 
mate filius, quod in posterioribus editionibus eliam 
habet MoLAN. diverso tamen a textu charactere. 

ToRNACEN. et PULSANEN. puri sunt, sed ultima 
annuntiatione omnino carent. 

ANTUERP.-MaX., ULTRAJECT., LEYDEN., LOVANIEN., 
ALBERGEN., et DANIG. et EpirTIo ULTRAJ.-BELG., primo 
loco de Marco sicut BELiN, Sequitur : « Eodem die 
Roma, Letania major ad sanctum Pelrum, quam 
beatus Gregorius papa, pro cessatione pestis ingui- 
naris, que Roma deszvit, instituit. » In Evodio 
et Hermogene puri sunt. : 

CENTULEN. : « Alexandrie, passio sancti Marci 
evangelistae, quem baptizavit et docuit beatus Pe- 
trus apostolus, cui etiam, pontifici ordinato, cqm- 
misit totam /£gyptum et finitimas regiones, ut eas 
Christi gloria sublimaret. Romz, Letania major ad 
sanctum Petrum. » 

BRUXELLEN. incipit : « Apud Alexandriam, natale 
beati Marci evangeliste, de tribu Levi. Qui fuit 
discipulus et interpres beati Petri apostoli, et ejus 
in baptismate fllius. Hic ne in sacerdotem promove- 
retur, policem sibi abscidit et rogatus a fratribus...» 


fere pure usque ad a4"o, ubi subtexit, « ipso die 
Pascha Alexandrie ad laca bubali tractus et dis- 
cerptus et sic ad coelestia regna vocatus est. Cujus 
corpus ab Alexandria negotiatores postmodum Ve- 
netiam transtulerunt, » De Litania, ut ULTRAJECT., 
etc. « Civitate Syracusa... » pure. « Apud Vene- 
tiam, sancti Clarenti episcopi et confessoris. Lug- 
duno, sancti Rustici episcopi. Ipso die in pago 
Pontivo, sancti Richarii presbyteri et confessoris. » 
Vide die sequenti. « Et transitus sancti Erimini 
confessoris. » Melius Ermini. 

HAGENOYEN. : « Roma, Letania major ad sanctum 
Petrum, quam instituit beatus Gregorius papa, pro- 
pter pestem inguinariam, quz? tuuc Romas maxime 
viguit. Apud Alexandriam, natale sancti Marci evan- 
gelist:v. Hic discipulus et interpres Petri erat apo- 
Stoli, et in baptismate fllius ; home rogatus a fr - 


D tribus scripsit Evangelium. Hic prius socius erat 


Pauli et Barnabz, a quibus propter persecutiones 
fugit Postmodum apud Aquilegiam, Evan elium, 
quod Rome ediderat, predicavit. Deinde sibi 
substituit alium episcopum Hermagoram nomine. 
Et assumpto Evangelio, perrexit /Egyptum pri- 
musque Alexandrie Christum annuntians, sibi 
constituit ecclesiam. Post pagani videntes eum in 
verbo Domini convalere et miracula multa facere, 
in die Pascha inter missarum solemnia tenuerunt 
eum et funem miserunt in collum ejus et traxe- 
runt eum per saxa, itaque carnes ejus fluebant in 
terram. Et tunc vespere missus est in carcerem, 
ubi ab angelo est confortatus. Postea Christus 
ipse sibi apparuit et eum ad coelestia regua invi- 
tavit. Mane vero cum iterum traheretur. Dico gra- 
uas egit et commendans ei suum spiritum, feliciter 
obiit, octavo Neronis anno. In Sicilia civitate Sy- 
racusa, etc. » Pure, ut habetur in textu. 








973 MARTYROLOGIUM. — MENS. APRIL. 976 
ACQUICINCT. : « Laubiis, transituS sanct. Ermini A « Apud Leodium, natale sancti Floriberti ejusdem 
episcopi et confessoris. » Scpius hic recurrit. loci episcopi et confessoris. » 
MarRiC.-CanTu.- ULTRAJECT. : « Marci evangelista. GREVEN.: « Alexandri martyris, Evoti, Fortu- 
Floriberti Leodiensis episcopi. Ermini episeopi et — nati.» Solita confusio. « Lugduni sancti Rustici 
confessoris. » episcopi. Vienn: sancti Clarenti episcopi et confes- 


In VaricAN., num. 5940, deest. Evodii ef Her- — soris. Floriberti episcopi Leodiensis et confessoris. 
90genis. Adjectum « Cleti papse, etc., » ex se-  Ermini episcopi ct confessoris. Item beata, Francae 
quenti. virginis, ordinis Cisterciensis Ded: et Deodati con- 

FLoRENTIN. : « S. Marci... deinde anno Domini  fessorum.» Addit prima editio etiam Marci. Vide 
quadringentesimo sexagesimo sexto [vel septimo] Preiermissos. —— 0. . . . 

eneli, corpus sancti Marci predicti, armata —  Motaw.: « Binchii, Ermini episcopi et abbatis Lo- 
manu de Alexandria Venetias transtulerunt, ubi — biensis, successoris sancti Ursmari, in cenobio Lo- 
ecclesia in honore sancti Marci evangeliste, mir biensi. » Tum litteris minoribus : « De quo testatus 
pulchritudinis fabricata est.» Spectat ea transla- est discipulus ejus Flachertus nomine, et pleuius 
tio probabilius ad initium szxc. Ix, ut ex ejus his- — liber gestorum ejus. Transfcrtur Binchii in sequem- 
toria in Actis ostenditur. tem diem propter costam Marci. Item Dents Francs 

LoxoviEN. « Translatio sancti Mansueti episcopi — YITS!DIS, ordinis Girlerciensis, civitate Placentia. 
et confessoris. » Dies natalis est im Septembris. U^ Natalis saneti Maris, Dolich episcopi. Tripartita 

Lone lib. ix, cap. 3.» Hic in aliis editionibus przter- 

REMENS., sanctorum Timothei et Apollinaris.«Lug- [3 missus cst, uti et in Actis. In illis immiscetur, ut 
duni depositio Rustici episcopi et confessoris. » dixi, e£ i2 baptismate fllius, atque in fine, e/ Calisti 

Editio LuBEco-Cov. de Marco satis dictum est: — wartyrum, pro Calísta. Auctarii loco est : Lau- 
item de Litania. « Civitate Syracusa... » pure.  biis,transitussapncti Erminiepiscopiet confessoris.» 


VI Kal. Die 26. 

Roma, natalis beati Anacleti papz? qui secundus post apostolum Petrum, cum rexisset Ecclesiam annis 
duodecim, persecutione Domitiani martyrio coronatus est. Item Romse, sancti Marcellini pontificis, qui 
cum Ecclesiam novem annis et mensibus quatuor rexisset, a Diocletiano pro fide Christi cum Claudio, 
Cirino et Antonino capite (truncatus est. Quo tempore fuit magna persecutio, ita ut intra unum mensem, 
decem et septem millia coronarentur. * Monasterio Centula [Bouillart., in pago Pontivo], sancti Richarii 


presbyteri ct confessoris. 
NOT.£F. 


Solus et unicus ex omni parti parus est codex Zeríiniensis. 


* Hic inter puros locum a Sollerio non potuitobti- ab eodem scriptore, alio tamen et magis flavescente 
nere infortunatus Pratensis codex, idque propter — atramento monitus est esse factam ; :equitatem il- 
sancti Richarii mentionem, quam etsi nondiffitetur — lius judicis! BOUILLART. 


VARIANTES LECTIONES. 


Duoshzec potissimum articulos complectitur.Pri- C sed de Usuardi lectione quserimus, quam ille, seu 
mo itaque non C/e/i, ut receptissima et forle vera — veram, seu falsam, ex Adone, hic ex Romano parvo 
lectio cxigit, sed Azacieti posuimus;eamque lectio- — evidenteraccepit, quz que proindeservanda a nobis 
nem omnino Usuardinam arbitramur, ex Praten., fuit, tanquam germana et primigenia, exclusis co- 
llerinien., Tornacen , Pulsan., Munerat. et Antuerp.- dicibus, qui pro A&aclett, quacunque demum ra- 
Majore, quibus accedunt plures alii inter Aucta- — tione, aul auetoritate, restituendum censuerunt 
ria recensendi, qui constantissime itascribunt,licet — C'eti, quos in Auctariis recitabimus. Articulus al- 
codex primus corruptius, vel forte antiquiori modo — ter in ultima annuntiatione versatur, quam ita 
habeat Aazencieti, ultimus, litteras Ana fere erasas — format Pratensis: Jn pago Pontico sancti Richa- 
exhibeat. Falsam, ais, eam lectionem ex ipsomet — 7ii,etc.. contra quam scribant reliqui ferme omnes, 
verborum contextu, ubi aperte elucet contradictio, — et nos legimus : Monasterio Centula, etc. Consul- 
in, £g" secundus post apostolum, etc., vel ut Florus — tus hac de re Castellanus, reposuit, «iAil im co- 
teriius (utrumque vario respectu intelligi potest) — dice illo erasum esse, ast, inquit in litteris datis 
quz: ad Cletum duntaxat, non item ad Anacletum — v1 Junii wpccix, clare apparet spatium unius linee 
referenda esse, series ipsa chronologica Romano- relictum vacuum inter xxvi et xxvit Aprilis, imple- 
rum pontificum manifeste edocet. Recte opinor, ex — tum subinde alio tempore, ab eadem manu, sed 
commun'ori sententia arguis, eamque existimora- — atramento magis flavescente: /5 pago Pontipos etc. 
tionem fuisse, curin posterioribuscodicibus,expun- — Hoc nobis sufticit, ut a genuinis etiam excludatur 
cto Anacleti, inveniatur Cle(i ut Bedam scripsisse — prefatus Pratensis cum Rosweydino et Antuerp.- 
mox dicemus. At nos non ferit ea qualiscunque op- D Majore, quos solos inter tot codices, et conformes 
positio et contradictio, neque enim de rei veritate, — reperio : quod deinceps spe recurret. 


OBSERY ATIONES. 


De Anacleto, aut Cleto et Marcellino nihil hoc die — quinata est, ut pro genuina Adoniana censeri non 
memorant codices Hieronymiani; necuspiam alibi, — possit. Notkerus, licet non ita presse Adonis verbis 
quod sciam, aut Cleftusaut Anaciletus, cum episcopi Inhzeserit, Anacietum tamen etiam,non C/etum hoc 
aut Pape titulo, toto eo Martyrologio reperiuntur. —die nominavit : sed ipse de Cleto agit xiu Ju/if. Ra- 
Beda, ut jam indicavimus, Cletwm annuntiat, cui — banus Bedam hic deserit, imo ab omnibus Mart yro- 
Marcellum pro Marcellino conjungit: perperam sa- — logisdissentiens, Cletwm celebrat xxix Aprilis, Ana- 
ne, ut pote qui de Marcello distinetissimeegitxviJa- — cletum vero x1 Junii. De nominum CLETI et ANa- 
nuarii. Romanum parvum, hodiernilaterculiscatu- — ceri Romanorum pontificum facta a Grecis confu- 
rigo, Anacleti diserte meminit : Rome Anacleti pape — sione, erudite ad hunc diem disputavit Henschenius, 
et martyris, quod secutus, Ado elogium adjecit a — antiquissimamtot saeculorum in Ecclesia opinionem 
Nostro ad verbum transumptum. Fateor equidem in propugnans secutus prudentissimam Baronn regu- 
Mosandri editione aliter legi, at ea tot erroribusin- — lam,qua judiciose statuit : Zn Msgtue suat Romane 


978 USUARD! MONACHI 976 
Ecclesie, majorem esse adhibendam fl-lem ejus A quorum identitate aliqui ex ii; certant, qui ClIeti 


alumnis, quam ceteris; ex qua regula Anacletus a 
Cleto plane distinguendus est. Contra vero critici 
recentiores multi, quos sequitur Tillemontius to- 
mo If, pag 558 et alib, Cletum ex Pontificum cata- 
logis expungendum, vel, quod eodem recidit, utrum- 
que in unum conflandum, acriter pertendunt, quo- 
rum sententiam alia via explicare conatus est Pa- 
pebrochius, ut. breviter expositum habes in Res- 
ponsionibus ad art. 17, a num. 20. Legi et expendi 
argumenta pleraque omnia, etiam ea, qu:» maxime 
urget Pearsonius, nec tamen moveor, hactenus, ut 
ab Henschenii placitis, recedam, aut eum Pagio ad 
annum, cr, num. &, non eenseam tutius esse, iz ve 
incería a comuni opinione non discedere; quam- 
vis si ad martyrologos, Bedam prx»sertim, Roma- 
num parvum, Adonem et Usuardum attendamus, 
unus duntaxat in saeris tabulis colendus propona- 
tur, ut est etiam Wandalberti sententia inferius re- 
citanda. Ezohic neutram opinionem amplector, rem 
totam, Deo bene favente, ad xii Julii, quo die Aza- 
cletus recolitur, accuratissime discussurus. 
Marcellinum itidem annuntiat laudatum Roma- 
num parvum: £4 Marcellini pape et martyris : an- 
nuntiat etiain Beda cum elogio; ex Beda, ltabanus, 
qui non Marcelli ut, in nostra Beda: editione male le- 
gitur,sed Marcelliniscripsit,servatoreliquoelogio; 
quod in Adonem,Usuardum et Notkerumtransiit,sic 
tamen,ut soli posteriores, cui Adone, eam perico- 
pen adjiciant de S'eptemdecim martyrum mallibus, 
uno mense coronatis. Reeurrit iterum tacta supe- 
rius difficultas, de confusis Romanorum pontificum 
nominibus in Marcelo quoque et Marcellino, pro 


et Anacleti distinctionem totis viribus evertere co- 
naniur. [In eorum numero fuit Clar. Castellanus, 
ut patet ex cjus notatiuncula hoc die Martyrologio 
universali apposita. Ast hic in ultimis suis litteris, 
aliena manu ad me datis xxxi Januarii wpccxt plane 
retractavit quz de Marcelli et Marcellini pretensa 
identitate scripserat et hoc die et xvi Januarii, ut 
pluribus ibi ostendit. Atque ut iterum dicam, quid- 
quid pugnet Pearsonius, Marcellus a Marcellino 
omnino separandus est, quod, si opus fuerit, ope- 
rosius demonstrari poterit. Hic ego me fecisse sa- 
tis existimo, quod purum et simplicem Usuardi tex- 
ium representaverim. Qu: de Marcellino calum- 
niati sunt Donatistz, ita ab eruditis hodie ventilata 
sunt, u& hic frustra idem saxum volveretur. An 
ejus martyrium satis certum sit, non pauci dubi- 
tant; vide Acta; Respon. Papebrochii ad art 11, 
num. 48; Pagium ad annum ccciv, num. 11. et Til- 


B lemontium tomo V, a pag. 012, a quibus alia, Mar- 


cellino perperam tributa, excutiuntur. 

De Richario Centulensi dicere supra cepimus: 
notandum superest, eum ab Usuardo rccte signari 
cum solo titulo presbyteri, male a Notkero ut epis- 
copus, sine peculiaris loci designatione, Non ausim 
dicere, eum ex apographis Hieronymianis accep- 
tum, tametsi in nonnullis adjectus videatur. Vita 
ejus ab Henschenio illustrata est, etiam relata a 
Mabilione szc. n. Benedictino,a pag. 187. Audiamus 
Wandalbertum, ipsum cum Cleto celebranteim : 


Sextaque Pontificis recolit certamina Cleti; 
Richarioque nitet vitz cultore beatz, 


AUCTARIA. 


PRATEN. Jam notavimus, pro Monasterio Centula, 
in eo legi : 72 pago, etc., quod secuti sunt. CopEx 
RoswEvbp. et ANTUERP.-MAJ. 

ToRNACEN. Post textum purissimum, adjicit : 
« Ipso die, sancti Autharii confessoris. » Vide qua» 
de eo dicuntur inter Prxtermissos. 


tyris. Qui secundus post beatum Petrum rexit Ec- 
clesiam, et sub persecutione Domitiani martyrio co- 
ronatus est, et sepultus juxta corpus beati Petri in 
Vaticano Et fuit primus qui invenitur in suis litte- 
ris possuisse, Salutem ct apostolicam benedictio- 
nem, commendavitque peregrinationes ad sanctos 


PULSANEN., ultima annuntiatione. omnino caret. C; et maxime ad limfna sancti Petri : et qui illas im- 


De c:xtero in reliquis satis purus est. 

MuNERAT., etiam cztera purus, in fine subdit : 
« Parisius, dedieatio sacrze cappella: regis, sacris 
nostr: redemptiouis insigniis, mirilice a beato Lu- 
Jovico rege ditatm. » 

ANTUERP., RoswEYp., Max.-LvpEc., BELIN., Gnr- 
VEN. Cl MoraN., cum recentioribus passini, pro 
Anacleti, legunt Cleti. 

LovANIEN., citatis similis, sic de Cletoj seribit : 
« Qui cum annis septem rexisset Ecelesiam, mar- 
Lyrio coronatus, sepultus est juxta corpus beati 
Petri in Vaticano. » In reliquis purus est. 

ÁNTUERPIEN.-MaX., ULTRAJECT., LEYDEN., ALBER- 
GEN., Daxic et Epirio UrTRAjECT.-BELG., jam dictis 
addunt : « Hunc. Cletum et Anacletum, Eusebius 
Cesariensis et plures alii pro codem accipiunt. 
Sed Damasus in Chroniea pontificum Romanorum, 

uam scribit Ilieronymo, ponit eos pro duobus, 

icens Cletum fuisse Romanum, Anacletum autem 
natione Grzcum.» De reliquo pur! unt, n'si quod 
primus Richario tribuat titulum episcopi. 

CENTULEN., proprium patroni festuni ila primo 
loco celebrat : « In pago Pontivo, coenobio Centul: 
natalis sanctissimi Patris nostri Richarii sacerdo- 
lis et fundatoris loci nostri, qui mirz abstinentia 
et incessabilis przedicationis sectator,longe lateque 
miraculis elaruit, ac tandem Domino sibi reve- 
lante, vitam relinqueas, coelestia regna conscendit. 
Roma sancti Cleti papz et mariyris, qui persecu- 
tione Domitiani, martyrio coronatus est. Item Ro- 
m2, sancti Marcellini papse, sub Diocletiano cum tri- 
bus clericis decollati. Quo tempore tam szeva per- 
secutio Incanduit, ut intra unum mensem, decem et 
septem millia martyrum passigestis scriberentur. » 

BRUXELLEN : « Homes, sancti Cleti pape et mar- 


pediunt, vel dissuadent, execratur. » De his se- 
quentibus facile est hodie judicium ferre. Ita per- 
git : « Roma, sancti Marcellini papz. Qui cum Ec- 
clesiam novem annos et menses quatuor rexisset, 
à Diocletiano compulsus, insensum posuit idolis. 
Postea synodo facta seipsum condemnavit, et per- 
gens ad Diocletianum, se Christianum confitens, 
pro fide Christi cum Claudio, Cyrino et Antonio ca- 
pite truncatus est. Quo tempore magna fuit per- 
seculio, ita ut, ete. Item Trecas, sanct:» Exuperan- 
ti: virginis. Apud Rabascum, sanctorum Aucharii 
et Algze conjugum, parentum Adonis, Radonis et 
Audoenii archiepiscopi Rothomagensis. » Vide Pr:- 
termissos. ltem ad finem in margine additur : « Et 
translatio saneti Modoaldi archiepiscopi Treveren- 
sis. » Natalis cst xir Maii. 

ITAGENOYEN. : « Romse, natale beati Cleti papa. 
Qui cum septem annis rexisset Ecclesiam passus 


D est sub Nerone ezsare. » Patet hallucinatio. « Hic 


constituit viginti quinque presbyteros in urbe Ro- 
mz, el peregrinationem ad sanctum Petrum com- 
mendavit. » Sequitur discordiz conciliatio : « Item 
Rom:ze, sancti Anacleti papz et martyris, qui cum 
rexisset Ecclesiamannis novem, mensibus uobus, 
passus cst sub Trajano imperatore. Hic constituit in 
missa dici, Paz cobis, episcopis ; et Dominus vobis- 
Cun, simplicibus sacerdotibus : Et responderi utri- 
que, Et cumspiritu tuo, et Amen.Ipso dic Rome,san- 
cti Marcellini papa et martyris. Qui primo propter 

rsecutionem timidus effectus est,.idolis thura ob- 
Lulit, et postea coram cxr, episcopis poenituit, el se- 
Ipsum Diocletiano ad perimendum obtulit, qui cum 
Claudio, Cyrino et Antonio fecit eum capitalem sub- 
irc sententiam, Quotempore fuit, v etc. de Richario 
pure. «InlHtalia, sancta Tytze virginis. » Puto, Zifasm 








0977 


MARTYROLOGIUM. — MENS. APRIL. 


078 


Lucensem indieari, de qua in Actis die sequenti. A abbate reverentissimo, in villam Rufianam transpor- 


« [n nigra silva, sancti Trutperti martyris. » 

AQUICINCT., pro Clef. ut alii babent, legit nobis- 
eum Azacleti,et pro mensibus quatuor legit (ribus. 

VicroniS. Pro martyrum millibus septemdecim, 
habet septem et viginti. 

AMBIAN. « Coenobio Centulae, natalis sancti Ri- 
charii confessoris. » 

MaTRiG.-CaRTHUS.-ULTRAJECT. : Ánacleti pap:e et 
martyris, secundi post beatum Petrum. Marcellini 
papa et martyris cum ceteris. » 

AucENsIS. Monasterio sancti Laurentii : « Ipso 
die, sancti Autharii confessoris. » 

In VaTICAN., num. 5949, de Richario nihil. Adji- 
citur « In Africa, sanctorum Victoris, Siricii, [Io- 
norati. » Videntur ex Hieronymiano aliquo accepti. 

UcHELLIAN., legit etiam Anacleti, non Cleti. 

STROZZ. : « Apud Rabascum, sancti Aucharii et 
sanctis» Agie ejus conjugis, et filiorum ejus Adonis 


et Redonis, inter quos fuit natus Augdonus [Au- p Moiaw. : 


doenus] Rotomagensis episcopus, ab eodem patre, 
el matre. » Corrupta et intorta aliqua de quibus 
vide indicem Protermissorum. 

Codex BELNEN. S. Mari: : « Belno castro, exceptio 
sanctorum Flocelli et Hernzi ; e quibus gloriosus 
Christi athleta Flocellus, sicut passio ipsius scripta 
testatur,a fidelibus Christianz religioniscultoribus, 
jn villa Durrunnensi, qua est in pago Constantino, 
digna veneratione sepultus, et a Deo magis est vir- 
tutibus clarificatus ; sed cum invalescente gentilium 
furore, eo in loco debiti honoris religione sanctis- 
sima membra carerent,a quibusdam pradicticastri 
militibus, pariter cum beato Hern:eo, Cenomanensi 


V Kal. 


tati, signis et virtutibus claruerunt. Inde, divina 
disponente misericordia, Othonis comitis tempore 
in Belnenium trans!ati sunt, ibique usque nune, 
fideliter poscentibus, pro quibusque necessitati- 
bus, clementi pietate securrunt. » Vide qua de his 
dicuntur in indice Pratermissorum. 

Editio LusECOo-CoL., de Cleto habet. sicut codd. 
medie nol: supra. Sequitur : « Item Roms via 
Salaria, sancti Marcellini, etc. » fere ut in textu. 
Deinde: « Trecas. sanct» Exuperantim virginis. 
In pago Pontiano, monasterio Centula, sancti Ri- 
charii, presbyteri et confessoris. » 

GREVEN. : «In Africa, sanctorum Honorati, Pauli, 

Maximi et Appollonii. Item sanctorum Aurelii, Leo- 
nidis, Viri, Cirici, Guidei. » Nomina iis aptanda sunt 
martyribus, qui in Hieronym. enumerantur. « Item 
beata memoria Frederici episcopi Leodiensis et 
martyris. » Remittitur ad xxvr Maii. 
« Eodem die, apud Legiaim, saneti Flo- 
riberti episcopi ejusdem loci et confessoris, » Obiit 
xxv Aprilis. « Parisiis, dedicatio sacre cappel- 
le, etc., ex MuNERATO. Vienne sancti Clarentii 
episcopi et confessoris. » De co heri. Sequitur mi- 
noribus typis : « Sancti Basilei episcopi Amases, 
cujus martyrium scribit Joannes presbyter Nico- 
medi:. » In editionibus aliis : « Eodem die, apud 
Legiam, » etc. De Clarentio, idem. « Trecas sanc- 
t: Exuperantia virginis. Die vigesima sexta, sanc- 
ti martyris Basilei episcopi, Amasez. Parisiis dedi- 
catio, » ete. Ut jam diximus ex MUNERAT, accep- 
Lum esse. 


Die 27. 


Romz, depositio beati Anastasii papze, de quo sanetus Hieronymus venerabili testatur eloquio, quod 
ejus vita diuturna mundus immeritus sit frui. Apud Nicomediam, natalis sancti Anthimi episcopi et mar- 
tyris, qui persecutione Diocletiani ob confessionem Christi, ut in historia ecclesiastica descriptum est, 
martyrii gloriam capitis obtruncatione accepit. Secuta est quoque illum universa pene gregis sui multi- 
tudo, per eamdem martyrii viam, quorum alios judex gladio obtruncari, alios ignibus conflagrare, alios 
naviculis impositos pelago immergi fecit. Tarso Cilicie, sancti Castoris. 

NOTE. 
Puri sunt Praten., Herinien., Antuerp.-Maj., Rosmeyd., Munerat., Greven et Molan. 
VARIANTES LECTIONES. 
In Molano ante Hieronymus, deest appellatio.S'az- C; Antuerpien.-Maj., forte ex Adone. Utrumlibet seli- 


ctus. Reliqui in textu, ZZteronimus, ut scribunt Pra- 
tens,Munerat.,Greven., etc. De, JAeronimus vel Ie- 
ronymus, et id genus aliis, non est opere pretium 
pluribus agere ; uti nec de, Nichomediam, Aystoria, 
Antimi, Anthymi.etc. Notabilior est Munerali error, 
dum scribit, uf in historia legitur, pro eo quod inla- 
terculo recte posuimus, wf i» historia ecclesiastica 
descriptum est. Sic codex Rosweydi sensum vitiat, 
pro quorum alios, legens quos alios. Conffagrare 
habent Pratens et Munerat., et ita opinior legisse 
Usuardum, potius quam con/fagrari, ut Herinien. et 


ge, per me licet, At nimium sapuisse existimo Ros- 
wevd., Greven. et Molan., qui substituerunt concre- 
mari. Constructionem denuo mutat Muneratus a re- 
liquis omnibus deflectens, scribensque, iz pelago 
mergi fecit, pro pelagoimmergi, fecit. Suntqui TÀar- 
80 seribant cum Munerato et Molano, melius in textu 
ex aliis. MirainHeriniensi commistio duarum vocum 
Tharso Cilicia, in TAessalonice, amanuensis, ni 
fallor, oscitantia, qui vocibus media fere parte con- 
fusis aut corruptis, ansam alteri reliquerit, male 
supplendi c:etera atramento recentiori. 


OBSERVATIONES. cd 
Anastasium pontificem primus in Saeros Fastos D etsociisélogium concinnavit Ado, ex quo przcipuos 


retulitauctor Romani parvi: S'ancti Anastasii papa. 
Secutus est Ado, sed, quod minere, nullo eum or- 
navit encomio ; solum addens, quod sederit annos 
tres, dies decem. Dilligentior fuit Rabanus, quem 
hic Notkerus, ut alias s:pe, ad verbum descripsit, 
insertis etiam citatis Adonis verbis. Qus igitur in 
Anastasii laudem breviter sed nervosetextusexpri- 
mit, Usuardi nostri propria censeri debent. Plura 
in Actis ex Hieronymo et aliis ab Henschenio dili: 
genter exquisita suggeruntur. AníAimus Nicome- 
diensis inapographis Hieronymianis memoratur sed 
aliter Romanum parvum annuntiat, innuwneram- 
que jungitmartyrum multitudinem. Porro Anthimo 


tantum floseulos decerpsit Noster, ut ex utriusque 
textus collatione clare perspicies. Verosimillium 
est ex Rufini Eusebio lib. vit, cap. 6, desumptum 
ab auctore Romani parvi Anzé£Aimwum, eique hunc 
diem pro arbitrio assignatum, ut de aliis, eodem 
primo Diocletiani furore crudelissime necatis, alibi 
non semel dicitur. Eusebii verba in Actis relerun- 
tur, quz vere insignis martyris et innumerabilium 
sociorum triumphum denarrant, quibus addi pos- 
sunt, quz a Lactantio praeclare scripta sunt, ex quo 
et aliis historia seriem exponit Tillemontius tomo 
V a pag. 23, nulla habita ratione Actorum partieu- 
larium, Latine ct Crzce a nobis editorum, qua ab 


979 USUARDI MONACIII 980 


eruditis recentioribus non magni xstimantur, nec A loco et tempore, nisi vehementer falliinur, plane 
a Ruinartio admiss: sunt, qui solum Eusebium se- — distinctum ; hoc nimirum Tarsi, Stephano Nicome- 
quitur pag. 320. Metricum Wandalberti elogium ^ dis coronato, quemadmodum diserte ferunt lau- 


Anthimum cum Anastasio memorat : data Iieronymiana, apud Florentinium. Non ignoro 
Ilenschenium, aliter in actis posuisse, ul se con- 

astasi apam celebramus : eidem » t . d 
AD antistes digna virtute cohsret. formaret Baronio, Belinum forte et Maurolycum 


seeuto. At non dissimulat ibidem Henschenius, 
Castor Tarsensis primum locum occupat in ci- quid sibi magis verosimile videatur. Ego certc 
tatis Hieronymi apographis, unde eum, procul du-  antiquissimoruin martyrologorum et codicum auc- 
bio, Usuardus accepit; et solum quidem, ut pro-  toritatum, Belino et Maurolyco longe praeferendam 
batissimi codices nostri cum Notkero ad oculum — censeo. Hec obiter, occasione connexionis ilius, 
demonstrant. Alii secunde not: codiees, ut An- — textui nostro contrarie, d cta sunto. De vera et 
tuerp. ct Max.- Lubec. Belinus et multi, in Aucta- — simplici Usuardi lectionc, non video quilquam du- 
ris citandi, Stephanum Castori connectunt, et — bitari posse. 


AUCTARIA. 


TORNACEN. textum mutilat, expuncta parte elogii — Egypto, sanetorum Victoris, Maximi et Martini. » 
B. Anthimi, incipiendo a 2uorum alios, etc. : e:o- — Potius Marciani. Quibus in Hieronym. adduntur 
tera purissiinus est. Paulus Germanus et alii sex. 

ANTUERP. et Max.-LuBEC., ANrTUEnP.-Max. LevypEN- 3. Marhic.-CanTH.-UtTRAJECT. de Anastasio, fere ha- 
BErc. et editio ' yrRuEcT.-BrrLc., post Castorie, — bet, ut est in textu. Tum : « Anthimi episcopi cum 


addunt e£ saneti Stephani maríyris. — — . . Sociis, de grege suo martyribus. » uu 
PuLSANEN., et in parte elogii B. Anthimi, et in VaTICAN., num. 5949, in fine adjicit : Ursicint, 
ultima annuntiatione deficit. cum longa narratione de sancto Vitale. De Ursi- 


LovaN., etiam mutilus est in elogio Anthimi.  cino vide in Actis in Castore et Stephano. Rursus 
Porro S'ephanwmn Castori conjungit. de eodem et Vitale die s^»quenti. 


ULTRAJECr., LEYDEN., ÁLBERGEN. et. DANIC., post UGHELLIAN., in fine : « Et saneti Stephani mar- 
imoneritus sit frui, inuterserunt. « Hic constituit, — tyris. » Ut supra ANTcERP., Max.-Lubec., etc. 
ne quis sine sui licentia episcopi ad clericaum as- ArrEMPS. Ád Casíoris, adjectum, « et sancti 
cendat, et ne quis sedeat, cum sacra Evangelia in — Stephani : » 
ecclesia recitantur. » In fine: « Tharso Cilieiz, STROZZ. : « Castoris et Stephani. Apud civitatem 
sancti Castoris et sancli Stephani martyris. » Fulginatem, sanctorum martyrum Eraclii, Justi, 


CENTULEN. « Roma, sancti Anastasii pap:e et con-— Mauri et Vitalis, qui sub Daciano preside marty- 
fessoris. Nicomediz, sancti Antimi episcopi et imar- — rium passi sunt. » In indice Przetermissorum Vi- 
tyris, cum quo de clero et populo multi eoronati talis ad diem sequentem, tres alii Fulginantes ad 
sunt. Tarso Cilicie, sancti Castoris. » In hacannun- iv Maii remittuntur. 
tiatione purior est quan! codices proxime citati. Editio LuBECO-Cor., de Anastasio, post frui, sub- 

BRUXELLEN., de Anastasio, aliis verbis sic inserit: — jungit : « Hic constituit. ne quis sine licentia 
« Hic conslituit, ne quis sedeat, sed stet, dum sacra (5 sui episcopi ad clericatum ascendat. Et qui careret 
Evangelia in ecclesia recitantur. » In Anthimo, non- aliquo membro, non posset fieri clericus. Et ne 
nihil ex Adone interpolatus est. [n fine: « Tarso Ci- — quis sedeat, cum sacra Evangelia in ecclesia reci- 
lici, sancti Castoris et sancti Stephani martyrum.» — tantur. » De Anthimo satis pure. In fine : « Tharso 

HAGENOYEN., primo loco de Anthimo, satis pure. — Ciliciz, sanctorum Castoris et Stephani martyrum. 
Sequitur : « Tarso Cilici:ze, passio sanctorum mar- GREVEN : « In Lydia, sanctorum Genesii, Sodalis 
tyrum Castoris et Stephani. Rom, depositio sanc- — et Marini. Item sanct rum Hermetis, Victoris Ger- 
t! Anastasii pap:s, qui quadragesimus post beatum — mani. Apud Civilitanam urbem, sancti Pulionis 
Petruin erat, de quo sanctus Hieronymus, »., fere — lectoris martyris. » De his distinctiora in Actis 
ut supra. « [n territorio Lomovicensi [Lemovicen- — invenies. « Tarso Cicilie, sancti Stephani martyris. 
si], sancti Alpiniani confessoris. » Vidc Acta. Roms, Evellii martyris. » Remittitur ad ix Maii. 

AQUICINCT., post rui, sic subdit : « Hic consti- —« Divitate Altinensi, sanctis Liberalis confessoris » 
tuit, ut quotiescumque Evangelia sancta recitaren- — Vide in Actis geminas ejus vit: synopses. 
tur, Sacerdotes non sedeant sed curvi stent. Et Mor4N. In prima editione, post Castoris, litteris 
constituit, transmarinum hominem in clericatum — Italicis immediate subdit : « Et sancti Stephani 
non suscipi, nisi quinque episcoporum designaretur ^ martyrum. » Dein typis minoribus : « Civitate Al- 
chirographis. His ultramarinorum in legitimos dam- — tinensi, sancti Liberalis confessoris. » Posteriores 
navit ordines.» Puto legendum esse in/egifimosseu — editiones, de Stephano, idem. Rursus minori cha- 
illegitimos. In (ine, pro Castoris, habet Pastoris, | ractere : « Civitate Altinensi, sancti Liberalis con- 
additque, « et Stephani martyrum. » ]) fessoris, ab Hcliodoro episcopo nutriti, qui civitate 

VicTORiN. et IEG. ScEG., num. 130, in fine: «In — Altino destructa, Tarvisium est translatus: » 


IV Kai. Die 28. 

Apud Ravonnam, natalis sancti Vitalis martyris, qui cum corpus beati Ursicini sublatum, honestate 
sepclisset, tentus a Paulino consulari, post equulei tormenta, jussus est deponi in foveam profundair, 
et terra ac lapidibus opprimi, talique martyrio migravit ad Christum. Alexandris, sanct: Theodore 
virginis, qua» sacrificare contemnens, cum esset in lupanar tradita, repente quidam ex fratribus, nomine 
Didimus, miro Dei favore, illam eripuit, ac postea cum eadem porcussus, ct simul coronatus est. Eodem 
die, Afrodisii, Carilippi, Agapii et Eusebii martyrum. In Pannonia, sancti Pollionis martyris. 


NOTE. 
Semitur ex Pralen., Herinien., Maz.-Lubec., Munerat., Greven et Molan. 
VARIANTES LECTIONES. 


Ursicii, pro Ursicini,errorest in Muncrato , atque particula e£, post eguulei. Greven. autem et Molan. 
item cum honestate. ID Pratensi et Belino redundat — constructionem sic effurinant : Zentus sra Paulino 


981 


MARTYROLOGIUM. — MENS. APRIL. 


082 


consulari e( post, etc. Sed ea scribendi ratio codi- A dicum nostrorum omnium lectionem retinendam 


cibus omnibus Usuardinis et ipsi Adoni repugnat, 
quamvis recte sit ordinata. Librarii Heriniensis 
oscitlantia vocem profundam owisit, Belin. pro de- 
dons. scripsit poxi : Munerat, demitti. Greven. el 

olan. legunt. ad Christum migravit. Post T'Aeodo- 
T& virginis, insecuit Molanus, sed litteris Italicis : 
De qua beatus Ambrosius. Idem solus et forte me- 
lius scripsit Didymus, ut habet etiam Ado. Nos co- 


censuimus. Antuerp. et Max.-Lubec, duas voces 
omittunt, nempe, 4omine Didimus. in apographo 
nostro Pratensi legitur ApArodisii. e:Meri codi- 
cos, Afrodisii ; Belin et Greven. A ffrodisii. Ca- 
tera colligo, potius corrigenda quam notanda : 
equule in, eculei, contempnens, Karilippi, Cara- 
Uppi, Agapiti, Agapeti Apollonii, Apollionis, 
sancta Apolionis, etc. 


OBSERVATIONES. 


Vitalis martyr Ravennas, de quo in laterculo, 
Hieronymianis aut ignotus, aut przteritus est, aut 
studiose Gervasio et Protasio xix Junii conjunctus : 
nam de alio, fortasse Pannonio, ibi indicato, nulla 
nobis quastio. Beda positionem, seu martyrii lo- 
cum reticet. Romanum parvum rotunde enuntiat : 
Ravenae, sancti Vitalis martyris, patris sancto- 
rorum Gervasii et Protasii. Mis longiorem narra- 
tionem Florus adjunxit, aliam Rabanus, aliam Ado; 
Notkerus Rabanum et Adonem descripsit, Noster 
pauca decerpsit, stvlo suo convenientia. Id vero 
notandum, martyrologos illos, tametsi in elogiis 
suis non omnino conveniant, ex eodem tamen fonte 
hausisse omnes, nimirum ex passione, quze seculo ix 
antiquior esse debuit ; non tamen ea setate com- 
posita, ut magnam fidem mereatur; certe Bed» 
ignota fuisse videtur. Nec eam tuetur celebris 
epistola, quam Ambrosio suppositam plerique ho- 
die fatentur. Pauca de Vitale Tillemontius tomo II, 
pag. 75, plura in nolis pag. 496. Nihil tamen obest 
criticorum de Actis censura, quo minus vetustis- 
simum cultum probent certissima monumenta, in- 
ter qux Frontonis Kalendarium, aliaque a Papce- 
brochio 1n Actis producta ; quibus consonat me- 
tricum Wandalberti encomium : 


Quarta vitalem Christi pro nomine cesum 
Commemoret, vitam meruit qui morte perennem. 


Cur hac die apud laudatum Bedam et Rabanum 
legatur CAristophorus et apud Florum et alios 
Eusicius, haud equidem conjicio : in indice Prz- 
termissorum ad proprios dies remittuntur. TAÀeo- 
dora ei Didymus a Romano parvo primum produc- 
ti, ab Adone insigni elogio ex Actis contracto exor- 
nati sunt, quod rursus integrum transumpsit Not- 


kerus Usuardus vero breviori methodo rem com- 
plexus est ; sic tamen, ut sua omnia et in hoc et 
in praecedenti encomio, ex Adone prorsus acce- 
pisse manifestum sit. Crterum ita elogium ab 
Adone primum contextum est, ut ipsa antiqua 
Acta genuina et proconsularia videre debuerit, et 
una commiscere, que sanctus Ambrosius de pari 
certamine virginis Antiochens retulit libro u de 
Virginibus, capite &. An satis recte, necdum inter 
eruditos definitum invenio. Cum Baronio in Anna- 
libus censuit Papebrochius, diversas esse virgi- 
nes, quemadmodum diversa statuuntur loca ei 
tempora, quibus certasse referuntur, nec satis 
perspexit, an ZAeodora Ad&c mwosíra. corona mar- 
tvrii particeps fuerit, cum id Acta non exprimant. 
A Papebrochii sententia non abhorret Tillemon- 
tius, dum passionis historiam Gallice explicat 
tom. V, a pagina 245. Nihilominus Ruinartius in- 
ter Sincera et Selecta, admonitionem pramittit 
pagina 425, qua tueri conatur eorum opinionem, 
qui Ambrosianam virginem anonyman, cum hzc 
nostra ZAeodora Alexandrina confundendam exis- 
Limant, quidquid suam Ambrosius Azttochenam ap- 
pellaverit. Ego certe apud Ruinartium non reperio 
solutiones argumentis pares, nec video, cur idem 
divini amoris astus plurium virginum tutandx pu- 
diciti? servire non potuerit, ut de aliis recte osten- 
dunt citati Papebrochius et Tillemontius. De dua- 
bus postremis annuntiationibus, jid solum dicere 
ossumus, ipsas Romano parvo ignotas, ad ver- 
um ex prafato Adone descriptas esse, primitus 
ex Hieronymianis eductas, quamvis va-sie immu- 
tata et male connexa videantur nomina, ut ex Ac- 
tis intelliges. Nobis certum est genuinam Usuardi 
lectionem in textu nostro representatam. 


AUCTARIA. 


Rursus defectu laborant ToRNACEN. et PULSANEN. 
In illo abest elogium Theodorz. In hoc vero, et 
Theodore elogium, et qu: sequuntur. 

RoswEYD., textui puro subnectit : « Item Pam- 
phili confessoris et episcopi: » Sulmonensis, etc. 

ANTUERPIEN.-Max., UÜrTRAJECT., LEYDEN., VA- 
NIEN., ÁLBERGEN., DawIic. et editio UrrRA.-BEL., 


puri ferme sunt; sed interjiciunt. verba Romani - 


arvi, nempe : « Patris sanctorum Gervasii el 

rotasii. » Et post, migravit ad. Christum, inter- 
ponitur: « Ipso die, sancta Valerie conjugis 
sancti Vitalis. » 

CENTULEN. : « Apud Ravennam, sanctorum Vita- 
lis et Valeri: martyrum, quorum filii beatus Ger- 
vasius et Protasius praeclari martyres exstiterunt. 
Alexandri, sanctz? Theodor» virginis, cum quá 

uidam frater nomine Didimus passus est. Ipso 

ie, translatio S. Wigruloei abbatis. Item sancto- 
rum Afrodisii. Carilippi, Agapiti et Eusebii mart y- 
rum. In Pannonia, sancti Pollionis martyris. Eo- 
dem die Mediolani, sancti Petri martyris ab hzreti- 
cis coronati.» Ab aliis passim recolitur xxix Aprilis. 

ANTUERP.-MaAJ., purus, est in textu, sed in (ine 
addit : « Eodem die, sancti Winwaloci abbatis. » 
De eo egimus m1: Martii. 

BRUXELLEN. In Vitale fere purus, secundo loco 
habet : « Et sancti Ursicini medici, sub przdicto 
judice passi. Ipso die, sanctae Valeris, conjugis 


beati Vitalis. » Tum alia manu et recentiori atra- 
mento intruditur : « Et depositio sancta Mona- 
cha [Monice] matris sancti Augustini. » Remitti- 
tur ad 1v Maii. [n Theodora et caeteris satis purus 
est. In fine adjicit. « Item, translatio sancti Lam- 
berti episcopi. » Vide diem natalem xvir Septembris. 

HAGENOYEN., in Vitale modice interpolatus est, 
Tum : « Eodem die, sanctze Valeri» conjugis sancti 
Vitalis martyris. Qux quia jejunare cum indolatris 
noluit dicens se esse Christianam, flnem vit:ze ver- 
beribus sortita est. » In Theodora, nonnulla adji- 
cit satis nota. Denique : « Ipso die, sancti Affro- 
dosii, Carilippi, Agapi et Eusebii martyrum. » 
Deest ultima annuntiatio de Pollione. 

AQUICINCT. In. fine : « Et sancti Winwaloci con- 
fessoris. » Jam diximus, de eo actum irm Martii. 


VicrOnIN. et. REG. SuEG., signatus num. 130, in 
fine adjiciunt : « Item Alexandris, sauct:& Euphro- 


- sgyn2 virginis. » Vide xt Februarii. 


DAVERON. : « Beati Svingraloci abbatis.» Satis 
patet. Winobalocum indicari, de quo supra. 


MaTRIC.-CARTHUS.-ULTRAJ. : « Vitalis martyris et 
militis, qui fuit pater sanctorum Gervasii et Pro- 
thasii, Theodore virginis et Didymi, qui illam e 

ericulo liberavit, et postea cum ea occubuit, Af- 
rodisii martyris et aliorum. Translalio sancti 
Lamberti episcopi et confessoris. 


USUARDI MONACHI 


9084 


CopnEx BicoriAN., signatus P 9: «In Pannonia, À t» valeri» uxoris sancti Vitalis supradicti. Qux 


sancti Appollionis martyris. » Lege Pollionis. 

REG. SUEC., signatus num. 148: « Monasterio, 
saneti Winwaloci. » Puto agi ne A/andínio. 

IN VATICAN., num. 5949, corrupte adjicitur : 
« Eodem die, Epii, Afrodisii, » etc. 

UcuELLuAN. pro Pollionis, scribit Apoltonis. 

ALTEMPS. : « In monasterio S. Eburnensis eccle- 
six. translatio sancti Wulsini episcopi et confes- 
Soris. » An non indicatur Wilifridus Eboracensis 
junior? de quo in Actis xxix Aprilis. 

BizUNTICEN. : « Bellevalli, sancti Bernardi con- 
fessoris. » Hactenus nobis ignotus est, saltem ut 
sanctus. Forte aliquis plura docebit. 

Editio LuBECO-CoL., de Vitale post textum inter- 
polatum, adhuc addit: « Corpus vero ejus post 
translationem requiescit Colonie Agrippins, in 
eeclesia sanctze Dei genitricis Mariz, in Capitolio. 
Ipso die, sanct: Valerie conjugis sancti Vitalis 
pradieti, 
mortem etiam macta fuit. » Reliqua textus satis 
pura sunt. Sequitur: « Apud Leodium, translatio 
sancti Lamberti, ejusdem loci episcopi et marty- 
ris. Cenomanis, translatio sancti Liborii episcopi 
et confessoris in Paderbornam. » Dies natalis est 
xxii" Julii, quo hodie de precepto celebratur. 

GREVEN. : Vietorini martyris, Victoris, Luciani, 
et Aliorum. » Vide Acta. « Pamphili episcopi Cor- 
finii. » Idem est qui supra S'uimonensis. ltem bea- 


HI Xai 


sacrificare contemnens, usque ad mortem mactata, 
corononam martyrii adepta est. Apud Leodium, 
translatio sancti Lamberti episcopi ejusdem loci 
et martyris. Apud Paderbornam, translatio sancti 
Liborii episcopi Cenomanensis et confessoris. » 
MoLAN. : «Item egressio Noe de arca. In Leodio 
translatio saneti Lamberti martyris. Ipso die, sanc- 
tz:» Valerie conjugis sancti Vitalis. Eodem die, ele- 
vatio sancti Amati episcopi et confessoris. Vita da- 
bitur xur Septembris « Lauduno clavato, translatio 
sanctz Probe virginis. » Vide Acta, Editiones aliz, 
sic habent: «Ipso die, sanct: Valerie,» etc. «In 
Hispaniis, sancti Prudentii episcopi Tirasonensis 
et confessoris. Metis civitate, sancli Adelphi epis- 
copi et confessoris. Die vigesima octava, sanctorum 
martyrum Da, Maximi et Quintiliani. » De his et 
Adelpho vide in indice Praetermissorum. «In Leo- 
dio,» et « Lauduno clavato, » ut supra. « Eodem 


que sacrificare noluit [nolens] usque ad p die Duaci elevatio sancti Amati, episcopi et confes- 


soris. Ad hanc elevationem sacri corporis, quod 
perdiderant, Dominus reddidit multis sanitatem, vi- 
delicet z»grotis : lumen et auditum cacis et surdis : 
inde vero viri prius confracti redierunt, nimirum 
exultantes, vestigia pedum admirantes. Item egres- 
sio Noe de arca » Tum litteris minoribus : « Eodem 
die, martyrium sancti Paphnutii abbatis et quin- 
gentorum quadraginta sex, qui una cum ipso mar- 
tyrium passi sunt. » Vide Pretermissos. 


Die 29. 


Apud Paphum, sancti Tychici diaconi, discipuli beati Pauli. Hujus meminit in suis epistolis idem Apo- 


siolus, pronuntians eum fratrem carissimum ac conservum suum fore in Domino. In Numidia apud 
Cirtensem coloniam, natalis sanctorum martyrum Agapii el Secundini episcoporum, qui persecutione 
Valeriani, post longum exilium, apud praefatam urbem, in qua tum maxime gentilium rabies ad tentan- 
dam justorum fidem inhiabat, ex illustri sacerdotio effecti sunt martyres gloriosi. Passi sunt in eorum 
collegio Emilianus miles, Tertulia et Antonia, sacr: virgines, et quaedam mulier cum suis geminis. 


NOT &. 


Puri sunt soli Praten., Herinien., Antuerp.-Maj., Greven. et Molan. 
VARIANTES LECTIONES. 


Scripsi ZycAici cum Praten., et Molano. Et ita C et Antuerp.-Maj. Molan. C'ircensem. Secutus sum 


vere scribendum esse nemo diffiteri potest ; quasi 
dicas Fortunaíus, sed hic Grammaticas quastio- 
nes enodandas non suscipimus, citatos codices, ut 
probatiores secuti sumus. Fateor tamen in Pra- 
Lensi sic scriptum esse, ut dubium maneat sitne 
prima littera T an C Herinien. cum aliis legit 7i- 
Chici; pejus Greven., Tétici; pessime Antuerp. 
Maj., 716i. Idem codex omisit particulam $2, ante 
Domino ; Molanus fore Cirthensem habent. Greven. 


Praten., Herinien., etc. S'ecundii, pro Secundimi, 
error est in Antuerp.-Maj. Ubi iterum coZegio, pro 
sacerdotio. Templandam habet etiam MHerinien. 
Gloriosi martyres legunt Greven. et Molan. Et pri- 
mus etiam supra, sancti Pauli discipuli. Emilia- 
^us legunt omnes, excepto solo Molano, qui Z5£- 
lianus; ut plerumque solet nonnulla pro suo ar- 
bitrio corrigere, presertim in diphtongis, etc. 


OBSERVATIONES. 


Apud Paphwum. Tychici apostolorum discipuli. 
Verba sunt Romani parvi,ex quo atraque hodierna 
annuntiatio profuxit, inde nimirum per Adonem, 
a Nostro accepta. Cur hoc potius die quam altero 
hic sanctus recolatur, puto ab auctore Romani 
parvi pro mero libitu determinatum. Qua vero ex 
ipso jam citavimus, nullo ferme apice immutato, 
transumpsit Ado et ex hoc Notkerus. Ást Usuar- 
dus breve ex Pauli epistolis, presertim ad Coloss., 
cap. ultimo, compilavit elogium, quale in laterculo 
exhibemus. Brevis de Tychico: Henschenii com- 
mentarius, ex aliis epistolarum Pauli locis, ea col- 
ligit, quz? Tillemontius tomo rin vita Apostoli, pro- 
priis locis inseruit. Plura de ipso memorant Grzeci,. 
quibus quadrat Henschenii nostri observatio ; 
nempe, £estimonia e sacris litteris assumpta, iam 
altum de Tychico ingenuisse sensum, ul cum va- 
riis urbibus videatur prastitisse beneficium fldei 
propagande, plures ewm inter primos suos episco- 


gis crediderint fuisse. Sed nobis sufflcit Latinorum 
nostrorum martyrologorum difficultates explanare. 

Agapius et S'ecundinus etiam a Rom. parvo, ut 
diximus, sumpti sunt. Elogium novis circumstantiis 
distinctum, ex Actis Mariani et Jacobi, de quibus 
die Postera, adjunxit Ado, ex hoc Notkerus, satis 
ornate et eleganter. Usuardus autem, quidquid ha- 
bet, inde ad verbum accepit, ita ut mirum sit, vo- 
ces pauculas ab eo fuisse pratermissas. Caeterum 
tota ea martyrum classis ideo in Actis hodie prater- 
mittitur, quod eorum gesta cum Mariani et Jacobi 
triumpho connexa sint, ut ibi die xxx legi potest, 
Satis nobis est purus et simplex Usuardi textus, 
Cui totam cohortem contemplari cupit, Hensche- 
nium adeat prafato die, quo prz:elarissima omnium 
Acta illustrantur ; a Ruinartio etiam edita et novis 
observationibus explicata pag. 224. Gallice autem 
a Tillemontio too IV, a pag. 215, ubi recte adver- 
tit, eorum festivitatem probabibius recolendam 


985 


MARTYROLOGIUM. — MENS. APRIL. 


986 


vt Maii, quo in Kalendario Carthaginensi referuntur A hodiernos episcopos eic metrice canit Wandalber- 


Jacobus et Marinus, alius Marianus, utdicemusdie tus. 
sequenti. Ex quo iterum colligas auctorem Romani ; 
parvi, hisce ctiam martyribus, a reliqua turma Agapon, Parlterque Sec equo dioaLoe ur. 
avulsis, arbitrarium diem consecrasse. Interim 
AUCTARIA. 


TORNACEN., hic denuo contractior, post episco- 
porum, inmediate subdit: « Qui ex illustri sacer- 
dotio, omissis intermediis, qui persecutione Va- 
leriani, post 
urbem, etc. » 

PULSANEN., in prima annuntiatione salis purus, 
secundo loco habet : « Apud Alexandriam, sanctae 
Euphrosine virginis Sequitur: In Numedia.... » 
usque ad episcoporum, inclusive. 

NTUERP. post textum : « Item translatio sancti 
Roberti, primi Cisterciensis abbatis. » 

Max.-LuBEC.: «In territorio Lingonensi, apud 
Molifimum [Molismum] beati Roberti primi abba- 
tis Cisterii. » 

MuNERAT. etiam in fine: « Apud Mediolanum 
sancti Petri martyris, ordinis Fratrum Pradicato- 
rum. » [n multis aliis recentioribus codicibus 
celebratur, sed usquam copiosius, quam in LEYDEN. 
et, FLORENTINIS. 

RoswEvp. itidem post textum: « [n Tuscia, 
Torpetis martyris, ministri Neronis. » Celebrius 
colitur xvir Maii. 

LovANIEN. purus est usque ad mar(yres gloriosi. 
Cetera omittit, substituitque : « In territorio Lin- 
gonensi, apud Molismum, beati Roberti confessoris, 

rimi abbatis Cisterciensis. Ipso die, in territorio 

ediolanensi, passio sancti Petri, de ordine Pra- 
dicatorum. » 

ANTUERP. -Max., LEYDEN., BELc. et EpiTIo UrrnAJ.- 
BELG. post textum satis purum, eadem prorsus 
cum Lovas. Auctaria subnectunt. | 

LEYDEN. textui puro adjicit: « In territorio Lin- 
gonensi apud Molisonum beati Ruberti confesso- 
ris, primi abbatis Cisterciensis. Ipso die in terri- 
torio Mediolanensi, passio sancti Petri, de ordine 
Predicatorum, qui cum per parles Italie, contra 
viros [virus] hzreticz pravitatis verbum Dei lon- 
ge laterque przedicasset, tandam gladio hzreti- 
corum interemptus est. 

ULTRAJECT., ÁLBERGEN. et DaNIC. incipiunt : « In 
territorio Mediolanensi, etc.,» ut jam ex LEYDENSI 
retulimus. Sequitur textus satis purus. In fine au- 
tem : « In territorio Lingonensi, » etc. 

CENTULEN. « In. Thuscia, saneti Torpetis marty- 
ris. In Papho, Tythiei apostolorum discipuli. In 
Numidia apud Circensem coloniam, sanctorum 
Agapili et Secundini episcoporum. » 

BRUXELLEN., post textum fere purum, subdi! : 
« In territorio Lingonensi, etc. » Tum: « In terri- 
torio Mediolanensi..... » etiam ut supra. Denique: 


« Alibi Germani episcopi. » (a7. 203 martyris Alexan- D 


drini, vel Nicomediensis ? ] 

HAGENOYEN., in textu satis purus, adjicit : « lu 
territorio Lingonensi, in monasterio Mollismensi, 
sancti Ruberti abbatis. » Sequitur longa de Petro 
martyre historia, melius in Actis legenda. In fine: 
« Item monasterio Cluniacensi, sancti Hugonis 
abbatis. » 

AQUICINCT. post geminis, addit: « Et sancti Ger- 
mani episcopi. » Deinde recentiori manu: 
« Eodem die, in Burgundia, sancti Roberti ab- 
batis. » 

VicTORIN. et REG. ScEc., nuin. 130: « Apud Clu- 
niacum, transitus sancti liugonis abbatis. » 

MaTRIC.-CARTHUS.-ULTRAJECT. : « Petri martiy- 
ris. Hugonis abbatis Cluniacensis. Roberti primi 
Cisterciensis abbatis. Titici diaconi, discipuli apo- 
stolorum. Agapi et Secuudini martyrum cum 
80ClIS. » 


CENTULEN. : « Eodem die apud Cluniacum, 


longum exilium, apud prefatam: 


natalis beatissimi Hugonis, piissimi patris mona- 
chorum, cujus vita multis virtutibus est decla- 
rata. » 

VATICAN., num. 50949, primo loco : « Transitus 
sanct: Euphrosynz virginis. » uU 

UGBELLIAN, : « Eodem die, depositio beatissimi 
Roberti, primi Cisterciensis abbatis. Mediolani, 
passio beati Petri martyris. » Hoc ultimum fuit 
rubrica ab ipso scriptore cancellatum, et scriptum 
ad diem sequentem, ut notavit Papebrochius, ip- 
sius codicis oculatus inspector et collator. 


ALTEMPS. : « In Britannia, translatio sancti Ead- 
mundi r.gis et martyris. » Remittitur in Actis ad 
diem natalem xx Novembris. « Petragoricas, san- 
eti Frontasii martyris. » In Actis retrahitur ad 
n Januarii. « EL Torpetis martyris. « De quo su- 
pra. 

FLORENTIN., primo loco : « Roms sancta; Catha- 
rine Senensis virginis, ordinis predicatorum, 
annulo Jesu Christi et magnis revelationibus deco- 
ratze. Roma occubuit, ibique sepulta est in ecclesia 
sanct: Maris: ad Minervam. Pius vero papa lI eam 
catalogo sanctorum adscripsit. Ipso die, apud Me- 
diolanum, passio sancti Petri martyris, patria Ve- 
ronensis, ordinis Predicatorum, cujus vita, con- 
stanti contra hereticos przdicatione, ac miracu- 
lis claruit. In Tuscia civitate Pisa, sancti Torpetis 
martyris. Quem Cssar Nero verberibus afflictum, 
extra prz:dictam urbem duci et decollari fecit, et 
ita migravit ad Christum. Interritorio Lingonensi, 
in monasterio Molismensi, sancti Roberti abbatis 


C Cisterciensis. Apud Ravennam, sancti Liberii ar- 


chiepiscopii. Coenobio Cluniaco, S. Hugonis abba- 
lis. » Nonnulla quandoque in hisce codicibus, in- 
ter se et cum GnEvEN. collatis, descrepantia oc- 
currit, qu: cum non satis distincte ab Henschenio 
descriptore notata sit, fleri facillime potest, ul 
nonnunquam alterius verba alteri perperam, sed 
innoxie, a nobis tribuantur, quod etiam in przfa- 
tione premonuimus. 


REMENs. SS. Thimothei et Apollinaris. : « Apud 
Avenniacum, sancti Gumberti regis. » Melius in 
Actis Condebertus appellatur, non rez sed màr- 
iyr. 

Editio LuBECO-CoL.. incipit : « Colonia Agrippina- 
translatio sancti Annonis archiepiscopi et confesso- 
ris. Qui statim post decessum ejus facta est, de 
civitate Coloniensi in montem Sibergensem. Sed 
post obitum ejusdem sanctissimi viri anno tricesimo 
octavo, et anno Domini millesimo octogesimo 
lertio, per venerabilem Joannem presbyterum, 
sanctz:: Romans Ecclesi: cardinalem et Petrum. 
Lunensis ecelesiz episcopum, solemniter ac reve- 
renter est in capsam ad sanctuarium locatus. » 
De Petro, fere ut LEvpENsis supra. Sequitur : 
« Roma sanctz Katbarinz virginis. Hzc de civi- 
tate Senensi oriundo, in adolescentia sua habitum 
de poenitentia S. Dominici assumens, et crebris 
miraculis et doctrinis clarens, anno statis sua 
tricesimo tertio Rom: quievit, sepulta in ecclesia 
sancte Marie supra Minervam. Dominus aulem 
Pius II papa, qui eam sanctorum catalogo adscri- 
psit, mandavit festum ipsius prima Doininica Maii 
perpetuis temporibus solenniter celebrari. » Vide 
Acta. Sequitur texius salis purus. Tum de Ro- 
berto, ctc. : « Eodem die, beatorum Ursionis et 
Maurilii confessorum. » In Pr:etermissis ad proprios 
dies rejiciuntur. « In Britannia, castro Beatricis, 
translatio sancti Edmundi regis et martyris. In 


087 


USUARDI MONACHI | 988 


Tuscia, sancti Torpetis martyris. » De his supe- À cem sibi apparentem liberatus, tunc spiritum Deo 


rius abunde dictum est. 

BELIN., in fine : « Eodem die, apud Mediolanum, 
sancti Petri martyris, de ordine Fratrum Przdi- 
catorum. Coenobio Cluniacho, beatissimi Hugoni 
[secunda editio Hugonis] abbatis. » 

GREVEN. : « [n Tuscia, sancti Torpetis martyris 
qui jubente Silvio, foras civitatem Pisanam ductus, 

ecollatione capitis martyrium complevit. Hujus ta- 
men solemnitas xi Kal. Junii festivius recolitur. 
[n Africa, Grati cum aliis sex. In territorio Medio- 
lanensi, sancti Petri presbyteri et martyris, ordinis 
Pradieatorum. Qui in virginitate Christo serviens, 
eum per partes Itali», etc. In Alexandria, Germani 
presbyteri, Nicomediz,Prodoci diaconi. In Perusio, 
Valenti, Grati et Prodenti. » Vide Acta. « Leonis 
episcopi et confessoris, qui in Samo insula primum 
quievit, ac dcinde Veneti illuc applieantes, mira- 
eulo admoniti, sancti corpus secum asportaverunt 


reddidit, cum in litania diceret : Omnes sancti 
qui hic adestis, orate pro nobis : Ipsos enim sanc- 
tos, quos ipse presentes aspiciebat, cum magna 
exultatione, digito elevato, demonsirabat. » De 
hoc nihil in prima editione. Videsis Pr:ter- 
missos. 

MoLAN. : « Eocem die, apud Mediolanum, » ete., 
fere ut LEYDEN. « Coenobio Cluniaeo, bcatissimi Hu- 

onis abbatis. Interritorio Lingonensi...» ut ibi. » Ft 

epositio sancli Prudentii. » Ponitur hic absqueti- 
tulo aut maríyris, aut confessoris, sed nisi fallor, 
non alius indicari potest, quam Prudentius ile, qui 
inter Nicomedienses martyres primum locum obti- 
net,ex qua eadem turma male colitur Prodocus 
reete. Urbanus apud GaEvENUM: vide Acta. In edi- 
tionibus aliis, de Petro, ut jam non semel dictum 
est. De Catharina itidem usque ad super Minercam. 
Tum addit: « Differtur autem ejus festivitas in 


Maxentii confessoris. Viti confessoris. Ursionis et B Dominicam diem post [nventionem sancta Crucis. » 


Maurilii confessorum. » Vide Pretermissos. «Item 
Urbani. Eodem die, beati Hugonis abbatis Clunia- 
censis, magna sanctitatis viri, qui ab beato Odilone 
educatus, eidem in regimine dignus successor fleri 
meruit. Item, sancti Roberti abbatis et confessoris. 
liie cum esset abbas in monasterio Cluniacensi, 
divino Spiritu excitatus, regulam districtius ser- 
vare cupiens, cum aliquot ejusdem zeli fratribus 
egressus, monasterium et ordinem Cisterciensem 
inchoavit anno Domini uxcvimn clarusque vita et 
iniraculis quievit in pace. Autissiodori, sancti Ma- 
riani monachi et confessoris. » Estne hic Marianus 
Scotus? Quis alius hace die sit, nescio. « Roms, 
depositio sanctz:» Katharinz de Senis virginis. Qua 
in adolescentia sua habitum, elc., » ut supra. « In 
Britannia, Castro Beatricis, etc. Item, beat:e memo- 
ria Petri Faverii, ordinis Carliusiensis, Prioris 
domus sancta Crucis in Urbe. Hic cum in extremis 


Notissimum cst stabili jam eultu festivitatem cjus 
recoli die xxx Aprilis, Peérum vero martyrem hoc 
die. De Roberto et Hugone ut supra. « Die vigesi- 
ma nona, sanctorum novem martyrum iun Cyzico. » 
Vide propria singulorum nomina in Actis nostris, 
aceepta ex Men.logiis Graecorum, quorum verba 
recitat [Ilenschenius in brevi suo Commentario. 
« Et sancti Memnonis thaumaturgi. » Et hic etiam 
ex monumentis Gra:cis desumptus est, sed hoc die 
perperam consignatus, cum ad xxvi Aprilis perti- 
neat, ut in Actis invenies. « Eodem die, festivitas 
sancli: Ava virginis. « Et minoribus typis: « Qus 
in Domino quiescit, non canonizata. » Vide quz de 
ea supersunt, ab Henschenio collecta, ubi Molani 
observationem explicat, circa anniversarias pre- 
ces pro ipsa Dononii porsotlvi solitas, qux nec Avz, 
nec aliorum sanctorum, quibus simili officio paren- 
tatum novimus, cultui quidquam  prajudicant. 


laboraret, et ab antiquo adversario pene in despe- C; Vide tomo I Junii, pag. 810, num. 4. 


rationem pracipitaretur per gloriosam Dei Genitri- 


Pridie Kal. 


Die 80. 


Apud Lambesitanam urbem, natalis sanctorum martyrum Mariani leetoris et Jacobi diaconi, quorum 
prior, cum jam pridem infestationem Decianz persecutionis in confessione Christi evicisset, iterum cum 
carissimo colleza tentus.Deindoe post dira et exquisita supplicia,divinis revelationibus mirabiliter secundo 
confortati atque allevati, novissime cum multis aliis gladio consummati sunt. Civitate Sanctonas, beati 
Euprobi martyris, quem sanctus Clemens, pontificalis ordinis gratia consecratum, dixerit in Gallias, 
peractaque przdicatione, ob Christi testimonium, illiso capite, victor occubuit. 


NOT. 


Purisunt Praten., Antuerp., Maz.-Lubec., Mune- 
ral., Delin., Greven. ex Molan. Accedunt. Antuerp.- 


Ultraject., Leyden., Lovanien., Albergen., Danic. 
et ed. Utira).-Belg. 


VARIANTES LECTIONES. 
In Munerato sensum obscurum facit omissio vocis D) textu reliquimus, an potius Eutropis, ut habet Ado, 


prior. Belini vel ejus typographi error est infestina- 
(iones, item Datiane, quod etiam habet Munerat. 
Codices nonnulli seribunt clarissimo, at ipsa, ni 
fallor, constructio exigit carissimo, ut legunt Pra- 
ten.,Herinien., Tornac, etc., cnm Adone.Et sicetiam 
allevati, non alleviati, ut multi codices habent. Vo- 
vissime (amen, in solo Munerato est; satis patet 
vocem famen redundare. S'untone, pro ,S'an 

scripsit Belinus. Et ha:c quidem satis clara sunt. 
Major quaestio est legendumne Zuprobi, ut nos in 


vel Etropii, ut Acla et codices passim. Pro lec- 
tione nostra stant codices vetusiissimi, Praten., 
Herinien. et Tornacen., quorum auctoritate, etiam 
eum errant, potissimum nitimur. Male legit Mola- 
nus, quem cwm sanctus, alii pejus direzisset, pro 
direzit, qua sensum perturbant. In Belino est 
Galliam, omissa particula én, ubi male adjicitur 
demum, Greven. et Molan. ponunt peracta dis; 
Praten.; peracíamque praedicationem. Belinus ceso 
capite. Recto in textu omnia. 


OBSERVATIONES. 


Marianum et Jacobum, cum aliis multis decolla- 
fos, distincte hodie producit Rom. parvum. Utrum 
tam clareexprimanturin apographis Hieronymianis, 
mihi certenon italiquet,eostamen cum sociis ibi in- 
dicari,ex Florcntinio ot Actis colligereest. Vetustio- 
rem utriusque memoriam ex Kalendario Carthagi- 


nensi pridie Nonas Maii signari, die precedenti 
abunde indicavimus. Porro horum martyrum cum 
hesternis CirtAensibus societatem, pridie etiam ex- 
posuimus. Sociorum plerorumque loci ct Lremporis 
martyriisinguloru:n, uberiorem notiam tradit Hens- 
chenius. Encomium in laterculo positum ex Adone 


080 MARTYROLOGIUM. — MENS. FEBR. 990 


acceptum est; hic ex sincerissimis Actis ut die A — Se 


r:cedenti diximis, sua delibavit. Superest adden- 
um hic Wandalberti elogium : 
Martyrii Jacobus similem et Marianus honorem 
Sortiti pridie inein. metentur Aprilis. 

Ex Gregorio Turonensi sumptus est, et ah Adone 
consignatus is, qui sequitur Ewprobus, Eutropes 
potius, vel Eutropius, cujus elogium etiam ex lau- 
dato Adone transcripsit Noster, re, ut solet, minime 
discussa, inhzrensque recepta tunc traditioni de 
missis a S. Clemente primis in Galliam episcopis, 
quod tamen Gregorius Turonensis non nisi per 
verbum FenTun, narraverat, ut solerter animad- 
vertit Henschenius, ex quo facile intelliges, ve- 
ram esse plurimorum modernorum opinionem, qui 
de Eutropio nihil undequaque certi admittunt, 
prater cultum et reliquias, de quibus paulo asse- 
verantius loquitur laudatus Gregorius. Vide quz» 
in Actis de ejus miraculis fuse tradita sunt. Atque 
hic hactenus germanus Usuardi textus est. 


quitur in Adone Apud Asiam, passio sancti 
Maaimi martyris, cujus gesta habentur. Et quidem 
in Actis nostris synonymus alius Graecus adjungi- 
tur. An vero Mazimus Me Asiasticus, vere Adonis 
sit, dubium ingerit Mosandri editio, in qua et Quiri- 
mus, et Sophia adjecti sunt, qui procul dubio in 
additamensis censentur; qui ni et prefatus Mazi- 
mus a Notkero, sedulo alias Adonis descriptore, 
etiam praeteritus? De Mazcimo et Quirino meminit 
Florus. Et de postremo, Romanuin parvum, in quo 
preterea Vigilia apostolorum signatur, verosimil- 
ime a recentiori aliquo superaddita, sque ac 
Quirinus, qui in codicem illum, olim Colonia as- 
servatum, irrepserit, occasione translationis Nove- 
sianze. Videsis Acta nostra ad diem xxx Martii, ubi 
discussa invenies, qua ad verum Quirini titulum 
pertinent. Iterum Maximi Asiastici Acta Ruinartius 
ex Actis nostris, ut. sincera extraxit, et eruditam 
admonitionem praefixit a pag. 143. 


AUCTARIA. 
HERINIEEN, Proprium provincie Remensis, de B Dorothei presbyteri. Pomoliani et. Rodociani dia- 


more interserit, secundo loco sic seribens: « Eodem 
die, natalis sancti Maderniani, Remensis archiepis- 
copi, qui sextus eamdem rexit ecclesiam.» In Actis 
est Marternianus. Aliter tamen codices enuntiant. 

TORNACEN. textus materiam cancellis suis, potius 
quam cancellos materie aptare videtur. Purissi- 
mus esset, nisi omitteret ea qu:^ sequntur post, 
supplicia, usque ad cum multis. 

ULSANEN. magis mutilus est, rescisso toto Ma- 
riani et Jacobi elogio. [n fine autem post vicíor, 
sic scribit : « Et martyr migravit ad Dominum. » 

RoswEYyb. in line : « [tem Alexandria, Pastoris 
episcopi, cum aliis xxiv igni combustis et in mare 
missis. » Vide in Actis totam seriem. 

ANTUERP.-MAJ. etiam in fine : « Apud Londo- 
niam, depositio sancti Erchenv.'!di episcopi et 
confessoris. » Nomen varie form:.*um invenies. 

CENTULEN. : « Natale sanctorum Mariani et Ja- 
cobi, qui sub Daciano cum aliis inultis consumpti 
sunt. Sanctonas, sancti Eutropii episcopi et mar- 
tyris. Apud Asiam, sancti Maxüni martyris, cujus 
gesta habentur. » 

BRUXELLEN. primo loco de Eutropio, secundo de 
martyribus Lambsitanis, satis pure. Sequitur de 
Maximo, ut supra. Tum : « Jerosolymis, Quiriaci, 
qui et Judas cognominatur, quique crucem Christi 
invenit, et quem baptizatum, Helena regina fecit 
Jerosolymorum episcopum ordinari ; quique postea 
sub Juliano Apostata imperatore, pro fide Christi 
celebre martyrium duxit. » Remittitur ad diem 
sequentem et ad rv Maii. « Roms, via Appia, ele- 
vatio sancti Quirini martyris, cujus passio tertio 
Kalend. Aprilis celebratur. Et depositio sancti 
Eremberti pontificis. » 

 HaAGENOYEN. post textum purum subdit : « Eodem 
die, sancti Quirini militis et tribuui translatio, quo 
die sacre ejus reliquiae de Roma per episcopum 
Coloniensem, ad civitatem Nussiaui deportata sunt, 
unde adhuc ejus capsa eodem di^ deponitur, et in 
crastino circumfertur. Apud civitatem Auscium 
sancti Orientis episcopi et confessoris, qui omnibus 
virtutibus ornatus, saneto fine quievisse dicitur 
In pace. » Vide die sequenti. « In Brixia, beatz 
Maxentis: vidus. » Infra dicitur water Vigilii. 

, AQUICINCT. in fine : « Et sancti Eremberti episco- 

l. » Colitur iv Maii. « In Britannia, civitate Lon- 
donia, sancti Erconpaldi, » etc., ut habet MoLANUS 
in posterioribus editionibus. Sed pro, veritatis in 
codice male legitur eere viriditatis. 

MarRic.-CARTH.-ULTRA). : « Quirini martyris. Eu- 
tropii episcopi et martyris. Jacobi martyris et Ma- 
riani lectoris, cum aliis multis martyrizatis. Ma- 
derniani Remensis archiepiscopi sexti ordine. » 

VATICAN. num. 9949 : « Alexandria, sanctorum 


conorum, qui igne exusti et in mare missi sunt, 
cum aliis xxiv. Apud Asiam, sancti Maximi marty- 
ris. » Vide qu:? dicta sunt in Observationibus. 

ALTEMPS. : « [n Saxonia, Oswaldi episcopi et con- 
fessoris, cujus meminit Beda in gestis Anglorum. » 
De eo actum est xxvii Februarii. «Item saneti Cy- 
rini mariyris. » Aliis « Quirini. Apud Asiam, 
sancti Maximi martyris, cujus gesta habentur. » 

FLoRENTIN. primo loco : « Apud Nusiam, in pro- 
vincia Coloniensi, sanctorum martyrum Quirini 
cum xir Sociis. Item, sancte Maxentie, vidus, 
matris sancti Vigilii. » 

SALINEN. S. Anatolii : « In territorio Bizuntino, 
translatio corporis sancti Eustasii Luxoviensis 
abbatis. » Vide xxix Martii. 

CABILLONEN. S. Vincentii : « Sancti Flavii. Et 
Cabillonis civitate, natalis beatissimi Desiderati 
presbyteri et confessoris, qui fuit eximia: conver- 
sionis [aa no^ conversationis?] et miraculorum, in 
monasterio Gurtonensi, ubi et obiit : quem B. Agri- 
cola, ejusdem antistes,tumulavit in basilica B. Mar- 
tini, quz» est in suburbio prafatz urbis, ubi cujus 
apud Deum sit meriti adeptis sanitatibus experiun- 
tur infirmi. » Etiam Flavius, jn ^cetis, Cabilonensis 
episcopus dicitur. 

Editio LusEo-Cor. incipit : « Nusiz, super litus 
Rheni, territorio Coloniensi, translatio sancti Qui- 
rini tribuni et martyris. Cujus venerabile corpus 
nobilis, ac religiosa Domina Gepa abbatissa a sum- 
mo pontitice postulatum, de Roma ad civitatem 
suam Nussiam transtulit, et in suum monasterium 
honorifice collocavit. » Sequitur textus satis pu- 
rus. Tum : « In Anglia civitate Londonia, natale 
sancti Erkenwaldi, ejusdem loci episcopi et con- 
fessoris. Apud Asiam, passio sancti Maximi marty- 
ris cujus gesta habentur. » 

GREVEN. : Apud Asiam, teste Adone, passio san- 
cli Maximi martyris, cujus gesta habentur. In 
Alexandria, Effrodisii presbyteri et martyris alio- 
rumque xxx. [tem sanctorum Dorothei, Crispini, 
Pomodiani. Euticie martyris sub Licinio. Roma, 
Quirini episcopi. Ercanwaldi episcopi Londoniz et 
confessoris. De quo Beda lib. iv ita dicit : Ejus vero 
viri in episcopatu et ante episcopatum, vita et con- 
versatio fertur fuisse sanctissima, sicut etiam nunc 
coelestium signa virtutum indicio sunt. Maderniani 
archiepiscopi Remensis et confessoris. Eodem die 
saneti Laurentii presbyteri Novariensis. Apud San- 
ctonas, Eustella virginis, filie vegis ab iulco,. 
converse. » Vide in indice Pretermissorum. « In 
Anglia, Tybbs virginis. » De ea in Actis vi Martii. 
« Item Maxentiz nobilissim:e feminz, matris.sanctt 
Vigilii episcopi Tridentini. In diocesi Coloniensi, 
10 nido Nussia,translatio, » etc.,fere ut supra.«Item 


991 


ÓRDO RERUM 


992 


in diocesi Lugdunensi, sanctze Margareth:ze virginis, A quando saers reliqui: corporis ejus ab urbe Roma 


ordinis Carthusiensis. Hc cum aliquando Miss 
officio interesset, et sacris mysteriis partüicipari 
ardentissimo affectu desideraret, subito piissimus 
sponsus Dominus noster Jesus Christus, qui eam 
frequenter visitare et consolari consueverat, par- 
tem hostim vivifiei corporis sui e manibus sacer- 
dotis in os tam dilecte sponse sux trajecit. Ipsa 
lena operibus bonis quievit in pace. » 
In Actis inter Pratermissos recensetur. 

« Rome, sancti Quirini tribuni, etc. », 
ad verbum, ut habet Ado xxx Martii. Tum subdit : 
« Hujus Deo dilecti et pretiosi martyris passio, licet 


tandem 


MOLAN. : 


Miss» 


virtut 


i1 Kal. Aprilis facta sit, hic tamen festive recolitur, 


ad civitatem Nussiensem supra Rhenum translate 
sunt. Eodem die natalis sancti Maderniani, etc., » 
plane ut HEniINIEN. De Maximo, Laurentio et Ercan- 
waldo, ut. GREvEN. supra. In editionibus aliis: 
« Roma, sancti Quirini tribuni et martyris. Hujus 
Dco dilecti, etc. In Britannia, civitate Londonia, 
sancti Erconwaldi episcopi et confessoris. Qui in 
activa jam degens vita, totis viribus theoricam di- 
ligens, subditis sibi plebibus, callem veritatis ver- 
bis atque exemplis moustravit : multisque ornatus 

ibus, migravit ad Christum, » De Madernia- 
no, Maximo et Laurentio, ut supra. 





ORDO RERUM 
QUJE IN HOC TOMO CONTINENTUR. 


SANCTUS ADO ARCHIEPI- 
SCOPUS VIENNENSIS. 


. Sancti Adonis elogium  histori- 
cum. 


CHRONICON. 23 


/&KTAS PRIMA. — Ab origine mundi 
ue ad diluvium. 24 

TAS SECUNDA. — À diluvio ad 
Abrahami nativitatom. 23$ 

/ETAS TERTIA. — Ab Abraham ad 
David usque. 33 


AETAS QUARTA. — À Davidius regno 
ad transmigrstionem  Hebreorum 
Babyloniam. 4n 
TAS QUINTA. — Àb eadem trans- 
migratione ad Christum salvatorem 


nostrum. 40 
JETAS SEXTA. — À Christo mundi 
finem. TO 


ADONIS MARTYROLOGIUM. 139 
Epistola dedicatoria Paulo V pon- 


tifici maximo. 139 
Lectori monitum. 4141 
De veteri Romano Martyrologio 

elogia. 143 
VETUS ROMANUM MARTYRO- 

LOGIUM. j 
Mensis Januarius. 145 
Mensis Februarius. IP Ti 
Mensis Martius. 154 
Mensis Aprilis. 153 
Mensis Maius. 197 
Mensis Junius. 159 
Mensis Julius. 164 
Mensis Augustus. 165 
Mensis Septembris. 161 
Mensis October. 169 
Mensis November. 173 
Mensis December. 115 
Quo genere cultus sancti marty- 

res venerandi sunt. 119 


Rosweidus benevolo lectori. 119 
LIBELLUS DE  FESTIVITATI- 


BUS SS. APOSTOLORUM. 184 
InciPetT. MARTYROLOGIUM. 204 
Mensis December. 904 
Mensis Januarius. 205 
Mensis Februarius. 223 
Mensis Martius. 233 
Mensis Aprilis. 243 
Mensis Maius. 253 
Mensis Junius. 273 
Mensis Julius. 295 
Mensis Augustus. 313 


"sU 6 


Mensis October. 311 
Mensis November. AST 
Mensis December. LUrd 
Precatio Adonis, 419 


APPENDIX AD MARTYROLO- 
GIUM. 419 
PASSIO SANCTI DESIDE- 
RII EPISCOPI VIENNENSIS. 435 
Prefatiuncula. 435 
Incipit Passio sancti Desiderii. ^35 
PRIVILEGIUM quo eccle- 

siam Velnensem abbatiz S.En- 

gendi jurensis confirinat. 443 
VITA SANCTI THEUDERII 

ABBATIS VIENN;.E IN GAL- 
À 


443 
APPENDIX AD S. ADONIS 
OPERA. A49 


Translatio seu elevatio S. Ber- 


nardl. episcopi Viennensis.  : 449 
Miracula ejusdem. 4654 
USUARDUS MONACHUS 

SANGERMANENSIS. 
MARTYROLOGIUM. 453 
PRJEFATIO. 459 


CAPUT PRIMUM. — Maríyro- 
logiorum antiquorum | inter 
se ac cum Usuardo propin- 
quitas et connecio. 490 

AnT I. — De Martyrologii Hie- 
ronymiani exemplaribus. 461 

]. — De majoribus ab Acherio 
et Florentinio editis. 

$ II. — De Hieronymianis mino- 
ribus, tum manuscriptis, tum typis 
excusis. 412 

ART. ll. — De Bede et Flori 
Martyrologiis novi conjecture. — 489 

ART. IIl. — De tribus aliis Mar- 
tyrologiis Usuardi cognatis. 4 

l. — De Vandalberti metrico. 489 

II. — De Martyrologii Rabam. 492 

III. — De Martyrologio Not- 
keri. 494 


CaPuT Hl. — De Maríiyvo- 
opio Perd VETUS RM 
appellavit. primusque e 
Heribertus Rosweydus, 08 
tantisper ROMANUM PARYUM $0- 
cari posse censemus. &95 


ART. I.— Parvum Rosweydi Marty- 


rologium non incongrue vocari pos- 
se homanum, contra Valesium et 
Florentinium statuitur. 

Anr. ll. — Frustra nituntur ad- 
versarii ostendere Romanum par- 
vum illud ipsum non esse Martyro- 
logium quo se adjutum fatetur Ado, 
quodque Martyrologio suo se prze- 


fixisse asseverat. 501 
$ I. — Refelluntur Andrea Saus- 
sayus et Joannes Fronto. 501 


$ 41. — Diluuntur ea quie specio- 
sius objicit Florentinius. 

Anr. lil. — Romsnum pesrvum 
sic delineavit Ado, ut ex ejus pre- 
fatione ostendatur ipsissimum esse 
quod suo Martyrologio prefixit. — 519 

AnT. IV. — Romani parvi aucto- 
ritas, ex characteribus propriis, sty- 
lo, genere, etate demonstretur. — 594 


CAPUT [II. — De Adonis et 
Usuardi propagine. 531 

.AnT. [. — De Martyrologio san- 
cti Adonis Viennensis episcopi. 534 

ART. lI. — De Martyrologio U- 
suardi monachi. 531 

AnT. III. — Antiquiores Usuardi 
Martyrologii editionnes recensen- 
tur. 5423 

ART. IV. — De codicibus Usuar- 
dinis manuscriptis. 

S I. — De codicibus purioribus, 
ac primum, de Usuardo Pratensi. 554 

$ II. — De nostro primario Heri- 
niensi codicc. 

IIl. — De Tornacensi aliisque 
vetustioribus maxime probatis. 564 
$ IV. — De codicibus quos medis 

note appellamus. 

ART, V. — De codicibus quorum 
sola habemus extracta seu lectiones 
variantes. 

Extracta ex variis Martyrologiis 
8 R. P. Petro Francisco Chiffletio. 577 

Codices alii in hoc opere non 
adhibiti. 

Notanda pro indicibus. 

PnoLEcOMENA EbiTIOXIS J. Bourr- 


et 
d 


1 


LARTII. 583 
Prefatio. 583 
Reverendo Patri Joanni Baptista 

Sollerio. 581 
IxcirprT MAATYROLOGIUM. 599: 
Prologus ad Carolum Calvum. $599 
Prologus alter. 589 
Mensis Januarius. 804 
Mensis Februarius. 141 
Mensis Martius. 801 
Mensis Aprilis. 899^ 


IS TOMI CENTESIMI VICESIMI TERTII. 





qt, 








DOES NOT CI«ZUL?TE 
OUTS!DE TE LIURATY 





Jj 2044 054 759 857